LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Quan hệ giữa Việt Nam và Liên Bang Nga ngày nay là sự tiếp nối và kế thừa quan hệ hữu nghị truyền thống Việt - Xô trước đây (hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức vào ngày 31/1/1950). Trong suốt thời kỳ Việt Nam tiến hành các cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do và thống nhất đất nước cũng như trong công cuộc xây dựng lại đất nước sau chiến tranh, Việt Nam luôn nhận được sự ủng hộ và giúp đỡ toàn diện của Liên Xô về các mặt chính trị, kinh tế, kĩ thuật, quân sự,… Trong các kì Đại hội Đảng lần thứ IV, V, VI, Đảng ta luôn xác định rõ Liên Xô là “hòn đá tảng” trong quan hệ chiến lược của Việt Nam. Tháng 12/1991, Liên Xô sụp đổ, Liên bang Nga tuyên bố độc lập, kế thừa vị trí của Liên Xô trong quan hệ quốc tế.
Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga (Việt - Nga) bước sang một trang mới. Liên bang Nga đã không còn coi trọng vị trí, vai trò của Việt Nam như trước. Nhà lãnh đạo Yelstin đã đưa ra đường lối chiến lược đối ngoại theo định hướng Đại Tây Dương thân Mỹ và phương Tây, chứ không chú trọng tới những quốc gia vừa và nhỏ như Việt Nam. Điều đó được thể hiện qua chiến lược ngoại giao “xuyên Đại Tây Dương” hay “Chim ưng hai đầu”… nên quan hệ hai nước giai đoạn trước năm 2001 có phần ngưng trệ.
Bước sang những năm đầu của thế kỷ XXI, tình hình chính trị và kinh tế của thế giới có nhiều biến động, đặc biệt là sự chuyển biến của tình hình mỗi nước đã tác động không nhỏ tới mối quan hệ này. Công cuộc “Đổi mới” do Đảng Cộng Sản Việt Nam khởi xướng Đại hội VI (12/1986) được đẩy mạnh và phát triển, bước đầu đã có những thành tựu làm thay đổi lớn đời sống kinh tế, xã hội ở Việt Nam. Ở Liên bang Nga, sau khi chính sách thân phương Tây bộc lộ những giới hạn không thể vượt qua, chính giới Nga đã đòi hỏi những nhà lãnh đạo phải điều chỉnh để tạo sự cân bằng trong chính sách đối ngoại vì lợi ích quốc gia. Khi Tổng thống V.Putin lên cầm quyền (7/5/2000), ông đã đưa ra một loạt các chiến lược về đối ngoại, an ninh, quốc phòng, kinh tế… nhằm mục tiêu “chấn hưng” nước Nga với mục đích sẽ lấy lại hình ảnh của nước Nga là một siêu cường như thời Liên Xô.
Chính những 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thay đổi này của hai nước đã góp phần làm cho vai trò, vị thế trong khu vực và quốc tế của Việt Nam cũng như Liên bang Nga từng bước được nâng ca o. Đặc biệt, Liên bang Nga đã từng bước khẳng định mình là một cường quốc có vai trò, vị trí rất quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề an ninh, chính trị, quân sự của quốc tế và khu vực. Tháng 3/2001, hai nước ký Tuyên bố chung về quan hệ đối tác chiến lược trong chuyến thăm chính thức Việt Nam lần đầu tiên của Tổng thống Nga V.Putin đánh dấu bước phát triển và tạo lập khuôn khổ pháp lý mới cho hợp tác Việt - Nga trên cơ sở tin cậy, chặt chẽ và lâu dài. Đây còn là sự kiện có ý nghĩa quan trọng đối với hai nước cũng như trên phương diện quốc tế, đóng góp vào xu thế hoà bình, ổn định, hợp tác phát triển ở khu vực và thế giới.
Năm 2015 Việt Nam và Liên bang Nga đã kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (31/1/1950 - 31/1/2015) và cũng là dấu mốc đánh giá 15 năm cầm quyền của Tổng thống V. Trên chặng đường hơn một thập niên qua (2001 - 2015), hợp tác chiến lược Việt - Nga luôn chịu sự chi phối, tác động mạnh của bối cảnh thế giới và khu vực đầy biến động, đồng thời cũng đứng trước những vận hội và thách thức mới đan xen. Với quyết tâm chính trị cao của lãnh đạo hai nước và sự gần gũi trong lập trường, quan điểm về nhiều vấn đề quốc tế quan trọng, hợp tác chiến lược Việt - Nga đã ngày càng phát triển cả về bề rộng lẫn chiều sâu với những thành tựu trong tất cả các lĩnh vực đặc biệt trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng. Trong những năm gần đây, tình hình Biển Đông đang có những diễn biến phức tạp do những mâu thuẫn giữa Trung Quốc và các nước khu vực Đông Nam Á về vấn đề biển đảo, trong đó có Việt Nam.
Cùng thời điểm đó, Liên bang Nga lại tăng cường phát triển mối quan hệ “Đối tác chiến lược toàn diện” với Trung Quốc. Vì vậy, việc nghiên cứu một cách chuyên sâu về mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh quốc phòng để làm rõ sự vận động, phát triển, những vấn đề đặt ra cũng như triển vọng của nó có ỹ nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn đối với Việt Nam. Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các mối quan hệ quốc tế, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước ta hiện nay. Đồng thời, năm 2001 và 2015 là hai dấu 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mốc quan trọng trong mối quan hệ Việt – Nga như đã trình bày ở trên.
Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001 - 2015” làm luận văn tốt nghiệp cao học, chuyên ngành Quan hệ quốc tế. Tổng quan tình hình nghiên cứu 2. Những công trình nghiên cứu về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và chính sách đối ngoại của Liên bang Nga. * Các công trình trong nước Trong ấn phẩm “Liên bang Nga: Hai thập niên đầu thế kỷ XXI” do Nguyễn An Hà (chủ biên), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội (2011), nhóm tác giả đã nêu ra một số những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật của Liên Bang Nga trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI và đưa ra những dự báo về xu thế vận động của Liên bang Nga tới năm 2020.
Đồng thời, nhóm tác giả cũng đánh giá những tác động của Liên bang Nga tới thế giới, khu vực và Việt Nam, từ đó đưa ra những khuyến nghị nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác đối tác chiến lược Việt Nam - Liên bang Nga. Các bài viết “Chính sách của Liên bang Nga đối với Việt Nam sau chiến tranh lạnh (1991 - 2008) - một số đặc điểm chủ yếu”, Ths. Bùi Thị Thảo, Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu, số 5 (2012) tập trung phân tích và bước đầu rút ra một số đặc điểm chủ yếu về chính sách của Nga đối với Việt Nam thời kỳ 1991 - 2008; “Thử phân tích chiến lược mới của Nga đối với ASEAN và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam”, TS. Nguyễn Cảnh Toàn, Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu, số 1 (2010) đã làm rõ vị trí của ASEAN trong chiến lược của Liên bang Nga và vai trò cầu nối của Việt Nam trong mối quan hệ Nga – ASEAN; “Chiến lược hướng Đông của Nga”, Lê Xuân Dương, số 21 Quý I (2013) đều tập trung phân tích sự chuyển hướng trong sách lược của Liên bang Nga trong tình hình mới và những thành tựu trong quan hệ giữa Việt Nam và Liên bang Nga.
* Các công trình nước ngoài Cuốn sách“From Stalin to Yeltsin” (2000), Baibakov. Đây là những thập niên được đánh giá là đầy sóng gió trong lịch sử của nước Nga hiện tại. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong cuốn“The foreigning policy from Post - Soviet to Russia now. The lesson from the conflict with Gruzia” (2008), A.Lukin, “Russia in global affairs” Magazine, Vol6, No4, Russia đã phân tích sự thay đổi chính sách đối ngoại của Nga tại các khu vực trên thế giới.
Trong ấn phẩm “What Russia’s Turn to the East” Means for Southeast Asia” (2015), ISEAS, No 67, tác giả Ian Storey đã phân tích chiến lược hướng đông của Liên bang Nga sau những thất bại trong quan hệ với phương Tây, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng Ukraina. Nga thực hiện chính sách hướng đông bằng cách tăng cường với các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, tuy nhiên, tác giả cũng đề cập đến những mặt hạn chế và mâu thuẫn trong từng mối quan hệ này. Đồng thời, Nga nhận thấy vai trò và sự ảnh hưởng của mình tại khu vực Đông Nam Á còn rất khiêm tốn vì vậy Nga cần phải nỗ lực tăng cường hợp tác với các nước ở khu vực này. Trong chiến lược ấy, Nga khẳng định mối quan hệ bền chặt và hiệu quả đối với Việt Nam.
Thông qua việc nhắc lại lịch sử mối quan hệ Việt Nam - Liên Xô trong hai cuộc chiến tranh, vấn đề căn cứ quân sự ở Cam Ranh và một loạt các văn bản, hợp đồng được ký kết giữa Hà Nội và Moscow, Liên bang Nga khẳng định Việt Nam là đối tác và bạn hàng lớn nhất của Nga tại khu vực này và là cầu nối giúp Nga có thể mở rộng quan hệ với các nước khác trong khu vực. Bài viết “Main Trends of Russia’s Foreign policy in Transforming East and Southeast Asia” (2008), Brookings Institution của tác giả Vladimir N.Kolotov đã phân tích những xu hướng chính trong chính sách đối ngoại của Nga tại khu vực Đông Á và Đông Nam Á. Tác giả đề cập đến sự phát triển mạnh mẽ của Trung Quốc, Nhật bản cũng như sự ảnh hưởng của Mỹ và hai quốc gia trên tại khu vực này. Bài viết nhận định Đông Nam Á là một khu vực kinh tế năng động, hấp dẫn thu hút nhiều nước lớn tham gia, trong đó phải kể đến Việt Nam - một quốc gia được đánh giá có vai trò đặc biệt quan trọng ở khu vực Đông Nam Á không chỉ bởi vị trí địa chiến lược mà còn là quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn ở Biển Đông.
Trước sự nổi dậy về kinh tế, sự bành trướng về lãnh thổ của Trung Quốc, cả Mỹ và Nga đều muốn quan hệ hợp tác với Việt Nam đề kiềm chế sự phát triển của Trung Quốc. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.