CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số vấn đề về trò chơi và trò chơi học tập 1. Khái niệm trò chơi a) Khái niệm Trò chơi không chỉ là hoạt động giải trí mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục và phát triển của trẻ em. Khi được tổ chức một cách hợp lý, trò chơi mang lại hiệu quả giáo dục và có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển của trẻ.
Trò chơi là hoạt động vui chơi có chủ đề và nội dung cụ thể, có sự tham gia của nhiều người và tuân thủ các quy tắc và luật chơi. Nó tạo ra sự cạnh tranh và thách thức cho người tham gia. Hiện nay có một số định nghĩa về khái niệm trò chơi như sau: Theo Đinh Văn Vang (2009), trò chơi là một hoạt động mang tính giải trí và vui chơi, đồng thời cũng là một phương pháp giáo dục để truyền đạt kinh nghiệm sản xuất, đạo đức và tri thức khoa học cho con người [33, tr. Theo Từ điển tiếng Việt, trò chơi mang lại cho con người niềm vui, sự đoàn kết và giúp họ thể hiện tình cảm, ước mơ và sự phấn đấu [20, tr.
Theo từ điển Tâm lý học, trò chơi là một hình thức hoạt động trong các tình huống có điều kiện, nhằm tái tạo và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội được ghi nhận trong các hành động có đối tượng đã được xác định bởi xã hội, khoa học và văn hóa [8, tr. Theo hướng nghiên cứu của luận văn chúng tôi cho rằng: trò chơi được xem như một hình thức hoạt động mang tính giải trí được thực hiện trong một điều kiện nhất định, nhằm thỏa mãn những nhu cầu tinh thần của con người, hướng đến sự tái tạo, lĩnh hội kinh nghiệm xã hội được truyền tải trong cách thức thực hiện hành động. b) Đặc trưng của trò chơi Trò chơi là một hình thức hoạt động vui chơi và giải trí của con người, có chủ đề, nội dung và quy tắc riêng. Nó mang tính chất giáo dưỡng và giáo 12 dục lớn, giúp con người tái tạo và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội.
Trò chơi cũng giúp HS giảm căng thẳng và nâng cao hiệu quả học tập c) Cấu trúc của trò chơi Theo Nguyễn Lưu Kim Thanh (2020), cấu trúc của trò chơi gồm [25, tr.11]: Trò chơi bao gồm nội dung, luật chơi, hành động chơi và kết quả. Nội dung chơi kích thích sự hứng thú và nguyện vọng chơi của trẻ, với nhiệm vụ nhận thức được xác định dựa trên mục tiêu dạy học và đặc điểm nhận thức của trẻ. Luật chơi là các quy định mà người chơi phải tuân thủ, bao gồm quy định về hành động chơi, mối quan hệ giữa các bạn chơi và các hình thức phạt khi vi phạm luật chơi. Hành động chơi là những hành động mà trẻ thực hiện trong quá trình chơi, để giải quyết nhiệm vụ nhận thức theo luật chơi.
Kết quả của trò chơi là trẻ hoàn thành một nhiệm vụ nhận thức cụ thể và có thể tham gia vào trò chơi tiếp theo. d) Phân dạng trò chơi Có nhiều cách phân dạng, theo Nguyễn Ánh Tuyết (2000) có thể phân dạng trò chơi theo các yếu tố sau: Trò chơi có nhiều loại hình dựa trên số lượng người tham gia và tính chất của chúng. Theo số lượng người tham gia, có trò chơi tập thể và trò chơi cá nhân. Theo tính chất, có trò chơi với đồ vật, trò chơi theo chủ đề, trò chơi vận động, TCHT và trò chơi trí tuệ.
Trò chơi với đồ vật sử dụng đồ chơi và đồ vật để giúp trẻ nhận biết và tạo hình khối. Trò chơi theo chủ đề, như sắm vai, đạo diễn và đóng kịch, phát triển nhân cách và trí tuệ của trẻ. Trò chơi vận động yêu cầu sự chú ý và ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ. TCHT là phương tiện giáo dục trí tuệ giúp trẻ phát triển giác quan, trí thông minh và ngôn ngữ.
Trò chơi trí tuệ, như đố bạn và ghép chữ, khuyến khích sự sáng tạo và hoàn thiện NL trí tuệ của trẻ [32]. 13 e) Ý nghĩa của trò chơi Trò chơi có ý nghĩa quan trọng trong giáo dục vì nó giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất và trí tuệ, cải thiện quá trình tri giác, tư duy, tưởng tượng và sáng tạo. Trò chơi cũng rèn cho trẻ những giá trị đạo đức, như nhẫn nại, đoàn kết, vui tính và vị tha. Ngoài ra, nó còn giúp trẻ nhanh nhẹn, nhạy bén trong quan sát và phán đoán, cũng như khéo léo trong hành vi và ghi nhớ lâu.
Trò chơi cũng rèn luyện thể lực, nâng cao sự nhanh nhẹn, tính chịu khó và tháo vát của trẻ. Nó cung cấp cho trẻ một môi trường tập trung chú ý, ghi nhớ và tích lũy biểu tượng, phát triển khả năng hoạt động tập thể, xúc cảm thẩm mỹ và NL thưởng thức cái đẹp. Cuối cùng, trò chơi cung cấp sân chơi và giải trí sau giờ học, và được xem như một "trường học của cuộc sống trẻ em Trò chơi là phương pháp giáo dục hiệu quả để luyện tập hành vi đạo đức của trẻ. Qua trò chơi, trẻ được tham gia một cách tự nhiên, hứng thú và có tinh thần trách nhiệm.
Việc luyện tập các hành vi đạo đức thông qua trò chơi giúp trẻ hiểu và áp dụng những giá trị đạo đức vào cuộc sống hàng ngày một cách nhẹ nhàng, sinh động và không gây chán nản. Trò chơi học tập 1. Một số vấn đề về trò chơi học tập a) Định nghĩa trò chơi học tập Trò chơi không chỉ được coi là một phương tiện giảng dạy, mà còn là một lối đi sáng tạo liên tục trong quá trình học của HS. Trong trò chơi, HS có cảm giác thoải mái, tự tin và được khuyến khích để sử dụng sự sáng tạo, tư duy nhanh nhạy và khả năng tưởng tượng của mình.
Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là một trong những con đường hình thành và phát triển NL phẩm chất cho HS hiệu quả. TCHT có thể được hiểu là một phương pháp, một cách thức để truyền đạt một thông điệp, một nội dung cụ thể tới người học thông qua việc "học qua trò chơi". Từ đó, ý nghĩa của nội dung học được truyền tải đến người nghe một cách nhẹ nhàng, song sâu sắc và dễ hiểu. 14 Theo Hà Nhật Thăng (2003) “TCHT được coi là một trong những phương tiện giáo dục trí tuệ cho HS, trong đó trò chơi kết hợp nội dung tri thức với hoạt động học tập của HS.
Trò chơi giúp HS khai thác và áp dụng kinh nghiệm cá nhân của mình để chơi và học” [24]. TCHT có tác động tích cực đến sự phát triển trí tuệ, thể chất và các phẩm chất đạo đức của HS. Qua trò chơi, HS phát triển khả năng thị giác, thính giác, xúc giác, đồng thời nâng cao trí thông minh, sự nhanh nhạy, khả năng ngôn ngữ. Có nhiều TCHT được tổ chức sử dụng các đồ chơi, vật liệu tự nhiên, tranh ảnh và cũng có những TCHT chỉ sử dụng lời nói.
Theo Đinh Văn Vang (2009) “TCHT là loại trò chơi có luật thường được người lớn tạo ra để trẻ em tham gia. Đây là loại trò chơi đòi hỏi trẻ em phải sử dụng khả năng tư duy để giải quyết các nhiệm vụ học tập được đặt ra trong quá trình chơi. Qua đó, trí tuệ của trẻ em được phát triển. Trong luận văn, chúng tôi đồng nhất với quan điểm của Đinh Văn Vang về TCHT để làm cơ sở nghiên cứu các hoạt động tiếp theo.
b) Đặc điểm của trò chơi học tập Lê Thị Thanh Sang (2018), TCHT có những đặc điểm chủ yếu sau: - TCHT khác với các trò chơi khác bởi nhiệm vụ nhận thức và luật chơi yêu cầu người chơi sử dụng trí óc, nhưng được thực hiện dưới hình thức chơi vui vẻ, thú vị (chơi là phương tiện, học là mục đích). - TCHT là trò chơi có luật chơi được sử dụng cho mục đích giáo dục, nhằm phát triển trí tuệ của HS. - TCHT được thể hiện trong quá trình chơi và giải quyết nhiệm vụ chơi theo luật chơi. - TCHT là hoạt động tự nguyện của HS và có yếu tố "thi đua" ngay trong quá trình chơi [29].
c) Cấu trúc của trò chơi học tập Theo Tôn Nữ Diệu Hằng (2014), cấu trúc TCHT gồm các phần sau: 15 - Nhiệm vụ nhận thức: Đây là phần quan trọng trong TCHT, đòi hỏi HS phải giải quyết một bài toán dựa trên các điều kiện đã cho. Mỗi trò chơi có nhiệm vụ nhận thức riêng, làm cho trò chơi trở nên độc đáo và khác biệt. - Hành động chơi: Là các hoạt động chính trong TCHT, thiếu chúng thì trò chơi không còn tồn tại. Các hành động chơi là yếu tố quan trọng của chủ đề chơi và số lượng hành động càng nhiều, trò chơi càng hấp dẫn.
- Luật chơi: Là các quy định mà người chơi phải tuân thủ trong quá trình chơi. Luật chơi quyết định tính chất của trò chơi và vi phạm luật chơi sẽ làm mất đi tính toàn vẹn của TCHT. - Kết quả: Mỗi TCHT đều có một kết quả cuối cùng, khi trò chơi kết thúc, HS thành công trong việc giải quyết một nhiệm vụ nhận thức theo yêu cầu của trò chơi [13]. d) Phân loại trò chơi học tập Theo mục đích sử dụng, Tôn Nữ Diệu Hằng (2014) phân loại trò chơi học tập như sau: - Trò chơi phát triển các giác quan của HS như thính giác, thị giác.
- Trò chơi phát triển các thao tác tư duy như nhìn nhận, phân tích, so sánh, khái quát. - Trò chơi phát triển óc tưởng tượng của HS và kỹ năng thao tác với nội dung chơi. - Trò chơi rèn luyện và phát triển trí nhớ của HS với tri thức, khái niệm, biểu tượng. - Ngoài ra, còn có các trò chơi khác giúp phát triển sự chú ý, ngôn ngữ và thể chất của HS [13].
Trò chơi học tập trong môn Toán ở tiểu học TCHT trong môn Toán là các trò chơi chứa yếu tố toán học. Có thể phân loại trò chơi theo số người tham gia, loại vận động hoặc trí tuệ. Trò chơi toán học trong trường có thể được sử dụng như một hoạt động dạy học. Từ quan 16 điểm tâm lý và sinh lý, trò chơi toán học là phù hợp với HS tiểu học và được HS hưởng ứng tích cực.