Chương 1. Một số lý luận về ngân sách nhà nước và hoạt động quản lý chi NSNN cấp huyện. Thực trạng quản lý chi NSNN của huyện Bình Giang giai đoạn 2018- 2020. Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước của huyện Bình Giang.
MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN 1. Một số lý luận về ngân sách nhà nƣớc cấp huyện 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm ngân sách nhà nước cấp huyện Căn cứ biểu hiện bên ngoài, ngân sách nhà nước là một bảng dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm hoặc một số năm.
Hàng năm Chính phủ dự toán các khoản thu vào quỹ NSNN, đồng thời dự toán các khoản chi cho sự nghiệp kinh tế, chính trị, an ninh, quốc phòng, quản lý hành chính…từ quỹ NSNN và bảng dự toán này phải được Quốc hội phê chuẩn. Trong thực tiễn, hoạt động NSNN là hoạt động tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của Nhà nước. Trong quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội, nguồn tài chính luôn vận động giữa một bên là Nhà nước một bên là các chủ thể kinh tế xã hội. “Theo Luật NSNN số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015: Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.
Ngân sách Nhà nước bao gồm các khoản thu: từ thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân, các khoản viện trợ, các khoản thu khác theo quy định của pháp luật, các khoản do Nhà nước vay để bù đắp bội chi, được đưa vào cân đối ngân sách Nhà nước và bao gồm các khoản chi: chi phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, bảo đảm hoạt động bộ máy Nhà nước, chi trả của Nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. Ngân sách huyện là một bộ phận của hệ thống ngân sách nhà nước. Ngân sách huyện là cấp ngân sách của chính quyền cơ sở do Ủy ban nhân dân huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh xây dựng, quản lý và sử dụng. Ngân sách huyện là toàn bộ các khoản thu, chi được quy định đưa vào dự toán trong một hoặc một vài năm do HĐND huyện quyết định và giao cho UBND huyện tổ chức chấp hành nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện.
Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sách huyện), bao gồm ngân sách cấp huyện và ngân sách của các xã, phường, thị trấn. Khái niệm chi ngân sách nhà nước cấp huyện Chi ngân sách nhà nước là việc nhà nước phân phối và sử dụng quỹ NSNN theo những nguyên tắc nhất định cho việc thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước. Thực chất 6 chi NSNN chính là việc cung cấp phương tiện tài chính cho các nhiệm vụ của Nhà nước. Chi ngân sách huyện là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào ngân sách huyện và đưa chúng vào đúng mục đích sử dụng.
Chi ngân sách cấp huyện là quá trình các cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện sưửu dụng các phương pháp, công cụ quản lý tài chính tác động vào hoạt động chi ngân sách nhằm đảm bảo các khoản chi được sử dụng cho các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của huyện. Chi ngân sách huyện phải gắn với từng mục tiêu phát triển, từng hoạt động, công việc thuộc chức năng của Nhà nước cấp huyện. Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của Nhà nước. Thực chất quản lý chi Ngân sách nhà nước là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nước từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nước phục vụ các mục tiêu KT-XH.
Quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện (cấp chính quyền địa phương, cơ quan tài chính, kho 7 bạc, chi cục thuế…) sử dụng các công cụ quản lý để tác động vào hoạt động thu chi ngân sách nhà nước cấp huyện nhằm đạt được các mục tiêu đã xác định trước. Đặc điểm, mục tiêu của quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Đặc điểm của quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện Là một cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách nên việc quản lý chi ngân sách cấp huyện có các đặc điểm như quản lý chi ngân sách nhà nước nói chung: Chi NSNN cấp huyện được quản lý bằng pháp luật và tuân theo dự toán, đây là đặc điểm quan trọng nhất. Dựa vào việc nhìn nhận và đánh giá đặc điểm này để phân tích hiệu quả của công tác quản lý và có các biện pháp đảm bảo hiệu quả của hoạt động quản lý chi ngân sách nhà nước.
Đối tượng của quản lý NSNN cấp huyện là các hoạt động thu, chi bằng tiền của NSNN cấp huyện. Quản lý chi NSNN sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp để đạt hiệu quả quản lý. Các phương pháp đó là: phương pháp tổ chức, phương pháp hành chính, phương pháp kinh tế, hệ thống pháp luật. Biện pháp quan trọng nhất là biện pháp hành chính.
Đặc trưng của phương pháp hành chính là đơn phương cưỡng chế các chủ thể quản lý. Chủ 7 thể quản lý ban hành các văn bản quy phạm pháp luật và đưa ra các quyết định quản lý buộc cấp dưới thực hiện. Mục tiêu của quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện Mục tiêu của quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện là đảm bảo sự hiệu quả của hoạt động chi ngân sách, đảm bảo chi tiêu tiết kiệm, hiệu quả, chi kịp thời cho các nhiệm vụ phát triển kinh tế, các hoạt động chính trị, xã hội của huyện. Mục tiêu này được đặt ra phù hợp với chiến lược, nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội của từng huyện trong từng thời kỳ.
Quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện cũng phải đảm bảo giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa một bên là nhà nước, một bên là các chủ thể trong xã hội, đáp ứng các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của huyện. Vai trò của quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Vai trò của ngân sách nhà nước Thứ nhất, ngân sách nhà nước đóng vai trò là một công cụ phân phối. Ngân sách nhà nước huy động nguồn vốn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu của Nhà nước, đồng thời, ngân sách nhà nước thực hiện cân đối giữa các khoản thu và chi (bằng tiền) của Nhà nước.
Một chính sách huy động các nguồn tài chính tối ưu là: một mặt đảm bảo chi tiêu cho hoạt động của Nhà nước, mặt khác mức huy động phải phù hợp với khả năng đóng góp của các chủ thể trong xã hội, kích thích hoạt động kinh doanh của các chủ thể phát triển. Thông qua đó Nhà nước có thể hoạch định chính sách trong điều tiết thu nhập, giải quyết tốt hơn các mối quan hệ giữa thu và chi, tích lũy và tiêu dùng hay đầu tư và tiết kiệm. Thứ hai, ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết nền kinh tế vĩ mô. Ngân sách nhà nước giúp điều hòa các nguồn tài chính giữa các vùng kinh tế, các ngành kinh tế; hướng dẫn, kích thích hay hạn chế sản xuất, tiêu dùng thông qua các chính sách thuế, tài chính, điều tiết thu nhập của các doanh nghiệp, các nhà kinh doanh, xử lý mối quan hệ giữa tích lũy, đầu tư và tiêu dùng; tham gia điều chỉnh giá cả, ổn định thị trường, chống lạm phát.
Thứ ba, ngân sách nhà nước đảm bảo các chính sách về mặt xã hội cho người dân. Thông qua hoạt động thu, chi ngân sách, Nhà nước thực hiện điều chỉnh thu nhập giữa các tầng lớp dân cư, đảm bảo công bằng xã hội. Nhà nước sử dụng tiền từ quỹ ngân sách để chi cho các chính sách xã hội, thực hiện trợ cấp xã hội, phúc lợi công cộng. Vai trò của quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện Một là quản lý chi ngân sách giúp cung cấp tài chính kịp thời đảm bảo hoạt động của mộ máy quản lý cấp huyện, giúp chính quyền huyện thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình theo khuôn khổ pháp luật.
Hai là quản lý chi NSNN cấp huyện đảm bảo việc sử dụng ngân sách một cách thích hợp, có hiệu quả. Thông qua hoạt động quản lý để xây dựng kế hoạch sử dụng ngân sách một cách chi tiết, phù hợp với điều kiện phát triển của huyện. Ba là quản lý chi ngân sách huyện góp phần điều tiết thu nhập giữa các vùng dân cư trên địa bàn, đảm bảo thực hiện công bằng xã hội. Hoạt động quản lý giúp phân phối nguồn lực tài chính, ngân sách một cách hiệu quá đối với từng cơ sở, từng xã, phường, đảm bảo thực hiện các mục tiêu phát triển, xây dựng nông thôn mới và phục vụ nhu cầu của người dân.
Bốn là công tác quản lý NSNN cấp huyện có hiệu quả sẽ góp phần chống tiêu cực, giảm thiểu vi phạm trong quá trình chi và sử dụng ngân sách. Việc thực hiện các bước của chu trình ngân sách giúp giám sát chặt chẽ hoạt động của các đơn vị sử dụng ngân sách, đảm bảo tính công khai, minh bạch của ngân sách. Phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nước Hệ thống ngân sách nhà nước là một thể thống nhất được tạo thành bởi các bộ phận cấu thành là các khâu ngân sách độc lập nhưng giữa chúng có mối quan hệ qua lại lẫn nhau trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ thu, chi của mình.