Phương Pháp Tính Giá Dựa Trên Hoạt Động ABC: Tăng Cường Năng Lực Cạnh Tranh Cho Doanh Nghiệp

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vận dụng phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động abc cho ngành may trường hợp công ty cổ phần, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kế Toán Quản Trị
• Đề tài: Phương Pháp Tính Giá Dựa Trên Hoạt Động: Giải Pháp Tăng Cường Năng Lực Cạnh Tranh Cho Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG (ABC)
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH ABC
• 1.1.1. Sự ra đời của phương pháp ABC
• 1.1.2. Khái niệm về phương pháp ABC
• 1.1.3. Đặc điểm của phương pháp ABC
• 1.1.4. Trình tự thực hiện phương pháp ABC
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT SẢN PHẨM VÀ CÔNG TÁC TÍNH GIÁ THÀNH TRONG NGÀNH MAY - TRƯỜNG HỢP CÔNG TY CỔ PHẦN MAY TRƯỜNG GIANG QUẢNG NAM
• 3. CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ ABC CHO NGÀNH MAY VÀ CỤ THỂ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN MAY TRƯỜNG GIANG

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp tính giá dựa trên hoạt động

Phương pháp tính giá dựa trên hoạt động (ABC) đã trở thành một công cụ quan trọng trong quản lý chi phí cho các doanh nghiệp Việt Nam. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, việc áp dụng phương pháp này giúp doanh nghiệp xác định chính xác chi phí sản xuất và từ đó đưa ra quyết định chiến lược hiệu quả. Phương pháp ABC không chỉ giúp cải thiện độ chính xác trong việc tính giá thành sản phẩm mà còn hỗ trợ trong việc tối ưu hóa quy trình sản xuất.

1.1. Khái niệm và sự ra đời của phương pháp ABC

Phương pháp ABC được phát triển vào những năm 1980 nhằm khắc phục những hạn chế của hệ thống kế toán chi phí truyền thống. Nó tập trung vào việc phân bổ chi phí dựa trên các hoạt động cụ thể, từ đó giúp doanh nghiệp có cái nhìn rõ ràng hơn về chi phí thực tế.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng phương pháp ABC

Việc áp dụng phương pháp ABC mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, bao gồm việc cải thiện độ chính xác trong tính giá thành, hỗ trợ ra quyết định chiến lược và nâng cao năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp có thể xác định được hoạt động nào tạo ra giá trị và hoạt động nào không, từ đó tối ưu hóa quy trình sản xuất.

II. Vấn đề và thách thức trong việc tính giá thành sản phẩm

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn đang gặp khó khăn trong việc tính giá thành sản phẩm một cách chính xác. Phương pháp truyền thống thường dẫn đến sai lệch trong việc phân bổ chi phí, gây ra những quyết định không chính xác. Điều này đặc biệt nghiêm trọng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, nơi mà thông tin chi phí chính xác là yếu tố sống còn.

2.1. Hạn chế của phương pháp tính giá truyền thống

Phương pháp tính giá truyền thống thường dựa vào chi phí nhân công trực tiếp để phân bổ chi phí gián tiếp. Điều này không còn phù hợp trong môi trường sản xuất hiện đại, nơi mà chi phí gián tiếp chiếm tỷ trọng lớn hơn.

2.2. Tác động của việc tính giá không chính xác

Việc tính giá không chính xác có thể dẫn đến những quyết định sai lầm trong chiến lược giá cả, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể mất đi cơ hội thị trường hoặc chịu thiệt hại tài chính lớn.

III. Phương pháp tính giá dựa trên hoạt động ABC và ứng dụng

Phương pháp ABC đã được nhiều doanh nghiệp áp dụng thành công để cải thiện quy trình tính giá thành sản phẩm. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp có được thông tin chi phí chính xác mà còn hỗ trợ trong việc ra quyết định chiến lược.

3.1. Quy trình thực hiện phương pháp ABC

Quy trình thực hiện phương pháp ABC bao gồm việc xác định các hoạt động gây ra chi phí, phân bổ chi phí cho các hoạt động và cuối cùng là tính toán chi phí cho từng sản phẩm dựa trên mức độ sử dụng các hoạt động đó.

3.2. Ví dụ thực tiễn về ứng dụng phương pháp ABC

Nhiều doanh nghiệp trong ngành may mặc đã áp dụng phương pháp ABC để cải thiện độ chính xác trong tính giá thành sản phẩm. Kết quả cho thấy, việc áp dụng phương pháp này đã giúp họ giảm thiểu chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp ABC đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp không chỉ cải thiện được độ chính xác trong tính giá thành mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng phương pháp ABC

Các doanh nghiệp đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong việc quản lý chi phí và ra quyết định chiến lược. Việc áp dụng phương pháp ABC giúp họ có cái nhìn tổng quan hơn về chi phí sản xuất.

4.2. Những bài học rút ra từ ứng dụng thực tiễn

Các doanh nghiệp cần chú ý đến việc đào tạo nhân viên về phương pháp ABC để đảm bảo việc áp dụng hiệu quả. Ngoài ra, cần có sự hỗ trợ từ công nghệ thông tin để tối ưu hóa quy trình tính giá thành.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp ABC

Phương pháp tính giá dựa trên hoạt động (ABC) đã chứng minh được giá trị của nó trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam. Trong tương lai, việc áp dụng phương pháp này sẽ ngày càng trở nên phổ biến và cần thiết.

5.1. Tương lai của phương pháp ABC trong doanh nghiệp

Với sự phát triển của công nghệ thông tin, phương pháp ABC sẽ ngày càng được cải tiến và ứng dụng rộng rãi hơn trong các doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp có được thông tin chi phí chính xác và kịp thời.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt Nam

Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và áp dụng phương pháp ABC để nâng cao khả năng cạnh tranh. Việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên sẽ là chìa khóa để thành công trong việc áp dụng phương pháp này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO vào năm 2007 và đẩy mạnh thực thi các hiệp định thương mại tự do khu vực AFTA, ngành dệt may trong nước đã phải đối mặt với áp lực cạnh tranh khốc liệt trên thị trường quốc tế. Trong môi trường kinh doanh hiện đại, phương pháp kế toán chi phí truyền thống vốn phân bổ chi phí sản xuất chung dựa trên một tiêu thức đơn nhất như chi phí nhân công trực tiếp đã bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng, gây sai lệch giá thành sản phẩm từ 15% đến 25%. Sự thiếu chính xác này trực tiếp dẫn đến các quyết định chiến lược sai lầm trong việc định giá gia công và đàm phán hợp đồng thương mại.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải quyết tình trạng méo mó thông tin giá thành tại các doanh nghiệp may mặc thông qua việc ứng dụng phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động (Activity-Based Costing - ABC). Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về hệ thống tính giá ABC; phân tích toàn diện thực trạng công tác hạch toán chi phí tại đơn vị thực nghiệm; và thiết lập mô hình tính giá ABC hoàn chỉnh thích ứng với đặc thù sản xuất may gia công xuất khẩu.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Công ty Cổ phần May Trường Giang Quảng Nam (tiền thân là Xí nghiệp May Tam Kỳ thành lập theo Quyết định số 1375/QĐ-UB ngày 31/07/1979), một doanh nghiệp có quy mô 848 cán bộ công nhân viên và vốn điều lệ đạt 8.000.000.000 đồng. Dữ liệu thực nghiệm tập trung vào chu kỳ sản xuất quý 1 năm 2010 với bộ số liệu chi tiết tháng 3/2010. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc nâng cao 100% độ chính xác trong việc tính toán giá thành từng đơn hàng, giúp doanh nghiệp loại bỏ các lãng phí vận hành và cải thiện biên lợi nhuận ròng từ mức 3% lên khoảng 8% đến 12% cho các nhóm sản phẩm may mặc chủ lực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nền tảng lý thuyết của luận văn được xây dựng dựa trên công trình tiên phong về phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động của Robin Cooper, Robert S. Kaplan và H. Thomas Johnson giai đoạn 1987 - 1988, cùng các phát triển mở rộng của Peter Turney (1989, 1994) và Colin Drury. Khác với kế toán truyền thống, lý thuyết ABC khẳng định nguyên lý cốt lõi: sản phẩm tiêu dùng các hoạt động, và các hoạt động tiêu hao nguồn lực doanh nghiệp.

Luận văn vận dụng mô hình phân cấp hoạt động 5 tầng tiêu chuẩn:

• Hoạt động cấp độ đơn vị sản phẩm (Unit-level activities): Biến đổi tỷ lệ thuận với sản lượng sản xuất như giờ máy may, điện năng vận hành dây chuyền.
• Hoạt động cấp độ lô sản phẩm (Batch-level activities): Phát sinh theo từng lô hàng như chuẩn bị máy cắt, lập lệnh xuất kho vật tư.
• Hoạt động cấp độ sản phẩm (Product-sustaining activities): Phục vụ từng dòng sản phẩm riêng biệt như thiết kế giác sơ đồ mẫu, may mẫu kỹ thuật.
• Hoạt động cấp độ khách hàng (Customer-level activities): Gắn liền với từng đối tác như kiểm định chất lượng xuất khẩu, thủ tục hải quan cho từng thị trường.
• Hoạt động cấp độ toàn doanh nghiệp (Facility-level activities): Duy trì cơ sở hạ tầng chung như khấu hao nhà xưởng, quản trị văn phòng.

Song song đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết Quản trị dựa trên hoạt động (Activity-Based Management - ABM) theo Maher (2001) và Ted R. Compton (1994), kết hợp hệ thống 3 nhóm tiêu thức phân bổ chi phí hoạt động gồm: tiêu thức theo số lần giao dịch (Transaction drivers), tiêu thức theo thời gian thực hiện (Duration drivers), và tiêu thức theo mức độ phức tạp (Intensity drivers).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (Case study) kết hợp phân tích định tính và định lượng kế toán quản trị. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ quy trình sản xuất của 848 công nhân viên tại Công ty Cổ phần May Trường Giang, xử lý 100% dữ liệu chứng từ phát sinh trong tháng 3/2010 với quy mô sản xuất thực tế gồm 3.500 áo Jacket, 80.500 quần Short và đơn hàng gia công Váy.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để tiến hành phỏng vấn sâu 15 cán bộ chủ chốt, bao gồm Kế toán trưởng, Quản đốc 2 phân xưởng may, Phân xưởng cắt, Phân xưởng hoàn thành, Tổ trưởng KCS và Trưởng phòng Kế hoạch kinh doanh. Kỹ thuật này cho phép nhận diện chính xác dòng luân chuyển công việc và thời gian tiêu hao thực tế của nhân sự gián tiếp.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích ánh xạ chi phí 2 giai đoạn (Two-stage cost assignment) là vì phương pháp này cho phép bóc tách triệt để mối quan hệ nhân quả giữa chi phí phát sinh và đối tượng chịu phí. Điều này khắc phục hoàn toàn nhược điểm cào bằng của phương pháp truyền thống trong bối cảnh chi phí quản lý phục vụ sản xuất chiếm tới 22% tổng quỹ lương tại doanh nghiệp. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được thực hiện trong khung thời gian 8 tháng, từ tháng 10/2009 đến tháng 5/2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện cơ cấu chi phí lao động tại công ty có sự phân hóa mạnh nhưng lại bị hạch toán cào bằng theo tỷ lệ tiền lương 50% đơn giá gia công. Trong tổng quỹ lương tháng 3/2010 trị giá 897.000.000 đồng, công nhân trực tiếp sản xuất chiếm 78% (May 74%, Cắt 4%), đội ngũ quản lý phân xưởng chiếm 12% (Kỹ thuật 3%, KCS 5%, Điện cơ 3%, Vệ sinh công nghiệp 1%), và khối quản lý công ty chiếm 10%. Toàn bộ các khoản trích theo lương 22% tính vào chi phí sản xuất (gồm Bảo hiểm xã hội 16%, Bảo hiểm y tế 3%, Kinh phí công đoàn 2%, Bảo hiểm thất nghiệp 1%) bị phân bổ theo một tỷ lệ đơn giản, làm sai lệch giá trị chi phí nhân công gián tiếp giữa các dòng sản phẩm từ 12% đến 18%.

Thứ hai, việc áp dụng phương pháp truyền thống gây ra hiện tượng trợ cấp chéo chi phí (Cross-subsidization) nghiêm trọng giữa các chủng loại sản phẩm. Mặt hàng Áo Jacket (sản lượng 3.500 chiếc, doanh thu hợp đồng 315.000.000 đồng) có cấu trúc kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi 12 bước may chi tiết và thời gian kiểm hóa KCS cao gấp 3 lần bình thường, nhưng lại bị tính thiếu chi phí thực tế (undercosted) khoảng 14,5%. Ngược lại, mặt hàng Quần Short (sản lượng 80.500 chiếc, doanh thu trên 1.200.000.000 đồng) sản xuất đại trà với quy trình đơn giản lại phải gánh chịu chi phí sản xuất chung vượt quá mức tiêu hao thực tế (overcosted) khoảng 11,2%.

Thứ ba, công tác phân bổ chi phí nguyên vật liệu phụ và chi phí logistics bộc lộ nhiều điểm bất hợp lý. Trong tháng 3/2010, chi phí xuất kho chỉ may trị giá 61.000.000 đồng cùng 111.000.000 đồng chi phí vận chuyển nguyên phụ liệu (bao gồm hóa đơn vận chuyển số 024/12 trị giá 1.200.000 đồng từ TP. Hồ Chí Minh về Tam Kỳ, phí soi an ninh 646.287 đồng, cước vận chuyển Hòa Thọ 850.000 đồng) được phân bổ thuần túy theo tỷ trọng doanh thu. Cách tính này làm bóp méo chi phí vận chuyển thực tế của các đơn hàng xuất nhập khẩu đường hàng không so với vận tải đường bộ.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm có thể được trình bày một cách trực quan thông qua bảng đối chiếu giá thành 2 cột so sánh chi tiết phương pháp truyền thống và phương pháp ABC, kết hợp cùng biểu đồ cột chồng (Stacked Bar Chart) thể hiện sự dịch chuyển tỷ trọng của 5 trung tâm chi phí hoạt động. Dữ liệu bảng biểu làm nổi bật sự chênh lệch rõ rệt về giá thành đơn vị: giá thành Áo Jacket theo ABC tăng thêm 14,5% phản ánh đúng độ phức tạp của công nghệ may 2 lớp, trong khi giá thành Quần Short giảm 11,2% giúp doanh nghiệp thấy rõ lợi thế cạnh tranh thực sự về chi phí sản xuất hàng loạt.

Nguyên nhân căn bản của sự sai lệch xuất phát từ đặc thù sản xuất gia công: vải chính do khách hàng cung cấp không hạch toán vào tài khoản chi phí 621, khiến chi phí trực tiếp giảm đi trong khi chi phí điều hành, quản lý kỹ thuật và giao nhận lại chiếm tỷ trọng vượt trội. Nếu tiếp tục sử dụng phương pháp phân bổ theo doanh thu hoặc lương trực tiếp, doanh nghiệp sẽ rơi vào bẫy định giá thấp cho các sản phẩm phức tạp dẫn đến thua lỗ vô hình, đồng thời định giá quá cao cho sản phẩm đơn giản làm mất đơn hàng vào tay đối thủ.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công trình thực nghiệm trước đây tại Việt Nam như nghiên cứu của Trần Thị Uyên Phương (2008) tại Nhà máy Cơ khí Ô tô Đà Nẵng và Trần Minh Hiền (2008) tại Công ty Điện tử Samsung Vina. Các nghiên cứu này đều khẳng định mô hình ABC giúp nâng cao độ chính xác của giá thành lên hơn 20%, tạo nền tảng vững chắc để chuyển đổi từ tính giá đơn thuần sang quản trị chi phí chiến lược ABM.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm hoàn thiện hệ thống tính giá cho Công ty Cổ phần May Trường Giang:

Thứ nhất, tái cấu trúc danh mục hoạt động và thiết lập hệ thống tiêu thức phân bổ chi phí chuẩn hóa. Ban Giám đốc cùng Phòng Kỹ thuật công nghệ cần chủ trì phân loại toàn bộ quy trình sản xuất thành 12 hoạt động cốt lõi thuộc 5 cấp độ hoạt động, đồng thời lựa chọn tối đa 15 tiêu thức phân bổ chi phí hoạt động chính xác (như số giờ chạy máy cắt, số lần giác sơ đồ, số giờ kiểm tra KCS). Mục tiêu là triệt tiêu 100% tình trạng cào bằng chi phí sản xuất chung trong thời hạn thực hiện 6 tháng.

Thứ hai, nâng cấp phần mềm kế toán và tự động hóa công tác tập hợp chi phí hoạt động. Phòng Kế toán - Tài vụ cần triển khai tích hợp phân hệ kế toán quản trị ABC vào hệ thống phần mềm hiện có. Quy trình mới sẽ theo dõi trực tiếp phiếu xuất kho chỉ may 61.000.000 đồng và 111.000.000 đồng chi phí logistics theo từng mã đơn hàng cụ thể, giúp cắt giảm 40% thời gian tổng hợp kỳ tính giá thành, hoàn thành trong quý 3 năm 2010.

Thứ ba, triển khai quản trị dựa trên hoạt động (ABM) để loại bỏ các lãng phí vận hành. Quản đốc các Phân xưởng May 1, May 2, Phân xưởng Cắt và Tổ KCS cần phối hợp rà soát toàn bộ chuỗi tạo lập giá trị, loại bỏ ít nhất 80% các thao tác thừa tại khâu ủi bán thành phẩm và bốc xếp nguyên liệu nội bộ. Giải pháp này hướng tới mục tiêu tiết giảm từ 5% đến 7% tổng chi phí sản xuất chung trong vòng 9 tháng.

Thứ tư, đào tạo nguồn nhân lực và chuẩn hóa hệ thống định mức lao động. Phòng Tổ chức hành chính phối hợp cùng Kế toán trưởng tổ chức 04 khóa tập huấn chuyên sâu về quản trị chi phí hiện đại cho 100% cán bộ quản lý và nhân viên phòng ban liên quan. Đồng thời, doanh nghiệp cần cập nhật lại hệ số lương và định mức thời gian cho 848 lao động trong lộ trình 12 tháng nhằm đảm bảo dữ liệu đầu vào cho hệ thống ABC luôn chuẩn xác.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Ban lãnh đạo và Giám đốc điều hành các doanh nghiệp dệt may: Tài liệu cung cấp góc nhìn chiến lược trong việc nhận diện chính xác biên lợi nhuận của từng dòng sản phẩm gia công. Dữ liệu từ luận văn hỗ trợ đắc lực cho công tác đàm phán đơn giá hợp đồng, loại bỏ các đơn hàng không sinh lời và tối ưu hóa năng lực sản xuất của nhà xưởng.

Kế toán trưởng và Chuyên viên kế toán quản trị: Luận văn là cẩm nang hướng dẫn từng bước chuyển đổi từ hệ thống kế toán chi phí truyền thống sang mô hình ABC thực chiến. Người làm công tác tài chính có thể áp dụng ngay quy trình 4 bước cùng các biểu mẫu phân bổ chi phí nhân công, logistics và sản xuất chung vào thực tế doanh nghiệp.

Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Đề tài là nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp luận nghiên cứu tình huống, hệ thống hóa đầy đủ lý thuyết ABC và ABM của các học giả hàng đầu thế giới trong bối cảnh thực tiễn tại các nước đang phát triển.

Chuyên gia tư vấn chuyển đổi số và Quản trị doanh nghiệp: Cung cấp khung kiến trúc phân tích dòng chi phí phục vụ cho việc thiết kế, may đo các phân hệ kế toán quản trị trên các hệ thống phần mềm hoạch định nguồn lực doanh nghiệp ERP ngành may mặc.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp ABC khác biệt căn bản như thế nào so với phương pháp tính giá truyền thống trong ngành may? Phương pháp truyền thống phân bổ toàn bộ chi phí sản xuất chung dựa trên một tiêu thức đơn lẻ như chi phí tiền lương trực tiếp chiếm 78%. Ngược lại, ABC phân bổ chi phí qua 2 giai đoạn dựa trên mối quan hệ nhân quả: chi phí nguồn lực được đưa vào các hoạt động cụ thể, sau đó phân bổ vào sản phẩm theo mức độ tiêu dùng hoạt động thực tế.

Tại sao doanh nghiệp may gia công xuất khẩu lại rất cần áp dụng phương pháp ABC? Trong may gia công, vải chính do khách hàng cung cấp nên chi phí nguyên vật liệu trực tiếp không phản ánh đầy đủ giá thành, khiến chi phí nhân sự và chi phí chung chiếm tỷ trọng áp đảo. ABC giúp bóc tách chính xác 22% các khoản trích theo lương cùng 111.000.000 đồng chi phí vận chuyển, ngăn ngừa nguy cơ nhận các đơn hàng lỗ mà không hay biết.

Thời gian và chi phí triển khai hệ thống tính giá ABC tại doanh nghiệp may thường mất bao lâu? Theo nghiên cứu của các học giả quản trị quốc tế, một dự án ABC thường đòi hỏi từ 6 đến 12 tháng để thiết kế và vận hành ổn định. Tại doanh nghiệp quy mô 848 lao động, việc chuẩn hóa danh mục hoạt động ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm chi phí thu thập thông tin và mang lại hiệu quả hoàn vốn nhanh chóng.

Áp dụng phương pháp ABC có làm thay đổi hệ thống sổ sách kế toán tài chính bắt buộc theo quy định pháp luật không? Hoàn toàn không. Mô hình ABC phục vụ cho mục đích kế toán quản trị nội bộ nhằm ra quyết định kinh doanh. Hệ thống này vận hành song song và sử dụng số liệu từ hệ thống chứng từ ghi sổ, sổ cái các tài khoản 621, 622, 627 và 154 mà không làm xáo trộn báo cáo tài chính pháp định của doanh nghiệp.

Làm thế nào để kiểm soát và tránh việc hệ thống ABC trở nên quá cồng kềnh, tốn kém? Theo khuyến nghị của Robert Kaplan, doanh nghiệp chỉ nên duy trì dưới 50 tiêu thức phân bổ chi phí hoạt động then chốt. Việc nhóm gộp các công việc tương đồng tại 5 cấp độ hoạt động giúp doanh nghiệp giảm hơn 30% chi phí đo lường mà vẫn bảo đảm độ tin cậy của thông tin giá thành.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết triệt để vấn đề méo mó giá thành sản phẩm may mặc thông qua mô hình phân bổ chi phí ABC 2 giai đoạn khoa học và chuẩn xác.
• Nghiên cứu chứng minh tính vượt trội của phương pháp ABC trên thực tế quy mô 848 lao động và 8.000.000.000 đồng vốn điều lệ của Công ty Cổ phần May Trường Giang.
• Công trình cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ nét từ tập số liệu chi phí tháng 3/2010 trên 3 dòng sản phẩm may mặc xuất khẩu chủ lực.
• Làm sáng tỏ mối liên kết hữu cơ giữa hệ thống tính giá ABC và công cụ quản trị hoạt động ABM trong việc cắt giảm lãng phí và nâng cao năng suất.
• Xây dựng lộ trình triển khai khả thi gồm 4 giai đoạn rõ ràng với các giải pháp công nghệ và nhân sự đồng bộ.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã hoàn thiện khung phương pháp luận và quy trình ứng dụng kế toán chi phí hiện đại cho ngành dệt may Việt Nam trong thời kỳ hội nhập sâu rộng. Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung vào lộ trình 12 tháng: 3 tháng đầu chuẩn hóa danh mục hoạt động, 6 tháng vận hành thử nghiệm song song trên phần mềm kế toán, và 3 tháng cuối hoàn thiện hệ thống đánh giá ABM. Quý doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu quan tâm được khuyến khích tiếp cận toàn văn công trình để áp dụng ngay bộ biểu mẫu tính giá tiên tiến vào thực tiễn quản trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG (ABC) 1. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH ABC 1. Sự ra đời của phương pháp ABC Vào những năm 1980, những hạn chế của hệ thống kế toán chi phí truyền thống đã trở nên phổ biến. Hệ thống này mặc dù đã được ứng dụng rất rộng rãi trong những thập niên trước đó, khi mà các loại sản phẩm sản xuất ra còn hạn chế, chi phí nhân công trực tiếp và nguyên vật liệu trực tiếp chiếm phần lớn trong tổng chi phí sản xuất, trong khi đó chi phí gián tiếp liên quan đến quản lý và phục vụ sản xuất thì lại chiếm tỷ trọng rất nhỏ.

Vì vậy việc sai lệch từ việc phân bổ chi phí gián tiếp dựa trên một tiêu thức đơn giản như sản lượng sản xuất, số giờ lao động,… kế toán chi phí truyền thống lúc bấy giờ được xem là không đáng kể. Sau những năm 1980, những thách thức bắt đầu đặt ra cho việc tính toán và áp dụng những hệ thống thông tin chi phí mới. Do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, những dây chuyền sản xuất tự động đã trở nên phổ biến, nhiều loại sản phẩm được sản xuất ra hàng loạt, chi phí lao động chiếm tỷ trọng ngày càng nhỏ trong tổng chi phí sản xuất, trong khi chi phí quản lý và phục vụ sản xuất tăng dần và chiếm tỷ trọng đáng kể, việc phân bổ chi phí gián tiếp dựa trên tiêu thức phân bổ giản đơn trở nên không còn phù hợp. Các nhà chuyên môn, các tổ chức bắt đầu triển khai phương pháp tiếp cận mới đối với thông tin về chi phí.

Một số tác giả như: Robert S.Kaplan, Robin Cooper, H.Thomas Johnson, Peter Turkey… hay tổ chức Liên hiệp thế giới về tiến bộ trong sản xuất (CAM-I: the Consortium for Advanced Manafactoring - International), Viện kế toán quản trị (IMA: Institute of Management 5 Accountant), Hội kế toán quản trị Canada (SMAC) …đã nỗ lực để tìm ra một kiến thức mới, đó là phương pháp ABC (Activity based costing) vào sau những năm 1980. Các buổi hội nghị chuyên môn được mở ra để cho thấy những tiềm năng trong lý thuyết và trong việc áp dụng phương pháp ABC. Công việc nghiên cứu được duy trì để tìm ra Luan van 8 cách mô tả, định nghĩa và thiết kế hệ thống ABC tốt hơn. Các phần mềm kế toán cũng được phát triển rất mạnh mẽ.

Những ấn phẩm nâng cao về phương pháp ABC đã được hai tác giả Robert S.Kaplan và Robin Cooper cho ra đời sau đó. Các doanh nghiệp sản xuất bắt đầu đưa những kế toán viên và những kỹ sư của họ đến những buổi hội nghị để học tập và trở thành những chuyên viên về phương pháp ABC và nhanh chóng áp dụng ABC vào trong thực tế. [3] Ngày nay, trong điều kiện cạnh tranh toàn cầu mạnh mẽ, những quyết định sai lầm dựa trên thông tin chi phí không chính xác sẽ đưa doanh nghiệp rơi vào tình cảnh khó khăn trong kinh doanh. Việc cung cấp thông tin chí phí đáng tin cậy phục vụ cho việc ra quyết định trong môi trường cạnh tranh ngày nay đã trở nên cấp thiết và phương pháp ABC ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu này.

Khái niệm về phương pháp ABC Từ trước đến nay, có khá nhiều khái niệm về phương pháp ABC: Năm 1997, Krumwiede và Roth đưa ra khái niệm về phương pháp ABC là một hệ thống kế toán quản trị tập trung đo lường chi phí, các hoạt động, sản phẩm, khách hàng và các đối tượng chi phí…Phương pháp này đòi hỏi việc phân bổ chi phí cho các đối tượng dựa trên số lượng hoạt động sử dụng bởi đối tượng chi phí đó. Năm 1998, Kaplan đưa ra khái niệm về phương pháp tính giá ABC: cho rằng phương pháp ABC được thiết kế nhằm cung cấp một cách thức phân bổ chính xác chi phí gián tiếp cho hoạt động, quá trình kinh doanh, các sản phẩm và dịch vụ. Trên thực tế nhiều nguồn lực của doanh nghiệp không chỉ phục vụ cho việc cấu thành nên yếu tố vật chất của sản phẩm mà còn cung cấp nhiều hoạt động hỗ trợ để đưa ra các sản phẩm, dịch vụ đến với khách hàng. Mục tiêu của phương pháp ABC không phải là phân bổ chi phí chung cho các sản phẩm mà mục tiêu của ABC là đo lường và tính giá tất cả các nguồn lực sử dụng cho các hoạt động mà có thể hỗ trợ cho việc sản xuất và phân phối sản phẩm, dịch vụ đến với khách hàng.

Năm 2000, Hongren cho rằng, phương pháp ABC là sự cải tiến của phương pháp tính giá truyền thống bằng việc tập trung vào các hoạt động cụ thể như là các đối tượng chi phí cơ bản. Một hoạt động có thể là một sự kiện, một hành động và Luan van 9 phân bổ chi phí cho từng sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên hoạt động được tiêu dùng bởi sản phẩm hay dịch vụ đó. Năm 2001, Maher cho rằng phương pháp ABC là công cụ quản trị dựa trên hoạt động, trước hết, chi phí được phân bổ cho các hoạt động, sau đó sẽ phân bổ cho từng sản phẩm, dịch vụ dựa trên các hoạt động mà sản phẩm hay dịch vụ đã tiêu dùng. Quản trị dựa trên hoạt động sẽ tìm kiếm được sự cải thiện không ngừng.

Phương pháp ABC cung cấp thông tin về hoạt động và nguồn lực cần thiết để thực hiện chúng. Vì thế, phương pháp ABC không chỉ đơn thuần là quá trình phân bổ chi phí. Như vậy, mỗi học giả trên thế giới có mỗi khái niệm khác nhau nhưng nhìn chung phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động (Activity Based Costing) là phương pháp tính giá thành mà việc phân bổ các chi phí gián tiếp cho sản phẩm, dịch vụ dựa trên cơ sở mức độ hoạt động của chúng. Khác với phương pháp tính giá truyền thống, phương pháp ABC tập hợp toàn bộ chi phí gián tiếp trong quá trình sản xuất theo từng loại hoạt động hoặc nhóm các hoạt động tương tự nhau, sau đó phân bổ các chi phí gián tiếp này cho từng sản phẩm theo mức độ sử dụng hoạt động của sản phẩm đó.

Có thể tóm tắt nội dung của phương pháp ABC theo trình tự sau: Chi phí của Sản phẩm, dịch Hoạt động hoạt động vụ Thứ nhất, phương pháp này nghiên cứu các hoạt động tạo ra chi phí tại mỗi trung tâm chi phí, lập danh sách các hoạt động khác nhau. Sau đó, chi phí tại mỗi trung tâm sẽ được phân bổ cho mỗi hoạt động có quan hệ trực tiếp với hoạt động được phân bổ. Thứ hai, trong từng loại hoạt động, cần xác định các tiêu chuẩn đo lường sự thay đổi của mức sử dụng chi phí. Các tiêu chuẩn này được xem là các tiêu chuẩn Luan van 10 phân bổ chi phí cho mỗi sản phẩm, dịch vụ hay các đối tượng chịu chi phí.

Các tiêu chuẩn thường sử dụng để phân bổ là: số giờ lao động trực tiếp của công nhân, tiền lương công nhân trực tiếp, số đơn đặt hàng, số đơn vị vận chuyển,… Cuối cùng, các hoạt động có cùng tiêu chuẩn phân bổ phải được tập hợp tiếp tục vào một trung tâm. Tùy theo tính chất kỹ thuật của sản phẩm, dịch vụ hay đối tượng chịu chi phí mà tiếp tục phân thành các nhóm nhỏ để tính giá thành. Điều đó có thể nói rằng, phương pháp ABC có thế biến một chi phí gián tiếp thành một chi phí trực tiếp với một đối tượng tạo lập chi phí xác định. Việc lựa chọn tiêu thức phân bổ chi phí hợp lý giúp nhà quản trị doanh nghiệp có được những báo cáo về giá thành sản phẩm, dịch vụ với độ tin cậy cao hơn nhiều so với phương pháp truyền thống.

Đây không chỉ đơn thuần là phương pháp tính giá thành cho sản phẩm, dịch vụ, mà phương pháp ABC còn là công cụ quản lý chi phí chiến lược. Nó giúp doanh nghiệp xác định hoạt động nào tạo ra giá trị, hoạt động nào không tạo ra giá trị, từ đó không ngừng cải tiến quá trinh kinh doanh nhằm hạ giá thành sản phẩm, nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Đặc điểm của phương pháp ABC Robin Cooper, Robert Kaplan và H.Thomas Johnson [5] là những người đầu tiên đưa ra phương pháp ABC. Đây là một phương pháp tính chi phí được sử dụng để tính thẳng chi phí chung vào các đối tượng chịu chi phí.

Nhữmg đối tượng này có thể là các sản phẩm, dich vụ, quá trình hoặc khách hàng…Phương pháp ABC cũng giúp cho nhà quản lý ra được những quyết định đúng với cơ cấu sản phẩm và chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp mình. Theo Turney, phương pháp ABC có thể làm thay đổi toàn diện cách thức những nhà quản lý ra quyết định về cơ cấu sản phẩm, giá cả sản phẩm và đánh giá công nghệ mới. Về cơ bản phương pháp ABC khác với phương pháp truyền thống ở hai điểm. Thứ nhất, giá thành sản phẩm theo ABC bao gồm toàn bộ các chi phí phát sinh trong kỳ, kể cả các chi phí giá tiếp như chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp.

Thứ hai, phương pháp ABC phân bổ chi phí phát sinh vào giá thành mỗi sản phẩm dựa trên mức chi phí thực tế cho mỗi hoạt động và mức độ đóng góp của mỗi Luan van 11 hoạt động vào quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Nói cách khác, phương pháp ABC phân bổ chi phí vào giá thành sản phẩm dựa trên mối quan hệ nhân quả giữa chi phí - hoạt động - sản phẩm. Kết quả là giá thành sản phẩm phản ánh chính xác hơn mức chi phí thực tế kết tinh trong mỗi đơn vị sản phẩm. TRÌNH TỰ THỰC HIỆN PHƯƠNG PHÁP ABC Khi mô tả về các bước thực hiện ABC, có rất nhiều tác giả đã chia ra thành các bước khác nhau nhưng nhìn chung đều thống nhất như sau: Trước tiên, việc thiết kế, sản xuất và phân phối sản phẩm, dịch vụ đòi hỏi phải thực hiện bởi nhiều hoạt động.

Để thực hiện các hoạt động này, cần thiết phải mua và sử dụng các nguồn lực. Việc mua và sử dụng các nguồn lực này làm phát sinh chi phí. Nói cách khác, lý thuyết về ABC cho rằng các nguồn lực tiêu hao sinh ra chi phí, hoạt động tiêu hao nguồn lực, sản phẩm và dịch vụ tiêu tốn các hoạt động. Sơ đồ sau sẽ cho ta cái nhìn khái quát về lý thuyết này.1: Lý thuyết ABC Luan van 12 Để hiểu rõ hơn về lý thuyết này, cần thiết phải tiếp tục xem xét ABC một cách chi tiết hơn thông qua các bước thực hiện của nó.