Quá Trình Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Của Vương Quốc Campuchia Từ Năm 1993 Đến Năm 2013

Luận án tiến sĩ phân tích quá trình phát triển kinh tế xã hội Campuchia giai đoạn 1993-2013, nêu bật những thách thức và thành tựu.

• Tác giả: Trần Hải Định
• Người hướng dẫn: Nguyễn Công Khanh
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Quá Trình Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Vương Quốc Campuchia Từ Năm 1993 Đến Năm 2013
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• Nguồn tài liệu
• Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận án
• Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những công trình nghiên cứu của các tác giả Việt Nam
• 1.2. Những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài
• 1.2.1. Nghiên cứu của các tác giả Campuchia
• 1.2.2. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài khác
• 1.3. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết
• 1.3.1. Về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.3.2. Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA VƯƠNG QUỐC CAMPUCHIA TỪ NĂM 1993 ĐẾN NĂM 2013
• 2.1. Bối cảnh thế giới và khu vực Đông Nam Á
• 2.1.1. Bối cảnh thế giới
• 2.1.2. Bối cảnh khu vực Đông Nam Á
• 2.2. Tình hình chính trị, kinh tế - xã hội Campuchia từ năm 1979 đến năm 1992
• 2.2.1. Tình hình chính trị
• 2.2.2. Tình hình kinh tế - xã hội
• 2.3. Tình hình chính trị và chính sách đối ngoại của Campuchia giai đoạn 1993 - 2013
• 2.3.1. Khái quát tình hình chính trị
• 2.3.2. Chính sách đối ngoại
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA VƯƠNG QUỐC CAMPUCHIA TỪ NĂM 1993 ĐẾN NĂM 2013
• 3.1. Giai đoạn tái thiết và cơ cấu lại nền kinh tế (1993 - 2003)
• 3.1.1. Các chính sách, kế hoạch chủ yếu
• 3.1.2. Sự phát triển kinh tế Campuchia trong những năm 1993 - 2003
• 3.2. Giai đoạn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải cách và mở rộng hợp tác để phát triển (2004 - 2013)
• 3.2.1. Các chiến lược và chính sách phát triển
• 3.2.2. Sự phát triển kinh tế Campuchia trong những năm 2004 - 2013
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI CỦA VƯƠNG QUỐC CAMPUCHIA TỪ NĂM 1993 ĐẾN NĂM 2013
• 4.1. Chính sách và kế hoạch phát triển xã hội của Chính phủ
• 4.2. Sự phát triển một số lĩnh vực xã hội ở Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013
• 4.2.1. Phát triển giáo dục
• 4.2.2. Phát triển y tế và chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 4.2.3. An sinh và phúc lợi xã hội
• 4.2.4. Công trình hạ tầng xã hội và phát triển dịch vụ công
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: NHẬN XÉT VỀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA VƯƠNG QUỐC CAMPUCHIA TỪ NĂM 1993 ĐẾN NĂM 2013
• 5.1. Những thành tựu và hạn chế chính trong phát triển kinh tế - xã hội
• 5.1.1. Thành tựu phát triển kinh tế - xã hội
• 5.1.2. Hạn chế trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội
• 5.2. Những đặc điểm của quá trình phát triển kinh tế - xã hội Vương quốc Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013
• 5.2.1. Sự phát triển kinh tế - xã hội Campuchia giai đoạn 1993 - 2013 có điểm xuất phát thấp nhưng tốc độ khá nhanh
• 5.2.2. Sự phát triển kinh tế - xã hội của Campuchia bị chi phối bởi chế độ chính trị đa đảng và hệ thống kinh tế thị trường
• 5.2.3. Sự phát triển kinh tế - xã hội diễn ra không đồng đều và mất cân đối
• 5.2.4. Sự phát triển kinh tế - xã hội của Campuchia dựa nhiều vào các nguồn lực từ bên ngoài
• 5.3. Một số kinh nghiệm từ quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia giai đoạn 1993 - 2013
• 5.3.1. Về vai trò của Nhà nước trong hoạch định chính sách, cải cách phát triển kinh tế - xã hội
• 5.3.2. Về xây dựng một nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước
• 5.3.3. Về phát huy vai trò kinh tế tư nhân
• 5.3.4. Về tạo lập và thu hút đầu tư
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quá trình phát triển kinh tế xã hội Campuchia 1993 2013

Quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013 là một giai đoạn quan trọng, đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của đất nước sau nhiều năm nội chiến và khủng hoảng. Chính phủ Campuchia đã thực hiện nhiều chính sách nhằm khôi phục và phát triển kinh tế, đồng thời cải thiện đời sống xã hội. Những nỗ lực này đã giúp Campuchia thoát khỏi tình trạng nghèo đói và đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế và hạ tầng.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị Campuchia trước năm 1993

Trước năm 1993, Campuchia trải qua nhiều biến động chính trị và xã hội. Sau khi chế độ Khmer Đỏ sụp đổ, đất nước rơi vào tình trạng hỗn loạn. Hiệp định hòa bình Paris năm 1991 đã tạo điều kiện cho sự chuyển đổi sang nền chính trị dân chủ và khôi phục kinh tế.

1.2. Những chính sách phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 1993 2013

Chính phủ Campuchia đã triển khai nhiều chính sách phát triển kinh tế, bao gồm cải cách kinh tế thị trường và thu hút đầu tư nước ngoài. Những chính sách này đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống người dân.

II. Những thách thức trong quá trình phát triển kinh tế xã hội Campuchia

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, Campuchia vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình phát triển. Các vấn đề như tham nhũng, bất bình đẳng xã hội và sự phụ thuộc vào một số ngành kinh tế đã ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước.

2.1. Thách thức về tham nhũng và quản lý nhà nước

Tham nhũng là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại Campuchia, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và lòng tin của người dân vào chính phủ. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để cải cách quản lý nhà nước và nâng cao tính minh bạch.

2.2. Bất bình đẳng xã hội và khoảng cách giàu nghèo

Sự phát triển kinh tế không đồng đều đã dẫn đến khoảng cách giàu nghèo gia tăng. Các chính sách cần tập trung vào việc cải thiện điều kiện sống cho các nhóm dân cư yếu thế và giảm thiểu bất bình đẳng.

III. Phương pháp và giải pháp phát triển kinh tế xã hội hiệu quả

Để đạt được sự phát triển bền vững, Campuchia cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc cải cách chính sách, tăng cường đầu tư vào giáo dục và y tế, cũng như phát triển hạ tầng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải cách chính sách kinh tế và thu hút đầu tư

Cải cách chính sách kinh tế nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho đầu tư nước ngoài là rất cần thiết. Campuchia cần xây dựng các chính sách hấp dẫn để thu hút vốn đầu tư và công nghệ.

3.2. Đầu tư vào giáo dục và y tế

Đầu tư vào giáo dục và y tế không chỉ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn cải thiện sức khỏe cộng đồng. Đây là những yếu tố then chốt để phát triển bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phát triển Campuchia

Nghiên cứu về quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Campuchia từ năm 1993 đến 2013 đã chỉ ra nhiều bài học quý giá. Những thành công và hạn chế trong phát triển có thể được áp dụng cho các quốc gia đang phát triển khác.

4.1. Những bài học từ thành công trong phát triển kinh tế

Campuchia đã chứng minh rằng việc áp dụng các chính sách phát triển kinh tế hợp lý có thể mang lại kết quả tích cực. Các quốc gia khác có thể học hỏi từ kinh nghiệm này để thúc đẩy sự phát triển của mình.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng cho các quốc gia khác

Kết quả nghiên cứu về phát triển kinh tế - xã hội của Campuchia có thể được áp dụng cho các quốc gia đang phát triển khác, giúp họ tìm ra các giải pháp phù hợp với bối cảnh của mình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Campuchia

Kết luận về quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Campuchia từ năm 1993 đến 2013 cho thấy rằng, mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với những chính sách đúng đắn, Campuchia có thể tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

5.1. Triển vọng phát triển kinh tế Campuchia trong tương lai

Với những nỗ lực cải cách và phát triển, Campuchia có triển vọng trở thành một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất trong khu vực Đông Nam Á.

5.2. Tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong phát triển

Hợp tác quốc tế sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Campuchia phát triển bền vững. Các mối quan hệ hợp tác với các quốc gia khác sẽ giúp Campuchia thu hút đầu tư và công nghệ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử "Quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Trần Hải Định, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Công Khanh, chuyên ngành Lịch sử thế giới (mã số 9229011) tại Trường Đại học Vinh (2018).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu: Sau khi Hiệp định Hòa bình Paris được ký kết vào ngày 23/10/1991 và cuộc Tổng tuyển cử dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc diễn ra vào tháng 5/1993, Vương quốc Campuchia tái lập thể chế Quân chủ lập hiến, mở ra một thời kỳ lịch sử mới. Bước ra khỏi hơn hai thập kỷ nội chiến tàn khốc và thảm họa diệt chủng Khmer Đỏ, đất nước Campuchia phải đối mặt với vô vàn thách thức: cơ sở hạ tầng bị tàn phá nặng nề, cơ cấu kinh tế lạc hậu dựa chủ yếu vào nông nghiệp tự cấp tự túc, nguồn vốn tích lũy thiếu hụt, trình độ dân trí thấp và bộ máy quản lý thiếu thốn nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ, Chính phủ Hoàng gia Campuchia đã ban hành và thực thi hàng loạt chính sách, kế hoạch nhằm ổn định chính trị, tái thiết kinh tế và chuyển đổi từ mô hình kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường.

Mặc dù đạt được những chuyển biến đáng kể về tăng trưởng kinh tế và an sinh xã hội, Campuchia vẫn bộc lộ nhiều hạn chế nội tại như tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng dựa vào số ít ngành trụ cột, chênh lệch phát triển vùng miền, gia tăng khoảng cách giàu nghèo, tình trạng tham nhũng và mức độ phụ thuộc lớn vào nguồn lực bên ngoài. Trước yêu cầu hiểu rõ thực trạng vận động lịch sử của quốc gia láng giềng có quan hệ mật thiết trên bán đảo Đông Dương và trong khối Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), việc nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của Campuchia giai đoạn 1993 - 2013 là một nhiệm vụ khoa học cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cho các nước đang phát triển, bao gồm Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu: Luận án hướng đến mục tiêu nghiên cứu đầy đủ, hệ thống và chuyên sâu về quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia trong giai đoạn 1993 - 2013, làm rõ thực trạng sự vận động, phát triển về kinh tế - xã hội, lý giải những nguyên nhân thành công và hạn chế, rút ra những đặc điểm và một số bài học kinh nghiệm từ quá trình phát triển đó.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Phân tích những nhân tố tác động đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia giai đoạn 1993 - 2013.
2. Phân tích các chính sách phát triển, làm rõ quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đánh giá những thành tựu, hạn chế của kinh tế, một số lĩnh vực xã hội, nguyên nhân đạt được thành tựu và hạn chế của kinh tế - xã hội ở Vương quốc Campuchia trong giai đoạn 1993 - 2013.
3. Rút ra những đặc điểm và bài học kinh nghiệm từ quá trình phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 1993 - 2013 của Vương quốc Campuchia.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận dưới góc độ khoa học lịch sử. Về kinh tế, tập trung vào sự hình thành, thực thi chính sách, kế hoạch và các kết quả tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu. Về xã hội, khảo sát các lĩnh vực giáo dục, y tế, xóa đói giảm nghèo, an sinh xã hội, cơ sở hạ tầng xã hội và dịch vụ công.
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm từ năm 1993 (thời điểm tái lập thể chế Quân chủ lập hiến) đến tháng 7/2013 (thời điểm kết thúc nhiệm kỳ IV của Quốc hội Campuchia). Để đảm bảo tính hệ thống, luận án có liên hệ bối cảnh giai đoạn 1979 - 1992 và những biến chuyển sau năm 2013.
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Vương quốc Campuchia, đặt trong tương quan khu vực Đông Nam Á và quốc tế.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã khảo sát và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo ba nhóm chính:

Các công trình nghiên cứu của các tác giả Việt Nam:

• Nhóm công trình lịch sử, chính trị, đối ngoại và kinh tế tổng quát: Phạm Đức Thành (1995) với chuyên khảo Lịch sử Campuchia; Đề tài cấp Bộ của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (1997) Campuchia sau giải pháp chính trị; Phạm Đức Thành (chủ nhiệm, 2004) với đề tài Campuchia gia nhập WTO và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam; Đề tài cấp Bộ của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (2005) Lộ trình Campuchia gia nhập WTO và tác động của chúng đến chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Campuchia; Lê Văn Cương và cộng sự (2006) với đề tài cấp Nhà nước Các xu hướng chủ yếu của Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào, Vương quốc Campuchia trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI và tác động của nó đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam; Nguyễn Sỹ Tuấn (chủ nhiệm, 2010) với đề tài cấp Nhà nước về vùng biên giới đất liền Việt Nam - Campuchia; Nguyễn Tiến Ngọc và cộng sự (2008) với đề tài cấp Bộ Tình hình Campuchia, quan hệ Việt Nam - Campuchia sau Hiệp định Paris về Campuchia và chính sách của ta; Nguyễn Duy Dũng (chủ biên, 2010, 2012) với các công trình nghiên cứu về Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia; Lê Thị Ái Lâm (2006) với đề tài Thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội Campuchia từ thập kỷ 90 đến nay; Nguyễn Văn Hà và cộng sự (2011) với đề tài Những vấn đề chính trị, kinh tế nổi bật của Campuchia giai đoạn 2011 - 2020 và tác động chủ yếu đến Việt Nam; Trần Xuân Hiệp (2014) với chuyên khảo Quan hệ Việt Nam - Campuchia từ sau Chiến tranh Lạnh.
• Các bài báo khoa học chuyên ngành: Các nghiên cứu của Hoàng Thị Minh Hoa và Nguyễn Văn Cường (2005), Hoàng Thị Minh Hoa và Trịnh Văn Minh (2007), Lê Phương Hòa, Nguyễn Hồng Nhung, Nguyễn Thành Văn (2012), Hoàng Kinh Thất, Hoàng Ngọc Phong, Nguyễn Thị Hoàng Điệp, và chuỗi bài viết của Nguyễn Văn Hà về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), hội nhập kinh tế và quan hệ Campuchia - Trung Quốc.

Các công trình nghiên cứu của các tác giả Campuchia:

• Viện Quốc gia về Dữ liệu Campuchia (1994) với công trình Theo dõi kinh tế - xã hội Campuchia; Hội đồng Phát triển Campuchia (1998) với ấn phẩm Tiến lên phía trước, khắc phục và phát triển Campuchia dựa trên quan điểm chiến lược; Keat Chunn và Aun Porn Moniroth (1999) với Sự phát triển kinh tế của Campuchia - những chính sách chiến lược và quá trình thực hiện; Sok Touch (2003) với Sự phát triển kinh tế và chính sách cải cách ở Campuchia, thách thức và triển vọng trong quá trình hội nhập; Keo Norin (1999, 2002) với các tập sách Sự phân tích vấn đề cần giải quyết tại Campuchia và Vấn đề bất cập và quan điểm cải cách vì sự phát triển Campuchia; Kao Kim Hourn (2000) với Campuchia trong thiên niên kỷ mới, khép lại quá khứ và hướng tới tương lai; Vandy Kaonn (2012) với các bộ sách Lịch sử Campuchia từ chế độ thực dân Pháp đến nay và Giấc mơ và sự thật; Chhay Sophal với tác phẩm Hun Sen: Chính trị và Quyền lực hơn 40 năm trong lịch sử Khmer.
• Hệ thống luận án tiến sĩ và thạc sĩ chuyên sâu: Sa Sambo (1995) nghiên cứu huy động vốn đầu tư; Ouk Vanna (2004) nghiên cứu giải pháp phát triển du lịch; Kong Putheara (2005) nghiên cứu xuất khẩu hàng may mặc; Lors Pinit (2005) nghiên cứu thu hút FDI vào công nghiệp; Vuth Phanna (2009) nghiên cứu hội nhập kinh tế và chuyển dịch cơ cấu; Sok Dareth (2011, 2015) nghiên cứu quan hệ Campuchia - ASEAN và cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc (1993 - 2013); Yang Peou (2014) nghiên cứu quan hệ Campuchia - Thái Lan; Ly Rotha (2015) nghiên cứu vai trò của dịch vụ tài chính.

Các công trình của các tác giả quốc tế khác:

• David Chandler (1998/2009) với công trình History of Cambodia (Lịch sử Campuchia); Joel Brinkley (2012) với Cambodia’s curse: The modern history of a trouble land; Carlyle A. Thayer (2013) nghiên cứu quan hệ Trung Quốc với Lào và Campuchia; Aun Porn Moniroth (2007) trong báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) về kinh nghiệm hội nhập kinh tế của Campuchia tại Đông Á.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Qua khảo sát tài liệu, tác giả nhận thấy phần lớn các công trình đã công bố chỉ tiếp cận từng mặt đơn lẻ (chính trị, ngoại giao, biên giới, hoặc một ngành kinh tế cụ thể như may mặc, du lịch, tài chính, FDI), hoặc nghiên cứu từ góc nhìn quan hệ quốc tế của Việt Nam. Chưa có một công trình nào ở Việt Nam khảo sát toàn diện, hệ thống và chuyên sâu toàn bộ quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia trong trọn vẹn 20 năm (1993 - 2013) dưới góc độ khoa học lịch sử, chưa phân kỳ làm rõ sự chuyển biến về chất của từng giai đoạn, cũng như chưa tổng kết đầy đủ các đặc điểm và bài học kinh nghiệm lịch sử của quá trình này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Luận án dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về duy vật lịch sử và lý luận hình thái kinh tế - xã hội để phân tích mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng kinh tế và kiến trúc thượng tầng chính trị - xã hội tại Campuchia.
• Phương pháp nghiên cứu chuyên ngành: Luận án sử dụng hai phương pháp chủ yếu của khoa học lịch sử là phương pháp lịch sử (tái hiện quá trình vận động của các sự kiện, hiện tượng theo trình tự thời gian khách quan) và phương pháp lôgic (khái quát bản chất, quy luật, nguyên nhân và các mối liên hệ nội tại).
• Phương pháp liên ngành: Kết hợp các phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp tư liệu, đối chiếu, so sánh và suy luận lôgic nhằm xử lý các nguồn dữ liệu kinh tế - xã hội.
• Nguồn tư liệu và dữ liệu:
  • Tài liệu gốc: Các cương lĩnh chính trị, nghị quyết, văn kiện, văn bản quy phạm pháp luật và báo cáo tổng kết của Chính phủ Hoàng gia Campuchia, các bộ ngành và các chính đảng (CPP, FUNCINPEC, SRP, HRP, CNRP); các số liệu thống kê chính thức của Viện Thống kê Quốc gia Campuchia (NIS), Hội đồng Phát triển Campuchia (CDC), Ủy ban Bầu cử Quốc gia (NEC); các báo cáo, tài liệu thống kê của các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Liên Hợp Quốc (UNDP, UNESCO, UNICEF, WHO, WFP).
  • Tài liệu tham khảo: Các công trình nghiên cứu lịch sử Đông Nam Á, lịch sử Campuchia, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, tạp chí chuyên ngành và kỷ yếu hội thảo khoa học trong và ngoài nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này tập hợp, phân loại và đánh giá chi tiết tình hình nghiên cứu của các học giả Việt Nam, Campuchia và quốc tế liên quan đến đất nước Campuchia và sự phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 1993 - 2013. Tác giả chỉ ra những thành tựu của các công trình đi trước, làm rõ những khoảng trống khoa học và xác định bốn vấn đề trọng tâm mà luận án cần giải quyết: làm rõ các nhân tố tác động, phân tích quá trình hoạch định và thực thi chính sách, đánh giá thành tựu - hạn chế, đúc kết đặc điểm và bài học kinh nghiệm.

Chương 2. Những nhân tố tác động đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013

Chương 2 làm rõ các yếu tố quốc tế, khu vực và trong nước định hình sự phát triển của Campuchia:

1. Bối cảnh thế giới và khu vực Đông Nam Á: Sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh đưa quan hệ quốc tế chuyển từ đối đầu sang đối thoại và hợp tác vì lợi ích quốc gia; sự điều chỉnh chiến lược của các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga, Ấn Độ; xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế gắn liền với sự hình thành các định chế kinh tế (WTO, APEC, AFTA); sự mở rộng của ASEAN và việc Campuchia gia nhập ASEAN năm 1999, tham gia các cơ chế hợp tác Tiểu vùng Mekong mở rộng (GMS) và Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia (CLV).
2. Tình hình Campuchia giai đoạn 1979 - 1992: Sau khi lật đổ chế độ diệt chủng Pol Pot (07/01/1979), nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia ban hành Hiến pháp 1981, thực hiện chính sách hòa giải dân tộc, vừa xây dựng chính quyền vừa phòng chống sự chống phá của tàn quân Khmer Đỏ. Giai đoạn này kinh tế từng bước hồi phục: diện tích cây lương thực tăng từ 866,4 nghìn ha (1979/1980) lên 1,8 triệu ha (1986/1987), sản lượng thóc tăng từ 567,12 nghìn tấn lên 2.177,39 nghìn tấn; phục hồi trên 5 vạn ha cao su (sản lượng mủ khô đạt 5 vạn tấn năm 1990); sản lượng thủy sản tăng từ 20 nghìn tấn lên 135 nghìn tấn; khôi phục khoảng 200 cơ sở công nghiệp; số học sinh phổ thông tăng từ 952.400 lên 1,3 triệu học sinh, giáo viên tăng từ 22.000 lên 54.000 người.
3. Tình hình chính trị và chính sách đối ngoại giai đoạn 1993 - 2013: Sự hình thành thể chế Quân chủ lập hiến sau Tổng tuyển cử 1993; diễn biến bốn kỳ bầu cử Quốc hội (khóa I: 1993, khóa II: 1998, khóa III: 2003, khóa IV: 2008) và cuộc bầu cử khóa V (2013); thành lập Thượng viện (1999) và tổ chức bầu cử Hội đồng địa phương (xã/phường từ năm 2002, tỉnh/huyện từ năm 2009). Điểm nhấn chính trị là sự dịch chuyển tương quan lực lượng: đảng FUNCINPEC liên tục suy thoái; Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) củng cố vững chắc vai trò đảng cầm quyền; sự nổi lên của các đảng đối lập như Đảng Sam Rainsy (SRP) và Đảng Nhân quyền (HRP), sau đó hợp nhất thành Đảng Cứu nước Campuchia (CNRP). Về đối ngoại, Campuchia thi hành đường lối đa dạng hóa, đa phương hóa, hội nhập sâu rộng vào các tổ chức quốc tế và cân bằng quan hệ với các nước lớn.

Kỳ bầu cử Quốc hội	Tổng số ghế	Đảng CPP	Đảng FUNCINPEC	Đảng SRP / CNRP	Các đảng khác
Khóa I (Tháng 5/1993)	120	51	58	-	11 (BLDP: 10, Molinaka: 1)
Khóa II (Tháng 7/1998)	122	64	43	15 (SRP)	0
Khóa III (Tháng 7/2003)	123	73	26	24 (SRP)	0
Khóa IV (Tháng 7/2008)	123	90	2	26 (SRP)	5 (HRP: 3, NRP: 2)
Khóa V (Tháng 7/2013)	123	68	0	55 (CNRP)	0

Chương 3. Quá trình phát triển kinh tế của Vương quốc Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013

Chương 3 phân kỳ và khảo sát tiến trình phát triển kinh tế theo hai giai đoạn:

1. Giai đoạn tái thiết và cơ cấu lại nền kinh tế (1993 - 2003): Chính phủ thực thi Chương trình Quốc gia Phục hồi và Phát triển (NPRD), Kế hoạch Thực hiện (INPRD), Kế hoạch Phát triển Kinh tế Xã hội lần thứ nhất (SEDP I: 1996 - 2000), Luật Đầu tư (1994). Trọng tâm là chuyển đổi sang kinh tế thị trường, khôi phục mạng lưới giao thông, kiểm soát lạm phát, củng cố hệ thống tài chính - ngân hàng, đẩy mạnh nông nghiệp và ban hành các chính sách ưu đãi thu hút vốn FDI vào ngành công nghiệp dệt may xuất khẩu.
2. Giai đoạn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải cách và mở rộng hợp tác để phát triển (2004 - 2013): Đánh dấu bằng việc Campuchia chính thức gia nhập WTO (2004), triển khai "Chiến lược Tứ giác" (Rectangular Strategy) giai đoạn I và II, SEDP II và Kế hoạch Phát triển Chiến lược Quốc gia (NSDP). Nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng GDP cao bình quân trên 7-10%/năm trước khi chịu tác động ngắn hạn của khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, sau đó phục hồi nhanh chóng từ năm 2010. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại: tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng nhanh, hình thành các Khu Kinh tế Đặc biệt (SEZ), du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, xuất khẩu gạo và hàng dệt may tăng trưởng vượt bậc.

Chương 4. Sự phát triển xã hội của Vương quốc Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013

Chương này đánh giá các chính sách xã hội và sự chuyển biến thực tế trên các lĩnh vực:

1. Chính sách và kế hoạch phát triển xã hội: Triển khai Kế hoạch Quốc gia Giáo dục cho mọi người (EFA), Kế hoạch Chiến lược Y tế, Chiến lược Giảm nghèo (PRSP) và các chính sách an sinh xã hội.
2. Phát triển giáo dục: Mở rộng mạng lưới trường lớp từ mầm non, tiểu học, trung học cơ sở (THCS), trung học phổ thông (THPT) đến giáo dục đại học (GDĐH). Tỷ lệ biết chữ của dân số từ 15 tuổi trở lên cải thiện đáng kể trong giai đoạn 2004 - 2013; đội ngũ giáo viên được nâng cao về số lượng và trình độ đào tạo.
3. Phát triển y tế và chăm sóc sức khỏe cộng đồng: Cải thiện mạng lưới trạm y tế cơ sở và bệnh viện, kiểm soát hiệu quả các dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như sốt rét, lao và HIV/AIDS, giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em và bà mẹ khi sinh.
4. An sinh và phúc lợi xã hội: Tỷ lệ nghèo giảm mạnh từ mức trên 40-50% trong thập niên 1990 xuống dưới 20% vào năm 2013; GDP bình quân đầu người tăng trưởng ổn định.
5. Hạ tầng xã hội và dịch vụ công: Mạng lưới cấp nước sạch, hệ thống lưới điện nông thôn được mở rộng; số lượng thuê bao điện thoại di động và thuê bao Internet bùng nổ trong giai đoạn 2008 - 2011; cải cách hành chính công từng bước được kiện toàn.

Chương 5. Nhận xét về quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013

Chương cuối tổng kết toàn bộ tiến trình lịch sử:

1. Thành tựu và hạn chế:
   • Thành tựu: Giữ vững hòa bình, ổn định chính trị; duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và liên tục trong hai thập kỷ; chuyển đổi mô hình kinh tế thành công; đời sống vật chất và văn hóa của người dân được nâng cao; vị thế quốc tế của đất nước được cải thiện rõ rệt.
   • Hạn chế: Tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng; cơ cấu kinh tế phụ thuộc vào số ít ngành mũi nhọn dễ bị tổn thương trước biến động quốc tế; kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ; khoảng cách giàu nghèo và chênh lệch nông thôn - thành thị còn lớn; tệ nạn tham nhũng chưa được giải quyết triệt để; chất lượng nguồn nhân lực thấp.
2. Bốn đặc điểm nổi bật:
   • Phát triển kinh tế - xã hội có điểm xuất phát rất thấp nhưng đạt tốc độ khá nhanh.
   • Bị chi phối trực tiếp bởi thể chế chính trị đa đảng và hệ thống kinh tế thị trường.
   • Sự phát triển diễn ra không đồng đều và mất cân đối giữa các vùng, các ngành kinh tế.
   • Dựa nhiều vào các nguồn lực từ bên ngoài (vốn viện trợ ODA, vốn đầu tư FDI, thị trường xuất khẩu ưu đãi).
3. Một số kinh nghiệm lịch sử:
   • Về vai trò của Nhà nước trong việc hoạch định chính sách, cải cách thể chế và điều hành kinh tế - xã hội.
   • Về xây dựng nền kinh tế thị trường có sự quản lý, điều tiết linh hoạt của Nhà nước.
   • Về phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân như một động lực then chốt.
   • Về tạo lập môi trường thuận lợi để thu hút và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt khoa học và lý luận:

1. Luận án là công trình chuyên khảo nghiên cứu có hệ thống, toàn diện và chuyên sâu đầu tiên ở Việt Nam về toàn bộ quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia trong giai đoạn 1993 - 2013 dưới góc độ khoa học lịch sử.
2. Luận án phân tích, luận giải sâu sắc các nhân tố khách quan và chủ quan tác động đến sự vận động của kinh tế - xã hội Campuchia; làm rõ tính tất yếu của việc chuyển đổi mô hình kinh tế gắn liền với tái lập thể chế chính trị Quân chủ lập hiến và hội nhập quốc tế.
3. Luận án xác lập căn cứ khoa học cho việc phân kỳ lịch sử phát triển kinh tế Campuchia thành hai giai đoạn (1993 - 2003 và 2004 - 2013), phản ánh đúng sự biến đổi về chất trong chính sách và thành tựu phát triển.
4. Luận án khái quát hóa 4 đặc điểm cốt lõi của tiến trình phát triển kinh tế - xã hội Campuchia trong 20 năm, làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế với ổn định chính trị - xã hội trong điều kiện một quốc gia vừa bước ra khỏi chiến tranh.

Đóng góp về mặt thực tiễn và kiến nghị:

1. Rút ra 4 bài học kinh nghiệm lịch sử có giá trị thực tiễn đối với công tác hoạch định và thực thi chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các nước đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam.
2. Cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử và các luận cứ khoa học giúp các cơ quan quản lý nhà nước của Việt Nam tham khảo trong việc xây dựng chính sách đối ngoại, thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư và liên kết phát triển bền vững vùng biên giới cũng như trong khuôn khổ Tam giác phát triển CLV và ASEAN.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu trọng tâm từ năm 1993 đến tháng 7/2013 (kết thúc nhiệm kỳ IV của Quốc hội). Do đặc thù tiếp cận nguồn dữ liệu thống kê từ các cơ quan quản lý nhà nước Campuchia trong điều kiện chuyển đổi, một số số liệu thống kê chi tiết về các dịch vụ công vi mô tại địa phương và khu vực nông thôn vùng sâu vùng xa chưa thật sự đồng bộ qua tất cả các năm.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục khảo sát, theo dõi sự phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia từ sau cuộc bầu cử Quốc hội khóa V năm 2013 đến nay, đặc biệt là việc triển khai các giai đoạn tiếp theo của "Chiến lược Tứ giác", tác động từ sự phân cực chính trị sâu sắc hơn, và xu hướng chuyển dịch chính sách đối ngoại trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tại khu vực Đông Nam Á ngày càng gia tăng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, học viên cao học và sinh viên thuộc các chuyên ngành Lịch sử thế giới, Quan hệ quốc tế, Đông Nam Á học, Kinh tế phát triển và Chính sách công.
• Giá trị thực tiễn cho cơ quan quản lý: Luận án cung cấp dữ liệu nền tảng cho các nhà hoạch định chính sách đối ngoại, ngoại giao kinh tế, các cơ quan an ninh - quốc phòng và các địa phương có chung đường biên giới với Campuchia trong việc tìm hiểu đối tác, thúc đẩy hợp tác song phương và đa phương.
• Nội dung đáng tham khảo nhất: Hệ thống hóa chính sách phát triển kinh tế - xã hội (NPRD, SEDP, Chiến lược Tứ giác), số liệu phân tích kết quả bầu cử chính trị qua 5 nhiệm kỳ Quốc hội, và các bài học kinh nghiệm về quản lý nhà nước, thu hút FDI trong điều kiện chuyển đổi kinh tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thể chế chính trị của Vương quốc Campuchia được tái lập và vận hành như thế nào sau cuộc Tổng tuyển cử năm 1993? Sau cuộc Tổng tuyển cử tháng 5/1993 do Liên Hợp Quốc giám sát, Quốc hội Campuchia thông qua Hiến pháp mới vào ngày 21/9/1993, chính thức tái lập nền Quân chủ lập hiến với chế độ tự do dân chủ đa đảng. Quốc vương Norodom Sihanouk trở lại ngai vàng. Chính phủ Liên hiệp nhiệm kỳ I vận hành theo cơ chế đồng Thủ tướng đặc thù: Hoàng thân Norodom Ranariddh (Đảng FUNCINPEC) là Thủ tướng thứ nhất và Hun Sen (Đảng CPP) là Thủ tướng thứ hai.

2. Tương quan lực lượng giữa các đảng phái chính trị lớn tại Campuchia có sự biến đổi căn bản nào trong giai đoạn 1993 - 2013? Giai đoạn 1993 - 2013 chứng kiến ba xu hướng chính trị nổi bật:

• Đảng bảo hoàng FUNCINPEC suy thoái nhanh chóng: từ vị trí dẫn đầu với 58 ghế (1993) giảm xuống 43 ghế (1998), 26 ghế (2003), 2 ghế (2008) và mất hoàn toàn ghế trong Quốc hội khóa V (2013).
• Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) củng cố ưu thế tuyệt đối: từ 51 ghế (1993) tăng lên 64 ghế (1998), 73 ghế (2003), đạt đỉnh cao 90/123 ghế (2008), giữ quyền lãnh đạo Chính phủ liên tục qua các nhiệm kỳ do Thủ tướng Hun Sen đứng đầu.
• Sự nổi lên của phe đối lập: Đảng Sam Rainsy (SRP) và Đảng Nhân quyền (HRP) từng bước mở rộng ảnh hưởng, sau đó hợp nhất thành Đảng Cứu nước Campuchia (CNRP) vào năm 2012 và giành tới 55/123 ghế trong cuộc bầu cử năm 2013.

3. Quá trình phát triển kinh tế Campuchia giai đoạn 1993 - 2013 được phân chia thành những giai đoạn nào và trọng tâm của từng giai đoạn là gì? Tiến trình phát triển kinh tế được chia làm 2 giai đoạn lớn:

• Giai đoạn 1993 - 2003 (Tái thiết và cơ cấu lại nền kinh tế): Trọng tâm là chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường, khôi phục hạ tầng đổ nát sau chiến tranh, kiểm soát lạm phát, ổn định tài chính, phục hồi nông nghiệp và bước đầu thu hút FDI vào ngành dệt may thông qua NPRD, INPRD và SEDP I.
• Giai đoạn 2004 - 2013 (Thúc đẩy tăng trưởng, cải cách và mở rộng hợp tác): Mở đầu bằng việc gia nhập WTO (2004), thực thi "Chiến lược Tứ giác" (giai đoạn I và II) và Kế hoạch Chiến lược Quốc gia (NSDP), đẩy mạnh xuất khẩu dệt may, xây dựng các Khu Kinh tế Đặc biệt (SEZ), thúc đẩy du lịch thành ngành mũi nhọn và gia tăng xuất khẩu gạo.

4. Sự phát triển trên các lĩnh vực xã hội cơ bản của Campuchia từ năm 1993 đến năm 2013 đạt được những kết quả cụ thể nào?

• Giáo dục: Mạng lưới trường học mở rộng ở tất cả các cấp từ tiểu học, THCS, THPT đến đại học; số lượng giáo viên và học sinh tăng đều đặn; tỷ lệ biết chữ ở nhóm dân số từ 15 tuổi trở lên tăng mạnh.
• Y tế: Mạng lưới y tế cơ sở được phục hồi, kiểm soát thành công các dịch bệnh như sốt rét, lao, HIV/AIDS, giảm tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh.
• An sinh xã hội và giảm nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo trên cả nước giảm từ mức trên 40-50% vào đầu những năm 1990 xuống dưới mức 20% vào năm 2013; GDP bình quân đầu người tăng liên tục.
• Hạ tầng xã hội: Mạng lưới viễn thông, thuê bao điện thoại di động và thuê bao Internet ghi nhận mức tăng trưởng bùng nổ giai đoạn 2008 - 2011; cấp điện, cấp nước sạch nông thôn từng bước được cải thiện.

5. Bốn đặc điểm nổi bật của quá trình phát triển kinh tế - xã hội Vương quốc Campuchia (1993 - 2013) được tác giả tổng kết là gì? Tác giả đúc kết bốn đặc điểm chính:

• Điểm xuất phát kinh tế - xã hội rất thấp do hậu quả chiến tranh nhưng tốc độ tăng trưởng đạt mức khá nhanh và liên tục.
• Sự phát triển bị chi phối trực tiếp bởi thể chế chính trị đa đảng và hệ thống kinh tế thị trường.
• Sự phát triển diễn ra không đồng đều, mất cân đối giữa các vùng miền và giữa các ngành kinh tế.
• Nền kinh tế phụ thuộc lớn vào các nguồn lực từ bên ngoài như vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), viện trợ phát triển chính thức (ODA) và thị trường xuất khẩu quốc tế.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Hải Định là một công trình nghiên cứu chuyên khảo có giá trị khoa học và độ tin cậy cao, tái hiện một cách hệ thống, toàn diện và khách quan bức tranh phát triển kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia trong 20 năm tái thiết và hội nhập (1993 - 2013). Dưới góc độ khoa học lịch sử, tác giả đã làm rõ các nhân tố tác động, phân kỳ chính xác hai giai đoạn phát triển kinh tế và đánh giá sâu sắc các biến chuyển xã hội then chốt. Những phát hiện về thành tựu, hạn chế, 4 đặc điểm cốt lõi và hệ thống bài học kinh nghiệm lịch sử mà luận án đúc kết mang lại nguồn tư liệu học thuật giá trị cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và hoạch định chính sách tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Nghiên cứu về Campuchia nói chung, sự phát triển kinh tế - xã hội của Campuchia nói riêng là chủ đề thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu, nhiều chính trị gia. Qua khảo sát, tiếp xúc với các nguồn tư liệu trong và ngoài nước, chúng tôi nhận thấy về quá trình phát triển kinh tế - xã hội Camuchia sau khi tái lập vương quốc đã có một số nhà nghiên cứu đề cập ở những khía cạnh khác nhau. Những công trình nghiên cứu của các tác giả Việt Nam Trước khi gia nhập ASEAN, việc nghiên cứu về các nước Đông Nam Á nói chung, nghiên cứu về Campuchia của các tác giả Việt Nam chưa nhiều. Từ những năm 90 của thế XX, trong quá trình hội nhập ASEAN, các nhà nghiên cứu Việt Nam đã quan tâm nhiều đến việc nghiên cứu lịch sử các nước trong khu vực, trong đó có lịch sử Campuchia.

Tuy nhiên, hướng nghiên cứu chính vẫn tập trung đề cập đến chính sách đối ngoại và quan hệ Campuchia với một số nước. Trong đó, khi đề cập đến vấn đề nghiên cứu của mình, các học giả có trình bày một số vấn đề liên quan đến sự phát triển kinh tế - xã hội Campuchia nhưng ở mức độ sơ lược và khái quát. Nhóm những công trình nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, chính trị - xã hội, chính sách hợp tác, quan hệ đối ngoại trong đó có đề cập đến kinh tế - xã hội Campuchia (1993 - 2013) có: Tác giả Phạm Đức Thành (1995) trong cuốn Lịch sử Campuchia, NXB Văn hóa Thông tin [40] với 10 chương đã nghiên cứu lịch sử Campuchia từ buổi đầu dựng nước đến những năm 90 của thế kỷ XX. Đây là một công trình nghiên cứu khá toàn diện và có hệ thống về các lĩnh vực lịch sử, văn hóa, kinh tế, xã hội Campuchia.

Tuy vấn đề phát triển kinh tế - xã hội Campuchia từ sau năm 1993 chưa được chú trọng đề cập một cách đầy đủ, toàn diện, song đây là tài liệu tham khảo hữu ích và góp phần cung cấp cái nhìn tổng quát cho tác giả trong quá trình nghiên cứu nội dung luận án. Năm 1997, Đề tài cấp Bộ, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á Campuchia sau giải pháp chính trị [7] đã nghiên cứu diễn biến chính trị, cuộc đấu tranh vì hòa giải, hòa hợp dân tộc của Campuchia và chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Chính phủ Vương quốc Campuchia nhiệm kỳ I (1993 - 1998). Đề tài cấp Bộ Campuchia gia nhập WTO và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam do Phạm Đức Thành (Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, 2004) làm chủ nhiệm [41] đã tìm hiểu về quá trình gia nhập WTO của Campuchia và những thuận lợi, khó khăn khi Campuchia gia nhập tổ chức này. Đề tài khẳng định việc gia nhập WTO của Campuchia là một dấu mốc quan trọng đánh dấu sự hội nhập, phát triển 8 kinh tế - xã hội của Vương quốc này.

Đồng thời, đề tài cũng đưa ra những đề xuất kiến nghị cho Việt Nam trong quá trình gia nhập WTO. Tiếp đó, năm 2005, Đề tài cấp Bộ của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á Lộ trình Campuchia gia nhập WTO và tác động của chúng đến chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Campuchia” [6] đã tập trung nghiên cứu lộ trình gia nhập WTO của Campuchia năm 2004 và bước đầu phân tích những thay đổi trong chính sách kinh tế - xã hội của Campuchia sau khi gia nhập WTO. Đề tài độc lập cấp Nhà nước của Lê Văn Cương và cộng sự (2006) Các xu hướng chủ yếu của Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào, Vương quốc Campuchia trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI và tác động của nó đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam [3] đã phân tích, đánh giá một cách tương đối toàn diện các nhân tố tác động đến xu hướng phát triển của CHDCND Lào và Vương quốc Campuchia trong những năm đầu thế kỷ XXI và tác động của nó đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam. Trong chương 7 của đề tài, các tác giả đã đưa ra khả năng phát triển của đất nước này trong những năm tiếp theo.

Đề tài cấp Nhà nước (2010) Cơ sở lịch sử, chính trị, xã hội, văn hóa và pháp lý của vùng biên giới đất liền Việt Nam - Campuchia và những giải pháp nhằm phát triển bền vững vùng biên giới giữa hai nước do Nguyễn Sỹ Tuấn làm chủ nhiệm [43] đã phân tích những tác động của nền tảng xã hội đến sự phát triển kinh tế như đặc điểm cư dân/dân tộc, vấn đề sinh kế, đặc trưng văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng. của vùng biên giới đất liền Việt Nam - Campuchia. Đặc biệt, trong chương V, các tác giả đã đi sâu nghiên cứu đặc điểm, hiện trạng kinh tế - xã hội và quan hệ thương mại đầu tư khu vực biên giới giữa Việt Nam - Campuchia. Nguyễn Tiến Ngọc và cộng sự (2008) với đề tài cấp Bộ Tình hình Campuchia, quan hệ Việt Nam - Campuchia sau Hiệp định Paris về Campuchia và chính sách của ta", Ban Đối ngoại Trung ương [31] đã đề cập đến tình hình Campuchia từ sau Hiệp định Paris về Campuchia từ năm 1991 đến 2008, trong đó có tình hình kinh tế - xã hội.

Từ đó, tác giả đã có những đánh giá bước đầu về quan hệ trên một số lĩnh vực giữa hai nước Việt Nam - Campucchia. Tác giả Nguyễn Duy Dũng (Chủ biên, 2010) trong cuốn Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia, từ lý thuyết đến thực tiễn, Nxb Khoa học Xã hội [4] đã tập hợp nhiều nguồn tài liệu gốc đề cập đến các vấn đề chủ yếu như các khuôn khổ lý thuyết về phát triển và quản lý phát triển vùng tam giác; thực trạng phát triển kinh tế xã hội; những vấn đề về dân số, lao động và việc làm các tỉnh trong khu vực tam giác phát triển, trong đó có các tỉnh Đông Bắc Campuchia. Có thể nói, đây là một công trình tham khảo có giá trị cho đề tài dưới góc độ nghiên cứu liên kết phát triển vùng, khu vực. 9 Tác giả Lê Thị Ái Lâm (2006) với đề tài cấp Bộ, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á Thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội Campuchia từ thập kỷ 90 đến nay [25] đã trình bày thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của Campuchia trong giai đoạn đầu cải cách và xây dựng kinh tế thị trường (1994 - 2004).

Trong đề tài này, tác giả đã phân tích các nội dung liên quan đến tăng trường kinh tế, vấn đề dân số, nguồn nhân lực, thị trường lao động, các vấn đề xã hội. Tác giả Nguyễn Văn Hà và cộng sự với đề tài Những vấn đề chính trị, kinh tế nổi bật của Campuchia giai đoạn 2011 - 2020 và tác động chủ yếu đến Việt Nam, (Đề tài cấp Bộ, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, 2011) [13] đã phân tích những vấn đề chính trị nổi bật của Campuchia giai đoạn 2001 - 2010, đánh giá những vấn đề kinh tế nổi bật của Campuchia với một số đặc điểm như duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và dựa trên một số ngành hạn hẹp, thực hiện những cải cách kinh tế và mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại. Trên cơ sở đó, đề tài đã đưa ra những dự báo về tình hình chính trị và kinh tế nổi bật của Campuchia trong giai đoạn 2011 - 2020 và phân tích những tác động chủ yếu đến Việt Nam. Nhóm các công trình nghiên cứu về quan hệ Campuchia với ASEAN và các nước, khu vực, trong đó có đề cập đến kinh tế - xã hội Campuchia tiêu biểu có: Công trình được xuất bản bằng ba thứ tiếng Việt, Lào, Khmer Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia, hợp tác, hữu nghị, phát triển do Nguyễn Duy Dũng chủ biên (NXB Thông tin Truyền thông, 2012) [5] đã tập trung đánh giá thực trạng phát triển trong khu vực Tam giác, nêu lên những thành tựu và hạn chế chủ yếu trong hợp tác khu vực bao gồm: tăng trưởng và mở rộng các quan hệ thương mại và đầu tư, hợp tác trong phát triển cơ sở hạ tầng, nhất là giao thông, thông tin… Trên cơ sở đó, tác giả nêu lên những giải pháp cho sự phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực này.

Cuốn Quan hệ Việt Nam - Campuchia từ sau Chiến tranh Lạnh, Nxb. KHXH, Hà Nội [16] của tác giả Trần Xuân Hiệp (2014), được công bố trên cơ sở Luận án tiến sĩ “Quan hệ Campuchia - Việt Nam (1993 - 2010). Tác giả đã đề cập trong những cơ sở quan trọng của quan hệ hợp tác Việt Nam - Campuchia; nghiên cứu một số lĩnh vực kinh tế của Campuchia trong mối quan hệ hợp tác với Việt Nam, phân tích thực trạng quan hệ hợp tác giữa hai nước và đánh giá những triển vọng hợp tác giữa hai nước. Bên cạnh các công trình nghiên cứu đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp đến kinh tế - xã hội của Vương quốc Campuchia (1993 - 2013), nhiều bài báo, bài nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí khoa học, hội thảo khoa học có đề cập đến một số mặt, một số lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội Campuchia từ 1993 đến 2013 liên quan đến đề tài, có giá trị tham khảo như: 10 Hoàng Thị Minh Hoa, Nguyễn Văn Cường với bài Khái quát về quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam với Lào và Campuchia giai đoạn 1991 - 2005 [18] đã khái quát thực trạng quan hệ kinh tế, thương mại giữa Việt Nam với Lào và Campuchia giai đoạn 1991 - 2005.

Trong nghiên cứu này, nhóm tác giả đã đánh giá những kết quả, hạn chế, nguyên nhân và những triển vọng hợp tác trên lĩnh vực kinh tế, thương mại giữa Việt Nam với Lào và Campuchia những năm tiếp theo. Các tác giả Hoàng Thị Minh Hoa, Trịnh Văn Minh với bài Quan hệ Nhật Bản - Campuchia trên lĩnh vực nông nghiệp nông thôn, giáo dục và y tế (1991 - 2007) [19] đã đi sâu nghiên cứu 3 lĩnh vực chủ yếu trong quan hệ Nhật Bản - Campuchia là nông nghiệp nông thôn, giáo dục và y tế trong giai đoạn 1991 đến năm 2007 với việc phân tích những tiềm năng, lợi thế và những kết quả, hạn chế, khả năng hợp tác trên các lĩnh vực này giữa hai nước.