Quan Hệ Chính Trị Hoa Kỳ - Việt Nam Từ 1995 Đến Nay

Năm 1995 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ. 250 trang · Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh · 2020.

• Tác giả: Đoàn Ngọc Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Lịch
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Quan Hệ Chính Trị Hoa Kỳ - Việt Nam (Từ 1995 Đến Nay)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DẪN LUẬN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. Nhóm công trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với Việt Nam và chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với Hoa Kỳ
• 1.1.1. Các công trình ở nước ngoài
• 1.1.2. Các công trình trong nước
• 1.2. Nhóm các công trình nghiên cứu chung về quan hệ Hoa Kỳ - Việt Nam, trong đó có nội dung đề cập đến quan hệ chính trị giữa hai nước
• 1.2.1. Các công trình ở nước ngoài
• 1.2.2. Các công trình trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ CHÍNH TRỊ HOA KỲ - VIỆT NAM TỪ NĂM 1995 ĐẾN NAY
• 2.1. Tình hình thế giới và khu vực giai đoạn từ 1995 đến nay
• 2.1.1. Tình hình thế giới
• 2.1.2. Tình hình khu vực
• 2.1.3. Vai trò và vị trí của Hoa Kỳ trong quan hệ quốc tế
• 2.2. Tình hình Hoa Kỳ thời kỳ sau chiến tranh Lạnh
• 2.2.1. Sự điều chỉnh chiến lược toàn cầu của Hoa Kỳ sau chiến tranh Lạnh
• 2.2.2. Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với Việt Nam từ 1995 đến nay
• 2.3. Tình hình Việt Nam sau chiến tranh Lạnh
• 2.3.1. Sự phát triển của Việt Nam thời kỳ sau chiến tranh Lạnh
• 2.3.2. Chính sách đối ngoại đổi mới của Việt Nam
• 2.3.3. Chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với Hoa Kỳ từ 1995 đến nay
• 2.4. Khái quát quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam giai đoạn 1975-1995
• 2.4.1. Giai đoạn tiệm tiến (1975-1978)
• 2.4.2. Giai đoạn căng thẳng, đối đầu (1979-1989)
• 2.4.3. Giai đoạn bình thường hóa quan hệ (1991-1995)
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUAN HỆ CHÍNH TRỊ HOA KỲ - VIỆT NAM TỪ NĂM 1995 ĐẾN NAY
• 3.1. Quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam từ 1995 đến 2005
• 3.1.1. Hoạt động ngoại giao thúc đẩy quan hệ bình thường hóa đầy đủ
• 3.1.2. Hoạt động ngoại giao thúc đẩy quá trình bình thường hóa quan hệ kinh tế Hoa Kỳ - Việt Nam
• 3.1.3. Hợp tác giữa Hoa Kỳ - Việt Nam nhằm giải quyết hậu quả chiến tranh
• 3.1.4. Vấn đề người Việt Nam định cư tại Hoa Kỳ
• 3.2. Quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam từ năm 2005 đến nay
• 3.2.1. Hoạt động ngoại giao thúc đẩy quan hệ hai nước phát triển đi vào chiều sâu, xây dựng quan hệ đối tác toàn diện
• 3.2.2. Hoạt động ngoại giao thúc đẩy quá trình gia nhập WTO của Việt Nam
• 3.2.3. Hợp tác giữa Hoa Kỳ - Việt Nam nhằm giải quyết hậu quả chiến tranh
• 3.2.4. Vấn đề người Việt Nam định cư tại Hoa Kỳ
• 3.3. Tác động quan hệ chính trị đối với sự phát triển các lĩnh vực khác trong quan hệ Hoa Kỳ - Việt Nam giai đoạn 1995 đến nay
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TỒN TẠI TRONG QUAN HỆ CHÍNH TRỊ HOA KỲ - VIỆT NAM TỪ 1995 ĐẾN NAY
• 4.1. Một số nhận xét về quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam (từ 1995 đến nay)
• 4.1.1. Sự tác động của yếu tố lịch sử
• 4.1.2. Tính hai mặt của mối quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam
• 4.1.3. Mẫu số chung của sự gặp gỡ, hợp tác cùng phát triển giữa hai dân tộc
• 4.1.4. Quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam chịu sự tác động của tình hình thế giới và khu vực
• 4.2. Những vấn đề “tồn tại” trong quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam
• 4.2.1. Vấn đề ý thức hệ và thể chế nhà nước
• 4.2.2. Vấn đề về dân chủ, tự do
• 4.2.3. Vấn đề Nhân quyền
• 4.2.4. Các tổ chức phi chính phủ (NGO)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quan Hệ Chính Trị Việt Mỹ 1995 Nay Khởi Đầu Mới

Năm 1995 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ. Việc bình thường hóa quan hệ đã mở ra một chương mới, vượt qua những khác biệt về ý thức hệ và quá khứ chiến tranh. Từ chỗ dè dặt, quan hệ hai nước dần phát triển, thể hiện qua các chuyến thăm cấp cao và hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Sự kiện này không chỉ có ý nghĩa song phương mà còn tác động đến cục diện khu vực và thế giới. Việt Nam đã tận dụng cơ hội này để hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế toàn cầu, nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Theo tài liệu gốc, "Vào ngày 11/7/1995, Hoa Kỳ đã chính thức bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Lịch sử quan hệ giữa hai nước đã bước sang một trang mới."

1.1. Bối Cảnh Quốc Tế và Khu Vực Tác Động Đến Quan Hệ Việt Mỹ

Sự thay đổi của tình hình thế giới sau Chiến tranh Lạnh, đặc biệt là sự trỗi dậy của ASEAN, đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc cải thiện quan hệ Việt - Mỹ. Hoa Kỳ nhận thấy tầm quan trọng của Việt Nam trong chiến lược khu vực, đặc biệt là trong việc duy trì an ninh hàng hải và cân bằng ảnh hưởng của các cường quốc khác. Việt Nam cũng chủ động đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, coi trọng vai trò của Hoa Kỳ trong phát triển kinh tế và bảo vệ lợi ích quốc gia. Sự tương đồng về lợi ích chiến lược đã thúc đẩy hai nước xích lại gần nhau hơn.

1.2. Chính Sách Đối Ngoại Của Việt Nam và Hoa Kỳ Điểm Gặp Gỡ

Chính sách đối ngoại đổi mới của Việt Nam, với chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, đã tạo cơ sở để xây dựng mối quan hệ hợp tác với Hoa Kỳ. Về phía Hoa Kỳ, sự điều chỉnh chiến lược toàn cầu sau Chiến tranh Lạnh, tập trung vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cũng thúc đẩy việc cải thiện quan hệ với Việt Nam. Cả hai nước đều nhận thấy lợi ích chung trong việc thúc đẩy thương mại tự do, giải quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống và tăng cường hợp tác khu vực.

II. Thách Thức và Cơ Hội Trong Quan Hệ Việt Nam Hoa Kỳ Hiện Nay

Mặc dù quan hệ Việt - Mỹ đã đạt được nhiều tiến triển, vẫn còn tồn tại những thách thức không nhỏ. Sự khác biệt về ý thức hệ, các vấn đề liên quan đến nhân quyền và dân chủ vẫn là những rào cản trong quan hệ hai nước. Tuy nhiên, những cơ hội hợp tác trong các lĩnh vực như kinh tế, thương mại, an ninh và giáo dục vẫn rất lớn. Việc giải quyết hài hòa các thách thức và tận dụng tối đa các cơ hội sẽ quyết định tương lai của quan hệ Việt - Mỹ. Theo tài liệu gốc, "Tính hai mặt của mối quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam" là một trong những nhận xét quan trọng về quan hệ hai nước.

2.1. Vấn Đề Nhân Quyền và Dân Chủ Rào Cản Cần Vượt Qua

Các vấn đề liên quan đến nhân quyền và dân chủ thường xuyên được Hoa Kỳ nêu ra trong các cuộc đối thoại với Việt Nam. Các tổ chức phi chính phủ (NGO) cũng đóng vai trò quan trọng trong việc gây áp lực lên chính phủ Việt Nam về vấn đề này. Tuy nhiên, Việt Nam cho rằng việc can thiệp vào công việc nội bộ là không phù hợp và cần có cách tiếp cận tôn trọng chủ quyền và hợp tác xây dựng để giải quyết các vấn đề còn tồn tại.

2.2. Hợp Tác Kinh Tế và Thương Mại Động Lực Phát Triển Quan Hệ

Hợp tác kinh tế và thương mại là một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy quan hệ Việt - Mỹ. Việc ký kết Hiệp định Thương mại song phương (BTA) và việc Việt Nam gia nhập WTO đã mở ra những cơ hội lớn cho cả hai nước. Hoa Kỳ là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, và đầu tư của Hoa Kỳ vào Việt Nam ngày càng tăng. Việc tiếp tục thúc đẩy thương mại tự do và đầu tư sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên.

2.3. Biển Đông và Hợp Tác An Ninh Điểm Tựa Chiến Lược

Vấn đề Biển Đông và hợp tác an ninh đang trở thành một trong những lĩnh vực hợp tác quan trọng giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Cả hai nước đều có chung mối quan tâm về việc duy trì tự do hàng hải và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tuân thủ luật pháp quốc tế. Hoa Kỳ đã tăng cường hỗ trợ an ninh cho Việt Nam, bao gồm cung cấp trang thiết bị và huấn luyện quân sự. Hợp tác trong lĩnh vực này không chỉ giúp tăng cường năng lực phòng thủ của Việt Nam mà còn góp phần vào việc duy trì ổn định khu vực.

III. Hoạt Động Ngoại Giao Thúc Đẩy Quan Hệ Đối Tác Toàn Diện Việt Mỹ

Các hoạt động ngoại giao đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy quan hệ Việt - Mỹ phát triển đi vào chiều sâu. Các chuyến thăm cấp cao, các cuộc đối thoại chiến lược và các cơ chế hợp tác song phương đã tạo điều kiện để hai nước tăng cường tin cậy chính trị, giải quyết các vấn đề còn tồn tại và xây dựng quan hệ đối tác toàn diện. Theo tài liệu gốc, "nhiều đoàn quan chức cấp cao của Chính phủ, Quốc hội,. của hai nước đã sang thăm lẫn nhau, trong đó đáng chú ý là những chuyến thăm chính thức của lãnh đạo hai nước".

3.1. Trao Đổi Đoàn Cấp Cao Nền Tảng Vững Chắc Cho Hợp Tác

Các chuyến thăm chính thức của lãnh đạo cấp cao hai nước, như chuyến thăm Hoa Kỳ của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết và Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, đã tạo ra những đột phá trong quan hệ Việt - Mỹ. Các chuyến thăm này không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn tạo cơ hội để hai bên thảo luận về các vấn đề quan trọng và ký kết các thỏa thuận hợp tác. Việc duy trì trao đổi đoàn cấp cao thường xuyên là rất quan trọng để duy trì đà phát triển của quan hệ hai nước.

3.2. Đối Thoại Chiến Lược Cơ Chế Giải Quyết Bất Đồng và Tăng Cường Tin Cậy

Đối thoại chiến lược về chính trị và an ninh là một cơ chế quan trọng để hai nước trao đổi quan điểm về các vấn đề khu vực và quốc tế, cũng như giải quyết các bất đồng còn tồn tại. Cơ chế này giúp hai bên hiểu rõ hơn về lợi ích và quan điểm của nhau, từ đó xây dựng tin cậy và hợp tác hiệu quả hơn. Việc duy trì đối thoại chiến lược thường xuyên là rất quan trọng để quản lý các rủi ro và thúc đẩy quan hệ hai nước phát triển ổn định.

IV. Hợp Tác Giải Quyết Hậu Quả Chiến Tranh Gắn Kết Quá Khứ và Tương Lai

Hợp tác giải quyết hậu quả chiến tranh là một lĩnh vực quan trọng trong quan hệ Việt - Mỹ, thể hiện sự lành mạnh hóa và hướng tới tương lai của mối quan hệ. Các hoạt động như tìm kiếm người Mỹ mất tích trong chiến tranh (MIA), rà phá bom mìn, xử lý chất độc dioxin và hỗ trợ nạn nhân chiến tranh đã góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh và xây dựng lòng tin giữa hai nước. Theo tài liệu gốc, "Hợp tác giữa Hoa Kỳ - Việt Nam nhằm giải quyết hậu quả chiến tranh" là một trong những nội dung quan trọng trong quan hệ hai nước.

4.1. Tìm Kiếm Người Mỹ Mất Tích MIA Ưu Tiên Nhân Đạo

Việc tìm kiếm người Mỹ mất tích trong chiến tranh (MIA) luôn là một ưu tiên hàng đầu trong quan hệ Việt - Mỹ. Việt Nam đã hợp tác chặt chẽ với Hoa Kỳ trong việc cung cấp thông tin và tạo điều kiện cho các hoạt động tìm kiếm. Sự hợp tác này không chỉ mang ý nghĩa nhân đạo mà còn góp phần vào việc xây dựng lòng tin và sự hiểu biết giữa hai nước.

4.2. Xử Lý Chất Độc Dioxin Cam Kết Vì Môi Trường và Sức Khỏe

Việc xử lý chất độc dioxin tại các điểm nóng như sân bay Biên Hòa là một cam kết quan trọng của cả Việt Nam và Hoa Kỳ. Các dự án xử lý dioxin không chỉ giúp cải thiện môi trường và sức khỏe của người dân địa phương mà còn thể hiện sự trách nhiệm của cả hai nước đối với quá khứ và tương lai.

V. Đánh Giá Quan Hệ Chính Trị Việt Mỹ Thành Tựu và Hạn Chế

Quan hệ chính trị Việt - Mỹ từ 1995 đến nay đã đạt được những thành tựu đáng kể, thể hiện qua việc tăng cường tin cậy chính trị, mở rộng hợp tác kinh tế và giải quyết hậu quả chiến tranh. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như sự khác biệt về ý thức hệ, các vấn đề liên quan đến nhân quyền và dân chủ. Việc đánh giá khách quan và toàn diện về quan hệ hai nước là rất quan trọng để định hướng cho tương lai. Theo tài liệu gốc, "Một số nhận xét về quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam (từ 1995 đến nay)" cần xem xét đến "Sự tác động của yếu tố lịch sử" và "Tính hai mặt của mối quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam".

5.1. Yếu Tố Lịch Sử Ảnh Hưởng Sâu Sắc Đến Quan Hệ Hiện Tại

Quá khứ chiến tranh vẫn là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quan hệ Việt - Mỹ. Mặc dù hai nước đã nỗ lực vượt qua quá khứ, những vết thương chiến tranh vẫn còn tồn tại trong tâm trí của nhiều người. Việc tiếp tục giải quyết hậu quả chiến tranh và tôn trọng lịch sử là rất quan trọng để xây dựng một mối quan hệ bền vững.

5.2. Tương Lai Quan Hệ Việt Mỹ Hợp Tác Vì Lợi Ích Chung

Tương lai của quan hệ Việt - Mỹ phụ thuộc vào việc hai nước có thể tiếp tục hợp tác vì lợi ích chung hay không. Các lĩnh vực như kinh tế, thương mại, an ninh và giáo dục vẫn còn rất nhiều tiềm năng để phát triển. Việc xây dựng một mối quan hệ đối tác toàn diện dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau và hợp tác bình đẳng sẽ mang lại lợi ích cho cả hai nước.

VI. Tầm Quan Trọng Của Việt Nam Trong Chiến Lược Ấn Độ Dương Thái Bình Dương

Việt Nam ngày càng đóng vai trò quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ. Với vị trí địa lý chiến lược, nền kinh tế năng động và chính sách đối ngoại độc lập, Việt Nam là một đối tác quan trọng của Hoa Kỳ trong việc duy trì ổn định khu vực và cân bằng ảnh hưởng của các cường quốc khác. Theo tài liệu gốc, "Việt Nam trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ" là một yếu tố quan trọng cần xem xét.

6.1. Việt Nam và ASEAN Vai Trò Trung Tâm Trong Khu Vực

Việt Nam là một thành viên tích cực của ASEAN và đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác khu vực. Hoa Kỳ coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN trong việc giải quyết các vấn đề khu vực và hợp tác với ASEAN trong nhiều lĩnh vực, bao gồm an ninh, kinh tế và văn hóa.

6.2. Cân Bằng Ảnh Hưởng Việt Nam và Các Cường Quốc

Việt Nam thực hiện chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa, duy trì quan hệ tốt đẹp với tất cả các cường quốc, bao gồm cả Hoa Kỳ và Trung Quốc. Chính sách này giúp Việt Nam bảo vệ lợi ích quốc gia và đóng góp vào việc duy trì hòa bình và ổn định khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử với đề tài "Quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam (từ 1995 đến nay)" do nghiên cứu sinh Đoàn Ngọc Tuấn thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (bảo vệ năm 2020), thuộc chuyên ngành Lịch sử Thế giới (Mã số: 62 22 03 11), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Văn Lịch và PGS.TS Trần Nam Tiến; phản biện độc lập: PGS.TS Hồ Sơn Đài; hội đồng cán bộ phản biện gồm: PGS.TS Nguyễn Ngọc Dung, PGS.TS Ngô Minh Oanh và TS. Đào Minh Hồng.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trên bình diện địa – chính trị và địa – kinh tế, Việt Nam và Hoa Kỳ là hai chủ thể có nhiều điểm dị biệt: Hoa Kỳ là một siêu cường với lợi ích toàn cầu, trong khi Việt Nam là quốc gia đang phát triển tại Đông Nam Á. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, việc Việt Nam phá vỡ thế bao vây cấm vận, bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ vào ngày 11/7/1995 đã mở ra giai đoạn phát triển mới. Việc xác lập mối quan hệ từ mức độ dè dặt, hợp tác (thời Tổng thống Bill Clinton), tiến đến đối tác ổn định, bền vững (thời Tổng thống George W. Bush), và nâng tầm lên Đối tác Toàn diện năm 2013 (thời Tổng thống Barack Obama) đã tạo ra sự đan xen lợi ích sâu sắc. Luận án đặt ra yêu cầu làm rõ động lực thúc đẩy, nguyên nhân vận động và các bài học lịch sử của mối quan hệ chính trị song phương này dưới góc nhìn Sử học.

Mục tiêu, câu hỏi và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu nhằm tái hiện bức tranh toàn cảnh về quan hệ chính trị Việt Nam – Hoa Kỳ giai đoạn 1995–2017, hệ thống hóa tư liệu một cách khoa học, chọn lọc và phân tích, từ đó đề xuất một số kiến nghị nhằm thúc đẩy mối quan hệ chính trị giữa hai nước.

Các câu hỏi nghiên cứu cốt lõi được tác giả xác định:

1. Điều gì đã làm cho mối quan hệ chính trị giữa Việt Nam và Hoa Kỳ trong giai đoạn từ 1995 đến nay có bước phát triển đặc biệt?
2. Tại sao mối quan hệ chính trị này lại diễn ra theo tiến trình như vậy?
3. Những yếu tố nào đã chi phối tiến trình đó và Việt Nam có thể rút ra những bài học kinh nghiệm lịch sử gì?

Nhiệm vụ nghiên cứu gồm bốn nội dung cụ thể:

1. Tìm hiểu nguồn gốc lịch sử trước năm 1995 như nhân tố trực tiếp chi phối quan hệ chính trị hai nước từ năm 1995 đến nay.
2. Phân tích sự xác lập quan hệ chính trị qua văn kiện, sự kiện ngoại giao, chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với Việt Nam và đường lối của Đảng, Nhà nước Việt Nam.
3. Khái quát hóa và hệ thống hóa tiến trình quan hệ chính trị song phương từ năm 1995 đến nay.
4. Đưa ra các nhận xét, đánh giá độc lập về quá trình vận động, phát triển và triển vọng của mối quan hệ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quan hệ chính trị Hoa Kỳ – Việt Nam từ năm 1995 đến năm 2017, tập trung vào 4 nhóm nội dung: (1) Hoạt động ngoại giao; (2) Giải quyết hậu quả chiến tranh (vấn đề tù binh/người mất tích POW/MIA, chất độc da cam/dioxin, rà phá bom mìn); (3) Vấn đề cộng đồng người Việt Nam tại Hoa Kỳ; (4) Tác động của quan hệ chính trị đối với sự phát triển của các lĩnh vực khác (đặc biệt là kinh tế). Luận án không đi sâu vào các lĩnh vực an ninh, quốc phòng độc lập hay tranh chấp chủ quyền Biển Đông.
• Phạm vi không gian: Quan hệ giữa hai chủ thể Hoa Kỳ và Việt Nam, đặt trong bối cảnh khu vực châu Á – Thái Bình Dương sau Chiến tranh Lạnh.
• Phạm vi thời gian: Từ mốc bình thường hóa quan hệ ngoại giao (1995) đến năm 2017 (thời điểm chuyển giao quyền lực giữa Tổng thống Barack Obama và Tổng thống Donald Trump, tạo độ lùi lịch sử cần thiết để thẩm định sự kiện).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhóm chính:

Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ và Việt Nam

• Tài liệu nước ngoài: Bruce W. Jentleson (American Foreign Policy: The Dynamics of Choice in the 21st Century, 2010) phân tích hoạch định chính sách đối ngoại Mỹ; Minh Nguyen (U.S. Strategic Adjustments Toward Vietnam, 2015) luận giải vị trí chiến lược của Việt Nam; M. Rajaratnam School of International Studies (Policy towards the Disputes in the South China Sea Since 1995, 2014); Duncan McCargo (Rethinking Vietnam, 2004) tiếp cận đổi mới đối ngoại từ cải cách trong nước; Carlyle A. Thayer và Ramses Amer (Vietnamese Foreign Policy in Transition, 1999) phân tích sự suy giảm vai trò của ý thức hệ trong hoạch định đối ngoại; David W. Elliott (Changing Worlds: Vietnam’s Transition from Cold War to Globalization, 2012) chỉ ra nền ngoại giao cơ động và ưu tiên lợi ích quốc gia; Luong Ngoc Thanh (Vietnam’s Foreign Policy in the post-Cold War Era: Ideology and Reality, 2013) phân tích khái niệm đối tác và lợi ích quốc gia; Carlyle A. Thayer (2015) tổng kết 40 năm ngoại giao Việt Nam bảo vệ độc lập và hội nhập.
• Tài liệu trong nước: Nguyễn Thái Yên Hương và Tạ Minh Tuấn (Các vấn đề nghiên cứu về Hoa Kỳ, 2011); Nguyễn Hoàng Giáp (Một số vấn đề chính trị quốc tế trong giai đoạn hiện nay, 2013); luận án tiến sĩ của Lê Đình Tĩnh (2013) nghiên cứu chính sách Mỹ từ thuyết Hiện thực mới; luận án tiến sĩ của Lê Chí Dũng (2016) về quy trình hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ; Phạm Bình Minh (Định hướng chiến lược đối ngoại Việt Nam đến 2020, 2011 và Đường lối chính sách đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn mới, 2011) với các bài viết của Đặng Đình Quý, Nguyễn Vũ Tùng về khuôn khổ đối tác và lợi ích quốc gia; Phạm Quang Minh (Chính sách đối ngoại đổi mới của Việt Nam 1986–2010, 2012); Nguyễn Vũ Tùng (Chính sách đối ngoại Việt Nam 1975–2006, 2007); Trình Mưu, Nguyễn Thế Lực, Nguyễn Hoàng Giáp (2005); Vũ Dương Huân (2002); Bùi Văn Hùng (2011); cùng hệ thống Văn kiện Đảng Toàn tập.

Nhóm 2: Các công trình nghiên cứu chung về quan hệ Hoa Kỳ – Việt Nam

• Tài liệu nước ngoài: Frederick Brown (US – Vietnam Normalization – Past, Present, Future, 1997); Edwin A. Martini (Invisible Enemies: The American War on Vietnam, 1975-2000, 2007); các báo cáo của Mark E. Manyin thuộc Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Hoa Kỳ (CRS) vào các năm 2001, 2009, 2014; Murray Hiebert, Phuong Nguyen và Gregory B. Poling (CSIS, 2014); các tuyển tập do Jonathan R. Stromseth chủ biên (2003, 2004) và Catherin E. Dalpino chủ biên (2005) của The Asia Foundation; báo cáo của Charles H. Henning (CRS, 2006) về vấn đề POW/MIA.
• Tài liệu trong nước: Lê Văn Quang (Quan hệ Việt - Mỹ thời kỳ sau chiến tranh Lạnh 1990 - 2000, 2005); Đỗ Đức Định (Quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ, 2000); Nguyễn Mại (Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ hướng về phía trước, 2008); Trần Nam Tiến (Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ: thực trạng và triển vọng, 2010); Bùi Thị Phương Lan (Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ 1994 – 2010, 2011); luận án tiến sĩ của Vũ Thị Thu Giang (2011); Ngô Xuân Bình (Hướng tới xây dựng quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Hoa Kỳ, 2014); Nguyễn Anh Cường (Quá trình bình thường hóa và phát triển quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ: 1976-2006, 2015); cùng các đề tài cấp viện của Phạm Thị Thi (2001), Nguyễn Tuấn Minh (2002).

Khoảng trống luận án giải quyết

Phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận trong từng lát cắt thời gian ngắn (1995–2000, 1995–2005, 1976–2006) hoặc tiếp cận dưới góc độ Kinh tế học, Chính trị học, Quan hệ quốc tế từ lập trường của phía Hoa Kỳ. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên biệt, hệ thống và toàn diện toàn bộ tiến trình quan hệ chính trị Hoa Kỳ – Việt Nam từ năm 1995 đến năm 2017 dưới góc nhìn Sử học, lấy Việt Nam làm chủ thể xuất phát điểm của quá trình lịch sử.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và quan điểm tiếp cận

Luận án vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Marx - Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước Việt Nam về quan hệ quốc tế (độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, xác định rõ đối tác – đối tượng, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên hàng đầu) làm cơ sở lý luận xử lý các dữ liệu lịch sử.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp chủ đạo: Phương pháp lịch sử (tái hiện diễn tiến thực tế của quan hệ chính trị theo trình tự thời gian) và phương pháp logic (phân tích bản chất, các mối liên hệ nội tại, quy luật vận động và tính hai mặt của quan hệ chính trị).
• Phương pháp liên ngành: Vận dụng các phương pháp phân tích sự kiện trong quan hệ quốc tế, phương pháp so sánh lịch sử, phương pháp tổng hợp, thống kê dữ liệu.
• Phương pháp thu thập thông tin: Phân tích văn bản chính thức, phân loại tài liệu lưu trữ và phỏng vấn chuyên gia nghiên cứu quan hệ quốc tế của Việt Nam và Hoa Kỳ.

Nguồn dữ liệu

1. Văn kiện, văn bản pháp quy, tuyên bố báo chí chính thức của Chính phủ Hoa Kỳ và Đảng, Nhà nước Việt Nam.
2. Nguồn dữ liệu thống kê, lưu trữ chính thức của các cơ quan ngoại giao hai nước.
3. Các báo cáo phân tích chính sách của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Hoa Kỳ (CRS), Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS).
4. Các công trình chuyên khảo, luận án tiến sĩ, bài viết học thuật trên các tạp chí chuyên ngành (Châu Mỹ ngày nay, Nghiên cứu Quốc tế, Nghiên cứu Lịch sử).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu liên quan đến chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, chính sách đối ngoại của Việt Nam và quan hệ song phương từ năm 1995 đến nay. Tác giả chỉ ra những thành tựu của các học giả đi trước, đồng thời nêu rõ luận án kế thừa các tư liệu gốc và bổ sung các phân tích lịch sử toàn diện từ năm 1995 đến năm 2017 nhằm khỏa lấp khoảng trống nghiên cứu chuyên sâu về mặt chính trị - ngoại giao.

Chương 2: Những nhân tố tác động đến quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam từ năm 1995 đến nay

Chương 2 phân tích các bối cảnh quốc tế, khu vực, nội tại hai nước và tiền đề lịch sử tác động đến mối quan hệ:

• Bối cảnh thế giới: Sự sụp đổ của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu dẫn đến sự thay đổi tương quan lực lượng toàn cầu; xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa và sự hình thành các khối thương mại tự do (NAFTA, AFTA, COMESA); cuộc cách mạng công nghệ thông tin; sự chuyển đổi từ đối đầu sang vừa hợp tác vừa cạnh tranh giữa các nước lớn.
• Bối cảnh khu vực châu Á – Thái Bình Dương: Vị trí địa - chiến lược hàng hải huyết mạch; sự trỗi dậy của Trung Quốc; sự can dự của các cường quốc (Mỹ, Nga, Nhật Bản, Ấn Độ); vai trò trung tâm của ASEAN qua các cơ chế ARF, EAS, APEC; các điểm nóng tranh chấp chủ quyền lãnh thổ tại Biển Đông.
• Nhân tố Hoa Kỳ: Sự điều chỉnh chiến lược toàn cầu thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh; đối phó suy thoái kinh tế thập niên 1990; nợ liên bang vượt 4.000 tỷ USD năm 1992; chuyển giao chính quyền qua các đời Tổng thống Bill Clinton (chú trọng an ninh kinh tế), George W. Bush (chủ nghĩa đơn phương, chiến tranh chống khủng bố sau sự kiện 11/9/2001), Barack Obama (vận dụng sức mạnh thông minh, xoay trục/tái cân bằng sang châu Á - Thái Bình Dương), và Donald Trump (từ cuối năm 2016, rút khỏi TPP).
• Nhân tố Việt Nam: Thành tựu công cuộc Đổi mới từ năm 1986; chuyển dịch tư duy đối ngoại từ Đại hội VII của Đảng sang đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, giảm dần yếu tố ý thức hệ và đặt lợi ích quốc gia - dân tộc làm trọng tâm.
• Tiền đề lịch sử (1975–1995): Phân tích 3 giai đoạn chuyển biến: Giai đoạn tiệm tiến (1975–1978), Giai đoạn căng thẳng, đối đầu (1979–1989), và Giai đoạn bình thường hóa quan hệ (1991–1995).

Giai đoạn lịch sử	Đặc điểm nổi bật trong quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ	Sự kiện / Cơ chế then chốt
1975 – 1978	Tiệm tiến, thăm dò khả năng thiết lập quan hệ	Đàm phán sơ bộ nhưng vướng mắc về điều kiện viện trợ tái thiết và vấn đề POW/MIA.
1979 – 1989	Căng thẳng, đối đầu do tác động của bối cảnh quốc tế	Hoa Kỳ bao vây, cấm vận kinh tế đối với Việt Nam liên quan đến vấn đề Campuchia.
1991 – 1995	Tiến trình bình thường hóa quan hệ ngoại giao	Hoa Kỳ từng bước dỡ bỏ cấm vận; hai bên hợp tác nhân đạo POW/MIA; tuyên bố bình thường hóa ngày 11/7/1995.
1995 – 2005	Bình thường hóa hoàn toàn và mở rộng quan hệ kinh tế	Ký Hiệp định Thương mại song phương (BTA 2000); Tổng thống Bill Clinton thăm Việt Nam (2000); Thủ tướng Phan Văn Khải thăm Hoa Kỳ (2005).
2005 – 2017	Phát triển chiều sâu, xây dựng quan hệ Đối tác Toàn diện	Hoa Kỳ thông qua PNTR, Việt Nam gia nhập WTO (2006); thiết lập Đối thoại Chiến lược (2008); xác lập Đối tác Toàn diện (2013); các chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao hai nước.

Chương 3: Thực trạng quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam từ năm 1995 đến nay

Chương 3 tái hiện toàn bộ tiến trình lịch sử thông qua hai giai đoạn cụ thể:

• Giai đoạn 1995–2005: Triển khai bình thường hóa đầy đủ quan hệ ngoại giao; các hoạt động ngoại giao mở đường cho việc ký kết Hiệp định Thương mại song phương (BTA, 7/2000); chuyến thăm lịch sử của Tổng thống Bill Clinton (11/2000); chuyến thăm chính thức Hoa Kỳ của Thủ tướng Phan Văn Khải (6/2005) đánh dấu 10 năm bình thường hóa. Triển khai các hoạt động giải quyết hậu quả chiến tranh: chương trình hỗn hợp tìm kiếm quân nhân mất tích (POW/MIA qua tổ chức JPAC), rà phá bom mìn, tiếp cận bước đầu về tẩy độc dioxin; giải quyết vấn đề xuất cảnh và tái định cư người Việt (các chương trình ODP, ROVR, RASRO, DISERO).
• Giai đoạn 2005–2017: Thúc đẩy quan hệ đi vào chiều sâu; Hoa Kỳ trao Quy chế Thương mại Bình thường Vĩnh viễn (PNTR), hỗ trợ Việt Nam gia nhập WTO (2006). Ngoại giao cấp cao diễn ra liên tục: Tổng thống George W. Bush thăm Việt Nam (11/2006); Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết thăm Hoa Kỳ (2007); Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng thăm Hoa Kỳ (2008); thiết lập cơ chế Đối thoại chiến lược thường niên về chính trị, an ninh, quốc phòng (từ năm 2008); Chủ tịch nước Trương Tấn Sang thăm Hoa Kỳ, xác lập khuôn khổ Quan hệ Đối tác Toàn diện (7/2013); Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm chính thức Hoa Kỳ (7/2015); Tổng thống Barack Obama thăm Việt Nam (5/2016, dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm vận vũ khí sát thương); Tổng thống Donald Trump thăm Việt Nam (11/2017).
• Hợp tác xử lý hậu quả chiến tranh và kiều dân: Mở rộng các dự án tẩy độc môi trường nhiễm dioxin tại sân bay Đà Nẵng và Biên Hòa với sự hỗ trợ của USAID; xử lý vấn đề kiều dân gắn với việc duy trì ổn định chính trị trong nước.
• Tác động lan tỏa: Quan hệ chính trị thuận lợi đã thúc đẩy thương mại song phương tăng trưởng, mở rộng trao đổi văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ.

Chương 4: Một số nhận xét và những vấn đề tồn tại trong quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam từ 1995 đến nay

Chương 4 đúc kết các đặc điểm và chỉ ra những trở ngại trong quan hệ song phương:

• Nhận xét chung:
  1. Yếu tố lịch sử: Dư âm chiến tranh để lại tâm lý dè dặt nhưng việc giải quyết hậu quả chiến tranh lại trở thành cầu nối xây dựng lòng tin chính trị.
  2. Tính hai mặt: Tồn tại song song giữa hợp tác và đấu tranh, đồng thuận về lợi ích kinh tế/chiến lược khu vực đi kèm với bất đồng về giá trị.
  3. Mẫu số chung: Lợi ích quốc gia - dân tộc, nhu cầu duy trì hòa bình, ổn định và tự do hàng hải tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương là nền tảng hợp tác.
  4. Tác động của bối cảnh quốc tế: Chịu sự chi phối từ quan hệ giữa các nước lớn, đặc biệt là cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung.
• Những vấn đề tồn tại:
  1. Ý thức hệ và thể chế nhà nước: Sự khác biệt căn bản giữa chế độ xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và hệ thống chính trị tư bản chủ nghĩa của Hoa Kỳ.
  2. Bất đồng về dân chủ, nhân quyền và tôn giáo: Hoa Kỳ thường xuyên sử dụng các báo cáo nhân quyền hàng năm, chỉ định danh sách các quốc gia cần quan tâm đặc biệt (CPC) hoặc điều kiện hóa các hiệp định thương mại/viện trợ để tạo sức ép.
  3. Hoạt động của các tổ chức phi chính phủ (NGO) và các nhóm người Việt chống đối: Một bộ phận người Việt cực đoan định cư tại Mỹ vẫn tìm cách tác động vào Quốc hội Hoa Kỳ nhằm thông qua các dự luật chống phá, can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học

• Hệ thống hóa một cách toàn diện, có phương pháp khoa học toàn bộ tiến trình xác lập và phát triển của quan hệ chính trị Hoa Kỳ – Việt Nam trong giai đoạn 1995–2017 dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Thế giới.
• Làm rõ tính quy luật, tính hai mặt (vừa hợp tác, vừa đấu tranh) và khẳng định vai trò nền tảng của quan hệ chính trị - ngoại giao trong việc định hướng, mở đường cho các lĩnh vực hợp tác kinh tế, thương mại, khoa học kỹ thuật và văn hóa phát triển.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp nguồn cứ liệu lịch sử phục vụ công tác nghiên cứu, tham mưu và hoạch định chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong quan hệ với Hoa Kỳ cũng như trong việc xử lý quan hệ với các nước lớn thời kỳ hội nhập quốc tế.
• Đề xuất các nhóm kiến nghị: duy trì cơ chế tiếp xúc cấp cao định kỳ; phát huy tối đa các cơ chế đối thoại an ninh - chính trị; chủ động thu hẹp bất đồng về dân chủ, nhân quyền thông qua đối thoại thẳng thắn; tận dụng các nỗ lực giải quyết hậu quả chiến tranh để củng cố lòng tin; vận động khối đại đoàn kết cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ hướng về xây dựng đất nước.
• Đóng vai trò là tài liệu tham khảo cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên chuyên ngành Lịch sử, Quan hệ quốc tế và Đông phương học.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Do yêu cầu về phương pháp luận Sử học cần có độ lùi thời gian để kiểm chứng, luận án giới hạn mốc khảo cứu đến năm 2017 (thời điểm Tổng thống Donald Trump nhậm chức và thăm Việt Nam), chưa bao quát toàn diện các diễn biến chính trị phức tạp trong các năm tiếp theo.
• Luận án chủ động không đi sâu vào các khía cạnh an ninh - quốc phòng chuyên biệt và chi tiết các tranh chấp thực địa tại Biển Đông nhằm đảm bảo tính tập trung cho trục quan hệ chính trị - ngoại giao và giải quyết hậu quả chiến tranh.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng nghiên cứu quan hệ chính trị Việt Nam – Hoa Kỳ trong giai đoạn cầm quyền trọn vẹn của chính quyền Donald Trump và các chính quyền kế tiếp.
• Khảo sát chuyên sâu tác động của cuộc cạnh tranh chiến lược toàn diện Mỹ - Trung đối với quan hệ chính trị song phương Việt Nam – Hoa Kỳ trong cấu trúc an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo trực tiếp cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách đối ngoại: Cán bộ nghiên cứu tại Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương, các viện nghiên cứu chiến lược cần dữ liệu tổng kết tiến trình bang giao chính trị song phương và kinh nghiệm xử lý bất đồng thể chế.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Phục vụ công tác giảng dạy, học tập các học phần Lịch sử Quan hệ Quốc tế, Chính sách Đối ngoại Việt Nam, Lịch sử Thế giới đương đại, Hoa Kỳ học.
• Phần đáng tham khảo nhất:
  • Chương 2: Khung phân tích về sự chuyển biến tư duy đối ngoại của Việt Nam thời kỳ Đổi mới và sự điều chỉnh chiến lược của Hoa Kỳ qua các đời Tổng thống.
  • Chương 3: Hệ thống sự kiện ngoại giao cấp cao và các chương trình giải quyết hậu quả chiến tranh giai đoạn 1995–2017.
  • Chương 4: Luận giải về 4 vấn đề tồn tại (ý thức hệ, dân chủ, nhân quyền, kiều dân) trong quan hệ chính trị hai nước.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mốc thời gian nghiên cứu của luận án được xác định như thế nào và vì sao chọn điểm dừng năm 2017?

Luận án nghiên cứu từ ngày 11/7/1995 (thời điểm hai nước chính thức bình thường hóa quan hệ ngoại giao) đến năm 2017. Mốc năm 2017 được lựa chọn vì đây là thời điểm chuyển giao quyền lực giữa Tổng thống Barack Obama và Tổng thống Donald Trump, tạo ra độ lùi thời gian cần thiết theo phương pháp luận Sử học để nhận thức, kiểm chứng và đánh giá khách quan các hiện tượng lịch sử.

2. Bốn nội dung cụ thể cấu thành đối tượng nghiên cứu quan hệ chính trị trong luận án là gì?

Tác giả xác định 4 nội dung cụ thể: (1) Hoạt động ngoại giao song phương và đa phương; (2) Hợp tác giải quyết hậu quả chiến tranh (chương trình POW/MIA, xử lý chất độc da cam/dioxin, rà phá bom mìn); (3) Vấn đề cộng đồng người Việt Nam định cư tại Hoa Kỳ; (4) Tác động của quan hệ chính trị đối với sự phát triển của các lĩnh vực khác, đặc biệt là kinh tế - thương mại.

3. Cơ chế đối thoại định kỳ nào đánh dấu bước chuyển biến quan trọng về lòng tin chính trị - an ninh giữa hai nước từ năm 2008?

Đó là cơ chế "Đối thoại Chiến lược về Chính trị, An ninh và Quốc phòng Hoa Kỳ – Việt Nam", được chính thức bắt đầu thiết lập và tổ chức thường niên từ năm 2008, khẳng định bước tiến trong việc xây dựng sự tin cậy lẫn nhau giữa hai quốc gia trong lĩnh vực nhạy cảm.

4. Những vấn đề tồn tại chủ yếu trong quan hệ chính trị Việt Nam – Hoa Kỳ được luận án chỉ ra gồm những khía cạnh nào?

Luận án chỉ ra 4 vấn đề tồn tại chính: (1) Sự khác biệt về ý thức hệ và thể chế chính trị; (2) Bất đồng trong quan niệm và cách tiếp cận về vấn đề dân chủ, tự do; (3) Vấn đề nhân quyền và các báo cáo chỉ trích nhân quyền từ phía Hoa Kỳ; (4) Hoạt động của một số tổ chức phi chính phủ (NGO) và các nhóm kiều dân người Việt cực đoan chống đối thể chế nhà nước Việt Nam.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Đoàn Ngọc Tuấn là công trình khoa học chuyên ngành Lịch sử Thế giới phản ánh một cách hệ thống tiến trình quan hệ chính trị Hoa Kỳ – Việt Nam giai đoạn 1995–2017. Bằng việc kết hợp phương pháp lịch sử và logic trên nền tảng tư liệu văn kiện chính thống của hai nhà nước, công trình đã làm sáng tỏ các nhân tố chi phối, các bước chuyển ngoại giao từ bình thường hóa đến Đối tác Toàn diện, cũng như chỉ ra tính hai mặt và những bất đồng tồn tại về ý thức hệ, nhân quyền. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử và bài học thực tiễn phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử quan hệ quốc tế và công tác tham mưu chính sách đối ngoại của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐOÀN NGỌC TUẤN QUAN HỆ CHÍNH TRỊ HOA KỲ - VIỆT NAM (TỪ 1995 ĐẾN NAY) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2020 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐOÀN NGỌC TUẤN QUAN HỆ CHÍNH TRỊ HOA KỲ - VIỆT NAM (TỪ 1995 ĐẾN NAY) Ngành : LỊCH SỬ THẾ GIỚI Mã số:62 22 03 11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VĂN LỊCH PGS.TS TRẦN NAM TIẾN PHẢN BIỆN ĐỘC LẬP: 1. HỒ SƠN ĐÀI CÁN BỘ PHẢN BIỆN 1. NGUYỄN NGỌC DUNG 2. NGÔ MINH OANH 3.

ĐÀO MINH HỒNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện. Các tư liệu sử dụng trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Những kết quả nghiên cứu của Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu này.

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 01 năm 2020 Tác giả Luận án ĐOÀN NGỌC TUẤN LỜI CẢM ƠN Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn PGS. Nguyễn Văn Lịch [hướng dẫn 1] và PGS. Trần Nam Tiến [hướng dẫn 2] - là những Thầy trực tiếp hướng dẫn về mặt khoa học, luôn tận tâm chỉ bảo và động viên tôi hoàn thành Luận án này. Trong quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được rất nhiều sự hỗ trợ và hướng dẫn nhiệt tình của Quý Thầy, Cô trong Khoa Lịch sử và các cán bộ Phòng Sau đại học cũng như các phòng ban chức năng thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh – nơi tôi đang theo học chương trình Nghiên cứu sinh tiến sĩ.

Tôi xin chân thành cảm ơn về sự giúp đỡ đó. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã luôn động viên, khích lệ và hỗ trợ tôi trong quá trình làm Luận án. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 01 năm 2020 Tác giả Luận án ĐOÀN NGỌC TUẤN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DẪN LUẬN. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Nguồn tài liệu.

Đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1. Nhóm công trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với Việt Nam và chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với Hoa Kỳ.

Các công trình ở nước ngoài. Các công trình trong nước. Nhóm các công trình nghiên cứu chung về quan hệ Hoa Kỳ - Việt Nam, trong đó có nội dung đề cập đến quan hệ chính trị giữa hai nƣớc. Các công trình ở nước ngoài.

Các công trình trong nước. 19 Chƣơng 2 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ CHÍNH TRỊ HOA KỲ - VIỆT NAM TỪ NĂM 1995 ĐẾN NAY 2. Tình hình thế giới và khu vực giai đoạn từ 1995 đến nay. Tình hình thế giới.

Tình hình khu vực. Vai trò và vị trí của Hoa Kỳ trong quan hệ quốc tế. Tình hình Hoa Kỳ thời kỳ sau chiến tranh Lạnh. Sự điều chỉnh chiến lược toàn cầu của Hoa Kỳ sau chiến tranh Lạnh.

Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với Việt Nam từ 1995 đến nay. Tình hình Việt Nam sau chiến tranh Lạnh. Sự phát triển của Việt Nam thời kỳ sau chiến tranh Lạnh. Chính sách đối ngoại đổi mới của Việt Nam.

Chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với Hoa Kỳ từ 1995 đến nay. Khái quát quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam giai đoạn 1975-1995. Giai đoạn tiệm tiến (1975-1978). Giai đoạn căng thẳng, đối đầu (1979-1989).

Giai đoạn bình thường hóa quan hệ (1991-1995). 76 Chƣơng 3 THỰC TRẠNG QUAN HỆ CHÍNH TRỊ HOA KỲ - VIỆT NAM TỪ NĂM 1995 ĐẾN NAY 3. Quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam từ 1995 đến 2005. Hoạt động ngoại giao thúc đẩy quan hệ bình thường hóa đầy đủ.

Hoạt động ngoại giao thúc đẩy quá trình bình thường hóa quan hệ kinh tế Hoa Kỳ - Việt Nam. Hợp tác giữa Hoa Kỳ - Việt Nam nhằm giải quyết hậu quả chiến tranh. Vấn đề người Việt Nam định cư tại Hoa Kỳ. Quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam từ năm 2005 đến nay.

Hoạt động ngoại giao thúc đẩy quan hệ hai nước phát triển đi vào chiều sâu, xây dựng quan hệ đối tác toàn diện. Hoạt động ngoại giao thúc đẩy quá trình gia nhập WTO của Việt Nam. Hợp tác giữa Hoa Kỳ - Việt Nam nhằm giải quyết hậu quả chiến tranh. Vấn đề người Việt Nam định cư tại Hoa Kỳ.

Tác động quan hệ chính trị đối với sự phát triển các lĩnh vực khác trong quan hệ Hoa Kỳ - Việt Nam giai đoạn 1995 đến nay. 154 Chƣơng 4 MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TỒN TẠI TRONG QUAN HỆ CHÍNH TRỊ HOA KỲ - VIỆT NAM TỪ 1995 ĐẾN NAY 4. Một số nhận xét về quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam (từ 1995 đến nay). Sự tác động của yếu tố lịch sử.

Tính hai mặt của mối quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam. Mẫu số chung của sự gặp gỡ, hợp tác cùng phát triển giữa hai dân tộc. Quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam chịu sự tác động của tình hình thế giới và khu vực. Những vấn đề “tồn tại” trong quan hệ chính trị Hoa Kỳ - Việt Nam.

Vấn đề ý thức hệ và thể chế nhà nước. Vấn đề về dân chủ, tự do. Vấn đề Nhân quyền. Các tổ chức phi chính phủ (NGO).

189 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 193 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 217 PHẦN PHỤ LỤC. 218 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AEC : ASEAN Economic Community ADMM : ASEAN Defence Ministers Meeting AFTA : ASEAN Free Trade Area APEC : Asia – Pacific Economic Council ARF : ASEAN Regional Forum ASC : ASEAN Political-Security Community ASCC : ASEAN Socio-Cultural Community ASEAN : Association of Southeast Asian Nations ASEM : Asia – Europe Meeting BIT : Bilateral Investment Treaty COC : Conduct of Parties in the South China Sea COMESA : Common Market for Eastern and Southern Africa CPC : Countries of Particular Concern DISERO : Disembarkation Resettlement Offers DOC : Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea GSP : Generalized Systems of Prefrences JPAC : Joint POW/MIA Accounting Command EAS : East Asia Summit EU : European Union G7 : Group of Seven IMF : International Monetary Fund MIA : Missing in Action NAFTA : North American Free Trade Agreement NATO : North Atlantic Treaty Organization ODP : Orderly Departure Program PNTR : Permanent Normal Trade Relations POW : Prisoner of War RASRO : Rescue at Sea Resettlement Offers ROVR : Resettlement Opportunity for Vietnamese Returnees Program SAARC : South Asian Association for Regional Cooperation SCO : Shanghai Cooperation Organization TIPP : Transatlantic Trade and Investment Partnership TLTKĐB : Tài liệu tham khảo đặc biệt TPP : Trans-Pacific Partnership TTXVN : Thông tấn xã Việt Nam VVMF : Vietnam Veteran's Memorial Fund UNCLOS : United Nations Convention on Law of the Sea UNHCR : United Nations High Commissioner for Refugees USAID : United States Agency for International Development USD : United State Dollar WTO : World Trade Organization 1 DẪN LUẬN 1.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1. Lý do chọn đề tài Thực tế cho thấy, trên bình diện địa – chính trị, địa – kinh tế, Việt Nam và Hoa Kỳ là hai chủ thể có nhiều khác biệt. Trong khi Hoa Kỳ là một siêu cường với nhiều lợi ích cốt lõi ở quy mô toàn cầu thì Việt Nam là một quốc gia đang phát triển ở khu vực Đông Nam Á. Không chỉ vậy, nhờ quá trình phát triển quan hệ với các đối tác có thực lực và tiềm năng lớn trên nhiều lĩnh vực, Việt Nam nhanh chóng vượt ra khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế kéo dài đã nhiều năm và dần dần phá thành công thế bị bao vây cấm vận, chuẩn bị những tiền đề cần thiết cho thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Mặt khác, việc Việt Nam tăng cường quan hệ đối tác với các nước lớn, các trung tâm kinh tế - chính trị chủ chốt trên thế giới đặc biệt là với Hoa Kỳ tạo ra mối quan hệ ràng buộc, đan xen về lợi ích của các đối tác đó đối với Việt Nam và Việt Nam có thể khai thác “Nhân tố nước lớn” trong từng mối quan hệ cụ thể tạo điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế, nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế. Vào ngày 11/7/1995, Hoa Kỳ đã chính thức bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Lịch sử quan hệ giữa hai nước đã bước sang một trang mới. Từ sự dè dặt giữa trừng phạt và hòa giải vào thời Tổng thống George.

Bush, quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ đã bước sang một trang sử mới thông qua việc xác định “quan hệ hợp tác” với Việt Nam dưới thời Tổng thống B. Clinton đến chính sách hợp tác ở mức độ cao hơn và hướng đến cơ chế “đối tác ổn đinh, bền vững” của Tổng thống George W. Cho đến trước năm 2013 - thời điểm Hoa Kỳ và Việt Nam quyết định nâng tầm quan hệ lên thành đối tác toàn diện, nhiều đoàn quan chức cấp cao của Chính phủ, Quốc hội,. của hai nước đã sang thăm lẫn nhau, trong đó đáng chú ý là những chuyến thăm chính thức của lãnh đạo hai nước, như: chuyến thăm chính thức Hoa Kỳ của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết (6/2006); của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng (6/2008).

Kết quả các chuyến thăm này cho thấy, về ngoại giao, đó là sự trao đổi đoàn cấp cao giữa hai nước và đưa quan hệ hai nước lên một tầm cao mới của hai đối tác. Về thực chất, quan hệ hợp tác Hoa Kỳ - Việt Nam đã đi vào chiều sâu và chất lượng cao hơn; 2 thúc đẩy sự hợp tác chính trị - ngoại giao song phương giữa hai nước ngày càng sâu sắc, tạo nên những đan xen lợi ích hơn về mặt chính trị. Đối với các vấn đề trong quan hệ đa phương, Hoa Kỳ thường xuyên tham khảo, trao đổi ý kiến với Việt Nam trước khi đưa ra lập trường về các vấn đề liên quan đến hòa bình và an ninh thế giới, cũng như những vấn đề an ninh chính trị tại khu vực Đông Nam Á.