CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1.1 CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1. Khái niệm chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện Theo Trần Xuân Hải (2010): “Chi NSNN bao gồm các khoản chi đầu tư phát triển, dự trữ quốc gia, chi, chi trả nợ lãi, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.” Theo Vũ Thị Thu Giang (2018): "Ngân sách cấp huyện là toàn bộ các khoản thu, chi được quy định đưa vào dự toán trong năm do Hội đồng nhân dân huyện quyết định và giao cho Ủy ban nhân dân huyện tổ chức thực hiện, chấp hành, nhằm bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện.” Như vậy, theo tác giả luận văn: Chi NSNN cấp huyện là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào ngân sách huyện và đưa chúng đến mục đích sử dụng. Chi ngân sách huyện không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc cụ thể thuộc chức năng của Nhà nước trên địa bàn cấp huyện 1. Nội dung chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện Chi NSNN cấp huyện là những nội dung chi phân cấp ngân sách theo nhiệm vụ, nội dung chi của Luật NSNN đã phân định.
Hàng năm được HĐND tỉnh quyết nghị trong tổng chi NSNN tỉnh hàng năm và được UBND tỉnh ra quyết định giao nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội kèm theo các chỉ tiêu chi tài chính đính kèm, trên cơ sở nhiệm vụ tỉnh giao, UBND huyện giao cho phòng tài chính tham mưu phân bổ chi tiết các chỉ tiêu theo nội dung cụ thể chi. UBND huyện trình HĐND huyện quyết nghị, UBND huyện ra quyết định giao nhiệm vụ kinh tế xã hội trong năm cho các xã, phường, các đơn vị dự toán trực thuộc quản lý. Trên cơ sở đó các đơn vị có nhiệm vụ quản lý tài chính và các đơn vị thụ hưởng ngân sách tổ chức thực hiện cấp phát, thanh quyết toán trong năm ngân sách. 11 Chi NSNN cấp huyện bao gồm: chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, chi trả nợ gốc do Nhà nước vay và chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính.
Trong phạm vi và đối tượng nghiên cứu của đề tài này, luận văn chỉ đi sâu nghiên cứu chi 2 lĩnh vực chính là chi đầu tư phát triển và chi trên phạm vi địa bàn cấp huyện. Chi đầu tư phát triển: Theo Trần Xuân Hải (2010): "Chi đầu tư phát triển là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước, gồm chi đầu tư xây dựng cơ bản và một số nhiệm vụ chi đầu tư khác theo quy định của pháp luật". "Chi đầu tư xây dựng cơ bản là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và các chương trình dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội". Từ các khái niệm trên, chi đầu tư phát triển của NSNN là quá trình sử dụng một phần vốn tiền tệ đã tập trung vào NSNN để xây dưng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất và thực hiện dự trữ vật tư hàng hóa, nhằm thực hiện mục tiêu ổn định và tăng trưởng của nền kinh tế.
Chi đầu tư phát triển của ngân sách huyện là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội, phát triển sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu ổn định, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. Chi thường xuyên: Theo Trần Xuân Hải (2010): "Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh". Chi thường xuyên của ngân sách cấp huyện gồm: chi cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế; các sự nghiệp văn hóa xã hội: giáo dục, đào tạo, y tế, văn hóa, xã hội, thông tin liên lạc, thể dục thể thao; sự nghiệp khoa học,công nghệ và môi trường; các hoạt động thường xuyên khác do huyện quản lý: chi quốc phòng, an ninh và trật tư an toàn xã hội; chi tài trợ cho các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp; chi cho các hoạt động của các cơ quan Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội do huyện quản lý. Vai trò của chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện NS huyện là một trong những công cụ quản lý của chính quyền cấp huyện.
Ngân sách huyện có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo các nguồn lực tài chính để phát triển KT-XH, ANQP và các hoạt động của bộ máy trong phạm vi địa bàn của huyện. Chi NSNN trên địa bàn huyện là điều kiện quan trọng để thực hiện các yêu cầu phát triển KT, XH trên địa bàn huyện. Thông qua chi NSNN trên địa bàn huyện, chính quyền huyện thực hiện các chức năng QLNN được giao, bao gồm cả việc duy trì trật tự ổn định xã hội, phát triển các sự nghiệp KT-XH, theo phân cấp trên địa bàn. Thông qua chi ngân sách, chính quyền có thể kiểm tra, kiểm soát các hoạt động KT, tăng cường hiệu quả các hoạt động quản lý pháp luật, giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn.
Chi NSNN cho bộ máy quản lý Nhà nước ở huyện là công cụ giúp tăng cường một cách có hiệu quả giúp chính quyền cấp huyện trong quản lý an ninh, trật tự trên địa bàn. Chi NSNN cấp huyện có vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động bộ máy nhà nước trên địa bàn cấp huyện, đầu tư phát triển CSHT cấp huyện, đảm bảo quốc phòng- an ninh và an sinh xã hội trên địa bàn, đặc biệt với những nhiệm vụ chính trị trong những năm gần đây của cấp huyện như phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới, đô thị hoá, …thì việc chi ngân sách cấp huyện thể hiện vai trò ngày càng rõ nét và hết sức quan trọng trong quá trình quản lý. Ngoài ra chi NSNN cấp huyện còn đảm bảo cho nhà nước có thể thực hiện sản xuất và cung ứng một phần hàng hoá công cộng trên địa bàn. Đồng thời là trợ giúp đắc lực cho sự phát triển kinh tế 1.
QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 1. Khái niệm và đặc điểm quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện 1. Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện Quản lý NSNN được hiểu là quá trình tác động của Nhà nước đến NSNN, nhằm làm cho hoạt động của NSNN đúng theo pháp luật, kích thích tăng trưởng, phát triển kinh tế từ đó bồi dưỡng nguồn thu và sử dụng tiết kiệm có hiệu quả các khoản chi NSNN đảm bảo sự cân đối giữa thu, chi ngân sách. 13 Là một cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách nhà nước, do đó về bản chất, ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện cũng chịu sự tác động như ngân sách nhà nước tuy nhiên là hoạt động của các chủ thể quản lý (QL) thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều chỉnh hoạt dộng của ngân sách cấp huyện nhằm đạt được mục tiêu đã định.
Quá trình tác động và điều chỉnh các chủ thể QL được thực hiện thông qua việc vận dụng các chức năng tài chính, các phương pháp thích hợp để hoạch định, tác động, và thực hiện thanh, kiểm tra nhằm đảm bảo cho quá trình thu, chi của NSNN cấp huyện được thực hiên đúng pháp luật, chống tiêu cực đạt hiệu quả cao. Như vậy, quản lý chi NSNN trên địa bàn huyện là hoạt động của cơ quan nhà nước trên địa bàn cấp huyện sử dụng các phương pháp và công cụ chuyên ngành để tác động đến quá trình chi NSNN nhằm đảm bảo các khoản chi NSNN trên địa bàn huyện được thực hiện theo đúng chế độ chính sách đã được Nhà nước quy định, phục vụ tốt nhất việc thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của địa phương trong từng thời kỳ. Đặc điểm quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện Theo luận điểm của Đồng Thị Vân Hồng (2010), tác giả luận văn nghiên cứu rút ra các đặc điểm quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện cụ thể như sau: Thứ nhất, quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện gắn với hoạt động cơ quan tài chính huyện là phòng Kế hoạch Tài chính và KBNN chịu trách nhiệm tổ chức kiểm tra toàn bộ các khâu trong chu trình quản lý chi ngân sách nhà nước, đảm bảo cho dự toán được lập chính xác, đảm bảo việc phân bổ và giao dự toán cho các đơn vị sử dụng ngân sách đúng định mức, đảm bảo hạch toán kế toán đúng chế độ và quyết toán ngân sách đầy đủ, đúng thời gian. Thứ hai, quản lý chi NSNN cấp huyện gắn với quyền lực nhà nước cấp huyện, mang tình chất pháp lý thể hiện trong các hoạt động kiểm tra, kiểm soát quá trình chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước của các đơn vị sử dụng NSNN trên địa bàn huyện thông qua việc kiểm soát, thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước.
14 Thứ ba, quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện gắn với quy trình và yêu cầu thực hiện theo phân cấp của chính quyền huyện. Khi các yêu cầu trên được tôn trọng đầy đủ thì công tác quyết toán các khoản chi ngân sách nhà nước sẽ được tiến hành thuận lợi. Đồng thời, nó sẽ tạo cơ sở vững chắc cho việc phân tích đánh giá quá trình chấp hành dự toán một cách chính xác, trung thực và khách quan. Nội dung quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện Nội dung quản lý chi NSNN trên địa bàn huyện gồm 4 khâu: Lập dự toán chi NS, chấp hành dự toán chi NS, quyết toán chi NS và kiểm soát chi NSNN.
Lập dự toán chi ngân sách nhà nước Lập dự toán chi NSNN trên địa bàn huyện là hoạt động của cơ quan nhà nước trên địa bàn cấp huyện sử dụng các phương pháp và công cụ chuyên ngành để tác động đến quá trình lập kế hoạch chi NSNN trong từng thời kỳ.