Chương 1: Những người Việt Nam sang Pháp. Chương 2: Tổ chức của Việt kiều tại Pháp. Chương 3: Hoạt động và đấu tranh của Việt kiều tại Pháp. Chương 4: Báo chí của người Việt tại Pháp.
Nhìn chung, cuốn sách Bước đầu tìm hiểu cộng đồng Việt kiều trên đất Pháp (1914- 1946) của tác giả Nguyễn Văn Khoan đã tập trung làm sáng rõ sự hình thành cộng đồng Việt kiều trên đất Pháp, đồng thời bước đầu trình bày một số hoạt động của họ trên các lĩnh vực tại Pháp. Vì vậy, tác giả chưa có dịp nghiên cứu những đóng góp của họ. Hơn nữa, cuốn sách chỉ khoanh vùng thời gian nghiên cứu đến năm 1946. Cuốn sách Hành trình của một cậu ấm tại Pháp (1940 – 1946) của tác giả Lê Hữu Thọ do NXB Thành Nghĩa phát hành năm 2003.
Cuốn sách được viết theo hình thức tự truyện của chính tác giả. Câu chuyện của một chàng trai trẻ Việt Nam có học thức. Năm 19 tuổi, anh rời Việt Nam đến Pháp để làm phiên dịch cho hơn 20 ngàn lính thợ người Việt tại Pháp. Nhưng cuộc sống của anh tại đây đã bị đảo lộn bởi Chiến tranh Thế giới thứ 2.
Cuốn Tự truyện đã cung cấp những thông tin về số phận éo le của những người nông dân Việt Nam rời bỏ quê hương tới Pháp – nơi đất khách quê người – sống một cuộc đời tha hương với nhiều bi kịch. Cuốn tự truyện cũng có những giá trị văn học khi thể hiện ý chí mãnh liệt muốn thành công; tình yêu nước Pháp của ông, hiện thân của Madeleine trẻ đẹp, nghị lực và tình yêu của cô ấy đã giúp ông hoà nhập với xã hội nước Pháp. Tác phẩm này được giải đặc biệt vǎn chương Châu Á lần thứ 26 do ADELF (Hiệp hội các nhà vǎn viết bằng tiếng Pháp), được trao tặng tại Thượng Nghị Viện Pháp ở Paris tháng 3 nǎm 1999. Công trình Kiều bào và quê hương do Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài tại Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Nxb Trẻ phát hành năm 2006.
Cuốn sách bao gồm những bài viết của nhiều tác giả đã từng là Việt kiều tại Pháp. Những bài viết đó đã tập trung nói nhiều về phong trào yêu nước của cộng đồng người Việt Nam tại Pháp. Thông qua tập sách này, công trình còn mong muốn gửi những lời cảm ơn đến nhân dân thế giới đã cùng chia lửa cho công cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc của nhân dân Việt Nam. Tập Sách Công Hội người Việt Nam tại Pháp 90 năm một con đường của Hội người Việt Nam tại Pháp do Nxb Chính trị quốc gia phát hành năm 2008 cũng là một 11 tài liệu đáng lưu ý.
Cuốn sách bao gồm nhiều hình ảnh về Việt kiều và phong trào hoạt động, đấu tranh của Việt kiều tại Pháp từ năm 1919 đến năm 2009. Cuốn sách Những người lính thợ Đông Dương (Travailleurs Indochinois requis) là tập sách song ngữ Pháp – Việt của tác giả Luguern Liêm Khê. Sách dày 256 trang, được ấn hành bởi Nhà xuất bản Đà Nẵng vào tháng 6/2010. Đây là công trình viết về những người Việt Nam bị Chính quyền Pháp đưa sang Pháp làm lính thợ để phục vụ trong hai cuộc chiến tranh thế giới.
Qua đó giúp cho các thế hệ người Việt ngày nay biết tới số phận của một bộ phận người Việt Nam phải xa xứ theo dạng cưỡng bức. Đồng thời, tác giả cũng muốn để lịch sử nước Pháp không quên những người lính thợ này, những đau khổ và những bất công mà họ phải chịu đựng, từ khi mới đặt chân tới “Mẫu quốc” Pháp cho tới tận ngày hôm nay. Tác giả Luguern Liêm Khê đã sử dụng phương pháp phỏng vấn để tiếp cận các nhân chứng sống của lịch sử. Đó là những: Ngạn, Thịnh, Vy, Mười Oanh, Cân, Định, Thiêm, Duyệt, Liên, Quy, San, Tề, Quý, Giao, Tiên, Nam, Khâu… - những người bị Chính phủ Pháp cưỡng ép rời quê hương để sang Pháp, phục vụ cho nước Pháp trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai.
Những mẩu ký ức của họ không giống nhau vì họ đã già nua và yếu ốm. Nếu không có tập sách nhỏ này ra đời, thì sẽ không có một dấu tích của một văn bản nào viết về quá khứ đó. Năm 1990, Hiệp hội hỗ trợ những người lính thợ và lính chiến tại Pháp đã gửi tới Tổng thống Pháp một thỉnh cầu. Thỉnh cầu không đòi hỏi quyền được trợ cấp mà thay vào đó chỉ là một tặng vật chứng tỏ sự ghi nhận của Chính phủ Pháp đối với những cống hiến của họ cho nước Pháp.
Nhưng đòi hỏi “nhỏ nhoi” này cũng không được đáp lại. Đến nay, Hội đã ngừng hoạt động do những người đứng đầu đã qua đời. Chỉ còn lại một vài thành viên đã già yếu và vẫn “mòn mỏi” chờ đợi một cử chỉ biết ơn từ phía nước Pháp. Trước khi cho ra đời tác phẩm này, Luguern Liêm Khê đã có một Luận văn cao học với đề tài Người lao động Đông Dương ở Pháp từ 1939 đến 1945 do Philippe Vigier hướng dẫn và bảo vệ thành công tại Đại học Paris X năm 1988.
Sau đó, đến năm 2014, nữ tác giả Việt kiều tại Pháp này tiếp tục bảo vệ thành công Luận án tiến sỹ với đề tài Người lao động Đông Dương - Nghiên cứu tình trạng nhập cư thời thuộc địa về phương diện lịch sử - xã hội do Gérard Noiriel hướng dẫn và bảo vệ thành công ở EHESS Paris. Năm 2007, Luguern Liêm Khê có bài báo Người lao động Đông Dương vô danh trong Thế chiến II: Không dân sự cũng chẳng phải quân sự đăng trên Tạp chí Le Mouvement social, số 219 - 220. Bài báo được tác giả tập trung đề cập đến thân phận của những người lính thợ Đông Dương bị Chính quyền thực dân Pháp cưỡng bức phải sang Pháp lao động phục vụ cho cuộc Chiến tranh thế giới mà thực dân Pháp tham chiến. Họ phục dịch cho quân đội Pháp nhưng không mang danh nghĩa quân nhân.
Bên cạnh đó, họ cũng không được hưởng các quyền lợi như những người dân Pháp 12 bình thường. Sau khi nước Pháp bị Phát xít Đức chiếm đóng, họ lại phải làm việc dưới sự bóc lột của người Đức không khác gì những tù nhân. Tác giả Trần Tứ Nghĩa, nguyên Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Pháp có 2 công trình: Một thế kỷ của phong trào người Việt tại Pháp hướng về đất nước- Một thoáng nhìn lại và 30 năm với Hội người Việt Nam tại Pháp do Nxb Trẻ phát hành năm 2011. Tác giả của hai công trình này tiếp cận vấn đề trên cơ sở sự hồi tưởng lại thông qua những bài viết của những trí thức Việt kiều đã từng sống, học tập tại Pháp cũng như tham gia phong trào yêu nước của cộng đồng người Việt Nam ở Pháp trải qua nhiều thời kỳ, các giai đoạn lịch sử gắn kết với những biến cố của lịch sử dân tộc.
Cuốn sách “Hoạt động quốc tế của Nguyễn Ái Quốc (1911 - 1941)” do Nxb Tp Hồ Chí Minh xuất bản năm 2011 của tác giả Trần Nam Tiến. Cuốn sách giới thiệu về quá trình hình thành con đường cứu nước và những hoạt động quốc tế của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài (1911-1917), ở Pháp (1917-1923), ở Liên Xô (1923-1924), ở Trung Quốc, Châu Âu và Xiêm (1924-1929), góp phần thành lập Đảng cộng sản Việt Nam, xây dựng mối quan hệ giữa cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới (1930- 1941). Trong công trình nghiên cứu của mình, tác giả Trần Nam Tiến cũng phần nào đề cập đến vấn đề Việt kiều ở Pháp và phong trào yêu nước của họ. Tác giả Pierre Daum có cuốn sách Immigrés de force, les travailleurs indochinois en France (1939-1952)(Người nhập cư cưỡng bức, công nhân Đông Dương tại Pháp (1939 - 1952) được giới thiệu bởi Nhà xuất bản Actes Sud tại Paris vào năm 2009.
Cuốn sách này được dịch sang tiếng bởi dịch giả Trần Hữu Khánh Việt với tên: Lính thợ Đông Dương ở Pháp (1939 - 1952) một trang sử thuộc địa bị lãng quên được Nhà xuất bản Tri thức xuất bản tại Hà Nội. Tuy nhiên, bản dịch này đã bị lược bỏ một số phần so với nội dung của nguyên tác. Tác giả Pierre Daum là nhà báo, cựu thông tín viên của tờ Libération ở Áo, ông cộng tác với nhiều tờ báo ở châu Âu như Le Monde, L’Express, La Libre Belgique, La Tribune de Genève… Cuốn Lính thợ Đông Dương ở Pháp (1939 - 1952) - Một trang sử thuộc địa bị lãng quên (nguyên tác: Immigrés de force - Les travailleurs indochinois en France (1939 - 1952), cho biết, tháng 9 năm 1939, khi nước Pháp tuyên chiến với phát xít Đức, chính phủ Pháp đã đưa 20.000 thanh niên Việt Nam đến chính quốc nhằm phục vụ chiến tranh. Cảm nhận về tập sách này, tác giả Chu Hảo nhấn mạnh: “Phần lớn những người này bị trưng tập cưỡng bức và ban đầu được sung làm công nhân trong các nhà máy vũ khí.1940, nước Pháp thất trận đã khiến các cuộc trưng tập cũng đột ngột chấm dứt.500 người trong số này đã được hồi hương trước khi hải quân Anh phong tỏa đường biển đến Viễn Đông đối với các tàu Pháp.000 người còn lại được đưa về miền Nam và giam giữ trong khoảng một chục trại lao động Đông Dương ở Marseille, Sorgues, Agde, Toulouse, Bergerac, Bordeaux, Saint-Chamas và Vénissieux.
Những trại này do các cựu sĩ quan Pháp của quân đội thực dân chỉ huy với chế độ kỷ luật rất nghiêm ngặt: ức hiếp, đánh đập và phân biệt chủng tộc hệt như đã 13 từng áp dụng ở các thuộc địa. Được quản lý bởi cơ quan Nhân công Bản xứ thuộc Bộ Lao động, những người này được trưng dụng vào tất cả các ngành kinh tế. Cho đến năm 1948, nhà nước Pháp cho các xí nghiệp công và tư thuê số nhân công này và bỏ túi hàng đống tiền nhưng không hề trả bất cứ đồng lương nào cho người thợ. Năm 1942, có 500 người trong số họ được gửi đến Camargue để tìm cách phục hồi nghề trồng lúa ở đó.
Nhờ kinh nghiệm của mình, họ đã thành công vượt bậc. Ngày nay chính là nhờ những người lao động Đông Dương (ONS ) ấy mà cây lúa gạo mới có mặt trên đất Pháp. Tuy nhiên đã bảy mươi năm qua câu chuyện lịch sử này vẫn bị chôn sâu trong ký ức người Pháp”. Lần đầu tiên, Pierre Daum đã công bố các thông tin về sự kiện trên thông qua số liệu, số phận con người cụ thể tại tập sách Lính thợ Đông Dương ở Pháp (1939 - 1952) - Một trang sử thuộc địa bị lãng quên.
Cảm động nhất là thông qua tập sách, chúng ta thấy một điều, dù sống trên đất khách quê người, nhưng những người lính thợ luôn một lòng hướng về Tổ quốc với những việc làm thiết thực khi có cơ hội.