PHẦN MỞ ĐẦU 1. T nh cấp thiết c a đề tài nghiên c u Chợ là loại hình thƣơng mại truyền thống đã và đang đƣợc phát triển khá phổ biến ở nƣớc ta hiện nay. Có thể nói rằng, chợ là hiện thân của các hoạt động thƣơng mại, là sự tồn tại và phát triển của thị trƣờng ở mỗi khu vực. Trong những năm vừa qua, cùng với quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trƣờng, mạng lƣới chợ phát triển khá nhanh chóng đã góp phần mở rộng giao lƣu hàng hoá phục vụ tốt nhu cầu phát triển KTXH và đời sống của nhân dân tỉnh Cà Mau.
Tuy nhiên, thực trạng quản lý chợ tại tỉnh Cà Mau hiện nay c ng đặt ra những vấn đề cần phải giải quyết cả về phƣơng diện kinh tế lẫn xã hội để phù hợp với yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Cà Mau là tỉnh có tốc độ đô thị hoá khá nhanh, cùng với tốc độ tăng dân số, tăng trƣởng kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân, nhu cầu mua sắm hàng hoá của dân cƣ qua HTC hiện nay đang có xu hƣớng tăng lên ở cả khu vực đô thị lẫn nông thôn. Mặt khác, nhu cầu phát triển các chợ đầu mối bán buôn đòi hỏi ngày càng lớn để giảm chi phí cho quá trình tiêu thụ hàng hoá với quy mô ngày càng mở rộng. Do có nhiều tiềm năng phát triển du lịch, lƣu lƣợng khách du lịch trong và ngoài nƣớc đến Cà Mau ngày càng lớn c ng đang đặt ra yêu cầu phát triển các loại chợ ẩm thực và sản phẩm truyền thống…Tuy nhiên, từ thực trạng quản lý chợ trong thời gian qua cho thấy, bên cạnh các chợ đã đƣợc đầu tƣ cải tạo, nâng cấp đảm bảo phục vụ cho nhu cầu mua bán của dân cƣ, vẫn còn nhiều chợ đƣợc hình thành tự phát, xây dựng tạm, không đủ sức chứa do nhu cầu mua bán qua chợ ngày càng tăng.
Nhiều khu vực đông dân cƣ, hiện tƣợng mua bán lấn chiếm vỉa hè, lòng lề đƣờng gây cản trở lƣu thông nghiêm trọng. Đồng thời nhiều loại hình chợ chuyên doanh và đặc thù cần thiết cho cả sản xuất lẫn tiêu dùng c ng chƣa đƣợc hình thành. Điều đó đang là một trong những yếu tố cản trở sự phát triển thị trƣờng của tỉnh trong quá trình phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các trung tâm thƣơng mại và siêu thị trên địa bàn tỉnh c ng đang đặt ra những vấn đề phải giải quyết cả về quy hoạch phát triển lẫn việc quản lý hiệu quả hoạt động của chợ để có thể phát huy đƣợc vai trò của các loại hình thƣơng mại hiện đại này cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Cà Mau, mà Việt Nam đã thực hiện cam kết mở của thị trƣờng dịch vụ phân phối, với sự xuất hiện ngày càng nhiều các tập đoàn thƣơng mại đa quốc gia trên thị trƣờng.
2 Trong giai đoạn đến năm 2020, định hƣớng 2025, cùng với triển vọng phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Cà Mau, nhu cầu mua bán sẽ ngày càng tăng lên cả về quy mô, phạm vi không gian c ng nhƣ sự đa dạng hoá của các phƣơng thức, hình thức kinh doanh, các yêu cầu về phục vụ văn minh, các dịch vụ hỗ trợ cho việc mua bán hàng hoá.Trong đó, hoạt động mua bán hàng hoá qua HTC sẽ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng khối lƣợng hàng hoá lƣu thông trên địa bàn tỉnh. Do đó, chợ với tƣ cách là không gian chứa đựng các hoạt động thƣơng mại, là nơi tiêu thụ, trao đổi hàng hoá, cung cấp thông tin thị trƣờng giữa ngƣời sản xuất và ngƣời tiêu dùng, cần đƣợc quy hoạch cải tạo và phát triển để vừa đảm bảo duy trì đƣợc các hoạt động thƣơng mại truyền thống vừa có khả năng chứa đựng đƣợc các hoạt động thƣơng mại mới, đặc biệt là các dịch vụ và các loại hình kinh doanh tiến bộ nhằm kích thích sản xuất phát triển. Nghĩa là, cần phải có sự hỗ trợ, thiết kế cải tạo và phát triển HTC phù hợp với trình độ phát triển trong từng giai đoạn, đảm bảo tính kế thừa và phát triển. Hơn nữa, mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá của tỉnh Cà Mau đến năm 2020 là phấn đấu trở thành tỉnh phát triển khá của vùng Đồng bằng sông Cửu long, nên cơ cấu hạ tầng nói chung và kết cấu hạ tầng thƣơng mại nhƣ chợ, trung tâm thƣơng mại, siêu thị.
nói riêng cần phải có sự phát triển tƣơng xứng. Vì những lý do trên, Tác giả quyết định chọn đề tài “Những vấn đề pháp lý về quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau - Thực trạng và giải pháp” để làm Luận văn thạc sĩ luật học cho mình. Mục tiêu nghiên c u 2. Mục tiêu chung Luận văn nghiên cứu đề tài này nhằm đánh giá thực trạng quản lý chợ tỉnh Cà Mau, xác định các yếu tố tác động ảnh hƣởng đến hoạt động quản lý chợ.
Từ đó đƣa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chợ góp phần phát triển ngành thƣơng mại ngày càng văn minh, hiện đại và KTXH tỉnh Cà Mau. Mục tiêu cụ th Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chợ. Đánh giá thực trạng về công tác quản lý chợ tỉnh Cà Mau từ đó rút ra những ƣu điểm, hạn chế, bất cập của pháp luật về quản lý chợ. Đề xuất định hƣớng và những nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chợ tỉnh Cà Mau đến năm 2020 định hƣớng 2025.
Câu hỏi nghiên c u Chợ có vai trò rất quan trọng đối với đời sống KTXH, là nơi thể hiện rõ nét sự phát triển của hoạt động thƣơng mại và nhìn vào đó có thể thấy đƣợc nhiều mặt cơ bản của bức tranh KTXH của một địa phƣơng, một vùng, một quốc gia… Đặc biệt trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển nền kinh tế thị trƣờng thì HTC chợ càng trở nên quan trọng hơn với vai trò tổ chức lƣu thông hàng hoá, thúc đẩy sản xuất phát triển, phục vụ tiêu dùng đời sống xã hội và giao thƣơng vùng, miền. Do đó câu hỏi đặt ra đó là: Cơ sở lý luận và pháp luật về quản lý chợ nhƣ thế nào? Nội dung công tác quản lý chợ ra sao? Việc phân tích thực trạng quản lý chợ ở Cà Mau trong thời gian qua có tác dụng gì trong việc xác định mục tiêu, phƣơng hƣớng phát triển và quản lý chợ trong thời gian tới? Giải pháp nào nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chợ tỉnh Cà Mau đến năm 2020 định hƣớng 2025?. Đối tƣợng và phạm vi nghiên c u 4. Đối tƣợng nghiên c u Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là quy định pháp luật và tình hình quản lý nhà nƣớc về chợ tại tỉnh Cà Mau.
Đối tƣợng thu thập tài liệu là cơ quan quản lý chợ, tổ chức, cá nhân có hoạt động kinh doanh và khai thác chợ. Phạm vi nghiên c u Về nội dung: Nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn công tác quản lý chợ, từ đó đề xuất một số định hƣớng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chợ tại tỉnh Cà Mau. Về không gian: Hệ thống chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau. Về thời gian: Số liệu nghiên cứu đƣợc khảo sát, thống kê tổng hợp giai đoạn 2011-2015 và phát triển đến năm 2020 định hƣớng 2025.
Phƣơng pháp nghiên c u Các phƣơng pháp nghiên cứu thực chứng. Phƣơng pháp chuyên gia. Phƣơng pháp phân tích và so sánh. Phƣơng pháp thống kê, khảo sát.
Ý nghĩa khoa học và giá trị ng dụng c a đề tài Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn, xây dựng cơ sở khoa học cho công tác quản lý chợ tại tỉnh Cà Mau. 4 Đánh giá những kết quả, thành tựu; những hạn chế, bất cập trong quản lý đối với HTC; chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó, làm căn cứ cho việc xây dựng định hƣớng và đề xuất các giải pháp tăng cƣờng hiệu quả, hiệu lực quản lý chợ. Đƣa ra các quan điểm, định hƣớng quản lý chợ; đề xuất các giải pháp và kiến nghị đối với các cấp có thẩm quyền nhằm tăng cƣờng công tác quản lý chợ trên địa bàn tỉnh Cà Mau. Luận văn là tài liệu tham khảo cho các cơ quan và tổ chức, cá nhân có chức năng quản lý chợ.
T ng quan t nh h nh nghiên c u liên quan đến đề tài Luận văn đã tìm hiểu một số công trình nghiên cứu trƣớc liên quan đến chợ: Dự án: “Khảo sát, đánh giá thực trạng môi trƣờng tại các chợ đô thị, đề xuất giải pháp và quy chế, văn bản pháp quy bảo vệ môi trƣờng tại các chợ đô thị Việt Nam” do Viện Nghiên cứu thƣơng mại, Bộ Công Thƣơng thực hiện năm 2010. Dự án tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động của các chợ tại Việt Nam và những xu hƣớng có tác động, ảnh hƣởng tới môi trƣờng chính. Đánh giá tác động và ảnh hƣởng của ô nhiễm môi trƣờng tại các chợ, từ đó đề xuất các giải pháp, mô hình quản lý chợ theo hƣớng bền vững. Xây dựng dự thảo quy chế về bảo vệ môi trƣờng chợ.
Đề tài khoa học cấp Bộ: “Các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng thƣơng mại - hệ thống chợ” do Viện Nghiên cứu Thƣơng mại, Bộ Công Thƣơng thực hiện năm 2005. Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận về chợ, hạ tầng chợ. Tìm hiểu, phân tích thực trạng phát triển và quản lý chợ, thực trạng kết cấu hạ tầng các chợ tại Việt Nam. Đƣa ra các quan điểm, mục tiêu phát triển chợ trong thời gian tới và đề xuất giải pháp nhằm phát triển kết cấu hạ tầng chợ trên phạm vi cả nƣớc.
Đề tài khoa học cấp Bộ: “Những chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nƣớc ta” do Viện Nghiên cứu Thƣơng mại thực hiện năm 2005. Đề tài đã làm rõ vấn đề lý luận về sự hình thành và phát triển của chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông sản trọng điểm ở nƣớc ta. Đánh giá những yếu tố ảnh hƣởng đến quá trình hình thành chợ đầu mối nông sản thực phẩm và thực trạng phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nƣớc ta. Trên 5 cơ sở đó đề ra các giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nƣớc ta.