Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG THỜI ĐẠI SỐ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu trên thế giới - Bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay được coi là vấn nạn chung của toàn cầu. “Vấn đề này ngày càng được chú ý và được coi là vấn đề xã hội nghiêm trọng ở các nước châu Âu và Bắc Mỹ”[10].
Do vậy, đã có rất nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới tập trung nghiên cứu vấn đề này. “Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới về bạo lực học đường cho thấy, các nghiên cứu tập trung vào việc giải quyết các vấn đề lý luận cũng như thực tiễn về bạo lực học đường như: Thực trạng bạo lực học đường; hình thức bạo lực học đường; nguyên nhân dẫn đến bạo lực học đường và giải pháp ngăn chặn bạo lực học đường” [10; tr16]. - Trước hết phải kể đến nghiên cứu về thực trạng bạo lực học đường giữa giáo viên với học sinh. Nghiên cứu vấn đề này đã được tiến hành tại nhiều nước trên thế giới.
Đại diện hướng nghiên cứu này gồm có: Thomas Gordon, Galand Benoit, Philippot Pierre, LecoCQ Catherin. - Thomas Gordon đã nghiên cứu về thực trạng bạo lực học đường và cụ thể là bạo lực học đường của giáo viên đối với học sinh trên thế giới. Nghiên cứu của ông đã cho chúng ta thấy một bức tranh chung về thực trạng này tại các quốc gia khác nhau. Ví dụ như ở Trung Quốc, nếu giáo viên mất bình tĩnh và dùng tay trừng phạt học sinh thì chính họ cũng tự phạt mình như thế.
Ở Singapore, chỉ cho phép hiệu trưởng hoặc giáo viên cao cấp dùng roi đánh học sinh nam trên 10 tuổi nếu học sinh này phạm lỗi lớn, còn học sinh nữ được miễn. Tại Nhật Bản, sau chiến tranh thế giới thứ hai, cũng cấm các hình phạt thân thể nhưng vẫn còn cân nhắc về tính khả thi của luật này. Tại Thỗ Nhĩ Kỳ, 7 người ta lại quan niệm rằng “Khi giáo viên đánh thì hoa hồng sẽ nở”. Nghiên cứu của ông cũng chỉ ra rằng, ở hầu hết các nước phát triển trên thế giới đều bãi bỏ hình thức trừng phạt thân thể đối với học sinh.
Trong khi đó, những nước nằm dưới sự thống trị của Vương quốc Anh như Scotland, xứ Wales, Hoa Kỳ, Nam Phi, Úc, Canada, Bermuda vẫn cho phép trừng phạt thân thể ở trường học. Tại Anh, năm 1986, đã ban hành lệnh bãi bỏ trừng phạt thân thể tại các trường học công lập, nhưng ở Mỹ, cho đến năm 1989, luật này vẫn chưa được ban hành trong tất cả các Bang. Nghiên cứu của ông cũng cho thấy “khi những chính sách trừng phạt học sinh của nhà trường không đi kèm với việc lôi kéo sự hợp tác của người học, cũng như không nhằm phục vụ lợi ích người học, thì chắc chắn các hình thức kỷ luật học sinh còn tồi tệ hơn và điều này sẽ dẫn đến tình trạng bạo lực học đường, hoặc chúng sẽ buộc học sinh phải ngừng đi học, thực tế việc giáo viên vẫn còn bị hành hung chứng tỏ các kiểu trừng phạt học đường góp phần là nguyên nhân của gây hấn học đường hơn là giải pháp ngăn chặn” [10; tr18]. - Các cuộc tổng điều tra trên thế giới về thực trạng bạo lực học đường giữa học sinh với giáo viên đã có những thống kê sau: + Úc: Bộ trưởng Bộ Giáo dục Tiểu bang Queensland cho biết rằng “trong tháng 7 năm 2009, mức tăng bạo lực trong trường học là hoàn toàn không thể chấp nhận được và thừa nhận rằng đã không làm đủ để khắc phục hiện tượng này.
Trên thực tế có tới 55.000 học sinh đã bị đình chỉ học trong năm 2008”[10]. Ở Nam Úc, cũng trong năm 2008 đã có 175 cuộc tấn công bạo lực đối với học sinh và nhân viên nhà trường. + Bỉ: Nghiên cứu của Galand, Lecocq và Philipott (2007) cho thấy, trải nghiệm của giáo viên về bạo lực học đường là một trong những nhân tố quan trọng đưa đến quyết định rời khỏi nghề dạy học. + Bungari: Với nhiều báo cáo về bạo lực học đường, vào năm 2009, “Bộ trưởng Bộ Giáo dục đã đưa ra các quy định chặt chẽ hơn về hành vi của học 8 sinh, bao gồm cả trang phục phù hợp, say rượu, mang theo điện thoại di động và giáo viên được quyền trừng phạt những học sinh gây rối”[11].
+ Ở Pháp: “Vào năm 2000, Bộ trưởng Giáo dục Pháp thừa nhận rằng, trong số 75.000 trường công lập, có 39 trường vẫn còn có vấn đề bạo lực nghiêm trọng và 300 trường có vấn đề bạo lực”[10]. + Ở Nhật Bản: “Một cuộc khảo sát gần đây của Bộ Giáo dục năm 2008 cho thấy, học sinh các trường công lập đã tham gia vào 52.756 trường hợp bạo lực học đường, tăng khoảng 8.000 trường hợp so với năm 2007, trong đó có 7.000 trường hợp, giáo viên là mục tiêu bị tấn công”[11; tr20]. - Như vậy, “tỉ lệ bạo lực học đường xảy ra với giáo viên trên thế giới là khá cao. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên thế giới lại chủ yếu tập trung vào việc đi sâu nghiên cứu bạo lực học đường với đối tượng chính là học sinh”[4].
Phân tích và tìm hiểu vấn đề này. Phân tích và tìm hiểu vấn đề này, Tạp chí Tâm lý học Anh đã nêu dẫn: “Các nghiên cứu bạo lực học đường thường tập trung vào học sinh mà hậu quả của bạo lực học đường với giáo viên ít được quan tâm” [11]. - Bên cạnh các nghiên cứu về thực trạng bạo lực học đường giữa giáo viên và học sinh, “các nghiên cứu còn tập trung vào việc tìm hiểu giữa học sinh với nhau”[4]. Khảo sát thực trạng “bạo lực học đường giữa học sinh với học sinh” gồm các nhà nghiên cứu His-Sheng Wei và các cộng sự; Craid và Harel; Due &Holstein, Huang, Zhou & Guo; Morita, Soeda & Taki; Yang, Kim, Shin & Yoon; Centinkaya và cộng sự.
Các tác giả: Kristine A, Michel Nelson, Krischine Jolivette thuộc trường Đại học Kentucky đã tiến hành nghiên cứu tổng quan về vấn đề “Ngăn chặn hành vi bạo lực và chống đối xã hội ở Thanh thiếu niên” [dẫn theo 11]. - Nghiên cứu của Lipsey MZ, Derzon J.H (Mỹ): đề xuất các chỉ báo về bạo lực và sự không thích ứng ở thiếu niên và thiếu nhi – các yếu tố rủi ro và sự can thiệp. - Tại Châu Âu, “vấn đề ngăn chặn bạo lực học đường được quan tâm từ rất sớm. Hiện tượng bắt nạt học đường xảy ra thường xuyên ở trường tiểu học, 9 liên quan tới khoảng 15% số học sinh; ở trường THCS , tỷ lệ học sinh bị bắt nạt là 3% - 10%, với mức độ cao đột biến ở độ tuổi 13-14, khi các em học sinh bắt đầu tuổi dậy thì.
Đến cấp trung học phổ thông, nạn bạo lực học đường có xu hướng giảm dần”[dẫn theo 11]. - Ở Mỹ, “một nghiên cứu được thực hiện bởi Tonja Nansel và đồng nghiệp (2001), chỉ ra rằng trong số hơn 15.000 học sinh từ lớp 6 đến lớp 10 có khoảng 17% học sinh cho biết họ thỉnh thoảng hoặc thường xuyên bị bắt trong gần cả năm học; gần 19% cho rằng họ thỉnh thoảng hoặc thường xuyên bắt nạt các bạn khác và 6% người được hỏi nói rằng họ vừa bắt nạt người khác vừa là nạn nhân của các vụ bắt nạt” [10; tr23]. Tóm lại, đã có nhiều nghiên cứu ở nước ngoài về BLHĐ tập trung về thực trạng BLHĐ, hình thức, nguyên nhân, hậu quả của BLHĐ và giải pháp phòng ngừa BLHĐ. Nghiên cứu ở Việt Nam - BLHĐ “là một trong những vấn đề dành được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học”.
Trước hết, phải kể đến là những nghiên cứu lớn của các tổ chức Phi Chính phủ và các nhà nghiên cứu Việt Nam như: UNICEF và Trần Vân Anh; UNICEF cùng với “Ủy ban Dân số Giáo dục trẻ em, Quỹ Cứu trợ Trẻ em Thụy Điển và Plan International; Tổ chức Cứu trợ Trẻ em Thụy Điển (SCS) & Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa học về giới - Gia đình - Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA)”[10; tr44]. - Gần đây, “một cuộc khảo sát do khoa xã hội học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện vào năm 2008 tại 2 trường thuộc Quận Đống Đa (Hà Nội) về trình trạng bạo lực ở nữ sinh đã cho thấy nhiều kết quả đáng lo ngại. Cụ thể, có đến 96,7% số học sinh trong mẫu được hỏi cho rằng, ở trường các em có xảy ra hiện tượng nữ sinh đánh nhau. Khảo sát cho thấy, có những lý do rất đơn giản nhưng cũng là cớ gây ra xung đột, như không ưa thì đánh (24%); bị khiêu khích thì đánh (16%); đánh vì lý do 10 tình cảm (13,3%).
Về phương tiện sử dụng phương tiện đánh nhau, có 1/3 không sử dụng phương tiện nào, các em có thể túm tóc, cào cấu, xé áo và lăng nhục… còn một số trường hợp lại sử dụng điện thoại di động để ghi hình vụ hành hung, sau đó đưa lên mạng Internet như là cách để làm nhục nạn nhân và thậm chí là để khoe thành tích của mình. Khảo sát này cũng đặc biệt quan tâm tới thái độ của cha mẹ khi con cái có hành vi bạo lực, bởi điều này có ảnh hưởng quan trọng tới diễn biến tâm lý và việc điều chỉnh hành vi của các em” [10; tr48]. - Trên cơ sở phân tích những nghiên cứu ở trong nước trong những năm qua cho thấy: “Bạo lực học đường ở Việt Nam đã xuất hiện từ rất lâu và nó trở thành một trong những nguyên nhân chính gây tổn thương cho các nạn nhân, trong đó chủ yếu là các em học sinh ở tất cả các bậc học, từ học sinh mầm non, học sinh tiểu học, học sinh trung học cơ sở, học sinh trung học phổ thông, tuy nhiên, trong một thời gian dài chúng ta đã xem nhẹ những hành vi bạo lực học đường và coi chúng là những điều tất yếu, là một phần tự nhiên của quá trình phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi học trò nên những nghiên cứu về vấn đề này chỉ mới tập trung tìm hiểu những hành vi bạo lực đối với trẻ em ở trong gia đình, ở ngoài xã hội, bạo lực học đường chỉ được nghiên cứu lồng ghép trong các công trình nghiên cứu về bạo lực đối với trẻ em nói chung. Thời gian gần đây, đã có một vài nghiên cứu về bạo lực học đường ở các khía cạnh khác nhau như: bạo lực học đường ở nữ sinh, thực trạng bạo lực học đường qua phân tích những dữ liệu từ Internet”[10; tr59].