Xây Dựng Phương Pháp Định Lượng Hoạt Chất Kháng HIV Trong Thuốc Bằng Điện Di Mao Quản

Luận văn thạc sĩ HUS trình bày phương pháp định lượng hoạt chất kháng HIV trong thuốc bằng điện di mao quản, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Ri
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Hóa phân tích
• Đề tài: Xây dựng phương pháp định lượng một số hoạt chất kháng HIV trong thuốc bằng phương pháp điện di mao quản
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: Năm 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giới thiệu về các thuốc điều trị HIV
• 1.2. Tình hình sử dụng thuốc HIV ở Việt Nam và trên thế giới hiện nay
• 1.3. Các phương pháp phân tích định lượng thuốc HIV
• 1.3.1. Các phương pháp sắc ký
• 1.3.2. Phương pháp điện di mao quản (Capillary electrophoresis-CE)
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Điều kiện nghiên cứu
• 2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu khảo sát tối ưu điều kiện tách 3TC, NVP và AZT
• 3.1.1. Chọn bước sóng phát hiện chất
• 3.1.2. Mao quản và xử lý mao quản
• 3.1.3. Chọn phương pháp bơm mẫu
• 3.1.4. Độ điện di và độ điện di hiệu dụng
• 3.1.5. Lựa chọn cơ chế tách
• 3.1.6. Ảnh hưởng pH của dung dịch đệm điện di
• 3.1.7. Ảnh hưởng của thành phần dung dịch đệm
• 3.1.8. Khảo sát ảnh hưởng của nồng độ chất tạo mixen SDS
• 3.1.9. Khảo sát ảnh hưởng của nồng độ đệm
• 3.1.10. Khảo sát ảnh hưởng thời gian bơm mẫu
• 3.1.11. Khảo sát ảnh hưởng thế điện di
• 3.1.12. Khảo sát ảnh hưởng nhiệt độ của mao quản
• 3.1.13. Tổng kết điều kiện tối ưu
• 3.2. Định tính 3TC, AZT và NVP trong điều kiện điện di thiết lập
• 3.3. Đánh giá phương pháp phân tích
• 3.3.1. Khảo sát tính tương thích hệ thống
• 3.3.2. Tính đặc hiệu
• 3.3.3. Khảo sát khoảng tuyến tính và lập đường chuẩn
• 3.3.4. Giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ)
• 3.3.5. Độ lặp lại của phương pháp
• 3.3.6. Độ đúng của phương pháp
• 3.4. Kết quả định lượng trong chế phẩm
• 3.5. Ưu nhược điểm của phương pháp điện di mao quản điện động học kiểu Mixen (MEKC)
• 3.6. Hướng phát triển của đề tài

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp định lượng hoạt chất kháng HIV

Phương pháp định lượng hoạt chất kháng HIV trong thuốc là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả của các loại thuốc điều trị HIV. Việc áp dụng các phương pháp phân tích hiện đại như điện di mao quản (CE) giúp nâng cao độ chính xác và độ nhạy trong việc xác định nồng độ của các hoạt chất kháng HIV. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về các hoạt chất mà còn góp phần vào việc quản lý chất lượng thuốc kháng HIV tại Việt Nam.

1.1. Giới thiệu về hoạt chất kháng HIV

Hoạt chất kháng HIV bao gồm nhiều nhóm thuốc khác nhau như NRTIs, NNRTIs và PIs. Mỗi nhóm thuốc có cơ chế tác động riêng, giúp ức chế sự phát triển của virus HIV. Việc hiểu rõ về các hoạt chất này là cần thiết để phát triển các phương pháp phân tích hiệu quả.

1.2. Tình hình sử dụng thuốc kháng HIV tại Việt Nam

Tại Việt Nam, số lượng người nhiễm HIV đang gia tăng, và việc sử dụng thuốc kháng HIV ngày càng trở nên phổ biến. Các phác đồ điều trị hiện nay chủ yếu dựa trên sự kết hợp của nhiều loại thuốc để đạt hiệu quả cao nhất trong việc kiểm soát virus.

II. Vấn đề và thách thức trong định lượng hoạt chất kháng HIV

Mặc dù có nhiều phương pháp phân tích hiện đại, nhưng việc định lượng hoạt chất kháng HIV vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như độ chính xác, độ nhạy và khả năng tách biệt các chất trong mẫu phức tạp là những yếu tố cần được cải thiện. Đặc biệt, việc phát hiện các tạp chất và đồng phân trong thuốc cũng là một thách thức lớn.

2.1. Độ chính xác và độ nhạy của phương pháp phân tích

Độ chính xác và độ nhạy là hai yếu tố quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả của phương pháp phân tích. Các nghiên cứu cho thấy rằng phương pháp điện di mao quản có thể cải thiện đáng kể độ nhạy so với các phương pháp truyền thống.

2.2. Khó khăn trong việc tách biệt các hoạt chất

Việc tách biệt các hoạt chất kháng HIV trong mẫu phức tạp như huyết tương hoặc dịch cơ thể là một thách thức lớn. Các yếu tố như pH, nồng độ dung dịch đệm và điều kiện điện di cần được tối ưu hóa để đạt được kết quả tốt nhất.

III. Phương pháp điện di mao quản trong định lượng hoạt chất kháng HIV

Phương pháp điện di mao quản (CE) đã được chứng minh là một công cụ hiệu quả trong việc định lượng hoạt chất kháng HIV. CE cho phép phân tích nhanh chóng và chính xác với lượng mẫu rất nhỏ. Phương pháp này có nhiều ưu điểm như thời gian phân tích ngắn và khả năng tách biệt cao.

3.1. Nguyên tắc hoạt động của phương pháp CE

Phương pháp CE dựa trên nguyên tắc điện di, trong đó các ion di chuyển trong một dung dịch điện li dưới tác động của điện trường. Sự khác biệt về kích thước và điện tích của các ion sẽ dẫn đến sự tách biệt của chúng.

3.2. Các điều kiện tối ưu cho phương pháp CE

Để đạt được kết quả tốt nhất, các điều kiện như pH của dung dịch đệm, nồng độ SDS và điện thế cần được tối ưu hóa. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc điều chỉnh các yếu tố này có thể cải thiện đáng kể độ phân giải và độ nhạy của phương pháp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp điện di mao quản

Phương pháp điện di mao quản không chỉ được ứng dụng trong nghiên cứu mà còn trong sản xuất và kiểm soát chất lượng thuốc kháng HIV. Việc áp dụng CE giúp đảm bảo rằng các sản phẩm thuốc đạt tiêu chuẩn chất lượng cao và an toàn cho người sử dụng.

4.1. Kết quả nghiên cứu ứng dụng CE

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp CE có thể định lượng chính xác các hoạt chất như Lamivudin, Zidovudin và Nevirapin trong các chế phẩm thuốc. Kết quả cho thấy CE có thể thay thế các phương pháp phân tích truyền thống.

4.2. Tương lai của phương pháp CE trong phân tích dược phẩm

Với những ưu điểm vượt trội, phương pháp CE có tiềm năng lớn trong việc phát triển các phương pháp phân tích mới cho các hoạt chất dược phẩm khác. Nghiên cứu và ứng dụng CE trong lĩnh vực dược phẩm sẽ tiếp tục được mở rộng trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về phương pháp định lượng hoạt chất kháng HIV bằng điện di mao quản đã mở ra nhiều cơ hội mới trong việc kiểm soát chất lượng thuốc. Việc áp dụng các phương pháp phân tích hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và đảm bảo an toàn cho người bệnh. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho ngành dược phẩm.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu phương pháp mới

Việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp phân tích mới là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong việc kiểm soát chất lượng thuốc. Các phương pháp như CE sẽ đóng vai trò quan trọng trong tương lai.

5.2. Hướng phát triển tiếp theo trong nghiên cứu

Nghiên cứu sẽ tiếp tục tập trung vào việc tối ưu hóa các điều kiện phân tích và mở rộng ứng dụng của CE trong các lĩnh vực khác nhau của dược phẩm. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả của các sản phẩm thuốc kháng HIV.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đại dịch HIV/AIDS tiếp tục là một trong những thách thức y tế công cộng nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Tính đến tháng 5 năm 2012, toàn quốc ghi nhận 66.191 người nhiễm HIV đang được điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV), trong đó Thành phố Hồ Chí Minh chiếm số lượng lớn nhất với 20.435 bệnh nhân (tương đương 30,9% cả nước). Tốc độ gia tăng người tham gia điều trị duy trì ở mức bình quân khoảng 950 bệnh nhân mỗi tháng, với phác đồ điều trị bậc một chiếm tỷ lệ áp đảo 96,76%. Sự kết hợp đồng thời ba hoạt chất Lamivudine (3TC), Zidovudine (AZT) và Nevirapine (NVP) đã chứng minh hiệu quả lâm sàng vượt trội khi giúp phục hồi lượng tế bào lympho CD4 từ 70 tế bào/mm³ lên 145 tế bào/mm³, góp phần kéo dài thời gian sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Tuy nhiên, việc giám sát và kiểm nghiệm chất lượng thuốc kháng HIV hiện nay chủ yếu dựa vào phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Mặc dù HPLC có độ nhạy và độ chọn lọc tốt, phương pháp này đòi hỏi chi phí dung môi hữu cơ cao, quy trình xử lý phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ phát thải độc hại ra môi trường khoảng 0,5–1,0 lít dung môi cho mỗi chuỗi phân tích. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đó, nghiên cứu được thực hiện nhằm xây dựng và thẩm định quy trình định lượng đồng thời ba hoạt chất 3TC, AZT và NVP bằng phương pháp điện di mao quản (Capillary Electrophoresis - CE), cụ thể là kỹ thuật sắc ký điện động micell (MEKC). Được triển khai tại Bộ môn Hóa phân tích - Độc chất thuộc Trường Đại học Dược Hà Nội trong giai đoạn 2011–2012, đề tài mang lại giải pháp phân tích xanh, rút ngắn thời gian phân tích xuống dưới 12 phút, tiết kiệm hơn 95% lượng hóa chất tiêu thụ và nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng thuốc lưu hành tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân tách hóa phân tích hiện đại, kết hợp giữa nguyên lý điện di mao quản vùng (CZE) và sắc ký lỏng thông qua kỹ thuật sắc ký điện động micell (MEKC). Trong ống mao quản silica trần với đường kính trong 75 µm dưới tác động của điện trường cao từ 15 kV đến 22 kV, dòng điện thẩm (Electro-osmotic Flow - EOF) được hình thành nhờ sự phân ly của các nhóm silanol mang điện tích âm trên thành mao quản.

Cơ chế MEKC bổ sung chất hoạt động bề mặt mang điện tích âm Natri Dodecyl Sulfat (SDS) với nồng độ vượt ngưỡng nồng độ micell tới hạn (CMC = 8–9 mM) để tạo ra pha tĩnh giả (pseudo-stationary phase). Các phân tử thuốc trung hòa và ion hóa sẽ phân bố liên tục giữa pha động (dung dịch đệm) và pha tĩnh giả (micell SDS) theo hệ số phân bố nhiệt động học $K_i$.

Do đặc tính hóa lý của ba hoạt chất có sự khác biệt rõ rệt: Lamivudine có hằng số phân ly axit $pK_a = 3,31$, Nevirapine có $pK_a = 2,42$ và Zidovudine có $pK_a = 9,36$, việc phân tách trên hệ CZE đơn thuần gặp trở ngại do 3TC và NVP có độ linh động điện di gần như tương đương ở môi trường kiềm. Sự hiện diện của micell SDS tạo ra lực tương tác kỵ nước và tương tác tĩnh điện đặc hiệu, giúp tách biệt hoàn toàn ba chất với độ phân giải sắc ký $R_s > 1,5$.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống thiết bị điện di mao quản tự động Agilent CE System tích hợp đầu dò mảng diot phát hiện đa bước sóng (DAD), điều khiển qua phần mềm Chemstation. Mao quản silica nung chảy có tổng chiều dài 64,5 cm, chiều dài hiệu dụng 60 cm và cấu trúc mở rộng buồng đo quang học (bubble cell) giúp tăng độ nhạy phát hiện lên từ 3 đến 5 lần so với cell thông thường.

Mẫu nghiên cứu bao gồm chất chuẩn quốc gia có độ tinh khiết cao: Lamivudine (99,45%), Zidovudine (99,64%) và Nevirapine (99,49%) do Viện Kiểm nghiệm Thuốc Trung ương cung cấp. Đối tượng khảo sát thực tế gồm 20 mẫu chế phẩm viên nén thương mại: viên kết hợp 3 thành phần Avocomb-N (3TC 150 mg, NVP 200 mg, AZT 300 mg) và viên kết hợp 2 thành phần (3TC 150 mg, AZT 300 mg). Phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên tuân thủ theo Dược điển Việt Nam và USP. Mẫu được hòa tan bằng hỗn hợp methanol - nước deion (tỷ lệ 10:90 v/v), lọc qua màng lọc PTFE kích thước lỗ 0,2 µm trước khi bơm vào hệ thống bằng áp suất thủy động lực học 50 mbar trong 5 giây. Quy trình thẩm định phương pháp được thực hiện nghiêm ngặt theo các tiêu chí: tính tương thích hệ thống, độ đặc hiệu, khoảng tuyến tính ($r \ge 0,999$), độ lặp lại ($RSD < 5,0%$) và độ đúng qua tỷ lệ tìm lại thêm chuẩn ở mức 20%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Sau khi tiến hành tối ưu hóa đa biến số thực nghiệm, nghiên cứu đã xác lập được điều kiện điện di tối ưu mang lại hiệu quả tách vượt trội cho hỗn hợp ba hoạt chất kháng HIV:

• Dung dịch điện ly nền: Dung dịch đệm Natri tetraborat ($Na_2B_4O_7$) nồng độ 10 mM kết hợp chất tạo micell SDS nồng độ 50 mM, hiệu chỉnh pH đạt giá trị 9,30.
• Thông số vận hành: Điện thế phân tách cố định ở mức 20 kV, nhiệt độ buồng mao quản duy trì ở 25°C, bơm mẫu bằng áp suất 50 mbar trong thời gian 5 giây.
• Bước sóng phát hiện cực đại trên DAD: 270,5 nm đối với Lamivudine, 264,5 nm đối với Zidovudine và 268,5 nm đối với Nevirapine.

Kết quả thẩm định phương pháp cho thấy mối tương quan tuyến tính chặt chẽ giữa diện tích pic và nồng độ chất phân tích với hệ số tương quan $R^2 > 0,999$ trên toàn dải khảo sát. Độ lặp lại của phương pháp đạt độ chính xác cao với độ lệch chuẩn tương đối ($RSD$) của diện tích pic dao động từ 1,12% đến 1,84% ($n = 6$), thấp hơn đáng kể so với ngưỡng sai số cho phép là 5,0%. Độ đúng của phương pháp xác định qua tỷ lệ phục hồi thêm chuẩn đạt từ 98,6% đến 101,4%. Khi ứng dụng định lượng trên mẫu thuốc viên nén Avocomb-N và viên Lamivudine 150 mg & Zidovudine 300 mg, hàm lượng hoạt chất thu được đạt từ 99,1% đến 100,8% so với nhãn công bố.

Thảo luận kết quả

Quá trình khảo sát các yếu tố ảnh hưởng được minh chứng trực quan qua các bảng dữ liệu tổng hợp và hệ thống điện di đồ chi tiết. Trong khoảng pH từ 8,76 đến 10,17, giá trị pH = 9,30 được chứng minh là điểm cân bằng lý tưởng: vừa đảm bảo dòng EOF đủ mạnh để rút ngắn thời gian di chuyển, vừa duy trì độ ổn định đường nền và tín hiệu hấp thụ quang học.

Khảo sát nồng độ SDS ở các mức 25 mM, 50 mM và 75 mM chỉ ra rằng ở mức 25 mM, ái lực phân bố của chất tan chưa đủ để tách sắc nét các dải pic, trong khi ở mức 75 mM, cường độ dòng điện trong mao quản tăng cao gây ra hiệu ứng nhiệt Joule làm dãn rộng chân pic. Do đó, nồng độ SDS 50 mM tạo ra độ phân giải tối ưu ($R_s > 2,0$) và chiều cao pic tốt nhất. So với phương pháp HPLC thông thường vốn tiêu tốn 15–20 phút cho một chu kỳ rửa giải và sử dụng nhiều pha động acetonitril/methanol, kỹ thuật MEKC hoàn thành quá trình tách chỉ trong 10–12 phút với chi phí dung môi giảm hơn 90%, đồng thời loại bỏ hoàn toàn các pic nhiễu từ tá dược trong chế phẩm thuốc viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm toàn diện của luận văn, một số đề xuất và khuyến nghị ứng dụng thực tiễn được đưa ra nhằm nâng cao năng lực kiểm nghiệm dược phẩm:

• Ứng dụng quy trình MEKC vào kiểm nghiệm thường quy: Cục Quản lý Dược và Viện Kiểm nghiệm Thuốc Trung ương cần triển khai áp dụng quy trình điện di mao quản này vào việc kiểm soát chất lượng các lô thuốc ARV nhập khẩu và sản xuất trong nước, hướng tới mục tiêu giảm 80% chi phí hóa chất kiểm nghiệm trong giai đoạn 2024–2025.
• Bổ sung chuyên luận MEKC vào Dược điển Việt Nam: Hội đồng Dược điển Việt Nam nên nghiên cứu đưa phương pháp MEKC thành phương pháp thử nghiệm chính thức tương đương với HPLC đối với các dạng thuốc phối hợp liều cố định 3TC/AZT/NVP trước quý 4/2025, với tiêu chuẩn độ lệch chuẩn tương đối $RSD \le 2,0%$.
• Mở rộng phạm vi phân tích sinh học và giám sát nồng độ điều trị (TDM): Các viện nghiên cứu y dược học cần tiếp tục tối ưu hóa quy trình chiết mẫu sinh học để ứng dụng MEKC trong việc xác định nồng độ 3TC, AZT, NVP trong huyết tương bệnh nhân với giới hạn phát hiện LOD dưới 2,0 µg/ml từ năm 2026, hỗ trợ cá thể hóa liều dùng lâm sàng.
• Tổ chức đào tạo kỹ thuật phân tích điện di mao quản: Các trường đại học y dược và trung tâm kiểm nghiệm cần thiết lập 10–12 khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật CE/MEKC trong vòng 18 tháng, nhằm nâng tỷ lệ kỹ thuật viên vận hành thành thạo thiết bị lên trên 90%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo chuyên môn sâu sắc cho nhiều nhóm đối tượng:

• Kiểm nghiệm viên và chuyên viên phòng QC/QA: Cung cấp quy trình phân tích chi tiết, thông số cài đặt máy và tiêu chuẩn thẩm định cụ thể để triển khai kiểm soát chất lượng thuốc thành phẩm tại các nhà máy dược phẩm đạt tiêu chuẩn GMP-WHO.
• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Hóa phân tích/Dược học: Làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận tối ưu hóa đa biến, cơ chế tách micell và kỹ thuật xử lý dữ liệu điện di mao quản.
• Giảng viên và cán bộ nghiên cứu tại các trường đại học: Sử dụng làm bài giảng chuyên đề, tài liệu nghiên cứu ứng dụng hóa phân tích hiện đại trong lĩnh vực y dược và phân tích hợp chất tự nhiên.
• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách y tế: Tham khảo dữ liệu thực nghiệm để xây dựng quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng thuốc lưu hành và định hướng chuyển giao công nghệ phân tích xanh, an toàn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phương pháp MEKC lại phân tách được 3TC, AZT và NVP trong khi CZE thông thường không làm được?
Trong điện di mao quản vùng (CZE), Lamivudine ($pK_a = 3,31$) và Nevirapine ($pK_a = 2,42$) bị ion hóa tương tự nhau trong môi trường kiềm nên di chuyển cùng tốc độ và trùng pic. Phương pháp MEKC bổ sung micell SDS đóng vai trò pha tĩnh giả; các hoạt chất có độ kỵ nước khác nhau sẽ phân bố khác nhau vào micell, tạo ra sự chênh lệch vận tốc di chuyển và tách rời hoàn toàn.

2. Thành phần dung dịch điện ly nền tối ưu nhất trong nghiên cứu là gì?
Dung dịch điện ly nền tối ưu bao gồm dung dịch đệm Natri tetraborat ($Na_2B_4O_7$) nồng độ 10 mM kết hợp với 50 mM chất tạo micell SDS, được hiệu chỉnh về pH = 9,30. Hệ dung dịch này duy trì dòng điện di ổn định, dòng điện thẩm EOF mạnh và mang lại độ phân giải sắc ký $R_s > 1,5$ cho cả ba pic phân tích.

3. Phương pháp MEKC có thực sự tiết kiệm chi phí hơn so với HPLC không?
Có, MEKC tiết kiệm hơn đáng kể. Trong khi một mẫu phân tích HPLC tiêu tốn khoảng 20–50 ml dung môi hữu cơ tinh khiết cao (như Acetonitril hay Methanol) với chi phí đắt đỏ, MEKC chỉ tiêu thụ vài microlit dung dịch đệm nước và lượng mẫu nạp chỉ ở mức nanolit (nL), giúp giảm chi phí phân tích từ 70% đến 90%.

4. Độ tin cậy và độ lặp lại của phương pháp phân tích này đạt mức nào?
Quy trình phân tích đạt độ tin cậy rất cao. Đường chuẩn tuyến tính có hệ số tương quan $R^2 > 0,999$; độ lệch chuẩn tương đối ($RSD$) của diện tích pic khi tiêm lặp lại 6 lần đạt dưới 1,84% (thấp hơn nhiều mức quy định 5,0% của ngành Dược), và độ thu hồi thêm chuẩn đạt 98,6%–101,4%.

5. Có thể áp dụng quy trình này cho các dạng thuốc ARV phối hợp khác trên thị trường không?
Hoàn toàn có thể. Quy trình đã được thử nghiệm và định lượng thành công trên cả viên nén phối hợp 3 hoạt chất (Avocomb-N: 3TC 150 mg, NVP 200 mg, AZT 300 mg) và viên nén phối hợp 2 hoạt chất (3TC 150 mg và AZT 300 mg) mà không bị ảnh hưởng bởi các tá dược thông thường.

Kết luận

• Xây dựng thành công phương pháp sắc ký điện động micell (MEKC) định lượng đồng thời 3 hoạt chất kháng HIV (3TC, AZT, NVP) trên cùng một điện di đồ trong thời gian dưới 12 phút.
• Xác lập bộ thông số điện di tối ưu gồm đệm Natri tetraborat 10 mM, SDS 50 mM, pH 9,30, điện thế 20 kV, nhiệt độ 25°C và bơm mẫu áp suất 50 mbar trong 5 giây.
• Thẩm định phương pháp đạt độ tin cậy cao theo chuẩn quốc tế với hệ số tương quan tuyến tính $R^2 > 0,999$, độ lặp lại $RSD < 1,84%$ và tỷ lệ thu hồi đạt 98,6%–101,4%.
• Ứng dụng định lượng chính xác hàm lượng hoạt chất trong các chế phẩm viên nén thương mại Avocomb-N và viên Lamivudine/Zidovudine với độ thu hồi đạt từ 99,1% đến 100,8%.
• Khẳng định tính khả thi của việc thay thế hoặc bổ trợ HPLC bằng kỹ thuật MEKC thân thiện môi trường trong công tác kiểm nghiệm dược phẩm thường quy.

Các đơn vị nghiên cứu và nhà sản xuất dược phẩm quan tâm có thể khai thác quy trình này để tối ưu hóa chi phí kiểm nghiệm và nâng cao tiêu chuẩn quản lý chất lượng thuốc kháng HIV tại cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Theo phân tích của các chuyên gia, tổng số ngƣời nhiễm HIV vẫn đang tiếp tục duy trì sự sống ngày càng đƣợc tăng cao là hệ quả của hai tác động chủ yếu. Một là số ngƣời nhiễm HIV hàng năm trên toàn cầu vẫn ở mức cao. Chỉ tính riêng năm 2008, thế giới vẫn có khoảng 2,7 triệu ngƣời mới nhiễm HIV. Hai là do kết quả tích cực của liệu pháp điều trị kháng virut (ARV) làm giảm số ngƣời tử vong, kéo dài sự sống cho ngƣời bệnh.

Đến tháng 12/2008 ƣớc tính khoảng 4 triệu ngƣời nhiễm HIV ở các nƣớc có thu nhập thấp và trung bình đƣợc điều trị bằng thuốc kháng HIV, tăng lên 10 lần trong vòng 5 năm. HIV/AIDS đang là vấn đề lớn hiện nay trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam. Ở nƣớc ta Thành Phố Hồ Chí Minh là nơi có nhiều ca nhiễm HIV/AIDS nhất (Sau đó là Hội An, An Giang, Hải Phòng, Quảng Ninh,. Chúng ta không chỉ ngăn chặn sự lây lan của bệnh mà còn điều trị hiệu quả để giảm nguy cơ tử vong kéo dài và cải thiện chất lƣợng cuộc sống cho ngƣời HIV/AIDS.

Trong điều trị thì kháng Retrovirut đóng vai trò rất lớn. Trƣớc đây nƣớc ta chƣa đầy đủ các loại thuốc Retrovirut nên thƣờng dùng đơn hóa hoặc phối hợp hai loại thuốc trong điều trị HIV/AIDS. Giờ có thể kết hợp 3 hoặc 4 loại thuốc trong những trƣờng hợp lâm sàng nặng hơn. Hiện nay, nƣớc ta đã sản xuất đƣợc thuốc chống HIV là Lamididrir (Lamivudine 150mg + Zidovudine 300mg).

Tuy nhiên phần lớn vẫn đang sử dụng thuốc kháng HIV theo chƣơng trình quốc gia đƣợc cấp [12] Để đảm bảo trong điều trị, an toàn trong sử dụng, việc quản lý chất lƣợng thuốc kháng HIV là rất cần thiết. Vì vậy cần có phƣơng pháp phân tích có độ tin cậy cao, nhanh nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm soát tốt chất lƣợng thuốc HIV. Cho tới nay sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) là phƣơng pháp phân tích hóa lý đa số đƣợc sử dụng để định lƣợng các loại thuốc. Ƣu điểm của phƣơng pháp này là độ lặp lại, độ chính xác và khả năng tách tốt.

Đồng thời thiết bị HPLC hiện đã 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đƣợc tích hợp với hầu hết các kỹ thuật hóa lý hiện có (phổ UV-VIS, phân tích điện hóa, MS, NMR,…) cho phép nâng cao độ nhạy và hạ thấp giới hạn phát hiện của phƣơng pháp. Tuy vậy, phƣơng pháp HPLC đòi hỏi sử dụng dung môi có độ tinh khiết cao, đắt tiền, có nhiều loại gây ảnh hƣởng xấu, gây ô nhiễm môi trƣờng. Đó là xuất phát điểm của việc lựa chọn và phát triển phƣơng pháp định lƣợng thuốc dựa trên kỹ thuật hóa lý khác thay thế cho HPLC mà chúng tôi thực hiện trong nghiên cứu này. Kỹ thuật tách mà chúng tôi lựa chọn làm cơ sở cho nghiên cứu này là điện di mao quản (CE) [15].

CE là phƣơng pháp mới đƣợc phát triển, tuy nhiên có nhiều ƣu điểm vƣợt trội là hiệu lực tách rất cao, kinh tế và đặc biệt là thời gian phân tích nhanh có thể đáp ứng không những cho phân tích trong phòng thí nghiệm mà còn phục vụ cho phân tích lâm sàng và trong sản xuất. Vì thế đây là kỹ thuật rất hữu hiệu để thay thế hay hỗ trợ HPLC trong nhiều lĩnh vực phân tích, trong đó có nghiên cứu về Dƣợc. Hơn nữa, chuyên luận chung về CE đã đƣợc quy định trong Dƣợc điển một số nƣớc nhƣ Hoa Kỳ, Anh, Trung Quốc…Tuy nhiên ở Việt Nam, CE chƣa đƣợc ứng dụng nhiều và kinh nghiệm ứng dụng trong phân tích dƣợc phẩm còn hạn chế.