Đề án thạc sĩ pháp luật bảo vệ môi trường từ thực tiễn phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng

Phân tích thực trạng áp dụng pháp luật về bảo vệ môi trường tại phường Phan Thiết tỉnh Lâm Đồng cùng các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành.

• Tác giả: Võ An Bình
• Người hướng dẫn: TS. Võ Trung Tín
• Trường học: Trường Đại học Phan Thiết
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về bảo vệ môi trường từ thực tiễn áp dụng tại phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: Lâm Đồng

Tóm tắt

I. Tổng quan pháp luật bảo vệ môi trường tại phường Phan Thiết

Pháp luật bảo vệ môi trường đóng vai trò nền tảng trong quản lý trật tự đô thị. Hệ thống văn bản pháp luật xác lập quyền và nghĩa vụ của mọi chủ thể trong xã hội. Hiến pháp năm 2013 khẳng định mọi công dân đều có quyền sống trong môi trường trong lành. Đồng thời, mỗi cá nhân có nghĩa vụ tôn trọng, giữ gìn cảnh quan xung quanh. Tại phường Phan Thiết, chính quyền địa phương triển khai Luật Bảo vệ môi trường gắn với thực tiễn cơ sở. Địa bàn này có mật độ dân cư cao và hoạt động thương mại dịch vụ sầm uất. Do đó, các quan hệ pháp luật về môi trường diễn ra thường xuyên, phức tạp. Quan hệ giữa cơ quan quản lý và các hộ kinh doanh đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ. Cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra việc xả thải, xử lý rác và cấp giấy phép môi trường. Bên cạnh đó, quan hệ bồi thường thiệt hại và giải quyết khiếu nại cũng được quy định cụ thể. Pháp luật môi trường tạo khung pháp lý đồng bộ, hướng tới giảm thiểu tác động tiêu cực đến đời sống dân sinh. Việc thực thi nghiêm túc giúp giữ vững cảnh quan xanh sạch, phòng ngừa suy thoái tài nguyên và xây dựng nếp sống văn minh đô thị lâu dài.

1.1. Cơ sở hiến định và pháp lý về bảo vệ môi trường

Hiến pháp năm 2013 xác lập nền tảng pháp lý cao nhất về bảo vệ tài nguyên. Quyền sống trong môi trường trong lành trở thành quyền cơ bản của con người. Nhà nước ban hành Luật Bảo vệ môi trường nhằm thể chế hóa nguyên tắc hiến định. Hệ thống văn bản quy phạm dưới luật hướng dẫn chi tiết quy trình kiểm soát ô nhiễm. Các quy định bao quát hoạt động quan trắc, đánh giá tác động và thanh tra xử lý. Tại địa phương, các nghị quyết của Hội đồng nhân dân cụ thể hóa chỉ tiêu môi trường. Ủy ban nhân dân ban hành kế hoạch hành động sát với tình hình thực tế. Khung pháp lý này tạo cơ sở vững chắc cho việc quản lý nhà nước.

1.2. Thẩm quyền quản lý môi trường của chính quyền phường

Ủy ban nhân dân cấp phường giữ vai trò trực tiếp trong việc thực thi quy định bảo vệ môi trường. Cán bộ địa phương theo dõi sát sao hoạt động của cơ sở sản xuất và dân cư. Nhiệm vụ chính gồm tiếp nhận đăng ký môi trường và giám sát xả thải sinh hoạt. Bộ phận chuyên môn phối hợp cùng tổ dân phố tuyên truyền phân loại rác tại nguồn. Khi phát hiện dấu hiệu ô nhiễm, chính quyền có quyền lập biên bản đình chỉ hành vi vi phạm. Công tác xử phạt hành chính được tiến hành theo đúng thẩm quyền luật định. Trường hợp vụ việc vượt quá thẩm quyền, hồ sơ sẽ chuyển lên cơ quan cấp trên. Mối liên kết giữa chính quyền và người dân quyết định trực tiếp hiệu lực của pháp luật.

II. Thực trạng thi hành pháp luật bảo vệ môi trường phường Phan Thiết

Thực tiễn áp dụng pháp luật bảo vệ môi trường tại phường Phan Thiết đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Công tác chỉ đạo và rà soát được duy trì thường xuyên theo từng năm. Các khu vực công cộng đều niêm yết quy định giữ gìn vệ sinh chung. Lực lượng thu gom rác hoạt động liên tục nhằm bảo đảm mỹ quan đô thị. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn bộc lộ những hạn chế cố hữu. Tốc độ đô thị hóa nhanh tạo áp lực lớn lên hệ thống thu gom và xử lý rác. Lượng chất thải rắn sinh hoạt gia tăng mỗi ngày. Một số hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống chưa chấp hành nghiêm quy định về xả nước thải. Ý thức tự giác phân loại rác tại nguồn của người dân vẫn chưa đồng đều. Công tác thanh tra, kiểm tra gặp khó khăn do thiếu trang thiết bị đo đạc chuyên dụng. Đội ngũ cán bộ môi trường cấp phường có số lượng hạn chế, phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ hành chính khác. Việc phát hiện các vi phạm về tiếng ồn hoặc lén lút đổ trộm rác thải chưa thực sự kịp thời. Những bất cập này làm suy giảm một phần hiệu lực quản lý nhà nước.

2.1. Tình trạng phát sinh chất thải rắn và nước thải đô thị

Sự phát triển của mạng lưới thương mại khiến khối lượng rác thải sinh hoạt tăng mạnh. Các chợ dân sinh và quán ăn thải ra lượng lớn chất thải hữu cơ mỗi ngày. Hạ tầng thoát nước tại các tuyến đường nhánh chưa đồng bộ hoàn toàn, gây ứ đọng cục bộ. Nhiều cơ sở tiểu thủ công nghiệp xả nước thải trực tiếp ra hệ thống chung mà thiếu bể lắng sơ bộ. Việc phân loại rác thải nguy hại như pin, bóng đèn cũ vẫn chưa được chú trọng đúng mức. Thùng rác công cộng tại một số điểm thường xuyên quá tải vào khung giờ cao điểm. Những vấn đề này tác động tiêu cực đến môi trường đất và nguồn nước ngầm của khu dân cư.

2.2. Khó khăn trong kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính

Công tác kiểm tra tại phường Phan Thiết đối mặt nhiều trở ngại thực tế. Lực lượng chuyên trách mỏng, trong khi địa bàn quản lý rộng và đông dân cư. Nhiều hành vi gây ô nhiễm như xả rác bừa bãi thường diễn ra vào ban đêm. Cán bộ khó bắt quả tang để lập biên bản vi phạm hành chính ngay tại hiện trường. Việc chứng minh mức độ phát thải vượt chuẩn đòi hỏi các thiết bị kỹ thuật đo kiểm chuyên dụng. Mức phạt tiền theo quy định pháp luật hiện hành đôi khi chưa đủ sức răn đe các hộ kinh doanh. Một số đối tượng vi phạm thường xuyên tái diễn sau khi nộp phạt. Sự thiếu hụt kinh phí hoạt động cũng ảnh hưởng tiêu cực đến tần suất tuần tra định kỳ.

III. Giải pháp nâng cao pháp luật bảo vệ môi trường ở Phan Thiết

Nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật môi trường, chính quyền địa phương cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, công tác hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữ vai trò quyết định. Ủy ban nhân dân phường cần liên kết chặt chẽ với cơ quan tài nguyên và công an khu vực. Việc tăng cường thanh tra đột xuất giúp phát hiện sớm các hành vi vi phạm nghiêm trọng. Song song đó, địa phương cần đầu tư nâng cấp hạ tầng kỹ thuật thu gom rác thải. Việc lắp đặt hệ thống camera giám sát tại các điểm đen ô nhiễm mang lại hiệu quả răn đe lớn. Dữ liệu hình ảnh cung cấp bằng chứng xác thực để lập biên bản xử phạt nghiêm minh. Đồng thời, chính quyền cần chú trọng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Các lớp tập huấn nghiệp vụ giúp cập nhật kịp thời văn bản quy phạm mới ban hành. Ngoài ra, việc vận động xã hội hóa nguồn lực vệ sinh môi trường cũng mở ra hướng đi bền vững. Mô hình tự quản khu dân cư tạo môi trường sống văn minh, an toàn.

3.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Tuyên truyền pháp luật là biện pháp căn cơ tạo chuyển biến bền vững về nhận thức cộng đồng. Chính quyền địa phương cần đa dạng hóa các kênh thông tin tiếp cận người dân. Việc ứng dụng mạng xã hội và loa truyền thanh phường giúp phổ biến quy định kịp thời. Các buổi sinh hoạt chuyên đề tại tổ dân phố tạo diễn đàn trao đổi cởi mở. Nội dung phổ biến cần tập trung vào việc phân loại rác tại hộ gia đình. Đồng thời, nhà trường trên địa bàn cần lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường. Các phong trào thi đua khu dân cư xanh sạch đẹp thúc đẩy tinh thần tự giác của mọi người. Khi nhận thức nâng cao, hành vi bảo vệ môi trường sẽ trở thành thói quen thường nhật.

3.2. Ứng dụng công nghệ và tăng cường giám sát thực địa

Ứng dụng chuyển đổi số giúp tối ưu hóa công tác quản lý tài nguyên môi trường. Phường Phan Thiết có thể thiết lập đường dây nóng và kênh tiếp nhận phản ánh trực tuyến. Người dân dễ dàng chụp ảnh, ghi hình các hành vi đổ trộm phế thải để thông báo cho chính quyền. Lực lượng chức năng tiếp nhận tin báo sẽ nhanh chóng xác minh và xử lý vi phạm. Việc lắp đặt camera tại các ngã tư và bãi đất trống ngăn chặn tình trạng tập kết rác tự phát. Song song đó, chính quyền cần số hóa dữ liệu các cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn. Việc này giúp theo dõi định kỳ cam kết bảo vệ môi trường một cách minh bạch, hiệu quả.

IV. Kết luận về thực thi pháp luật bảo vệ môi trường ở Phan Thiết

Thực thi pháp luật bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trọng tâm và xuyên suốt của chính quyền cơ sở. Tại phường Phan Thiết, sự kết hợp giữa các quy phạm pháp lý và thực tiễn quản lý đã mang lại những biến chuyển tích cực. Cảnh quan môi trường sống ngày càng được cải thiện rõ rệt. Tuy vậy, trước sức ép từ phát triển kinh tế và đô thị hóa, nhiều thách thức pháp lý mới liên tục nảy sinh. Điều này đòi hỏi sự điều chỉnh linh hoạt trong chính sách cũng như biện pháp kiểm tra giám sát. Trách nhiệm gìn giữ môi trường trong lành không thể chỉ dựa vào các chế tài xử phạt hành chính. Yếu tố cốt lõi nằm ở sự đồng thuận, tự giác chấp hành của từng hộ dân và đơn vị kinh doanh. Việc xây dựng mô hình đô thị sinh thái văn minh cần có sự cam kết lâu dài từ mọi thành phần xã hội. Các bài học kinh nghiệm từ phường Phan Thiết cung cấp cứ liệu thực tiễn giá trị cho việc hoàn thiện chính sách môi trường ở quy mô địa phương trong giai đoạn mới.

4.1. Bài học thực tiễn rút ra từ mô hình cấp cơ sở

Mô hình thực thi tại địa phương đem lại nhiều giá trị tham khảo thiết thực cho công tác lập pháp. Tính chủ động của chính quyền phường là tiền đề quan trọng bảo đảm kỷ cương đô thị. Việc áp dụng linh hoạt giữa vận động tuyên truyền và cưỡng chế hành chính giúp giảm xung đột xã hội. Đồng thời, sự tham gia giám sát của cộng đồng dân cư đóng vai trò như tai mắt cho cơ quan quản lý. Quy chế dân chủ ở cơ sở cần được phát huy tối đa nhằm tạo tính minh bạch. Cơ chế đối thoại định kỳ giúp giải quyết kịp thời các mâu thuẫn phát sinh về ô nhiễm. Đây là nền tảng để củng cố niềm tin của nhân dân vào tính nghiêm minh của luật pháp.

4.2. Định hướng nhân rộng mô hình bảo vệ môi trường đô thị

Kinh nghiệm quản lý tại phường Phan Thiết có thể được áp dụng rộng rãi tại các địa bàn đô thị tương đồng. Việc chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và xử lý vi phạm giúp nâng cao tính chuyên nghiệp của bộ máy hành chính. Các địa phương cần xây dựng tiêu chí đánh giá khu phố xanh gắn liền với chỉ tiêu thi đua hằng năm. Bên cạnh đó, việc phân cấp quản lý rõ ràng giữa các cấp chính quyền sẽ xóa bỏ tình trạng đùn đẩy trách nhiệm. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp dịch vụ công ích và nhân dân là chìa khóa mở ra không gian sống an toàn, trong lành và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 1. Khái quát về bảo vệ môi trường 1. Định nghĩa môi trường và bảo vệ môi trường Môi trường và bảo vệ môi trường đã sớm trở thành mối quan tâm chung của cộng đồng quốc tế, trong đó BVMT sống của con người hiện là nội dung được đặc biệt quan tâm. Môi trường là một định nghĩa rộng, có tính đa dạng và phức tạp, qua đó việc tiếp cận, chiều rộng và mục đích nghiên cứu mà các nhà nghiên cứu đưa ra những cách hiểu và định nghĩa khác nhau về môi trường.

Từ thực tiễn, ở trong nước cũng như trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến môi trường. Tuy nhiên, các định nghĩa và khái niệm về môi trường được các tác giả đưa ra chưa hoàn toàn thống nhất, mà được tiếp cận và trình bày bằng nhiều cách không giống nhau. Mặc dù vậy, các quan điểm này đều hướng tới mục tiêu chung là làm rõ bản chất của môi trường trong thế giới xung quanh con người.Kalesnik định nghĩa về môi trường: “Môi trường chỉ là một bộ phận của trái đất bao quanh con người, mà ở một thời điểm nhất định xã hội loài người có quan hệ tương hỗ trực tiếp với nó, nghĩa là môi trường có quan hệ một cách gần gũi nhất với đời sống và hoạt động sản xuất của con người” (S. Chương trình môi trường của UNEP định nghĩa: “Môi trường là tập hợp các yếu tố vật lý, hoá học, sinh học, kinh tế – xã hội, tác động trực tiếp lên từng cá thể hay cộng đồng”.

Theo Từ điển tiếng Việt, Môi trường theo định nghĩa thông thường “Là toàn bộ nói chung những điều kiện tự nhiên và xã hội, trong đó con người hay một sinh vật tồn tại, phát triển trong mối quan hệ với con ngươi hay sinh vật ấy” (Hoàng Phê, 2019, tr. Ở nước ta, một số tác giả, từ những góc độ tiếp cận khác nhau cũng đã đưa ra những quan niệm về môi trường. 13 Luật Bảo vệ môi trường 2020 có cũng đã khái quát định nghĩa về môi trường như sau: “Môi trường bao gồm các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế, xã hội, sự tồn tại, phát triển của con người, sinh vật và tự nhiên”1. Đối với sự vật hoặc một sự việc: “Môi trường là tổng hợp các điều kiện bên ngoài có ảnh hưởng tới sự vật và sự việc đó".

Chẳng hạn môi trường chân tay không trong hiện tượng vật lý dòng điện, làm phát sáng dây tóc bóng đèn; môi trường đầu tư liên quan đến các điều kiện bên ngoài để các chủ thể bỏ vốn nhằm tìm kiếm lợi ích v v. Đối với cơ thể sống: Môi trường bao gồm các tác động bên ngoài tác động đến việc sinh sống và phát triển. Chẳng hạn, môi trường sống của sinh vật biển và môi trường sống của sinh vật nước ngọt; môi trường sống của sinh vật trên cạn và môi trường sống của sinh vật dưới nước. Mỗi loài, mỗi cộng đồng và mỗi cá thể sinh vật lại cần có môi trường sống đặc trưng riêng.

Đối với con người: “Môi trường là tổng hợp các điều kiện (hoá học, vật lý, sinh vật và xã hội) bao quanh có ảnh hưởng tới sự sống và phát triển của cá nhân, cộng đồng con người". Đây là loại môi trường chỉ dành cho con người, nên nó vừa phải nằm trong môi trường sống của thế giới sinh vật nói chung, lại vừa phải có đặc thù riêng liên quan đến sinh hoạt của con người. Như vậy, môi trường là không gian phủ khắp, có tác động đến sự sinh tồn và phát triển của các sinh vật sống. Mỗi vật thể, sinh vật thường tồn tại và phát triển trong một điều kiện nhất định.

Do vậy khi tiếp cận về sự sống của các sinh vật, chúng ta thường chú ý đến "môi trường sống", bao gồm các yếu tố tự nhiên xung quanh có tác động như thể nào đến quá trình sinh sống và hoàn thiện của con người2. Từ một số khái niệm, có thể nhận định môi trường sống thành 3 loại: 1 Khoản 1, Điều 3, Luật Bảo vệ môi trường 2020. 2 Khoa Môi trường và Khoa học tự nhiên Đại học Duy Tân, “Sức Khỏe Môi Trường – Nền Tảng Cho Cuộc Sống Bền Vững”, tại: https://kmtkhtn.vn/tin-tuc/suc-khoe-moi-truong---nen-tang-cho-cuoc-song-- 0i8qs#:~:text=S%E1%BB%A9c%20kh%E1%BB%8Fe%20m%C3%B4i%20tr%C6%B0%E1%BB%9Dng% 20kh%C3%B4ng,v%E1%BB%81%20t%E1%BA%A5t%20c%E1%BA%A3%20ch%C3%BAng%20ta. 14 Môi trường tự nhiên: Gồm các vật chất tự nhiên được cấu thành và phát triển theo tính tất yếu khách quan như đất, nước, không khí, ánh sáng, âm thanh và các tài nguyên thiên nhiên khác.

Môi trường nhân tạo: Là tổng thể các yếu tố vật chất do con người thiết lập để khai thác, sử dụng, sửa chữa các điều kiện tự nhiên phục vụ đời sống và phát triển, tiêu biểu như hệ thống đê điều, công trình nghệ thuật, văn hóa, kiến trúc và các công trình xây dựng khác. Môi trường xã hội: Là hệ thống các quan hệ xã hội chi phối và ảnh hưởng đến sự sinh sống, hoàn thiện của cá nhân và cộng đồng 3. Trong thực tiễn, ba loại môi trường không tồn tại tách biệt mà đan xen, tương tác chặt chẽ với nhau. Do đó, sự xuống cấp và thiếu hụt tài nguyên thiên nhiên tất yếu dẫn đến ô nhiễm, giảm chất lượng môi trường tự nhiên, từ đó tác động tiêu cực đến tiêu chuẩn sống của con người.

Môi trường có thể được hiểu là mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, bao gồm các thành tố, điều kiện và hoàn cảnh bao quanh con người. Từ đó ta có thể nhận định: Môi trường là hệ thống các yếu tố tự nhiên và vật chất do con người tạo ra, phủ khắp và tác động trực tiếp đến cuộc sống, sản xuất và sự hoàn thiện của con người cũng như các loài sinh vật. Bảo vệ môi trường là các hoạt động nhằm giữ gìn, phục hồi, tôn tạo và khôi phục chất lượng môi trường, bao gồm việc phòng ngừa, giảm thiểu các nguy cơ tác động không tốt đến môi trường, là quá trình thực hiện có mục đích của con người nhằm giữ gìn, phục hồi, nâng cao và duy trì chất lượng môi trường sống. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã nêu rõ: “Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái môi trường, cải thiện chất lượng môi trường, sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu.”4 Bảo vệ môi trường mang ý nghĩa pháp lý mang tính tổng hợp và đa chiều, phản ánh sự can thiệp có chủ đích của Nhà nước và xã hội nhằm giữ gìn, cải thiện môi 3 Thư viện Pháp luật, tại: https://thuvienphapluat.vn/lao-dong-tien-luong/moi-truong-tu-nhien-la-gi-vi-du-cu- the-vai-tro-cua-moi-truong-tu-nhien-quan-trac-moi-truong-lao-don-30454.

4 Khoản 2, Điều 3, Luật Bảo vệ môi trường 2020. 15 trường sống trong lành, ổn định cho hệ sinh thái bao gồm cả con người. Bảo vệ môi trường không chỉ được hiểu là các hoạt động kỹ thuật xử lý ô nhiễm mà trước hết là hệ thống các quy định của pháp luật nhằm thay đổi hành vi của các chủ thể trong việc ngăn chặn, phòng tránh, kiểm soát và khôi phục các tác động tiêu cực đến môi trường. Khái niệm này thể hiện mối quan hệ hữu cơ giữa phát triển kinh tế và xã hội đồng thời hài hòa với yêu cầu BVMT, trong đó pháp luật giữ vai trò là công cụ trung tâm nhằm thiết lập các nguyên tắc cơ bản, tiêu chuẩn môi trường, quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể có liên quan.

BVMT còn bao hàm các cơ chế pháp lý về quản lý, giám sát và xử lý vi phạm, qua đó các quy định pháp luật được thực thi một cách thống nhất, kịp thời và có tác dụng tốt trong thực tiễn. Khái niệm BVMT cũng phản ánh trách nhiệm pháp lý của các chủ thể đối với việc gây ô nhiễm, tác động tiêu cực tới môi trường, gắn với yêu cầu cải thiện, tái tạo môi trường và bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật. Như vậy, BVMT không chỉ là mục tiêu quản lý nhà nước mà còn là một tiến trình liên tục, có tính phòng ngừa, răn đe và khắc phục, nhằm hướng tới mục tiêu phát triển lâu dài, đồng thời bảo đảm quyền con người đối với nhu cầu về môi trường. Trong bối cảnh môi trường đang chịu nhiều tác động xấu từ quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và phát triển kinh tế, các quốc gia phải thực hiện đồng bộ nhiều phương án BVMT.

Trong đó, phương án pháp lý đóng vai trò then chốt, bởi pháp luật thiết lập khuôn khổ bắt buộc chung, định hướng và thay đổi hành vi của các chủ thể. Thông qua pháp luật và cơ chế xử lý vi phạm, Nhà nước quản lý, kiểm tra, giám sát, phòng ngừa ô nhiễm và tạo nền tảng pháp lý cho các biện pháp kinh tế, giáo dục nhằm BVMT và phát triển bền vững. Đặc điểm của hoạt động bảo vệ môi trường Hoạt động BVMT là tổng thể các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn ô nhiễm; nâng cao chất lượng môi trường; giữ gìn bền vững tài nguyên và ứng phó với khí hậu thay đổi5. 5 Trường Đại học Cảnh sát Nhân dân, “Bảo vệ môi trường – Trách nhiệm chung của toàn xã hội”, tại https://dhcsnd.vn/bao-ve-moi-truong-trach-nhiem-chung-cua-toan-xa- hoi#:~:text=Ho%E1%BA%A1t%20%C4%91%E1%BB%99ng%20b%E1%BA%A3o%20v%E1%BB%87%2 16 Thực tiễn cho thấy, nguồn tài chính phòng ngừa và kiểm soát luôn hiệu quả và thấp hơn đáng kể so với chi phí giải quyết tình trạng ô nhiễm, sự cố hoặc cạn kiệt môi trường.

Vì thế, nguyên tắc BVMT trong Luật BVMT 2020 của nước ta đã nêu rất rõ: “Hoạt động bảo vệ môi trường phải thường xuyên, công khai, minh bạch; ưu tiên dự báo, phòng ngừa ô nhiễm, sự cố, suy thoái môi trường, quản lý rủi ro về môi trường, giảm thiểu phát sinh chất thải, tăng cường tái sử dụng, tái chế chất thải để khai thác giá trị tài nguyên của chất thải”6. Tại Việt Nam, tình trạng ô nhiễm môi trường tự nhiên có xu hướng khó lường cả ở đô thị và nông thôn. Ở đô thị, ô nhiễm chủ yếu phát sinh từ rác thải, nước thải và sự tồn tại của các chủ thể gây ô nhiễm trong kẽ đô thị. Ở nông thôn, ô nhiễm gắn liền với việc sử dụng chất hóa học trong nông nghiệp, suy giảm diện tích rừng, suy thoái đa dạng sinh học và ô nhiễm nghiêm trọng.

Trong bối cảnh thúc đẩy tiến bộ khoa học – công nghệ làm phát sinh khai thác các yếu tố môi trường tự nhiên như khoáng sản, đất đai, nước và rừng, dẫn đến suy thoái, tàn phá môi trường, phá vỡ cân bằng sinh thái và tác động tiêu cực đến con người.