Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2021-2023, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Điện Biên quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước (NSNN) cho 04 đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc với tổng chi thường xuyên hàng năm dao động từ gần 16 tỷ đến hơn 20 tỷ đồng. Các đơn vị gồm Trung tâm Dịch vụ việc làm, Cơ sở Bảo trợ xã hội tổng hợp, Trung tâm Tiếp đón thân nhân liệt sỹ và điều dưỡng người có công với cách mạng, cùng Cơ sở Cai nghiện ma túy. Mặc dù nguồn ngân sách được cấp đầy đủ, thực trạng quản lý chi thường xuyên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như chi chậm, sai định mức và sai khoản mục chi, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng khung lý thuyết quản lý chi thường xuyên NSNN cho các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Điện Biên, phân tích thực trạng quản lý chi trong giai đoạn 2021-2023, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở tại tỉnh Điện Biên, sử dụng dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính và số liệu ngân sách, cùng dữ liệu sơ cấp thu thập qua phỏng vấn sâu trong năm 2024.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo chi tiêu ngân sách đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực quản lý tài chính công tại địa phương, đồng thời hỗ trợ các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý ngân sách nhà nước và quản lý tài chính công, trong đó:

  • Lý thuyết quản lý ngân sách nhà nước: Nhấn mạnh quá trình lập dự toán, chấp hành, quyết toán và kiểm soát ngân sách nhằm đảm bảo chi tiêu đúng mục tiêu, tiết kiệm và hiệu quả.
  • Mô hình quản lý chi thường xuyên NSNN: Bao gồm các nội dung chính như lập dự toán, phân bổ và giao dự toán, hướng dẫn chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm tra, thanh tra chi thường xuyên.
  • Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập: Đơn vị do Nhà nước thành lập, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ quản lý nhà nước, được phân loại theo lĩnh vực hoạt động, chủ thể quản lý và mức độ tự chủ tài chính.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: chi thường xuyên NSNN, dự toán chi, quyết toán chi, kiểm tra và thanh tra chi, bộ máy quản lý ngân sách, và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi thường xuyên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp phân tích định lượng và định tính:

  • Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ báo cáo tài chính, dự toán, quyết toán và các văn bản quản lý của Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Điện Biên giai đoạn 2021-2023.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua phỏng vấn sâu với lãnh đạo Sở, cán bộ Phòng Kế hoạch – Tài chính, Thanh tra Sở và kế toán các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc.
  • Phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ dự toán, chấp hành và quyết toán; phân tích các chỉ số về thời gian nộp dự toán, số lần điều chỉnh dự toán, và các khoản chi sai phạm.
  • Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu sơ cấp dự kiến vào tháng 4 năm 2024, phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện đến năm 2030.

Cỡ mẫu phỏng vấn gồm 10 cán bộ chủ chốt trong bộ máy quản lý chi thường xuyên NSNN của Sở và các đơn vị sự nghiệp công lập, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện và chuyên môn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Thực trạng chi thường xuyên NSNN: Tổng chi thường xuyên NSNN cho các đơn vị sự nghiệp công lập tăng dần qua các năm, ví dụ Trung tâm Dịch vụ việc làm tăng từ 1.483 triệu đồng năm 2021 lên 2.022 triệu đồng năm 2023; Cơ sở Cai nghiện ma túy tăng từ 9.603 triệu đồng lên 10.650 triệu đồng trong cùng kỳ. Tỷ lệ chi thanh toán cho cá nhân chiếm khoảng 79-80% tổng chi thường xuyên, chi về hàng hóa dịch vụ chiếm khoảng 15%, còn lại là các khoản chi khác.

  2. Quản lý dự toán chi thường xuyên: Các đơn vị lập dự toán thường cao hơn mức xét duyệt và giao dự toán của Sở, tỷ lệ xét duyệt so với đề nghị dao động từ 87% đến 95%. Việc nộp dự toán có hiện tượng chậm trễ ở một số đơn vị do thay đổi tổ chức hoặc nhân sự kế toán, tuy nhiên Sở vẫn kịp tổng hợp và gửi dự toán cho Sở Tài chính đúng hạn.

  3. Chấp hành dự toán và hướng dẫn: Các đơn vị sự nghiệp công lập gặp một số vướng mắc trong quá trình chấp hành dự toán, chủ yếu liên quan đến quy định chi tiêu và thủ tục thanh toán. Sở đã tổ chức tập huấn, hướng dẫn và giải đáp kịp thời, giúp các đơn vị thực hiện chi tiêu đúng quy định, tuy nhiên vẫn còn tình trạng chi sai định mức và chi chậm.

  4. Quyết toán chi thường xuyên: Các đơn vị lập hồ sơ quyết toán đầy đủ, được Sở xét duyệt và trình Sở Tài chính thẩm định. Mặc dù không có khoản chi nào bị xuất toán trong giai đoạn 2021-2023, nhưng qua thanh tra, kiểm tra đã phát hiện một số sai phạm về chi sai chế độ, chi không đúng dự toán.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trong quản lý chi thường xuyên NSNN bao gồm: bộ máy quản lý còn mỏng, một số cán bộ chưa được đào tạo chuyên sâu về tài chính công; quy định pháp luật về chi tiêu còn phức tạp, thay đổi thường xuyên gây khó khăn cho các đơn vị; sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước chưa đồng bộ hoàn toàn. So với các nghiên cứu trong ngành quản lý tài chính công, kết quả này phản ánh thực trạng chung của nhiều địa phương có nguồn lực hạn chế.

Việc chi thanh toán cho cá nhân chiếm tỷ trọng lớn cho thấy áp lực về chi phí nhân sự và các khoản phụ cấp, trong khi chi cho hàng hóa dịch vụ và các khoản chi khác còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ công. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ chi theo nhóm khoản mục qua các năm, giúp minh họa xu hướng và sự phân bổ ngân sách.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực quản lý tài chính công, đồng thời cải tiến quy trình lập dự toán, chấp hành và quyết toán để đảm bảo ngân sách được sử dụng hiệu quả, đúng mục đích.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Hoàn thiện bộ máy quản lý chi thường xuyên NSNN: Tăng cường nhân lực chuyên môn tài chính, kế toán tại Phòng Kế hoạch – Tài chính và Thanh tra Sở; phân công rõ ràng nhiệm vụ cho từng cán bộ chuyên trách; tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn định kỳ. Mục tiêu đạt 100% cán bộ quản lý chi có chứng chỉ nghiệp vụ tài chính trong vòng 2 năm.

  2. Cải tiến quy trình lập dự toán và phân bổ ngân sách: Xây dựng hướng dẫn chi tiết, minh bạch về lập dự toán phù hợp với thực tế hoạt động của từng đơn vị; áp dụng phần mềm quản lý dự toán để giảm thiểu sai sót và tăng tính chính xác; đảm bảo 100% đơn vị nộp dự toán đúng hạn trong vòng 1 năm tới.

  3. Tăng cường công tác hướng dẫn và kiểm tra chấp hành dự toán: Tổ chức các buổi tập huấn, giải đáp vướng mắc thường xuyên cho các đơn vị sự nghiệp công lập; thiết lập kênh phản hồi nhanh giữa Phòng Kế hoạch – Tài chính và các đơn vị; giảm tỷ lệ vướng mắc trong chấp hành dự toán xuống dưới 5% trong 2 năm.

  4. Nâng cao hiệu quả quyết toán và kiểm tra, thanh tra chi thường xuyên: Rà soát, hoàn thiện quy trình xét duyệt quyết toán; phối hợp chặt chẽ với Sở Tài chính và Kho bạc Nhà nước để phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm; tăng cường thanh tra đột xuất nhằm nâng cao tính tuân thủ; giảm thiểu các khoản chi sai chế độ xuống dưới 1% tổng chi trong 3 năm tới.

Các giải pháp trên cần được thực hiện đồng bộ, có sự phối hợp chặt chẽ giữa lãnh đạo Sở, các phòng ban chuyên môn và các đơn vị sự nghiệp công lập nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Điện Biên: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp quản lý chi thường xuyên NSNN, từ đó nâng cao hiệu quả công tác tài chính tại đơn vị.

  2. Cán bộ kế toán và tài chính các đơn vị sự nghiệp công lập: Cung cấp kiến thức về quy trình lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách, giúp thực hiện đúng quy định pháp luật và nâng cao năng lực chuyên môn.

  3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công: Là tài liệu tham khảo thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước tại địa phương, hỗ trợ nghiên cứu và học tập chuyên sâu.

  4. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính và ngân sách: Tham khảo để xây dựng chính sách, quy định phù hợp, đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát, kiểm tra ngân sách tại các đơn vị sự nghiệp công lập.

Câu hỏi thường gặp

  1. Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước là gì?
    Quản lý chi thường xuyên NSNN là quá trình lập dự toán, phân bổ, chấp hành, quyết toán và kiểm tra các khoản chi thường xuyên nhằm đảm bảo sử dụng ngân sách đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả. Ví dụ, chi trả lương, mua sắm vật tư, duy trì hoạt động đơn vị.

  2. Tại sao việc lập dự toán chi thường xuyên lại quan trọng?
    Lập dự toán giúp xác định nhu cầu chi tiêu hợp lý, làm cơ sở phân bổ ngân sách và kiểm soát chi tiêu. Việc lập dự toán chính xác giúp tránh tình trạng thiếu hụt hoặc lãng phí ngân sách, đảm bảo hoạt động đơn vị không bị gián đoạn.

  3. Những khó khăn thường gặp trong chấp hành dự toán chi thường xuyên?
    Các đơn vị thường gặp vướng mắc do quy định pháp luật thay đổi nhanh, chưa hiểu rõ các khoản chi, hoặc thiếu kinh nghiệm trong thủ tục thanh toán. Ví dụ như không biết thanh toán tiền bồi dưỡng thế nào cho đúng quy định.

  4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN?
    Cần tăng cường đào tạo cán bộ, hoàn thiện quy trình quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin, và tăng cường kiểm tra, thanh tra để phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm, từ đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả sử dụng ngân sách.

  5. Ai chịu trách nhiệm chính trong quản lý chi thường xuyên NSNN tại Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Điện Biên?
    Lãnh đạo Sở chịu trách nhiệm toàn diện, Phòng Kế hoạch – Tài chính tham mưu và thực hiện các công tác lập dự toán, phân bổ, xét duyệt và kiểm tra, Thanh tra Sở thực hiện thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định về chi thường xuyên.

Kết luận

  • Quản lý chi thường xuyên NSNN cho các đơn vị sự nghiệp công lập tại Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Điện Biên trong giai đoạn 2021-2023 đã đảm bảo nguồn lực tài chính cho hoạt động, nhưng còn tồn tại hạn chế về chi chậm, sai định mức và sai khoản mục chi.
  • Bộ máy quản lý chi thường xuyên còn mỏng, một số cán bộ chưa được đào tạo chuyên sâu, ảnh hưởng đến chất lượng công tác quản lý.
  • Quy trình lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách đã được thực hiện nghiêm túc nhưng cần cải tiến để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu sai sót.
  • Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện bộ máy quản lý, cải tiến quy trình, tăng cường đào tạo và kiểm tra, thanh tra nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.
  • Nghiên cứu đề xuất lộ trình thực hiện các giải pháp đến năm 2030, kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý và đơn vị sự nghiệp công lập để đạt được mục tiêu quản lý ngân sách hiệu quả.

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN, các cơ quan liên quan cần triển khai đồng bộ các giải pháp đã đề xuất, đồng thời thường xuyên đánh giá, điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Đề nghị các nhà quản lý, cán bộ tài chính và các đơn vị sự nghiệp công lập nghiên cứu và áp dụng kết quả nghiên cứu này nhằm góp phần nâng cao chất lượng quản lý tài chính công tại địa phương.