Chương 1: Đảng lãnh đạo thiết lập quan hệ kinh tế Việt Nam với Hoa Kỳ từ năm 1995 đến năm 2005 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 2: Đảng lãnh đạo đẩy mạnh phát triển quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với Hoa Kỳ từ năm 2006 đến năm 2015 Chương 3: Một số nhận xét và kinh nghiệm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. ĐẢNG LÃNH ĐẠO THIẾT LẬP VÀ PHÁT TRIỂN QUAN HỆ KINH TẾ VIỆT NAM VỚI HOA KỲ TỪ NĂM 1995 ĐẾN NĂM 2005 1. Chủ trƣơng của Đảng 1. Những yếu tố tác động đến quan hệ kinh tế Việt Nam với Hoa Kỳ Từ những năm cuối thế kỷ XX, sự sụp đổ của hệ thống XHCN ở Liên Xô và các nước Đông Âu, cùng sự kết thúc Chiến tranh lạnh, đã tác động mạnh mẽ đến đời sống chính trị, kinh tế của nhiều quốc gia, khu vực trên thế giới.
Cùng với đó, trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng trên phạm vi toàn thế giới, xu thế khu vực hóa, toàn cầu hóa phát triển mạnh mẽ đã lôi cuốn các quốc gia trên thế giới, đòi hỏi các quốc gia trong chiến lược phát triển của mình phải chú trọng đến quan hệ kinh tế quốc tế và tham gia vào quá trình phân công lao động toàn cầu. Xu hướng toàn cầu hóa và khu vực hóa cũng tác động mạnh mẽ đến quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ trong thời gian này. Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986), với đường lối đổi mới, các quan hệ kinh tế đối ngoại của Việt Nam có bước chuyển biến quan trọng. Việt Nam chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường, tăng cường quan hệ và giao lưu kinh tế với tất cả các nước thông qua hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế.
Kể từ sau khi chiến tranh Việt Nam – cuộc chiến được coi là dài ngày nhất trong lịch sử Hoa Kỳ - với kết thúc với thắng lợi của nhân dân Việt Nam, Hoa Kỳ áp đặt chính sách cấm vận toàn diện đối với Việt Nam trong suốt 2 thập niên. Đến cuối những năm 80, Hoa Kỳ có những nỗ lực nối lại các mối liên hệ với Việt Nam.Đến ngày 11/07/1995, hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Song song với việc nối lại quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam với Hoa Kỳ, hai nước cũng nối lại và phát triển quan hệ kinh tế. Xét về điều kiện của Hoa Kỳ và Việt Nam có những đặc điểm khá nổi bật, tạo điều kiện cho sự hợp tác kinh tế hai nước: Về phía Hoa Kỳ: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoa Kỳ bước ra khỏi Chiến tranh lạnh với nhiều khó khăn nên phải tìm mọi cách để chấn hưng nền kinh tế, tập trung cho phát triển kinh tế, trong đó khu vực Châu Á – Thái Bình Dương là một trọng điểm ưu tiên của kinh tế đối ngoại Hoa Kỳ.
Việt Nam là một nước có nhiều tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân công rẻ, môi trường đầu tư ổn định, là điều kiện thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư Hoa Kỳ. Đặc biệt, từ sau Đại hội VI (1986) của Đảng, Việt Nam chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường, đã đạt được những thành tựu nhất định. Những yếu tố này có tác động không nhỏ đến sự hợp tác của hai quốc gia, đặc biệt trên lĩnh vực kinh tế. Bên cạnh đó, có thể thấy rằng chiến lược của Hoa Kỳ đối với Việt Nam là một bộ phận nằm trong chiến lược toàn cầu của Hoa Kỳ.
Hoa Kỳ rất chú trọng đến vị trí của Việt Nam ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, trong đó gồm cả Đông Nam Á. Nội dung chiến lược của Hoa Kỳ đối với Việt Nam gồm: Thứ nhất, bình thường hóa quan hệ với Việt Nam giúp cho Hoa Kỳ có cơ hội xóa bỏ những mâu thuẫn nội bộ trong nước. Giải quyết những hậu quả chiến tranh, tìm kiếm người Mỹ mất tích trong chiến tranh, tạo điều kiện cho Hoa Kỳ thâm nhập vào thị trường Việt Nam buôn bán và đầu tư, đem lại lợi nhuận, việc làm và lợi thế mới cho Hoa Kỳ trong cuộc cạnh tranh kinh tế và thương mại toàn cầu. Thứ hai, những nước trong khu vực, đặc biệt là những nước đồng minh của Hoa Kỳ ở Châu Á (Thái Lan, Singapore, Đài Loan, Hàn Quốc,…), đặc biệt là Nhật Bản đã nhanh chóng thiếp lập các quan hệ kinh tế, ngoại giao với Việt Nam.
Thứ ba, thông qua vị trí và vai trò của Việt Nam, Hoa Kỳ sẽ có ảnh hưởng tới các nước lớn ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (Nga, Nhật Bản, Trung Quốc,…). Vì Việt Nam có mối quan hệ với tất cả các nước lớn, nên Hoa Kỳ muốn tác động tới Việt Nam để giành lợi thế hơn so với các nước khác. Còn với Trung Quốc, Việt Nam là nước ở ngay cạnh Trung Quốc nên Hoa Kỳ tính toán triệt để lợi dụng Việt Nam trong quan hệ Mỹ - Trung, không để Việt Nam và Trung Quốc liên kết với nhau với vai trò hai nước XHCN. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có thể thấy, việc nối lại quan hệ ngoại giao cùng sự hợp tác kinh tế với Việt Nam đem lại cho Hoa Kỳ rất nhiều lợi ích.
Nó vừa gắn kết, vừa đem lại lợi ích kinh tế, nâng cao vị thế của Hoa Kỳ ở trong nước và trên trường quốc tế; đồng thời, giúp củng cố vững chắc cho vị thế Hoa Kỳ trong vai trò là một cường quốc trên thế giới. Về phía Việt Nam: Chiến tranh kết thúc (1975), kinh tế Việt Nam bị tàn phá nặng nề.Trước tình trạng khủng hoảng và lạc hậu của đất nước, ĐCSVN đã đưa ra đường lối đổi mới (1986) nhằm tạo tiềm lực để Việt Nam phục hổi và phát triển.Tuy nhiên, lệnh cấm vận của Hoa Kỳ áp dụng đối với Việt Nam từ sau chiến tranh (1975) đã gây nhiều trở ngại cho Việt Nam.Việc bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ giúp Việt Nam tháo bỏ được lệnh bao vây cấm vận mà Hoa Kỳ áp đặt, đồng thời có cơ hội hợp tác với Hoa Kỳ và các nước trên thế giới để phục hồi kinh tế và phát triển đất nước. Hơn nữa, nhờ sức mạnh kinh tế, quân sự và khoa học kỹ thuật, Hoa Kỳ đóng vai trò quan trọng và có ảnh hưởng lớn đối với nhiều nước trên thế giới. Vì vậy, việc bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ sẽ giúp Việt Nam dần thoát khỏi thế bị cô lập, nâng cao vai trò của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới, khai thông các trở ngại trên con đường mở rộng ngoại giao đa phương của mình, tạo cho Việt Nam một tư thế thuận lợi trong hợp tác nhiều mặt với các nước, nhất là về kinh tế.
Ngày 11/07/1995, Việt Nam và Hoa Kỳ chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao.Với sự kiện quan trọng này, một trang sử mới trong lịch sử quan hệ giữa hai quốc gia được khai mở.Về phía Việt Nam, lần đầu tiên trong lịch sử dựng nước và giữ nước đã có quan hệ bình thường với tất cả các cường quốc và hầu như tất cả các quốc gia lớn nhỏ trên thế giới. Trải qua một chặng đường dài cam go với nỗ lực rất lớn của cả hai phía, Việt Nam và Hoa Kỳ chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, đây là mối quan hệ giữa hai quốc gia có chủ quyền dựa trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng và hợp tác cùng có lợi, đáp ứng nguyện vọng chung của nhân dân hai nước nhằm xây dựng mối quan hệ hợp tác và hữu nghị giữa hai dân tộc. Việc thiết lập quan hệ bình thường giữa hai nước còn có ý nghĩa to lớn vượt ra ngoài biên 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giới, đóng góp quan trọng vào củng cố hòa bình, ổn định và hợp tác ở châu Á – Thái Bình Dương cũng như khu vực Đông Nam Á. Từ khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao, Chính phủ, nhân dân Hoa Kỳ và Việt Nam nỗ lực vượt qua những hậu quả nặng nề của cuộc chiến tranh, khắc phục những khác biệt và xây dựng lòng tin để tạo ra những bước tiến dài và vững chắc trong quan hệ song phương.
Các lợi ích và chính sách của Chính phủ hai nước là cơ sở và động lực của sự phát triển mới này. Dưới tác động tích cực của bình thường hóa quan hệ ngoại giao và sự thúc đẩy của nhân tố chính trị, quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ bắt đầu khởi động, chuẩn bị những điều kiện cần thiết để hai nước đi đến ký kết BTA vào năm 2000, mở ra một trang sử mới nhằm bình thường hóa quan hệ kinh tế. Quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ tạo ra những cơ hội phát triển cho Việt Nam, đồng thời cũng tạo ra những thách thức lớn. Đó là việc cân bằng quan hệ với các nước lớn khác, cũng như đảm bảo ổn định chính trị và sự lãnh đạo của Đảng.
Chủ trương của Đảng Năm 1986, ĐCSVN khởi xướng đường lối đổi mới, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm; đồng thời, đa dạng hóa, đa phương hóa các mối quan hệ ngoại giao, thúc đẩy các hoạt động liên kết, hợp tác kinh tế với các nước trong khu vực và trên thế giới. Trong khoảng mười năm đầu đổi mới 1986 - 1996, tình hình trong nước và quốc tế tiếp tục có những diễn biến phức tạp, đặc biệt là sự sụp đổ của hệ thống XHCN ở Liên Xô và Đông Âu, khiến Việt Nam không những mất đi đồng minh chiến lược, tin cậy mà còn mất đi đối tác kinh tế quan trọng, chủ yếu trong thời điểm bấy giờ. Bởi vậy, mục tiêu hàng đầu của mười năm đầu đổi mới (1986 - 1996) là cần nhanh chóng ổn định tình hình kinh tế xã hội trong nước, phá thế bao vây, cấm vận, phá hoại về chính trị và kinh tế của các thế lực thù địch. Đại hội lần thứ VI của Đảng (tháng 12/1986) khởi đầu sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước nhằm làm chuyển biến tình hình, đưa Việt Nam thoát ra khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội, cải thiện quan hệ đối ngoại, phá thế bao vây cấm vận quốc tế.
Đảng chủ trương đổi mới tư duy về đường lối “tự lực cánh 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sinh”và đẩy mạnh kinh tế đối ngoại: “phải biết kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại trong điều kiện mới” [16; tr.