phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, phần nội dung chính của luận văn gồm 3 chương với kết cấu như sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý chi Ngân sách xã. Thực trạng công tác quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Lục Nam. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách xã trên địa bàn huyện Lục Nam.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH XÃ CẤP XÃ 1. TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH XÃ 1. Khái niệm ngân sách xã Ngân sách xã là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, nó đại diện và đảm bảo tài chính cho chính quyền xã có thể chủ động khai thác những thế mạnh có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn[17]. Ngân sách xã là một bộ phận của tài chính công có liên quan đến các hoạt động chi tiêu của chính phủ và các nguồn thu để tài trợ cho chi tiêu của chính phủ.
Một trong mục tiêu quan trọng của phân tích chi tiêu của ngân sách là để hiểu tác động của chi tiêu của chính phủ, các quy định, chính sách thuế và vay mượn lên quá trình phát triển kinh tế - xã hội như tạo việc làm, đầu tư và chi tiêu. Nguyên tắc để quản lý chi ngân sách là đảm bảo vai trò điều tiết của chính phủ trongnền kinh tế và tác động của nó đối với việc sử dụng tài nguyên và bảo đảm phúc lợi của người dân[20]. Ngân sách xã trực tiếp gắn với người dân, trực tiếp giải quyết toàn bộ mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước với dân. Chính vì vậy, ngân sách xã là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước.
Trong điều lệ ngân sách xã ban hành tháng 04/1972 có ghi:"NSX là kế hoạch thu chi tài chính của chính quyền cấp xã, để đảm bảo điều kiện vật chất cho Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính xã làm tròn trách nhiệm, nhiệm vụ của mình: đảm bảo việc chấp hành pháp luật, giữ vững trật tự trị an, bảo vệ tài sản công cộng, bảo hộ quyền lợi hợp pháp của công dân; quản lý mọi hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội trong xã, động viên và giám sát các hợp tác xã và công dân thi hành nghiêm chỉnh các nghĩa vụ đối với Nhà nước". Thông tư số 344/2016/TT-BTC ngày 30/12/2016 quy định về quản lý ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã, phường, thị trấn xác định: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 “Ngân sách xã do Ủy ban nhân dân xã xây dựng và quản lý, Hội đồng nhân dân xã quyết định và giám sát.” Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là cần phải có một khái niệm về ngân sách xã đầy đủ, thống nhất làm cơ sở cho việc xác định các yêu cầu, nhiệm vụ của NSX sau này. Tổng kết lại, một khái niệm phản ánh bản chất và bao quát nhất về NSX là: NSX là toàn bộ các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý. Như vậy ta có thể khẳng định rằng ngân sách cấp xã là một bộ phận hữu cơ trong hệ thống ngân sách Nhà nước, được kết cấu chặt chẽ và chịu sự điều chỉnh vĩ mô của NSNN theo mục tiêu chung của quốc gia; kết hợp hài hòa giữa lợi ích chung và quyền lợi vật chất của từng xã, dựa trên cơ sở sử dụng nguồn tài chính tại chỗ có hiệu quả, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho cấp xã hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Ngân sách cấp xã là nhân tố góp phần thực hiện thành công mục tiêu công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Đặc điểm của ngân sách xã Có thể khẳng định rằng ngân sách xã là một cấp trong hệ thống NSNN vì vậy ngân sách xã mang đầy đủ những đặc điểm chung của NSNN; mặt khác cấp xã là cấp chính quyền cơ sở vì vậy bên cạnh những đặc điểm chung của NSNN ngân sách cấp xã còn có những đặc điểm riêng tạo ra sự khác biệt căn bản so với các cấp NS khác. - Đặc điểm chung: + Hoạt động của ngân sách xã luôn gắn chặt với hoạt động của chính quyền nhà nước cấp xã; + Quản lý ngân sách xã bắt buộc phải tuân theo một chu trình luật định và KH; + Hầu hết các khoản thu, chi của ngân sách xã được thực hiện theo phương thức phân phối lại và không hoàn trả trực tiếp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 - Đặc điểm riêng: Hiện nay NSNN Việt Nam bao gồm 4 cấp tương đương với 4 cấp chính quyền của nhà nước ta.
Tuy chức năng, nhiệm vụ của 4 cấp chính quyền về cơ bản giống nhau, nhưng phạm vi và quy mô hoạt động có sự khác nhau. Vì vậy, ngân sách cấp xã có những đặc điểm riêng, có tính chất đặc biệt so với các cấp ngân sách khác. Đó là: Ngân sách cấp xã vừa là một cấp ngân sách cơ sở, cấp cuối cùng trong hệ thống các cấp ngân sách nhà nước; vừa là một đơn vị trực tiếp sử dụng ngân sách của mình. Từ tính chất đặc biệt của ngân sách cấp xã yêu cầu phải xây dựng các tiêu chí để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã phù hợp với yêu cầu công cuộc đổi mới đất nước ta.
Vai trò của Ngân sách xã Với khái niệm ngân sách cấp xã là một bộ phận của NSNN, vì vậy bản chất vai trò của NSNN cũng là bản chất, vai trò của ngân sách xã nhưng phạm vi hoạt động được thu hẹp trên từng địa bàn của đơn vị hành chính xã, phường, thị trấn cụ thể được biểu hiện như sau: - Ngân sách xã là nguồn tài chính chủ yếu để đảm bảo cho chính quyền Nhà nước cấp xã thực thi các nhiệm vụ kinh tế, xã hội trên địa bàn. Để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ về quản lý kinh tế xã hội trên địa bàn theo sự phân cấp trong hệ thống chính quyền nhà nước, chính quyền xã phải có nguồn tài chính đủ lớn. Có thể nói ngân sách cấp xã là quỹ tiền tệ có quy mô lớn nhất trong số quỹ tiền mà chính quyền cấp xã được quản lý và sử dụng, nguồn tiền trong ngân sách xã chỉ được phép thực hiện các nhiệm vụ mà chính quyền xã phải đảm nhận. Vì vậy khả năng đảm bảo nguồn tài chính từ ngân sách cấp xã như thế nào sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến mức độ thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, xã hội của chính quyền nhà nước cấp xã.
- Ngân sách xã là công cụ tài chính quan trọng để giúp chính quyền Nhà nước cấp xã khai thác các thế mạnh về kinh tế, xã hội trên địa bàn xã đó. Cùng với quá trình hoàn thiện luật NSNN, cơ chế phân cấp về quản lý kinh tế - xã hội cho chính quyền cấp xã ngày càng nhiều hơn tạo thế chủ động cho các xã trong quá trình xây LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 dựng và phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn. Chính trong quá trình này ngân sách xã đóng vai trò to lớn thông qua việc tạo lập các nguồn tài chính cần thiết để chính quyền xã đầu tư khai thác các thế mạnh về kinh tế xã hội nông thôn và từng bước tạo đà cho sự phát triển kinh tế trong những năm tới. - Ngân sách xã là công cụ tài chính giúp chính quyền nhà nước cấp trên thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát hoạt động của chính quyền cấp xã.
Nhà nước ta là một hệ thống tổ chức thống nhất có sự phân công, phân cấp trách nhiệm, quyền hạn quản lý kinh tế xã hội cho chính quyền cấp dưới yêu cầu cần có sự giám sát thường xuyên của cơ quan chính quyền nhà nước cấp trên đối với hoạt động của cơ quan chính quyền nhà nước cấp dưới. Vì vậy có thể nói rằng ngân sách cấp xã là một trong những công cụ hữu hiệu cho chính quyền nhà nước cấp trên thực hiện quyền giám sát của mình đối với hoạt động của chính quyền nhà nước cấp dưới bởi một trong những nguồn thu của ngân sách cấp xã là nguồn chi bổ sung từ ngân sách cấp trên. Thông qua các nguồn thu, nhiệm vụ chi tại ngân sách xã chính quyền xã thực hiện sự quản lý của mình trên tất cả mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội đảm bảo sự ổn định về chính trị và thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn xã. Từ những vai trò trên ta có thể khẳng định ngân sách xã là ngân sách của dân, do dân, vì dân và là công cụ tài chính quan trọng để chính quyền nhà nước cấp xã thực hiện các chức năng nhiệm vụ được giao.
QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH XÃ 1. Quản lý chi của ngân sách Nhà nƣớc cấp xã Nguồn thu và nhiệm vụ chi ngân sách xã là hai khái niệm không thể tách rời nhau, hình thành trên cơ sở khả năng và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội mà chính quyền xã được phân công, phân cấp đảm nhiệm. Xét trên phương diện quan hệ giữa hai mặt thu và chi NSX thì thu NSX còn ảnh hưởng mang tính quyết định đến chi NSX. "Lường thu mà chi" đã trở thành phương châm điều hành NSNN ta nói chung và NSX nói riêng.
Bởi vậy, muốn đi sâu nghiên cứu nhiệm vụ chi NSX trước hết phải đi tìm hiểu các nguồn thu của NSX thể hiện qua các nội dung sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguồn thu của ngân sách xã Tại Thông tư số 60/2003/TT-BTC quy định về quản lý NSX và các hoạt động tài chính khác của xã và Thông tư số 344/2016/TT-BTC quy định về quản lý ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã, phường, thị trấn quy định: Nguồn thu của ngân sách xã do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định phân cấp trong phạm vi nguồn thu ngân sách địa phương được hưởng. * Các khoản thu ngân sách xã hưởng một trăm phần trăm (100%): Đây là các khoản thu dành cho xã sử dụng toàn bộ để chủ động về nguồn tài chính bảo đảm các nhiệm vụ chi thường xuyên, đầu tư.