CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHẤT LƯỢNG CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG BẰNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Chất lượng công trình xây dựng bằng ngân sách nhà nước 1. Khái niệm Chất lượng là một thuật ngữ đề cập cụ thể đến mức độ tốt của một vật nhất định và nó cũng có thể được dùng để so sánh các vật tương tự nhau dưới góc nhìn về mức độ xuất sắc giữa các vật này. Các vật được nhắc tới dưới thuật ngữ chất lượng có thể là phẩm chất của con người, công dụng sản phẩm, trải nghiệm dịch vụ, hiệu suất công việc,… hoặc bất cứ thứ gì mà chúng ta muốn diễn tả dưới góc độ mức độ tốt của vật ấy.
Chất lượng được xem là thước đo đánh giá sự “xuất sắc” hoặc trạng thái không có khuyết tật trong quá trình hoạt động đó. Đặc điểm của chất lượng - Thứ nhất, dựa trên sự thỏa mãn các nhu cầu. Đơn giản để hiểu, nếu một sản phẩm vì lý do nào đó mà không thỏa mãn nhu cầu thì bị coi là có chất lượng kém. - Thứ hai, luôn luôn có sự biến động.
Do chất lượng được đo bởi sự thỏa mãn nhu cầu, mà nhu cầu luôn luôn biến động nên chất lượng cũng luôn luôn biến động theo thời gian, không gian, điều kiện sử dụng. - Thứ ba, đánh giá chất lượng của một đối tượng. Khi đánh giá chất lượng của một đối tượng, ta xét đến mọi đặc tính của đối tượng có liên quan đến sự thỏa mãn những nhu cầu cụ thể. Các nhu cầu này không chỉ từ phía khách hàng mà còn từ các bên có liên quan như các yêu cầu về tính pháp lý, nhu cầu của cộng đồng xã hội.
7 - Thứ tư, nhu cầu không được miêu rả rõ ràng. Nhu cầu có thể được công bố rõ ràng dưới dạng các quy định, tiêu chuẩn nhưng cũng có những yêu cầu không thể miêu tả rõ ràng, người sử dụng chỉ có thể cảm nhận chúng hoặc có khi chỉ phát hiện được trong quá trình sử dụng. - Thứ năm, được đánh giá và kiểm soát chặt chẽ bới các chuyên gia. Chất lượng không phải chỉ là thuộc tính của sản phẩm, hàng hóa.
Chất lượng có thể áp dụng cho một hệ thống, một quá trình và phải có sự kiểm tra nghiêm ngặt của các chuyên giá đánh giá và kiểm soát chất lượng. Công trình xây dựng bằng ngân sách nhà nước. Một số khái niệm - Công trình xây dựng Theo Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2014[11] khái niệm cụ thể về công trình xây dựng như sau:“ Công trình xây dựng là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế. Công trình xây dựng bao gồm công trình dân dụng, công trình công nghiệp, giao thông, nông nghiệp và phát triển nông thôn, công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình khác.
- Ngân sách nhà nước Theo Khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước 2015 quy định cụ thể về ngân sách nhà nước như sau:“14. Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.” Theo phân cấp quản lý ngân sách nhà nước, có thể chia nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước thành: Vốn đầu tư của ngân sách trung ương được 8 hình thành từ các khoản thu của ngân sách trung ương nhằm đầu tư cho các dự án phục vụ cho lợi ích quốc gia. Vốn đầu tư của ngân sách địa phương được hình thành từ các khoản thu của ngân sách địa phương nhằm đầu tư cho các dự án phục vụ lợi ích của từng địa phương đó. Nguồn vốn này thường được giao cho các cấp chính quyền địa phương quản lý và sử dụng.
- Công trình xây dựng bằng ngân sách nhà nước Công trình xây dựng bằng ngân sách nhà nước là việc sử dụng các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho trung ương và địa phương để đầu tư xây dựng nhằm phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng, vì vậy sử dụng ngân sách nhà nước đầu tư xây dựng là một bộ phận của hoạt động đầu tư, đó là việc bỏ vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng cơ bản nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các tài sản cố định nhằm phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân. Đặc điểm của công trình xây dựng bằng ngân sách nhà nước Sử dụng ngân sách nhà nước đầu tư xây dựng có những đặc điểm riêng biệt, đòi hỏi nhà quản lý phải nắm vững để đưa ra các quyết định quản lý phù hợp nhất. Bao gồm các đặc điểm sau: - Là hoạt động đòi hỏi lượng vốn lớn và nằm đọng lại trong suốt quá trình thực hiện đầu tư. Vì vậy, quản lý và cấp vốn đầu tư xây dựng bằng ngân sách nhà nước phải thiết lập các biện pháp phù hợp nhằm đảm bảo tiền vốn được sử dụng đúng mục đích, trách ứ đọng và thất thoát vốn đầu tư, đảm bảo cho quá trình đầu tư xây dựng các công trình được thực hiện đúng theo kế hoạch và tiến độ đã được xác định.
- Có tính chất lâu dài, thời gian để tiến hành một công cuộc đầu tư cho đến khi thành công của nó phát huy tác dụng thường đòi hỏi nhiều năm tháng với nhiều biến động xảy ra. Vì vậy, các yếu tố thay đổi theo thời gian sẽ ảnh 9 hưởng rất lớn đến quản lý đầu tư xây dựng, chẳng hạn: giá cả, lạm phát, lãi suất,… - Sản phẩm đầu tư xây dựng bằng ngân sách nhà nước là các công trình xây dựng gắn liền với đất xây dựng công trình. Vì vậy, mỗi công trình xây dựng có một địa điểm xây dựng và chịu sự chi phối bởi điều kiện địa hình, địa chất, thủy văn, môi trường, khí hậu, thời tiết,… của nơi đầu tư xây dựng, nơi đầu tư xây dựng cũng chính là nơi đưa công trình vào khai thác, sử dụng. Sản phẩm xây dựng chủ yếu được sản xuất theo đơn đặt hàng.
Chính vì vậy, quản lý vốn đầu tư xây dựng bằng ngân sách nhà nước phải dựa vào dự toán chi phí đầu tư xây dựng công trình được xác định và phê duyệt trước khi thực hiện đầu tư xây dựng công trình. - Sản phẩm đầu tư xây dựng bằng ngân sách nhà nước có tính đơn chiếc; mỗi hạng mục công trình, công trình có một thiết kế và dự toán riêng tùy thuộc vào mục đích đầu tư và điều kiện địa hình, địa chất, thủy văn, khí hậu, thời tiết,… của nơi đầu tư xây dựng công trình. Mục đích của đầu tư và các điều kiện trên quyết định đến quy hoạch, kiến trúc, quy mô và kết cấu khối lượng, quy chuẩn xây dựng, giải pháp công nghệ thi công… và dự toán chi phí đầu tư xây dựng công trình, hạng mục công trình. Vì vậy, quản lý chi đầu tư xây dựng từ ngân sách nhà nước phải gắn với từng hạng mục công trình, công trình xây dựng nhằm quản lý chặt chẽ về chất lượng xây dựng và vốn đầu tư.
- Được tiến hành trong tất cả ngành kinh tế quốc dân, các lĩnh vực kinh tế xã hội như công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, xây dựng, y tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh… nên sản phẩm xây dựng có nhiều loại hình công trình và mỗi loại hình công trình có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật riêng. Quản lý và cấp vốn đầu tư xây dựng từ ngân sách nhà nước phải phù 10 hợp với đặc điểm của từng loại hình công trình nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. - Mặt trái của cơ chế thị trường là các cá nhân, tổ chức kinh tế sẽ không đầu tư vào lĩnh vực không lợi nhuận hoặc lợi nhuận không cao, trong khi đó đầu tư xây dựng bằng ngân sách nhà nước lại rất cần thiết cho phát triển kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội. Đầu tư xây dựng bằng ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng trên mọi mặt kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh quốc phòng của mỗi quốc gia.
Chất lượng công trình xây dựng bằng ngân sách nhà nước 1. Khái niệm - Theo quan niệm hiện đại, chất lượng công trình xây dựng, xét về góc độ bản thân công trình xây dựng, chất lượng công trình xây dựng được đánh giá bởi các đặc tính cơ bản như: công năng, tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, độ bền vững, tính thẩm mỹ, an toàn trong khai thác sử dụng, tính kinh tế và đảm bảo về thời gian phục vụ của công trình. - Chất lượng công trình xây dựng là tất cả các thuộc tính của công trình thỏa mãn các yêu cầu sử dụng. - Chất lượng công trình xây dựng là tổng thể các đặc trưng của công trình xây dựng bao gồm các khía cạnh: tính năng sử dụng, sẵn sàng, thuận tiện, dễ dàng sửa chữa, tính an toàn thẩm mỹ, các tác động đến môi trường.
Tóm lại, chất lượng công trình xây dựng bằng ngân sách nhà nước là những yêu cầu về an toàn, bền vững, kỹ thuật, mỹ thuật và kinh tế của công trình sử dụng ngân sách nhà nước đầu tư xây dựng phù hợp với quy chuẩn và tiêu chuẩn xây dựng, các quy định trong văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và hợp đồng giao nhận thầu xây dựng. Đặc điểm cơ bản của chất lượng công trình xây dựng bằng ngân sách nhà nước 11 - Phải được quan tâm ngay từ khi bắt đầu hình thành ý tưởng về xây dựng dự án, từ khâu quy hoạch, lập dự án, khảo sát, thiết kế, thi công.đến khi khai thác đưa vào sử dụng, kể cả khi dỡ bỏ công trình đã hết khả năng sử dụng. - Thể hiện ở chất lượng quy hoạch, chất lượng đầu tư xây dựng dự án, chất lượng khảo sát, thiết kế, thi công xây dựng, chất lượng bảo hành bảo thì công trình. - Phải được hình thành từ chất lượng nguyên vật liệu, cấu kiện, các bộ phận và hạng mục riêng lẻ.
- Không chỉ thể hiện qua các kết quả thí nghiệm, kiểm định nguyên vật liệu, máy móc thiết bị xây dựng, mà còn trong quá trình hình thành và thực hiện các công nghệ thi công, chất lượng và tay nghề của đội ngũ công nhân, kỹ sư lao động.