CHƯƠNG I Bối cảnh lịch sử của trận đánh 1. Hải Phòng - Kiến An trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Do vị trí chiến lƣợc quan trọng của thành phố Cảng, Hải Phòng là một trong những địa phƣơng ở miền Bắc bị quân đội viễn chinh Pháp tổ chức tiến công xâm chiếm đầu tiên. Tiếng súng kháng chiến của quân dân Hải Phòng nổ ra sớm; so với nhiều địa phƣơng khác trong toàn quốc, nhân dân Hải Phòng phải bƣớc vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lƣợc trƣớc một tháng (từ tháng 11 năm 1946). Cuộc chiến đấu ngoan cƣờng của quân dân Hải Phòng Kiến An tuy có gây cho địch những tổn hại nặng nề, song chúng sớm chiếm đóng đƣợc thành phố Hải Phòng và nhiều địa bàn quan trọng của tỉnh Kiến An.
Sau khi nổ súng xâm lƣợc, thực dân Pháp đã mau chóng xây dựng Hải Phòng Kiến An trở thành một khu vực tổng kho, hệ thống căn cứ tiếp tế hậu cần của địch để chi viện cho cả miền Bắc Đông Dƣơng, trƣớc hết là cho các mặt trận trong đồng bằng Bắc Bộ. Vì vậy chúng sớm thực hiện kế hoạch phòng thủ nghiêm mật, vững chắc khu vực Hải Phòng Kiến An. Trong các thời điểm chiến tranh bao giờ địch cũng tập trung lực lƣợng quân đội lớn để bảo vệ vị trí đầu cầu chiến lƣợc này. Quân viễn chinh Pháp ở Hải Phòng luôn tập trung đông và sớm.
Đối với thực dân Pháp, Hải Phòng là khu cố thủ chiến lƣợc của địch ở đồng bằng Bắc Bộ, cảng Hải Phòng là cửa ngõ về đƣờng biển lớn nhất miền Bắc Đông Dƣơng. Từ đây, thực dân Pháp tiếp nhận nhân lực, vật lực để duy trì và mở rộng cuộc chiến tranh xâm lƣợc. Hải Phòng Kiến An lại nằm trong địa bàn chiến lƣợc rất trọng yếu của chiến trƣờng chính Bắc Bộ. Khi tiến hành chiến tranh xâm lƣợc trở lại Việt Nam, ý đồ chiến lƣợc của thực dân Pháp là chiếm giữ đồng bằng Bắc Bộ làm chỗ đứng chân, ra sức bình định nhằm biến nơi đây LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành hậu phƣơng chiến lƣợc trực tiếp để chúng vơ vét nguồn nhân lực, của cải dồi dào thực hiện âm mƣu chiến tranh xâm lƣợc của chúng.
Hải Phòng là một đô thị, hải cảng bị chiếm đóng sớm, Kiến An là vành đai bảo vệ Hải Phòng, cũng bị địch chiếm từ tháng 4 năm 1947. Ngay từ những ngày đầu chiếm đóng, thực dân Pháp đã chú trọng xây dựng thị xã về quân sự, chính trị, kinh tế, biến nơi đây thành hậu cứ chiến lƣợc của chúng trong khu vực cố thủ Hải Phòng - Kiến An, làm một trong những bàn đạp xuất phát để đánh phá vùng duyên hải, đồng bằng Bắc Bộ cũng nhƣ chi viện cho các chiến trƣờng khác. Lúc này toàn bộ Kiến An chỉ có 2 vùng, đó là vùng địch tạm chiếm và vùng tranh chấp, không có vùng tự do. Ngay sau khi chiếm đƣợc Hải Phòng và thị xã Kiến An, chúng đã tổ chức đánh theo chiến thuật ―vết dầu loang‖, xúc tiến các cuộc tiến công lấn chiếm bằng đƣợc vùng nông thôn.
Ngay từ đầu, thực dân Pháp đã xác định triệt tiêu tất cả những lực lƣợng vũ trang thƣờng trực và bán vũ trang ở Hải Phòng. Vì vậy tại đây chỉ có lực lƣợng bộ đội địa phƣơng chứ không có bộ đội chủ lực. Vì vậy, với đảng bộ Hải Phòng Kiến An, trở ngại lớn nhất là xa sự chỉ đạo của Liên khu uỷ, của trung ƣơng và hành quân của bộ đội gặp nhiều khó khăn khi đánh sâu vào địa bàn này. Trong hoàn cảnh đặc thù đó, địch có ƣu thế nhiều mặt.
Cơ sở kháng chiến của ta luôn luôn bị địch khủng bố, phá vỡ, chỉ hai huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo có khu du kích nhƣng thƣờng xuyên bị địch uy hiếp, càn quét, giành giật. Thực tiễn chiến đấu ở những ngày đầu đã đặt hai địa phƣơng Hải Phòng và Kiến An phải trở thành một chiến trƣờng, vì vậy ngày 26 tháng 11 năm 1946 Hải Phòng và Kiến An hợp nhất. Cuối tháng 3 năm 1947, bộ đội Vệ quốc đoàn chỉ còn một đại đội ở Kiến An. Bộ chỉ huy chiến khu Ba đã rút hầu hết lực lƣợng chủ lực về khu.
Từ đây, quân và dân Hải Phòng - Kiến An phải tự đảm đƣơng mọi nhiệm vụ chiến đấu trên các mặt trận địa phƣơng là chính. Đây là một khó khăn rất lớn của Hải Phòng Kiến An so với nhiều địa phƣơng khác trên cả nƣớc. Do đặc điểm và tính chất của địa bàn nên việc tổ chức, xây dựng lực lƣợng vũ trang ở tỉnh và thành phố, ngoài những nguyên tắc cơ bản về xây LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dựng lực lƣợng vũ trang nhân dân của Đảng, nó còn mang những nét riêng. Trong suốt những năm kháng chiến, trên địa bàn hầu nhƣ không có bộ đội chủ lực (của Quân khu và của Bộ) hoạt động, mọi mặt hoạt động, tác chiến đều do lực lƣợng vũ trang địa phƣơng đảm nhiệm, có vai trò nòng cốt trong phong trào toàn dân đánh giặc.
Lực lƣợng vũ trang địa phƣơng chỉ bao gồm ba thứ quân là bộ đội địa phƣơng tỉnh, bộ đội địa phƣơng huyện và dân quân du kích. Cuối tháng 2 năm 1948, liên tỉnh uỷ Hải Kiến (đƣợc thành lập vào 26 tháng 11 năm 1946) đã ra nghị quyết về ―Xây dựng căn cứ hậu phƣơng và xây dựng căn cứ ngay trong lòng địch, tổ chức đánh phá địch ở khắp nơi, thực hiện chiến tranh nhân dân về mọi mặt‖. Thời kì này Hải Phòng Kiến An đã hình thành hai vùng rõ rệt: vùng tự do và vùng bị địch chiếm, ngăn cách bởi sông Văn Úc. Thực dân Pháp đã thành lập phân khu Hải Phòng gồm Hải Phòng Kiến An Đồ Sơn nằm trong khu Duyên Hải.
Chúng buộc phải phân tán các lực lƣợng cơ động, phần lớn là lính Âu Phi, làm nhiệm vụ chiếm đóng những nơi trọng yếu và lập những đội ứng chiến nhỏ để càn quét và ứng cứu cho hệ thống đồn bốt khi bị bộ đội ta tấn công. Sang năm 1949, sau khi tăng viện cho chiến trƣờng Bắc Bộ hơn 3 vạn quân, thực dân Pháp mở cuộc hành quân đánh chiếm và bình định nhiều địa bàn ở trung du và đồng bằng Bắc Bộ. Chúng ta càng gặp thêm nhiều khó khăn. Lúc này Hải Phòng - Kiến An nằm trong thế bao vây cả bốn phía.
Các địa bàn tự do Tiên Lãng, Vĩnh Bảo không tránh khỏi các cuộc hành quân chiếm đóng rất ác liệt của địch còn ở nội thành phong trào của ta còn hạn hẹp và yếu. Vì nằm sâu trong vùng địch tạm chiếm nên về tƣơng quan lực lƣợng thì địch luôn ở thế mạnh: vị trí đóng dày đặc, hàng ngũ hội tề, tổ chức do thám chúng cài cắm tới tận thôn xóm. Bất cứ lúc nào thực dân Pháp cũng có thể tập trung càn quét, sục sạo, khủng bố, bắn giết nhân dân. Nhân dân Hải Phòng Kiến An mặc dù vẫn luôn hƣớng về kháng chiến nhƣng do vừa phải trải qua những ngày tháng cực kì khó khăn, gian khổ, nên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đồng bào còn sợ bị địch khủng bố, sợ cán bộ bị bắt đầu hàng khai báo, liên luỵ đến mình.
Do đó các cán bộ đi khôi phục, xây dựng cơ sở đã gặp phải vô vàn khó khăn. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta đến đầu năm 1950 đã có bƣớc phát triển mới, có ý nghĩa chiến lƣợc: Chính quyền nhân dân càng thêm vững chắc, tinh thần chiến đấu của quân dân càng cao, lại đƣợc sự ủng hộ của các lực lƣợng hoà bình và dân chủ thế giới. Tình hình đó tạo ra những điều kiện thay đổi cục diện chiến tranh có lợi cho ta, bất lợi cho địch. Hải Phòng Kiến An về lâu dài nằm trong ảnh hƣởng những thuận lợi của tình hình mới.
Nhƣng trƣớc mắt cuộc chiến đấu còn vô cùng gian khổ, quyết liệt. Trong thời gian này, Hải Phòng Kiến An đã xây dựng và củng cố các đại đội bộ đội địa phƣơng, mỗi huyện có từ một trung đội đến một đại đội và chú trọng hơn đến công tác xây dựng lực lƣợng dân quân du kích. Về phía thực dân Pháp, do phải tập trung quân cơ động để đánh chiếm đồng bằng và trung du đầu năm 1950 nên chúng phải giảm bớt quân chiếm đóng, rút bỏ một số vị trí ít quan trọng trên địa bàn Hải Phòng Kiến An. Song chúng lại tăng cƣờng hoạt động chính trị, ra sức củng cố nguỵ quyền và hoạt động gián điệp do thám.
Vùng tạm chiếm Kiến An chúng kết hợp chặt chẽ cả hành động quân sự lẫn thủ đoạn chính trị, càn quét triệt phá cơ sở kháng chiến. Đối với những khu có cơ sở kháng chiến mạnh, chúng tập trung càn quét liên tục, dài ngày, cày đi xới lại 5, 6 tháng liền. Để đối phó với nguy cơ thất bại trong cuộc chiến tranh xâm lƣợc Đông Dƣơng, Pháp buộc phải cầu xin viện trợ quân sự của đế quốc Mĩ và từ đó ngày càng phụ thuộc vào Mĩ. Theo kế hoạch Đờlát đờ Tátxinhi và nhận đƣợc viện trợ của Mĩ cả về mặt vật chất và chuyên gia kĩ thuật, địch xây dựng Hải Phòng trung tâm của vùng chiến thuật và chia thành bốn tiểu khu chỉ huy thẳng xuống các quân trấn.
Dựa vào hệ thống đƣờng không, đƣờng bộ, chúng xây dựng hệ thống boong - ke, lô cốt dọc theo các tỉnh Quảng Yên, Hải Dƣơng, Kiến An với LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều vành đai bao quanh Hải Phòng và sẵn sàng chi viện, ứng cứu cho nhau. Đặc biệt chúng mở rộng sân bay Cát Bi, xây dựng thêm hai sân bay Kiến An, Đồ Sơn và nhiều kho hậu cần đƣợc khoét sâu vào hệ thống đồi núi ở Kiến An. Xét trên toàn cục, từ sau Thu Đông 1950, địch đã mất dần quyền chủ động chiến lƣợc trên chiến trƣờng chính nhƣng ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, nhất là vùng tạm chiếm sâu nhƣ, chúng vẫn tạm thời bình định đƣợc. Ngày 19 tháng 4 năm 1951, Ban thƣờng vụ Liên khu uỷ 3 chỉ thị trực tiếp cho thành uỷ Hải Phòng phải chuyển hƣớng hoạt động: ―Nhằm đúng trọng tâm là tranh thủ nhân dân, nắm chắc được dân là yếu tố căn bản cho mọi hoạt động‖ [8, Tr.
Sống trong vòng kiểm soát của địch, nhân dân buộc phải chấp nhận chính quyền bù nhìn, vì muốn đƣợc yên ổn làm ăn nhƣng tấm lòng của đồng bào luôn hƣớng về kháng chiến, căm thù giặc, thƣơng yêu cán bộ, bộ đội.