Luận án tiến sĩ quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản ở quân chủng phòng không không quân

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản ở quân chủng phòng không không quân, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Thái Doãn Hạnh
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Bính Ngọ
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Quản Lý Chi Ngân Sách Nhà Nước Cho Đầu Tư Xây Dựng Cơ Bản Trong Quân Chủng Phòng Không - Không Quân
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
• 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 4. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 5. Những đóng góp mới của luận án
• 6. Kết cấu của luận án
• 1. Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1.1. Các nghiên cứu liên quan đến phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 1.1.2. Các nghiên cứu liên quan đến lập dự toán chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 1.1.3. Nghiên cứu liên quan tổ chức thực hiện dự toán chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 1.1.4. Các nghiên cứu liên quan đến quyết toán chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 1.1.5. Các nghiên cứu liên quan đến kiểm tra, kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 1.2. ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 1.2.1. Đánh giá tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố
• 1.2.2. Định hƣớng nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu của luận án
• 1.3. TIỂU KẾT CHƢƠNG 1
• 2. Chƣơng 2: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TRONG QUÂN ĐỘI
• 2.1. ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRONG QUÂN ĐỘI
• 2.1.1. Khái niệm đầu tƣ xây dựng cơ bản từ nguồn ngân sách nhà nƣớc trong quân đội
• 2.1.2. Đặc điểm của đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.1.3. Các giai đoạn đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.2. CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TRONG QUÂN ĐỘI
• 2.2.1. Khái niệm, đặc điểm chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.2.2. Nội dung chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.2.3. Phƣơng thức kiểm soát, thanh toán chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.3. QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TRONG QUÂN ĐỘI
• 2.3.1. Khái niệm, đặc điểm quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.3.2. Mục tiêu quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.3.3. Nguyên tắc quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.3.4. Nội dung quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.3.5. Các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.3.6. Tiêu chí đánh giá kết quả quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội
• 2.4. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở MỘT SỐ ĐƠN VỊ THUỘC LĨNH VỰC QUỐC PHÒNG AN NINH VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO QUÂN CHỦNG PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
• 2.4.1. Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở một số đơn vị thuộc lĩnh vực quốc phòng an ninh
• 2.4.2. Bài học cho Quân chủng Phòng không - Không quân
• 2.5. TIỂU KẾT CHƢƠNG 2
• 3. Chƣơng 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở QUÂN CHỦNG PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
• 3.1. KHÁI QUÁT VỀ QUÂN CHỦNG PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
• 3.1.1. Lịch sử hình thành Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.1.2. Chức năng, nhiệm vụ của Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.1.3. Bộ máy quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.1.4. Đặc điểm quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.2. CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở QUÂN CHỦNG PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN GIAI ĐOẠN 2015 -2020
• 3.2.1. Quy mô, tỷ trọng chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.2.2. Kết quả chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.3. QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở QUÂN CHỦNG PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
• 3.3.1. Cơ sở pháp lý về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.3.2. Nội dung quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG
• 3.4.1. Những kết quả đạt đƣợc trong quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân trong quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 3.5. TIỂU KẾT CHƢƠNG 3
• 4. Chƣơng 4: HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở QUÂN CHỦNG PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
• 4.1. CHIẾN LƢỢC XÂY DỰNG QUÂN CHỦNG, MỤC TIÊU ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN VÀ NHU CẦU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở QUÂN CHỦNG PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
• 4.1.1. Chiến lƣợc xây dựng Quân chủng Phòng không - Không quân
• 4.1.2. Mục tiêu đầu tƣ xây dựng cơ bản và nhu cầu chi ngân sách cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 4.2. QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƢỚNG HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở QUÂN CHỦNG PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
• 4.2.1. Quan điểm hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 4.2.2. Định hƣớng hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân
• 4.3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở QUÂN CHỦNG PHÒNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
• 4.3.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực, trách nhiệm của các chủ thể tham gia quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 4.3.2. Nhóm giải pháp về phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 4.3.3. Nhóm giải pháp lập dự toán chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 4.3.4. Nhóm giải pháp tổ chức thực hiện dự toán chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 4.3.5. Nhóm giải pháp về quyết toán chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 4.3.6. Nhóm giải pháp kiểm tra, kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản
• 4.4. KIẾN NGHỊ VỚI CÁC CƠ QUAN LIÊN QUAN
• 4.4.1. Đối với Quốc hội
• 4.4.2. Đối với Chính phủ
• 4.4.3. Đối với Bộ Quốc phòng
• 4.5. TIỂU KẾT CHƢƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản

Quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản trong quân chủng phòng không là một vấn đề quan trọng. Nó không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu mà còn quyết định đến sự phát triển bền vững của quân đội. Việc quản lý hiệu quả các khoản chi này giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.

1.1. Khái niệm và vai trò của chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản là khoản chi từ ngân sách nhà nước nhằm phục vụ cho các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng. Vai trò của nó rất quan trọng trong việc đảm bảo an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế.

1.2. Đặc điểm của đầu tư xây dựng cơ bản trong quân đội

Đầu tư xây dựng cơ bản trong quân đội có những đặc điểm riêng biệt như tính chất khẩn cấp, yêu cầu kỹ thuật cao và quy mô lớn. Điều này đòi hỏi một hệ thống quản lý chi ngân sách nhà nước chặt chẽ và hiệu quả.

II. Những thách thức trong quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản

Quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản trong quân chủng phòng không gặp nhiều thách thức. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách và tiến độ thực hiện các dự án.

2.1. Khó khăn trong lập dự toán chi ngân sách

Việc lập dự toán chi ngân sách cho các dự án xây dựng cơ bản thường gặp khó khăn do thiếu thông tin chính xác và kịp thời. Điều này dẫn đến việc dự toán không sát thực tế.

2.2. Hạn chế trong kiểm soát và thanh toán chi ngân sách

Quá trình kiểm soát và thanh toán chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản còn nhiều hạn chế. Việc này có thể dẫn đến tình trạng thất thoát và lãng phí ngân sách.

III. Phương pháp quản lý chi ngân sách nhà nước hiệu quả cho đầu tư xây dựng cơ bản

Để nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và khoa học. Những phương pháp này sẽ giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan.

3.1. Phân cấp quản lý chi ngân sách

Phân cấp quản lý chi ngân sách giúp tăng cường trách nhiệm và quyền hạn của các đơn vị trong việc sử dụng ngân sách. Điều này cũng giúp cải thiện tính minh bạch trong quản lý.

3.2. Tăng cường kiểm tra và kiểm soát chi ngân sách

Việc tăng cường kiểm tra và kiểm soát chi ngân sách sẽ giúp phát hiện kịp thời các sai sót và hạn chế tình trạng thất thoát. Điều này cần được thực hiện thường xuyên và liên tục.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản

Nhiều đơn vị trong quân chủng phòng không đã áp dụng thành công các phương pháp quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản. Những ứng dụng này đã mang lại kết quả tích cực trong việc nâng cao hiệu quả đầu tư.

4.1. Kinh nghiệm từ các đơn vị quân đội khác

Các đơn vị quân đội khác đã có những kinh nghiệm quý báu trong quản lý chi ngân sách. Việc học hỏi và áp dụng những kinh nghiệm này sẽ giúp cải thiện tình hình quản lý chi ngân sách trong quân chủng phòng không.

4.2. Kết quả đạt được từ các dự án đầu tư

Nhiều dự án đầu tư xây dựng cơ bản đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, góp phần nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu và bảo vệ chủ quyền quốc gia.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho quản lý chi ngân sách nhà nước

Quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản trong quân chủng phòng không cần được cải thiện và hoàn thiện hơn nữa. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đảm bảo tính minh bạch trong quản lý.

5.1. Định hướng cải cách quản lý chi ngân sách

Cần có những cải cách mạnh mẽ trong quản lý chi ngân sách để đáp ứng yêu cầu phát triển của quân đội trong bối cảnh mới.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực quản lý

Nâng cao năng lực quản lý cho các cán bộ, nhân viên trong lĩnh vực quản lý chi ngân sách là rất cần thiết để đảm bảo hiệu quả và chất lượng trong công tác này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong tiến trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới, mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại—tiến tới hiện đại hóa toàn diện vào năm 2030—đòi hỏi nguồn lực tài chính nhà nước phân bổ cho lĩnh vực quốc phòng phải được quản trị chặt chẽ và đạt hiệu năng tối ưu. Quân chủng Phòng không - Không quân (PK-KQ) là lực lượng nòng cốt bảo vệ vùng trời quốc gia, được Đảng và Nhà nước ưu tiên tiến thẳng lên hiện đại với quy mô phân bổ vốn đầu tư công rất lớn. Nguồn ngân sách này tập trung cho các công trình hạ tầng kỹ thuật chuyên ngành phức tạp như hệ thống sân bay quân sự, trận địa tên lửa, trạm radar cảnh giới, công trình sở chỉ huy ngầm, nhà che đậy khí tài, cùng hệ thống doanh trại và kho tàng vũ khí trang bị kỹ thuật (VKTBKT).

Tuy nhiên, quản lý tài chính công trong lĩnh vực quân sự đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc: địa bàn đóng quân trải rộng khắp các vùng chiến lược, địa hình phức tạp, nhiều dự án có yêu cầu bảo mật cao và tính chất sẵn sàng chiến đấu (SSCĐ) cấp bách. Luận án tiến sĩ kinh tế của Nghiên cứu sinh Thái Doãn Hạnh (Chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Mã số: 9.01, Học viện Tài chính, Hà Nội, 2022) với đề tài "Quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân" dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Bính Ngọ đã giải quyết một khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu: Thiếu vắng một khung lý thuyết và mô hình quản trị chi ngân sách nhà nước (NSNN) cho đầu tư xây dựng cơ bản (ĐTXDCB) tích hợp đầy đủ các đặc thù quân sự quốc phòng với cơ chế kiểm soát kép (qua hệ thống Kho bạc Nhà nước và Cục Tài chính Bộ Quốc phòng).

Luận án thiết lập hệ thống 7 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Những nét đặc thù trong ĐTXDCB, chi NSNN và quản lý chi NSNN cho ĐTXDCB trong quân đội là gì?
2. Nội dung, nguyên tắc cơ bản trong quản lý chi NSNN cho ĐTXDCB trong quân đội được cấu trúc như thế nào?
3. Những nhân tố nào tác động trực tiếp và gián tiếp đến hiệu quả quản lý chi NSNN cho ĐTXDCB quân sự?
4. Hệ thống tiêu chí nào phản ánh chính xác kết quả quản lý chi NSNN cho ĐTXDCB qua các khâu của chu trình ngân sách?
5. Những bài học kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn từ Quân chủng Hải quân, Bộ Công an có thể chuyển giao cho Quân chủng PK-KQ?
6. Thực trạng quản lý chi NSNN cho ĐTXDCB tại Quân chủng PK-KQ giai đoạn 2015-2020 bộc lộ những điểm nghẽn và nguyên nhân gốc rễ nào?
7. Cần định hình hệ thống giải pháp và kiến nghị đồng bộ nào đến năm 2030 để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Lý thuyết Chi tiêu công (Theory of Public Expenditure - Richard Musgrave, 1959), Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - Christopher Hood, 1991) và Lý thuyết Đại diện (Principal-Agent Theory - Jensen & Meckling, 1976). Về phạm vi nghiên cứu, tác giả tập trung khảo sát dữ liệu giai đoạn 2015-2020 trên phương diện Quân chủng PK-KQ vừa là cấp quyết định đầu tư, vừa là cấp trên chủ đầu tư và chủ đầu tư, đồng thời loại trừ các nội dung thuộc bí mật nhà nước tối mật. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc lượng hóa hiệu quả đầu tư công quân sự thông qua 25 bảng số liệu thực chứng, tạo tiền đề cải cách thể chế quản lý tài chính quốc phòng giai đoạn 2021-2030.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong nước và quốc tế cho thấy các học giả đã tiếp cận quản lý chi đầu tư công theo nhiều chiều kích, song vẫn tồn tại các tranh biện lý thuyết chưa được giải quyết thấu đáo khi áp dụng vào lĩnh vực quốc phòng:

                                  Y VĂN TÀI CHÍNH CÔNG VÀ ĐẦU TƯ XDCB
  Phân cấp quản lý           Lập dự toán & Kế hoạch                    Tổ chức thực hiện           Quyết toán & Kiểm tra
  - Đặng Đức Anh (2013)      - Trịnh Thị Thúy Hồng (2012)              - Nguyễn Anh Tuấn (2010)    - Nguyễn Văn Bình (2010)
  - Nguyễn Ngọc Hải (2020)   - Nguyễn Huy Chí (2016)                   - Nguyễn Thủy Lan (2016)    - Vũ Quang Phiến (2019)
                             - Nguyễn Văn Thập (2019)                                              - Thịnh Văn Vinh (2001)

1. Về phân cấp quản lý NSNN cho ĐTXDCB: Đặng Đức Anh (2013) làm rõ bản chất của phân cấp tài khóa và rủi ro bất cân xứng thông tin giữa trung ương và địa phương. Nguyễn Ngọc Hải (2020) khi nghiên cứu tỉnh Lai Châu chỉ ra rằng việc "chưa xác định được thứ tự ưu tiên trong hệ thống mục tiêu kế hoạch" là rào cản lớn nhất gây phân tán nguồn lực. Tuy nhiên, các mô hình phân cấp hành chính dân sự không giải quyết được bài toán chỉ huy quân sự tập trung, nơi mệnh lệnh quốc phòng phải được ưu tiên tuyệt đối nhưng vẫn phải tuân thủ Luật Đầu tư công.
2. Về lập dự toán và kế hoạch hóa vốn đầu tư: Trịnh Thị Thúy Hồng (2012) và Nguyễn Huy Chí (2016) khẳng định lập ngân sách theo kết quả đầu ra (Performance-Based Budgeting) là xu thế tất yếu nhằm xóa bỏ cơ chế "xin - cho". Nguyễn Văn Thập (2019) nhấn mạnh vai trò của quy hoạch mạng lưới hạ tầng ngành công an. Dẫu vậy, việc áp dụng dự toán theo kết quả đầu ra trong quân sự gặp mâu thuẫn lớn do "sản phẩm đầu ra" của chi tiêu quốc phòng mang tính vô hình (năng lực răn đe, khả năng SSCĐ, bảo vệ chủ quyền không phận) khó lượng hóa bằng các chỉ số tài chính thuần túy.
3. Về tổ chức thực hiện và kiểm soát thanh toán: Nguyễn Anh Tuấn (2010) và Nguyễn Thủy Lan (2016) chỉ ra các khiếm khuyết trong khảo sát thiết kế và năng lực nhà thầu gây đội vốn. Nghiên cứu của các tác giả quân đội về các Quân khu và Đoàn Kinh tế - Quốc phòng (Vũ Quang Phiến, 2019) chỉ ra hiện tượng ỷ lại vào cơ chế chuyển nguồn ngân sách quốc phòng khiến tiến độ giải ngân bị trì trệ.
4. Về quyết toán và kiểm tra, thanh tra: Vũ Quang Phiến (2019) và Thịnh Văn Vinh (2001) phân tích hiện tượng khai tăng khối lượng quyết toán dự án hoàn thành (QT DAHT), trong khi Nguyễn Văn Bình (2010) đề xuất hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu lực thanh tra tài chính công.

So sánh quốc tế:

• Hệ thống PPBE của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (Planning, Programming, Budgeting, and Execution): Tiếp cận vốn đầu tư quốc phòng theo chu kỳ đa năm, liên kết trực tiếp mục tiêu chiến lược của Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân với từng danh mục dự án cơ sở hạ tầng.
• Khuôn khổ Quản lý Hạ tầng Quốc phòng của Bộ Quốc phòng Anh (Defence Infrastructure Organisation - DIO): Tách bạch vai trò quản trị tài sản cố định chuyên biệt và ứng dụng mô hình định giá vòng đời công trình (Life-Cycle Costing).

Luận án của Thái Doãn Hạnh đã định vị chính xác điểm giao thoa: Kế thừa tính khoa học của chu trình quản lý ngân sách 5 bước, đồng thời đặc thù hóa cho Quân chủng PK-KQ với mô hình tích hợp kiểm soát kép giữa cơ quan Tài chính Quân đội và Kho bạc Nhà nước.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Tài chính công và Lý thuyết Đại diện trong môi trường tổ chức quân sự thông qua các luận điểm khoa học mới:

Tác giả đưa ra định nghĩa chuẩn xác:

"Chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản trong quân đội là việc phân phối và sử dụng một phần ngân sách được nhà nước cấp cho quân đội để xây mới, cải tạo, sửa chữa, nâng cấp tài sản cố định nhằm củng cố, đảm bảo thực hiện thắng lợi nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, tăng cường hiện đại hóa cơ sở vật chất, bảo quản, bảo dưỡng trang bị kỹ thuật qua đó nâng cao vị thế quốc phòng của đất nước."

Đồng thời, bản chất của hoạt động quản trị được chuẩn hóa:

"Quản lý chi ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản trong quân đội là việc vận dụng các quy luật khách quan, hệ thống pháp luật và các công cụ quản lý để tác động đến quá trình phân phối và sử dụng ngân sách nhà nước để đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, tài sản đảm bảo cho thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế-xã hội."

Công trình giải quyết bài toán mâu thuẫn đại diện (Agency Dilemma) trong quản lý vốn công quân sự: Nhà nước là chủ sở hữu tối cao, nhưng quyền ủy thác quản lý được trao cho Bộ Quốc phòng, sau đó phân cấp tiếp cho Tư lệnh Quân chủng, các Sư đoàn, Trung đoàn và các Ban Quản lý dự án (QLDA). Sự tách rời giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng tạo ra lỗ hổng động lực nếu thiếu cơ chế giám sát thực quyền.

Cấu trúc tổng mức đầu tư (TMĐT) được mô hình hóa toán học chặt chẽ: $$\text{TMĐT} = C_{XD} + C_{TB} + C_{PK}$$

Trong đó:

• $C_{XD}$: Chi phí phá dỡ, san lấp, xây dựng công trình chính, công trình tạm, nhà điều hành phụ trợ.
• $C_{TB}$: Chi phí mua sắm trang thiết bị công nghệ, lắp đặt, thử nghiệm, hiệu chuẩn khí tài chuyên dùng, chuyển giao công nghệ và bảo hiểm.
• $C_{PK}$: Chi phí tư vấn đầu tư, quản lý dự án, bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB), rà phá bom mìn vật nổ và chi phí dự phòng rủi ro trượt giá.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết:

1. Lý thuyết Lựa chọn Công cộng (Public Choice Theory - James Buchanan): Phân tích động cơ phân bổ ngân sách của các chủ thể ra quyết định đầu tư, giải thích nguyên nhân của xu hướng lập dự toán vượt nhu cầu thực tế.
2. Lý thuyết Quản trị Công mới (New Public Management): Đưa nguyên tắc hiệu năng (efficiency), hiệu lực (effectiveness) và kinh tế (economy) vào quy trình đấu thầu và giải ngân vốn quân sự.
3. Lý thuyết Chi phí Giao dịch (Transaction Cost Economics - Oliver Williamson): Tối ưu hóa chi phí thẩm định, phê duyệt và kiểm tra thông qua việc tái cấu trúc bộ máy quản lý dự án nội bộ.

Hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả quản lý được xây dựng toàn diện theo 5 khâu chu trình:

• Khâu phân cấp: Tỷ lệ dự án phân cấp cho cơ sở, mức độ tự chủ đi kèm trách nhiệm giải trình.
• Khâu lập dự toán: Hệ số phân bổ chi NSNN, độ lệch giữa dự toán được giao và nhu cầu thực tế, chất lượng lập Kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm.
• Khâu tổ chức thực hiện: Hệ số hấp thụ dự toán (tỷ lệ giải ngân/dự toán), tỷ lệ tiết kiệm qua đấu thầu rộng rãi, số lượng dự án chậm tiến độ, quy mô nợ đọng xây dựng cơ bản.
• Khâu quyết toán: Tỷ lệ dự án hoàn thành được phê duyệt quyết toán đúng hạn (QT DAHT), tỷ lệ giá trị xuất toán cắt giảm qua thẩm tra.
• Khâu kiểm tra, kiểm soát: Tỷ lệ phát hiện sai sót trong thẩm định thiết kế - dự toán, giá trị xử lý thu hồi tài chính nộp ngân sách.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án quán triệt phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với lập trường nhận thức luận Hiện thực phê phán (Critical Realism) và trường phái Thực chứng (Positivism). Nghiên cứu áp dụng thiết kế đa phương pháp kết hợp (Mixed Methods Research Design):

                                    THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ĐA PHƯƠNG PHÁP
      NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG (QUANTITATIVE)                              NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH (QUALITATIVE)
  - Khảo sát toàn bộ dữ liệu 2015-2020                              - Phân tích văn bản quy phạm & thể chế quân sự
  - Xử lý 25 bảng thống kê, 9 biểu đồ                               - Nghiên cứu điển hình so sánh (Comparative Case):
  - Tính toán: Hệ số hấp thụ, Tỷ lệ tiết kiệm                         Quân chủng Hải quân & Bộ Công an
    đấu thầu, Nợ đọng XDCB, Giảm trừ quyết toán                     - Đánh giá chuyên gia qua thẩm định hồ sơ thực tế

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Thu thập dữ liệu: Toàn bộ dữ liệu thứ cấp được trích xuất trực tiếp từ các báo cáo quyết toán ngân sách đã được kiểm toán và phê duyệt của Cục Tài chính Bộ Quốc phòng, Phòng Tài chính Quân chủng PK-KQ, Kho bạc Nhà nước các địa bàn có đơn vị đóng quân giai đoạn 2015-2020.
• Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kiểm tra chéo thông tin giữa ba nguồn độc lập: (1) Báo cáo của Chủ đầu tư/Ban QLDA; (2) Chứng từ cấp phát tại cơ quan Tài chính/KBNN; (3) Kết luận thanh tra của Thanh tra Bộ Quốc phòng và Kiểm toán Nhà nước.
• Tính giá trị và độ tin cậy (Validity & Reliability): Đảm bảo tính giá trị nội dung (Content Validity) thông qua việc đối chiếu trực tiếp các định mức kinh tế - kỹ thuật chuyên ngành xây dựng quân sự theo quy định của Bộ Quốc phòng và Bộ Xây dựng.

Data và phân tích

Hệ thống cơ sở dữ liệu thực nghiệm của luận án bao gồm 25 bảng thống kê chi tiết (từ Bảng 3.1 đến Bảng 3.25) và 9 biểu đồ phân tích xu hướng (từ Biểu đồ 3.1 đến Biểu đồ 3.9), phản ánh toàn diện các chiều cạnh:

• Quy mô và tỷ trọng nguồn vốn: Ngân sách đầu tư tập trung của Trung ương, Ngân sách quốc phòng thường xuyên và các nguồn thu hợp pháp khác.
• Cơ cấu chi phí: Tỷ trọng giữa xây lắp ($C_{XD}$), mua sắm thiết bị ($C_{TB}$) và chi phí khác ($C_{PK}$).
• Chỉ số phân bổ và hấp thụ vốn: Đánh giá độ trễ giải ngân và hiệu suất chuyển hóa vốn đầu tư thành Tài sản cố định (TSCĐ) đưa vào sử dụng phục vụ nhiệm vụ SSCĐ.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua phân tích thực chứng giai đoạn 2015-2020 tại Quân chủng PK-KQ, luận án đưa ra 4 phát hiện mang tính đột phá:

1. Sự vận hành của cơ chế kiểm soát kép và bước ngoặt thể chế năm 2019: Trước năm 2019, Cục Tài chính Bộ Quốc phòng trực tiếp kiểm soát, thanh toán tất cả các dự án có TMĐT trên 50 tỷ đồng; cơ quan tài chính đơn vị trực thuộc Bộ chỉ kiểm soát các dự án dưới 50 tỷ đồng. Từ năm 2019, thực hiện quy định mới, Cục Tài chính BQP chỉ kiểm soát các công trình chuyển tiếp, còn toàn bộ công trình mở mới được phân cấp triệt để cho Phòng Tài chính Quân chủng kiểm soát, thanh toán. Phát hiện cho thấy việc chuyển giao phân cấp này tạo ra áp lực quá tải đột biến lên bộ máy tài chính cấp quân chủng, làm bộc lộ khoảng trống về năng lực thẩm định kỹ thuật - dự toán.
2. Nghịch lý giữa nhu cầu bố trí vốn và hệ số hấp thụ dự toán: Dữ liệu từ Bảng 3.9 đến Bảng 3.17 chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa dự toán đề xuất và khả năng giải ngân thực tế. Mặc dù nhu cầu vốn đầu tư cho hạ tầng sân bay và trận địa tên lửa rất cấp thiết, hệ số hấp thụ dự toán hàng năm biến động không ổn định. Nguyên nhân gốc rễ xuất phát từ khâu chuẩn bị đầu tư kéo dài, vướng mắc trong công tác đền bù GPMB đất quốc phòng và yêu cầu kỹ thuật đặc biệt trong xử lý rà phá bom mìn, vật nổ.
3. Hiệu quả đấu thầu chưa đạt mức tối ưu và rủi ro thầu phụ: Phân tích từ Bảng 3.14 và 3.15 chứng minh tỷ lệ tiết kiệm thông qua đấu thầu tại một số gói thầu xây lắp công trình phổ thông còn thấp. Tình trạng chỉ định thầu hoặc đấu thầu hạn chế đối với các công trình có yếu tố kỹ thuật đặc thù vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể. Một số nhà thầu sau khi trúng thầu đã chuyển nhượng khối lượng cho các nhà thầu phụ có năng lực tài chính yếu kém, dẫn đến hiện tượng thi công cầm chừng, kéo dài thời gian hoàn thành.
4. Nút thắt quyết toán dự án hoàn thành và giá trị xuất toán sau kiểm tra: Dữ liệu từ Bảng 3.20 đến Bảng 3.25 ghi nhận tỷ lệ dự án chậm phê duyệt quyết toán còn phổ biến. Kết quả thẩm tra quyết toán và kiểm tra, kiểm soát chi đã cắt giảm đáng kể giá trị dự toán đề nghị quyết toán sai lệch so với thực tế thi công. Nguyên nhân chủ yếu do chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi chậm nộp hồ sơ quyết toán chưa đủ sức răn đe, chưa áp dụng cơ chế phạt lũy tiến theo số ngày chậm trễ.

Implications đa chiều

                                    HỆ THỐNG GIẢI PHÁP ĐỒNG BỘ ĐẾN 2030
  Tổ chức & Năng lực         Lập dự toán & KHĐT         Thực hiện & Đấu thầu       Quyết toán & Kiểm tra
  - Tách bạch Chủ đầu tư     - Số hóa danh mục          - Đấu thầu qua mạng        - Phạt lũy tiến chậm QT
    và Ban QLDA chuyên trách - Gắn kết KHĐT trung hạn     quân sự (E-GP)           - Ứng dụng BIM & Audit
  - Chuẩn hóa cán bộ QLDA      với chiến lược SSCĐ      - Kiểm soát chặt thầu phụ    từ xa qua CSDL tập trung

• Về mặt lý luận: Bổ sung vào hệ thống lý luận quản lý tài chính công một khung phân tích đặc thù cho các đơn vị quân đội cấp quân binh chủng tiến thẳng lên hiện đại.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Nhóm giải pháp tổ chức bộ máy: Tái cấu trúc mô hình Ban Quản lý dự án theo hướng chuyên nghiệp hóa, tách bạch rõ ràng giữa chức năng chủ đầu tư và đơn vị thụ hưởng sử dụng công trình.
  • Nhóm giải pháp phân cấp và lập dự toán: Chuyển đổi căn bản từ phương thức phân bổ vốn theo niên độ sang tích hợp Kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm gắn chặt với chiến lược trang bị VKTBKT mới của Quân chủng.
  • Nhóm giải pháp tổ chức thực hiện và giải ngân: Siết chặt quy trình thanh toán khối lượng hoàn thành (KLHT), kiên quyết không cho phép chuyển nguồn tự động sang năm sau đối với các khoản vốn bị chậm tiến độ do lỗi chủ quan của chủ đầu tư.
  • Nhóm giải pháp quyết toán và kiểm soát chi: Thiết lập cơ chế tài chính bắt buộc kiểm toán độc lập 100% dự án nhóm A và B trước khi thẩm tra phê duyệt quyết toán; áp dụng chế tài phạt tiền và đình chỉ tư cách tham gia đấu thầu đối với nhà thầu vi phạm tiến độ lập hồ sơ quyết toán.

---

Limitations và Future Research

1. Giới hạn về bảo mật thông tin quốc phòng: Do nguyên tắc giữ bí mật quân sự theo quy định của Nhà nước và Bộ Quốc phòng, luận án không thể công khai các tham số chi tiết liên quan đến tọa độ chiến lược, thiết kế kỹ thuật các công trình ngầm tác chiến đặc biệt và chi phí mua sắm các hệ thống vũ khí phòng không công nghệ cao tích hợp.
2. Giới hạn phạm vi thời gian: Dữ liệu nghiên cứu thực chứng tập trung vào giai đoạn 2015-2020. Dù có giá trị nền tảng rất lớn, giai đoạn sau 2020 với sự ra đời của Luật Đầu tư công sửa đổi và các Nghị định mới về quản lý chi phí xây dựng cần được tiếp tục cập nhật.
3. Hướng nghiên cứu tương lai:
   • Ứng dụng công nghệ Mô hình thông tin công trình (Building Information Modeling - BIM) và hệ thống quản lý thông tin dự án số hóa (Digital PMIS) trong giám sát chi phí vòng đời công trình quân sự.
   • Xây dựng mô hình định lượng đánh giá tương quan giữa suất đầu tư hạ tầng sân bay quân sự với hiệu suất SSCĐ của lực lượng không quân tiêm kích hiện đại.
   • Nghiên cứu cơ chế hợp tác công - tư (Public-Private Partnerships - PPP) trong xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật lưỡng dụng (vừa phục vụ quân sự vừa khai thác dân dụng hàng không).

---

Tác động và ảnh hưởng

                                      MA TRẬN TÁC ĐỘNG VÀ ẢNH HƯỞNG

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học giả: Tiếp cận một khung lý thuyết hoàn chỉnh và phương pháp luận tam giác đạc trong nghiên cứu tài chính công lĩnh vực an ninh quốc phòng.
• Cơ quan quản lý vĩ mô (Quốc hội, Chính phủ, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Bộ KH&ĐT): Có được bức tranh thực chứng toàn cảnh về những điểm nghẽn giải ngân và quyết toán vốn đầu tư công quân sự để điều chỉnh văn bản quy phạm pháp luật.
• Lãnh đạo, Chỉ huy Quân chủng PK-KQ và các đơn vị quân đội: Nắm bắt cẩm nang quản trị thực tiễn từ khâu chuẩn bị dự án, khảo sát thiết kế đến giám sát thi công và tất toán công trình, đảm bảo tính lưỡng dụng và hiệu năng SSCĐ cao nhất.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng thành công Lý thuyết Quản trị Công mới (NPM) và Lý thuyết Đại diện vào mô hình chi ngân sách ĐTXDCB quân sự. Đóng góp độc đáo nhất là việc chuẩn hóa khái niệm chi ngân sách ĐTXDCB trong quân đội và xác lập khung phân tích 5 khâu chu trình (Phân cấp - Lập dự toán - Thực hiện dự toán - Quyết toán - Kiểm soát) thích ứng với cơ chế kiểm soát thanh toán kép đặc thù (vừa qua KBNN vừa qua Cục Tài chính BQP).

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các công trình của Đặng Đức Anh (2013) hay Vũ Quang Phiến (2019), luận án đã:

• Thu thập và xử lý trọn vẹn chuỗi dữ liệu thực chứng 6 năm (2015-2020) với 25 bảng và 9 biểu đồ chi tiết cấp quân chủng.
• Áp dụng phương pháp nghiên cứu điển hình so sánh (Comparative Case Study) đối chiếu trực tiếp mô hình của PK-KQ với Quân chủng Hải quân và Bộ Công an, từ đó rút ra 6 bài học kinh nghiệm có khả năng khái quát hóa cao.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất?

Phát hiện về tác động hai mặt của việc thay đổi thẩm quyền kiểm soát chi năm 2019: Khi Cục Tài chính BQP chuyển giao toàn bộ quyền kiểm soát thanh toán các dự án mở mới cho Phòng Tài chính Quân chủng, tốc độ xử lý chứng từ được rút ngắn về mặt cơ học nhưng tỷ lệ sai sót kỹ thuật trong hồ sơ nghiệm thu tăng lên do năng lực cán bộ chuyên quản tại quân chủng chưa được đào tạo tương xứng với khối lượng công việc tăng đột biến.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) không?

Có. Toàn bộ quy trình 5 bước quản lý chi ngân sách và hệ thống tiêu chí đo lường định lượng (hệ số hấp thụ dự toán, hệ số phân bổ, tỷ lệ tiết kiệm đấu thầu, tỷ lệ xuất toán) được mô hình hóa chi tiết qua các sơ đồ (từ Sơ đồ 2.1 đến 2.4), cho phép các Quân khu, Quân chủng khác (Hải quân, Cảnh sát biển, Tác chiến không gian mạng) tái lập và áp dụng trực tiếp.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Lộ trình hướng tới giai đoạn 2021-2030 tập trung vào 3 trụ cột: (1) Số hóa toàn diện quy trình kiểm soát chi thông qua hệ sinh thái tài chính điện tử quốc phòng; (2) Tích hợp công nghệ BIM trong kiểm soát khối lượng thi công công trình ngầm; (3) Hoàn thiện hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật đặc thù cho các công trình bảo vệ chủ quyền không phận quốc gia.

---

Kết luận

1. Xác lập hệ thống lý luận toàn diện: Luận án đã hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý thuyết về quản lý chi NSNN cho ĐTXDCB trong quân đội, làm rõ các đặc thù về mục tiêu SSCĐ, tính bảo mật và quy trình kỹ thuật chuyên ngành.
2. Lượng hóa thực trạng qua hệ thống 25 bảng số liệu: Đánh giá khách quan, sâu sắc bức tranh thực tế quản lý tài chính tại Quân chủng PK-KQ giai đoạn 2015-2020, chỉ rõ 4 hạn chế then chốt về dự toán, hấp thụ vốn, đấu thầu và quyết toán DAHT.
3. Đề xuất 6 nhóm giải pháp đột phá: Hệ thống hóa các giải pháp từ tổ chức bộ máy, phân cấp, lập dự toán trung hạn, tổ chức thi công, quyết toán đến thanh tra kiểm soát chi có tính khả thi cao đến năm 2030.
4. Hình thành 6 bài học kinh nghiệm liên ngành: Đúc kết từ thực tiễn Quân chủng Hải quân và Bộ Công an, tạo giá trị tham khảo liên quân - binh chủng sâu sắc.
5. Mở ra 3 hướng nghiên cứu mới: Khởi xướng các nghiên cứu về số hóa tài chính quốc phòng, ứng dụng BIM trong công trình công sự và kinh tế học phòng thủ không phận.
6. Di sản học thuật và thực tiễn: Công trình là cẩm nang khoa học giá trị cho các nhà hoạch định chính sách tài chính quốc phòng, đóng góp trực tiếp vào sự nghiệp hiện đại hóa Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và định hƣớng nghiên cứu của luận án; Chương 2: Lý luận cơ bản về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản trong quân đội; Chương 3: Thực trạng quản lý chi Ngân sách Nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân; Chương 4: Hoàn thiện quản lý chi Ngân sách Nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Quân chủng Phòng không - Không quân. 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các nghiên cứu liên quan đến phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản (1) Đặng Đức Anh (2013), luận án tiến sĩ kinh kế, Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội, nghiên cứu “Đánh giá thực trạng phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam”, [1] đã nêu khái quát về tình hình phân cấp NSNN, những kết quả đạt đƣợc, những tồn tại/hạn chế và đƣa ra phƣơng hƣớng hoàn thiện phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam.“Thực trạng và giải pháp”.

Nội dung của luận án bàn về bản chất và nội dung của phân cấp ngân sách, các mô hình quản lý ngân sách, các nguyên tắc, tiêu chí và mức độ phân cấp ngân sách, những lợi ích và rủi ro trong quá trình phân cấp ngân sách, kinh nghiệm phân cấp quản lý ngân sách đối với chính quyền địa phƣơng (ĐP); đánh giá về phân cấp ngân sách đối với chính quyền ĐP trên các nội dung về thu chi ngân sách, quy trình ngân sách, đinh mức phân bổ và chỉ tiêu ngân sách và các định hƣớng, mức độ, nguyên tắc và giải pháp tăng cƣờng phân cấp ngân sách đối với các địa phƣơng. Đây là công trình nghiên cứu quan trọng cho thấy cái nhìn tổng quan phân cấp ngân sách nói chung và đầu tƣ XDCB nói riêng. (2) Luận án tiến sĩ kinh tế của Nguyễn Ngọc Hải (2020) với đề tài “Phân bổ và cấp phát sử dụng vốn ngân sách nhà nước cho các dự án đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn Tỉnh Lai Châu” [58], Đại học Thƣơng mại, Hà Nội, đã phân tích thực trạng phân bổ và cấp phát sử dụng vốn NSNN cho DAĐT XDCB của tỉnh Lai Châu theo nội dung quản lý, tiêu chí đánh giá, chỉ ra ba kết quả đạt đƣợc, bốn hạn chế trong hoạt động phân bổ và cấp phát sử dụng vốn NSNN của tỉnh. Trong đó, “chƣa xác định đƣợc thứ tự ƣu tiên trong hệ thống mục tiêu kế hoạch” dẫn đến công tác xây dựng và điều chỉnh kế hoạch VĐT XDCB còn chậm là một hạn chế, vƣớng mắc cơ bản mà tỉnh Lai Châu cần tập trung, giải quyết trong thời gian tới.

Từ kết quả nghiên cứu định lƣợng, luận án cho thấy có 7 sáu yếu tố tác động đến hoạt động phân bổ và cấp phát sử dụng vốn NSNN cho DAĐT XDCB tại tỉnh Lai Châu và sắp xếp thứ tự các yếu tố theo mức độ tác động từ cao đến thấp đó là: hệ thống pháp luật, môi trƣờng bên ngoài, nguồn vốn thực hiện DA, tính tuân thủ quy định pháp luật, năng lực bộ máy QLNN và năng lực các bên tham gia DA. Từ đó tác giả đề xuất năm nhóm giải pháp đối với tỉnh Lai Châu và bốn kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ, bộ ngành liên quan. Trong đó một số giải pháp trọng tâm đó là: Hoàn thiện cơ chế chính sách thuộc thẩm quyền của tỉnh chặt chẽ, phù hợp thực tế; nâng cao khả năng tự cân đối NSĐP và nâng cao năng lực của các cơ quan QLNN địa phƣơng. Luận án đã tập trung nghiên cứu và luận giải về cơ sở lý luận của phân cấp quản lý đầu tƣ XDCB sử dụng nguồn NSNN, cụ thể: luận án đã chỉ ra đƣợc nội dung phân cấp quản lý đầu tƣ XDCB nguồn vốn ngân sách, bao gồm: phân cấp trong công tác quy hoạch; phân cấp trong công tác lập kế hoạch đầu tƣ XDCB; phân cấp trong công tác phân bổ và giao kế hoạch vốn đầu tƣ XDCB; phân cấp trong chuẩn bị đầu tƣ, phê duyệt, thẩm định và quyết định đầu tƣ dự án; phân cấp trong công tác quyết toán, theo dõi, kiểm tra, giám sát công trình đầu tƣ.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu về phân cấp quản lý đầu tƣ xây dựng sử dụng nguồn NSNN, tác giả đã chỉ ra rằng khung phân cấp quản lý NS của Nhà nƣớc cũng nhƣ thể chế pháp lý hay các văn bản quy phạm pháp luật về phân cấp đầu tƣ đã chi phối đến các quyết định đầu tƣ, dự toán thu chi và phân bổ NS từ đó tác động mạnh mẽ đến công tác phân cấp quản lý đầu tƣ XDCB sử dụng nguồn NSNN; thêm vào đó, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhà nƣớc cũng nhƣ sự minh bạch của CQĐP cũng tác động lớn đến những chủ trƣơng đầu tƣ của địa phƣơng, và do đó cũng ảnh hƣởng đến công tác phân cấp quản lý đầu tƣ XDCB sử dụng nguồn NSNN. Từ đó, tác giả đã đề ra 4 nhóm giải pháp chính: (1) Hoàn thiện khung phân cấp quản lý đầu tƣ XDCB trong tổng thể phân cấp quản lý NSNN; (2) Tăng cƣờng phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và điều hòa NSNN; (3) Tăng cƣờng phân cấp trong quy trình NS và (4) Tăng cƣờng công tác cán bộ, trách nhiệm giải trình và phối hợp. Bên cạnh đó, luận án 8 cũng đề xuất thêm nhóm giải pháp nhằm tiến tới minh bạch hóa quá trình phân cấp, thực hiện phù hợp với chích sách phát triển của thành phố cũng nhƣ nâng cao năng lực của chính quyền địa phƣơng. Luận án khẳng định tính ƣu việt của phƣơng thức lập và phân bổ tài chính đầu tƣ cơ sở vật chất giáo dục phổ thông công lập theo nhiệm vụ, kết quả đầu ra gắn với kết quả công việc.

Căn cứ kết quả phân tích, đánh giá thực trạng tại Việt Nam trong giai đoạn 2008-2012, tác giả gợi ý một hệ thống bốn nhóm giải pháp, gồm: Hoàn thiện thể chế phân bổ, sử dụng các nguồn tài chính; cơ cấu lại các khoản tài chính để đầu tƣ cho giáo dục phổ thông công lập trên cơ sở xây dựng tiêu chí xác định các ƣu tiên đầu tƣ; nâng cao năng lực bộ máy quản lý tài chính ĐTXD cho giáo dục phổ thông công lập; công khai minh bạch tài chính gắn với trách nhiệm từng ví trí việc làm cụ thể. (5) Nghiên cứu của Nguyễn Huy Chí (2016) với đề tài “Quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách nhà nước ở Việt Nam”, Luận án tiến sĩ quản lý công, Học viện hành chính quốc gia [5] đã chỉ ra rằng việc phân cấp đồng loạt và đại trà, phân bổ ngân sách không ràng buộc trách nhiệm của đơn vị sử dụng ngân sách với đơn vị cấp vốn là nguyên nhân dẫn đến việc lập và phân bổ kế hoạch ngân sách cho đầu tƣ xây dựng dài trải. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp về đổi mới nhận thức về chức năng quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động đầu tƣ xây dựng cơ bản, hoàn thiện khung pháp lý và đổi mới công tác lập kế hoạch chi NSNN cho đầu tƣ xây dựng cơ bản, trong đó xây dựng phƣơng thức quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, xóa bỏ triệt để cơ chế xin cho trong phân bổ dự toán chi ngân sách. Đồng quan điểm, Trịnh Thị Thúy Hồng (2012) đã khái quát lý luận về đầu tƣ xây dựng cơ bản, từ đó nhấn mạnh chi và quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản là cần thiết cho sự phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh.

Nội dung quản lý chi đƣợc tiếp cận theo chu trình ngân sách nhà nƣớc, trong đó tác giả đã so sánh các phƣơng thức lập dự toán chi ngân sách nhà nƣớc khác nhau, từ đó khẳng 9 định phƣơng thức lập dự toán theo kết quả đầu ra là có nhiều ƣu điểm và là xu hƣớng tất yếu đƣợc áp dụng trong quản lý chi NSNN nói chung và chi NSNN trong đầu tƣ xây dựng cơ bản nói riêng. Các nghiên cứu liên quan đến lập dự toán chi ngân sách nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng cơ bản (6) Trong nghiên cứu của mình, Nguyễn văn Thập (2019) Luận án tiến sĩ kinh tế “Quản lý đầu tư xây dựng cơ bản bằng vốn ngân sách nhà nước trong ngành công an Việt Nam” [82] đã chỉ ra rằng việc qui hoạch chƣa đầy đủ, gây khó khăn trong việc xác định dự án đầu tƣ, một số dự án chƣa bám sát qui hoạch đƣợc duyệt hoặc các qui hoạch chƣa đƣợc điều chỉnh kịp thời dẫn đến việc lập kế hoạch đầu tƣ còn dàn trải, chƣa tập trung đồng bộ, gây giảm hiệu quả vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản. Từ đó tác giả đề xuất nhóm giải pháp về hoàn thiện xây dựng quy hoạch, gồm: (i) tập trung tuyên truyền trong lãnh đạo và cán bộ làm công tác quản lý đầu tƣ XDCB trong ngành công an nắm rõ các quy định của Luật quy hoạch, các văn bản quy phạm pháp luật liên quan về công tác quy hoạch, đặc biệt là về quy hoạch sử dụng đất an ninh; (ii) tăng cƣờng kiểm tra, hƣớng dẫn các đơn vị công an cơ sở về nghiệp vụ quy hoạch đầu tƣ, về công tác đo đạc, thống kê, báo cáo theo các nội dung quy định của Nhà nƣớc và của ngành công an; (iii) bổ sung các cán bộ đƣợc đào tạo chuyên ngành về kiến trúc, xây dựng cho các đơn vị quản lý và các đơn vị cơ sở để đảm bảo thực hiện tốt từ khâu ra đề bài, lập, báo cáo, thẩm định các quy hoạch cơ sở công an các cấp nhằm nâng cao chất lƣợng công tác quy hoạch trong CAND; (iv) kịp thời theo dõi, hƣớng dẫn để điều chỉnh kịp thời các quy hoạch khi có sự thay đổi về quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh hoặc có sự thay đổi về tổ chức của các đơn vị trong CAND; (v) tập trung thực hiện nghiêm quy hoạch đƣợc phê duyệt.