BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI . NGUYỄN THỊ NGỌC PHÚC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM TRONG ĐÀO TẠO SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Hà Nội, 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO . PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM TRONG ĐÀO TẠO SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Hà Nội, 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả luận án ii LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, nghiên cứu sinh xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS. Đặng Văn Đức và TS. Trần Thị Thanh Thủy, hai nhà khoa học đã dành nhiều thời gian tận tình hướng dẫn, định hướng khoa học trong suốt thời gian thực hiện luận án. Nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn và trân trọng những chia sẻ, góp ý tận tình của các Thầy Cô, các nhà khoa học đã giúp nghiên cứu sinh có cơ hội học hỏi, hoàn thiện bản thân. Nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Ban chủ nhiệm Khoa Địa lí và Bộ môn Phương pháp dạy học, Phòng Sau đại học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trung tâm thông tin thư viện, Ban quản lí Kí túc xá Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các phòng ban khác đã tạo môi trường học tập và nghiên cứu thuận lợi để nghiên cứu sinh hoàn thành luận án. Nghiên cứu sinh cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Cần Thơ, Ban chủ nhiệm Khoa Sư phạm, Bộ môn Sư phạm Địa lí và các phòng ban đã tạo điều kiện về vật chất lẫn tinh thần để nghiên cứu sinh được học tập và thực hiện các nghiên cứu tại đơn vị. Nghiên cứu sinh xin gửi lời cảm ơn các Thầy Cô giảng viên và các bạn sinh viên, cựu sinh viên sư phạm Địa lí ở các trường Đại học Thái Nguyên, Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Sư phạm – Đại học Huế, Đại học Quy Nhơn, Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Đồng Tháp và đặc biệt là Trường Đại học Cần Thơ đã giúp đỡ trong quá trình khảo sát ý kiến và nghiên cứu thực nghiệm. Cuối cùng, nghiên cứu sinh xin cảm ơn sự động viên, giúp đỡ, cảm thông và chia sẻ của gia đình, bạn bè đã giúp bản thân có thêm nghị lực thực hiện tốt nghiên cứu. Một lần nữa, nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn và kính chúc sức khỏe tất cả! Tác giả luận án iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT . vii DANH MỤC CÁC BẢNG . viii DANH MỤC CÁC HÌNH . Lí do chọn đề tài . Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu . Đối tượng và phạm vi nghiên cứu . Giả thuyết khoa học . Tổng quan vấn đề nghiên cứu . Quan điểm và phương pháp nghiên cứu . Đóng góp mới của luận án . Cấu trúc của luận án . 18 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM TRONG ĐÀO TẠO SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ . Đổi mới giáo dục phổ thông và đại học . Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông . Định hướng đổi mới giáo dục đại học . Phát triển năng lực sinh viên sư phạm . Khái niệm năng lực . Mô hình cấu trúc năng lực . Vai trò phát triển năng lực sinh viên sư phạm . Dạy học trải nghiệm . Khái niệm trải nghiệm và dạy học trải nghiệm . Những cơ sở khoa học phát triển dạy học trải nghiệm . Đặc điểm dạy học trải nghiệm . Các hình thức dạy học trải nghiệm . Năng lực dạy học trải nghiệm trong môn Địa lí . Khái niệm năng lực dạy học và năng lực dạy học trải nghiệm . Biểu hiện của năng lực dạy học trải nghiệm . Đặc điểm của năng lực dạy học trải nghiệm Địa lí . Ý nghĩa của việc phát triển năng lực dạy học trải nghiệm trong dạy học Địa lí. Đặc điểm tâm sinh lí và khả năng học tập của sinh viên sư phạm Địa lí . Đặc điểm tâm sinh lí . Khả năng học tập của sinh viên . Mục tiêu, nội dung chương trình đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí ở Trường Đại học Cần Thơ . Mục tiêu đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí Trường Đại học Cần Thơ . Nội dung chương trình đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí Trường Đại học Cần Thơ . Thực trạng phát triển năng lực dạy học trải nghiệm trong đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí ở Trường Đại học Cần Thơ . Kết quả dự giờ và phỏng vấn giảng viên . Kết quả khảo sát sinh viên đã ra trường . Kết quả phỏng vấn sinh viên . 53 Tiểu kết chương 1 . 56 CHƯƠNG 2 QUY TRÌNH VÀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM TRONG ĐÀO TẠO SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ . Nguyên tắc và yêu cầu đối với việc phát triển năng lực dạy học trải nghiệm trong đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí . Nguyên tắc đối với việc phát triển năng lực dạy học trải nghiệm trong đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí. Yêu cầu đối với việc phát triển NLDHTN trong đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí. Xác định năng lực dạy học trải nghiệm cần phát triển cho sinh viên Sư phạm Địa lí . Năng lực xây dựng kế hoạch dạy học trải nghiệm Địa lí . Năng lực tổ chức dạy học trải nghiệm Địa lí . Năng lực đánh giá kết quả dạy học trải nghiệm Địa lí . Quy trình phát triển năng lực dạy học trải nghiệm cho SV sư phạm Địa lí. Giai đoạn 1: Xây dựng kế hoạch phát triển năng lực dạy học trải nghiệm cho SV sư phạm Địa lí . Giai đoạn 2: Tổ chức phát triển năng lực dạy học trải nghiệm cho SV sư phạm Địa lí. Giai đoạn 3: Đánh giá kết quả phát triển năng lực dạy học trải nghiệm cho SV sư phạm Địa lí . Biện pháp phát triển năng lực dạy học trải nghiệm trong đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí . Trang bị kiến thức, kĩ năng nền tảng về dạy học trải nghiệm trong môn Địa lí cho sinh viên . Sử dụng đa dạng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong đào tạo sinh viên . Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong đào tạo sinh viên . Nâng cao hiệu quả hoạt động thực tế, thực tập sư phạm ở trường phổ thông . Đổi mới kiểm tra, đánh giá năng lực dạy học trải nghiệm Địa lí của sinh viên . Thiết kế và tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm để phát triển năng lực dạy học trải nghiệm cho sinh viên sư phạm Địa lí ở Trường Đại học Cần Thơ . Phát triển năng lực dạy học trải nghiệm trong đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí qua học phần Phương pháp dạy học Địa lí . Phát triển năng lực dạy học trải nghiệm trong đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí qua học phần Kĩ thuật dạy học Địa lí . Phát triển năng lực dạy học trải nghiệm trong đào tạo sinh viên sư phạm Địa lí qua học phần Tập giảng Địa lí . 108 Tiểu kết chương 2 . 112 CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM . Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm . Mục đích thực nghiệm . Nhiệm vụ thực nghiệm . Nguyên tắc thực nghiệm . Đảm bảo tính khoa học . Đảm bảo tính khách quan . Đảm bảo tính thực tế . Phương pháp tổ chức thực nghiệm. Chọn nội dung thực nghiệm . Đối tượng và thời gian thực nghiệm . Lựa chọn và thiết kế mô hình thực nghiệm . Chuẩn bị kế hoạch thực nghiệm . Triển khai thực nghiệm . Phương pháp thu thập và phân tích kết quả thực nghiệm. Phương pháp thu thập và phân tích kết quả định tính . Phương pháp thu thập và phân tích kết quả định lượng . Kết quả thực nghiệm . Kết quả định tính . Kết quả định lượng . Nhận xét kết quả thực nghiệm . Những kết quả rút ra từ thực nghiệm . Những khó khăn và đề xuất nhằm nâng cao NL dạy học trải nghiệm cho sinh viên sư phạm Địa lí ở Trường Đại học Cần Thơ . 141 Tiểu kết chương 3 . 144 PHẦN KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. Đối với giảng viên . Đối với sinh viên . Đối với giáo viên phổ thông . 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 148 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 150 PHỤ LỤC vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT TỪ VIẾT TẮT TỪ ĐẦY ĐỦ AEE: Association of Experiential Education (Hiệp hội 1 Giáo dục trải nghiệm) 2 CNTT: Công nghệ thông tin 3 DHTN: Dạy học trải nghiệm 4 ĐHCT: Đại học Cần Thơ 5 GV: Giáo viên 6 HĐTN: Hoạt động trải nghiệm 7 HS: Học sinh 8 KHDH: Kế hoạch dạy học 9 NCS: Nghiên cứu sinh 10 NL: Năng lực 11 PPDH: Phương pháp dạy học SPSS: Phần mềm thống kê xã hội học (Statistical 12 Package for the Social Sciences) 13 SP: Sư phạm 14 SV: Sinh viên 15 TB: Trung bình 16 TC: Tín chỉ 17 TNSP: Thực nghiệm sư phạm 18 TTSP: Thực tập sư phạm viii DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1. Một số đổi mới trong đào tạo SVSP hiện nay .2 Một số yếu tố phân biệt DHTN trong môn học và HĐTN - hướng nghiệp . Các HĐTN Địa lí phân theo giai đoạn trải nghiệm . Những biểu hiện chính của NLDHTN phân theo các hoạt động chính. Một số thay đổi tiêu biểu trong chương trình đào tạo hiện hành so với trước năm 2015 theo hướng tăng cường thời gian và nội dung các HĐTN nghề nghiệp . Kết quả thống kê cựu SVSP Địa lí trường ĐHCT tham gia tổ chức các HĐTN trong quá trình dạy học môn Địa lí . Ý kiến tự đáng giá của GV Địa lí tốt nghiệp từ Trường ĐHCT trong 10 năm gần đây đối với một số thành tố NLDHTN . Đánh giá của SV về các hoạt động tạo môi trường trải nghiệm và phản ánh của giảng viên . Các thành tố và biểu hiện năng lực xây dựng KHDH trải nghiệm Địa lí . Các thành tố và biểu hiện NL tổ chức DHTN Địa lí . Các thành tố và biểu hiện NL đánh giá kết quả DHTN Địa lí.
