phần Mở đầu, Danh mục các công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án của tác giả, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận án gồm 4 chương. 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Trong suốt chiều dài lịch sử quan hệ hữu nghị hợp tác toàn diện giữa hai nước Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam là mối quan hệ hữu nghị, truyền thống, mẫu mực, thủy chung, trong sáng hiếm có trên thế giới. Do đó, quan hệ hợp tác giữa hai nước được các nhà lãnh đạo của hai Đảng, hai Nhà nước qua các thời kỳ, giới nghiên cứu, các học giả quan tâm nghiên cứu trên nhiều góc độ, lĩnh vực khác nhau, có thể nêu ra như sau: 1.
Các công trình nghiên cứu về mối quan hệ hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào, Lào - Việt Nam Năm 2007, Kỷ yếu Hội thảo quốc tế Việt Nam - Lào do Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì tổ chức tại Hà Nội nhân dịp kỷ niệm 45 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 30 năm ngày ký Hiệp ước hữu nghị và hợp tác Việt Nam - Lào. Tham gia Hội thảo có gần 40 tác giả nhà nghiên cứu là lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương của hai nước Việt Nam - Lào, các nhà lãnh đạo, nhà nghiên cứu trên các lĩnh vực của hai nước tham gia. Có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả đề cập đến quan hệ Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam trên các lĩnh vực, tiêu biểu là các bài viết Quan hệ giữa Đảng Nhân dân cách mạng Lào và Đảng Cộng sản Việt Nam là mối quan hệ thủy chung, trong sáng và đặc biệt của Đại sứ nước CHDCND Lào tại Việt Nam. Bài viết Đảng lãnh đạo công tác đối ngoại nhân dân thời kỳ đổi mới và quan hệ đối ngoại nhân dân với Lào của tác giả Vũ Xuân Hồng.
Bài viết Quan hệ giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Nhân dân Cách mạng Lào: Sự thủy chung trong sáng, quan hệ hữu nghị đặc biệt của tác giả Lê Công Phụng. Đây là những công trình nghiên cứu chuyên sâu, đề cập đến mối quan hệ hợp tác toàn diện giữa hai Đảng, Nhà nước và nhân dân hai nước Việt Nam - Lào. Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế về mối quan hệ Việt Nam – Lào do Viện Khoa học Xã hội Việt Nam – Viện Khoa học Xã hội quốc gia Lào tổ chức năm 2007, do Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội xuất bản. Kỷ yếu gồm 27 tham luận của các 6 nhà khoa học, các chuyên gia, trong đó có 12 tham luận của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các đồng chí lãnh đạo của Việt Nam và 15 tham luận của đại diện các ban, ngành trực thuộc Trung ương, địa phương của nước CHDCND Lào.
Các tham luận của Hội thảo có nội dung phong phú, đề cập đến nhiều lĩnh vực trong quan hệ hợp tác Việt Nam – Lào trong quá khứ, hiện tại và hướng đến tương lai trên các lĩnh vực. Các tham luận Hội thảo đề cập đến truyền thống đoàn kết giúp đỡ lâu đời của nhân nhân Việt Nam và nhân dân Lào, mối quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào qua các giai đoạn đấu tranh cách mạng để giải phóng dân tộc của nhân dân hai nước, tình cảm đặc biệt của quân và dân hai nước trong cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nước, thành quả quan hệ hợp tác trên một số lĩnh vực như giáo dục, văn hóa, truyền thông đại chúng, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, quốc phòng, an ninh, công tác nghiên cứu khoa học, đối ngoại. Quan hệ hợp tác giữa các địa phương của Việt Nam với các địa phương của Lào, thành tựu công cuộc đổi mới của hai nước… Đây là công trình nghiên cứu có giá trị khoa học, giúp tác giả có cái nhìn tổng quát mối quan hệ Việt Nam – Lào trên các lĩnh vực cụ thể, từ đó giúp tác giả cơ cơ sở để đối chiếu, so sánh, phân tích những nội dung liên quan đến luận án. Cuốn sách Việt - Lào hai nước chúng ta của tác giả Nguyễn Văn Khoan (Sưu tầm và chủ biên), do Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2008.
Công trình nghiên cứu đã khái quát chặng đường quan hệ hợp tác giữa hai nước Việt Nam - Lào như Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên với việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Lào, đường biên giới Việt – Lào ngày nay - sản phẩm của truyền thống hữu nghị giữa hai dân tộc và tư tưởng Hồ Chí Minh; một số vấn đề trong mối quan hệ đoàn kết chiến đấu Việt – Lào thời cận đại (1858 – 1930), thắng lợi trong kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954), đồng thời tác giả rút ra một số đặc trưng của mối quan hệ Việt – Lào trong cách mạng giải phóng dân tộc thời kỳ 1954 – 1975. Tác giả Vũ Dương Huân trong cuốn sách Một số vấn đề quan hệ quốc tế chính sách đối ngoại và ngoại giao Việt Nam, Tập 3, Nxb Chính trị - Hành chính, Hà Nội năm 2009, trong phần viết về mối quan hệ Việt Nam – Lào, tác giả đã đề cập đến một số vấn đề như tác giả đã khái quát mối quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào: thành tựu và triển vọng được thể hiện qua các giai đoạn lịch sử (1930 – 1945), 7 (1945 – 1954), (1954 – 1975), (1975 – 1991) và từ năm 1991 đến 2007. Đồng thời, tác giả làm rõ một số đặc điểm và cơ sở quan hệ đặc biệt Việt – Lào, thành tựu hợp tác trên các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế, giáo dục, khoa học công nghệ, và chỉ ra một số hạn chế trong quan hệ hai nước và rút ra một số kinh nghiệm, dự báo triển vọng quan hệ hợp tác Việt Nam – Lào. 45 năm (1962 – 2007) ngày thiết lập quan hệ ngoại giao và 30 năm ký kết Hiệp ước Hữu nghị Việt – Lào.
Tác giả đã khái quát tình đoàn kết đặc biệt và liên minh chiến đấu Việt – Lào trong đấu tranh giành, củng cố độc lập dân tộc, thành tựu trong quan hệ đặc biệt Việt – Lào trong thời kỳ đổi mới thể hiện trên các lĩnh vực hợp tác: chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế và hợp tác giữa các địa phương, đồng thời rút ra một số đặc điểm quan hệ đặc biệt Việt – Lào. Quan hệ đặc biệt Việt – Lào trong lĩnh vực đối ngoại. Tác giả khái quát, đúc rút những đặc điểm trong quan hệ đặc biệt Việt – Lào, thành tựu trong hợp tác đối ngoại, trong đấu tranh giành và củng cố độc lập dân tộc, quan hệ đặc biệt về đối ngoại trong thời kỳ đổi mới và một số hạn chế và triển vọng hợp tác đối ngoại giữa Việt Nam và Lào. Tác giả đã nêu bật những thành tựu, hạn chế, đặc điểm trong hợp tác đối ngoại giữa hai nước trong đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, từ đó nêu lên triển vọng trong quan hệ hợp tác Việt Nam – Lào.
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế tình đoàn kết Việt Nam - Lào trong xây dựng và phát triển khu kháng chiến Tây Bắc Lào, năm 2010. Hội thảo có gần 20 tác giả tham gia nghiên cứu và có tham luận. Đáng chú ý là bài viết Khơi dậy ý chí tự lực tự cường, kết hợp tinh thần quốc tế trong sáng - Một thành tố của tư tưởng Hồ Chí Minh về sức mạnh của cách mạng Đông Dương của tác giả Trịnh Nhu. Trong bài viết này, tác giả cho rằng, cách mạng Đông Dương phải do nhân dân Đông Dương tự tiến hành, kết hợp với sự ủng hộ và giúp đỡ của bạn bè quốc, đồng thời, cách mạng Đông Dương cần xây dựng mối liên hiệp, đoàn kết với các lực lượng cách mạng thế giới.
Kỷ yếu Hội thảo quốc tế với chủ đề tình đoàn kết liên minh chiến đấu Việt Nam - Lào đánh bại chiến dịch "Cù Kiệt" của đế quốc Mỹ tại cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng (năm 2010). Với gần 30 bài nghiên cứu đề cập đến tình đoàn kết liên 8 minh chiến đấu Việt Nam - Lào trong chiến dịch cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng. Trong kỷ yếu hội thảo đã có nhiều bài nghiên cứu về mối quan hệ Việt Nam – Lào, như bài viết Quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, thành quả quan trọng của hai dân tộc Việt Nam - Lào trong thời đại Hồ Chí Minh của tác giả Trịnh Nhu. Trong bài viết này, tác giả nghiên cứu làm rõ vai trò của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đối với việc thiết lập quan hệ hợp tác đặc biệt Việt Nam - Lào.
Bản chất quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào và quan điểm, nguyên tắc xây dựng, phát triển mối quan hệ đó. Nhằm tái hiện toàn diện lịch sử quan hệ hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào, Lào – Việt Nam và gìn giữ những giá trị truyền thống, lịch sử, đúc kết những vấn đề lý luận, thực tiễn, rút ra những bài học kinh nghiệm, tiếp tục vun đắp và nâng cao hiệu quả mối quan hệ, hữu nghị, hợp tác toàn diện giữa hai nước, Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa X) và Bộ Chính trị Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (khóa VIII) đã quyết định hợp tác cùng biên soạn công trình Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào; Lào - Việt Nam (1930- 2007) do Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội xuất bản năm 2011. Đây là công trình nghiên cứu toàn diện, công phu, có giá trị to lớn đối với mối quan hệ hữu nghị hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào, Lào - Việt Nam. Công trình gồm có 6 sản phẩm: Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào; Lào - Việt Nam 1930 -2007; Văn kiện Đảng và Nhà nước; Biên niên sự kiện; Hồi ký; tập Sách ảnh tư liệu và bộ phim “Bản anh hùng ca quan hệ Việt - Lào”.
Ðây là công trình nghiên cứu lịch sử có quy mô lớn nhất từ trước tới nay về mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước, được Bộ Chính trị và Ban Bí thư của hai Ðảng trực tiếp chỉ đạo biên soạn. Công trình này đã tái hiện sinh động lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam; làm rõ quy luật tất yếu, yêu cầu khách quan hai dân tộc phải đoàn kết, nương tựa vào nhau, chống lại kẻ thù chung trong cách mạng giải phóng dân tộc và công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay.
