phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng biểu, danh mục từ viết tắt và danh mục tài liệu tham khảo, nghiên cứu bao gồm 03 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi NSNN Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chi NSNN tại địa bàn huyện Thái Thụy Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý chi NSNN tại địa bàn huyện Thái Thụy. 8 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỀN 1. Tổng quan về chi NSNN cấp huyện 1. Ngân sách nhà nước 1.
Khái niệm ngân sách nhà nước Luật ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13 định nghĩa: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. Ngân sách địa phương gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân theo quy định của Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân bao gồm : - Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là ngân sách tỉnh), bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; - Ngân sách quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là Ngân sách huyện), bao gồm Ngân sách cấp huyện và ngân sách các xã, phường, thị trấn; Xét theo góc độ quản lý thì NSNN là kế hoạch tài chính cơ bản của Nhà nước hay bảng cân đối thu - chi chủ yếu của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm và gọi là năm ngân sách). Tại Việt Nam, năm ngân sách trùng với năm dương lịch, bắt đầu từ 01/01 kết thúc vào 31/12.
Về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu,.chi là các quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể khác phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của Nhà nước. Đối tượng phân phối để tạo lập nguồn thu cho NSNN là các giá trị của cải xã hội. Mục đích phân phối, sử dụng nguồn vốn NSNN là đáp ứng cho các nhu cầu gắn liền với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời gian cụ thể. 9 Ngân sách nhà nước cấp huyện là một bộ phận của NSNN.
Ngân sách nhà nước cấp huyện được hình thành nhằm thực hiện hai nhiệm vụ chủ yếu là thu và chi ngân sách của nhà nước trên địa bàn hành chính cấp huyện nhằm mục đích đảm bảo kinh phí cho mọi hoạt động của các cơ quan nhà nước trực thuộc chính quyền cấp huyện. Ngân sách nhà nước cấp huyện đảm bảo cho chính quyền cấp huyện thực thi đầy đủ vai trò, nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước trên địa bàn trong phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh và an sinh xã hội trên địa bàn huyện. Vai trò của ngân sách nhà nước NSNN có vai trò trọng yếu trong việc động viên và phân phối các nguồn lực tài chính nhằm bảo đảm việc thực thi các chức năng của nhà nước cụ thể: - Thứ nhất: Để đảm bảo cho các hoạt động của nhà nước trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế và xã hội Đòi hỏi NSNN phải có những nguồn tài chính nhất định, những nguồn tài chính này được hình thành từ các khoản thu thuế và các khoản thu khác. Đây là vai trò lịch sử của NSNN mà bất kì chế độ xã xội nào, cơ chế kinh tế nào NSNN đều phải thực hiện.
- Thứ hai: Ngân sách nhà nước là công cụ điều tiết vĩ mô của nhà nước Trong thời kỳ kinh tế mở cửa, giao thương, hội nhập là xu thế chung đã thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam nói riêng và nền kinh tế thế giới nói chung ngày càng bước lên tầm cao mới. Kinh tế thị trường là động lực mạnh mẽ của tăng trưởng, phát triển kinh tế và thúc đẩy tiến bộ khoa học công nghệ. Tuy nhiên bên cạnh các tính ưu việt thì nền kinh tế thị trường cũng còn tồn tại rất nhiều khiếm khuyết như: nó là môi trường tạo ra sự cạnh tranh khốc liệt, các doanh nghiệp vì lợi nhuận tối đa mà có thể triệt hạ lẫn nhau, đầu cơ và tích trữ gây rối loạn thị trường, phân hóa sâu sắc sự cách biệt giàu nghèo. Vì vậy nếu không có sự can thiệp từ điều tiết vĩ mô của nhà nước thì sẽ dẫn tới sự phát triển không lành mạnh, mất cân đối,.
Ảnh hưởng đến chính trị, kinh tế - xã hội, điều tiết vĩ mô của nhà nước được thực hiện thông qua một hệ thống các công cụ như: chiến lược, kế hoạch, pháp luật, các công cụ kinh tế tài chính, NSNN là một công cụ kinh tế tài chính quan trọng. Thông qua hoạt động 10 chi Ngân sách, Nhà nước sẽ cung cấp kinh phí đầu tư cho cơ sở kết cấu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp thuộc các ngành then chốt trên cơ sở đó tạo môi trường và điều kiện thuận lợi cho sự ra đời và phát triển các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Bên cạnh đó, việc cấp vốn hình thành các doanh nghiệp Nhà nước là một trong những biện pháp căn bản để chống độc quyền và giữ cho thị trường khỏi rơi vào tình trạng cạnh tranh không hoàn hảo. Và trong những điều kiện cụ thể, nguồn kinh phí trong ngân sách cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp, đảm bảo tính ổn định về cơ cấu hoặc chuẩn bị cho việc chuyển sang cơ cấu mới hợp lý hơn.
Thông qua hoạt động thu, bằng việc huy động nguồn tài chính thông qua thuế, ngân sách nhà nước đảm bảo thực hiện vai trò định hướng đầu tư, kích thích hoặc hạn chế sản xuất kinh doanh Chính phủ sẽ hướng hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế đi vào quỹ đạo mà chính phủ đã hoạch định để hình thành cơ cấu kinh tế tối ưu, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển ổn định và bền vững. + Ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết về mặt kinh tế Ngân sách nhà nước kích thích sự tăng trưởng kinh tế theo sự định hướng phát triển kinh tế xã hội thông qua các công cụ thuế và thuế suất của nhà nước sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển thu hút sự đầu tư của các doanh nghiệp, ngoài ra nhà nước còn dùng ngân sách nhà nước đầu tư vào cơ sở hạ tầng tạo điều kiện và môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. + Ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết về mặt xã hội Nền kinh tế thị trường với những khuyết điểm của nó sẽ dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư, nhà nước phải có chính sách phân phối lại thu nhập một cách hợp lí để giảm bớt khoảng cách chênh lệch về thu nhập trong các tầng lớp dân cư. Ngân sách nhà nước là công cụ tài chính hữu hiệu được nhà nước sử dụng để điều tiết thu nhập với các sắc thuế như: thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt.
Qua đó tạo nguồn thu cho NSNN mặt khác điều tiết một phần thu nhập của tầng lớp dân cư có thu nhập cao. 11 Nhà nước sử dụng NSNN để chi hỗ trợ thực hiện một số chính sách xã hội như: giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội, phòng chống dịch bệnh, hỗ trợ y tế giáo dục cho người nghèo nhằm thúc đẩy xã hội ngày càng phát triển. + Ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết về mặt thị trường Ngân sách nhà nước có vai trò rất quan trọng đối với việc thực hiện các chính sách về ổn định giá cả, thị trường, kiềm chế và kiểm soát lạm phát. Đặc điểm nổi bật của kinh tế thị trường là sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp nhằm đạt được lợi nhuận tối đa, các yếu tố cơ bản của thị trường là cung cầu và giá cả thường xuyên tác động lẫn nhau và chi phối hoạt động của thị trường.
Sự mất cân đối cung cầu sẽ làm cho giá cả tăng hoặc giảm đột biến gây nên những biến động trên thị trường, dẫn đến sự dịch chuyển vốn của các doanh nghiệp từ ngành này sang nghành khác, địa phương này sang địa phương khác. Từ đó sẽ dẫn đến các tác động tiêu cực đến cơ cấu kinh tế, nền kinh tế phát triển không cân đối. Do đó nhà nước cần phải sử dụng ngân sách để can thiệp vào thị trường nhằm ổn định giá cả thông qua các công cụ thuế và các khoản chi từ NSNN dưới các hình thức tài trợ vốn, trợ giá, bình ổn giá, trợ cước. Đồng thời trong quá trình điều tiết thị trường NSNN còn tác động đến thị trường tiền tệ và thị trường vốn qua việc sử dụng các công cụ tài chính như phát hành trái phiếu chính phủ, thu hút viện trợ nước ngoài.
Tóm lại trong nền kinh tế thị trường thì NSNN không chỉ đóng vai trò huy động nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu cho bộ máy nhà nước, cho quốc phòng an ninh và các mục đích khác nhằm củng cố quyền lực nhà nước mà nó còn đóng vai trò to lớn trong điều tiết vĩ mô nền kinh tế, đó là vai trò định hướng hình thành cơ cấu kinh tế, điều tiết thị trường, bình ổn giá, điều chỉnh đời sống xã hội. Chi ngân sách nhà nước 1. Khái niệm chi ngân sách nhà nước “Chi ngân sách Nhà nước là việc phân phối và sử dụng quĩ ngân sách Nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc 12 nhất định” (Nguồn: Giáo trình Quản lí tài chính công, NXB tài chính; Ngân sách nhà nước) Về bản chất, chi NSNN là hệ thống những quan hệ phân phối lại các khoản thu nhập phát sinh trong quá trình sử dụng có kế hoạch quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế, phát triển văn hóa – xã hội, duy trì hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước và đảm bảo an ninh, quốc phòng. Đứng về phương diện pháp lý, chi NSNN là những khoản chi tiêu do Chính phủ hay các pháp nhân hành chính thực hiện để đạt được mục tiêu công như: đảm an ninh trật tự, cứu trợ, trợ giúp kinh tế, chống thất nghiệp.
Chi ngân sách nhà nước gắn liền với việc thực hiện các chính sách kinh tế chính trị, xã hội của nhà nước trong từng thời kỳ.