Phương Pháp Dạy Học Trắc Nghiệm Khách Quan Bằng Access và Visual Basic

Khóa luận trình bày cách kết hợp Access và Visual Basic để xây dựng chương trình trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn trên máy vi tính.

• Tác giả: Nguyễn Tôn Chánh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Trọng Tín
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Học Trắc Nghiệm Khách Quan Bằng Access và Visual Basic
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT PHẦN MỀM ACCESS
• 1.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH VISUAL BASIC
• 1.3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT TRẮC NGHIỆM
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU TRONG ACCESS
• 2.1. PHÂN LOẠI CÂU HỎI Ở MỨC ĐỘ LƯU CƠ SỞ DỮ LIỆU TRÊN ACCESS
• 3. CHƯƠNG 3: LẬP TRÌNH ĐỂ XÂY DỰNG ĐỀ THI TRẮC NGHIỆM BẰNG VISUAL BASIC
• 3.1. TẠI SAO CHỌN VISUAL BASIC LÀM NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH
• 3.2. TẠO GIAO DIỆN CHO CHƯƠNG TRÌNH TRẮC NGHIỆM
• 3.3. CÁC MÃ LỆNH CHÍNH ĐIỀU KHIỂN CHƯƠNG TRÌNH
• 4. CHƯƠNG 4: CÁCH SỬ DỤNG CHƯƠNG TRÌNH
• 5. CHƯƠNG 5: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• PHẦN KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Trắc Nghiệm Khách Quan

Phương pháp dạy học trắc nghiệm khách quan đang trở thành xu hướng phổ biến trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là phần mềm Access và Visual Basic, giúp nâng cao hiệu quả trong việc xây dựng và quản lý các bài trắc nghiệm. Phương pháp này không chỉ giúp giáo viên tiết kiệm thời gian mà còn tạo ra môi trường học tập tương tác hơn cho học sinh.

1.1. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Trắc Nghiệm

Phương pháp dạy học trắc nghiệm khách quan mang lại nhiều lợi ích như đánh giá chính xác năng lực học sinh, tiết kiệm thời gian chấm điểm và tạo cơ hội cho học sinh tự đánh giá bản thân.

1.2. Công Nghệ Thông Tin Trong Giáo Dục

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc hiện đại hóa phương pháp dạy học. Việc sử dụng Access và Visual Basic giúp giáo viên dễ dàng tạo ra các bài trắc nghiệm phong phú và đa dạng.

II. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Trắc Nghiệm

Mặc dù phương pháp dạy học trắc nghiệm khách quan mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Việc thiết kế câu hỏi trắc nghiệm phù hợp và đảm bảo tính khách quan là một trong những vấn đề lớn nhất mà giáo viên phải đối mặt.

2.1. Thiết Kế Câu Hỏi Trắc Nghiệm Khách Quan

Thiết kế câu hỏi trắc nghiệm khách quan đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức sâu rộng về môn học và kỹ năng viết câu hỏi rõ ràng, dễ hiểu.

2.2. Đảm Bảo Tính Khách Quan Trong Đánh Giá

Để đảm bảo tính khách quan, giáo viên cần xây dựng hệ thống câu hỏi đa dạng và công bằng, tránh thiên lệch trong đánh giá năng lực học sinh.

III. Phương Pháp Xây Dựng Đề Thi Trắc Nghiệm Bằng Access

Việc sử dụng Access để xây dựng đề thi trắc nghiệm khách quan giúp giáo viên dễ dàng quản lý và lưu trữ dữ liệu. Access cho phép tạo ra cơ sở dữ liệu với các bảng câu hỏi, giúp việc truy xuất và cập nhật thông tin trở nên nhanh chóng và hiệu quả.

3.1. Tạo Cơ Sở Dữ Liệu Trong Access

Cơ sở dữ liệu trong Access được thiết kế với các bảng chứa thông tin câu hỏi, đáp án và thông tin học sinh, giúp quản lý dễ dàng hơn.

3.2. Lập Trình Visual Basic Để Tự Động Hóa

Sử dụng Visual Basic để lập trình các chức năng tự động hóa trong việc tạo đề thi, giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả công việc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Dạy Học Trắc Nghiệm

Phương pháp dạy học trắc nghiệm khách quan đã được áp dụng thành công tại nhiều trường học. Việc sử dụng Access và Visual Basic không chỉ giúp giáo viên trong việc tạo đề thi mà còn nâng cao chất lượng dạy học.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Trường Học

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng phương pháp này đã cải thiện đáng kể kết quả học tập của học sinh, đồng thời giảm thiểu thời gian chấm điểm.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên Và Học Sinh

Giáo viên và học sinh đều đánh giá cao tính hiệu quả và tiện lợi của phương pháp dạy học trắc nghiệm khách quan, cho thấy sự hài lòng trong quá trình học tập.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Trắc Nghiệm

Phương pháp dạy học trắc nghiệm khách quan bằng Access và Visual Basic hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển trong tương lai. Sự kết hợp giữa công nghệ và giáo dục sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho việc nâng cao chất lượng dạy học.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Trong Giáo Dục

Xu hướng áp dụng công nghệ thông tin trong giáo dục sẽ ngày càng gia tăng, tạo điều kiện cho việc phát triển các phương pháp dạy học hiện đại.

5.2. Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Trắc Nghiệm

Phương pháp dạy học trắc nghiệm khách quan sẽ tiếp tục được cải tiến và mở rộng, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của giáo dục hiện đại.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân hóa học chuyên ngành Phương pháp dạy học của tác giả Nguyễn Tôn Chánh (Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Lê Trọng Tín vào tháng 5 năm 2005) xuất phát từ định hướng đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá trong giáo dục Việt Nam. Bối cảnh thực tiễn được tác giả nêu rõ qua các yếu tố:

1. Chủ trương đổi mới kiểm tra đánh giá: Báo cáo của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tại hội nghị tháng 11 năm 1994 đã chỉ đạo: "Trong khi tiếp tục xây dựng và cải tiến phương pháp truyền thống về kiểm tra, Bộ khuyến khích các trường thi trắc nghiệm khách quan".
2. Thực tiễn giáo dục trong nước và quốc tế: Hình thức thi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn đã phổ biến trong các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như kiểm tra năng lực tiếng Anh (TOEFL, IELTS), các kỳ thi đánh giá năng lực và tuyển sinh đại học, sau đại học tại Hoa Kỳ (SAT, ACT, GRE, GMAT). Tại Việt Nam thời điểm năm 2005, hình thức này không còn xa lạ với sinh viên và đang bắt đầu được đưa vào triển khai tại các trường trung học phổ thông.
3. Cơ sở vật chất nhà trường: Số lượng máy vi tính trang bị cho các trường phổ thông ngày càng gia tăng, tạo điều kiện thuận lợi để ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác tổ chức thi và kiểm tra trên máy tính.
4. Kế thừa các nghiên cứu đi trước tại Khoa Hóa học: Tác giả kế thừa và bổ sung các hạn chế từ khóa luận tốt nghiệp của các khóa trước tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, gồm công trình của cô Lê Thị Thanh Thủy (Khóa 25, giai đoạn 1999–2003), cô Ngô Thanh Huyền (Khóa 26, giai đoạn 2000–2004) và cô Nguyễn Vũ Thị Cẩm Thạch (Khóa 26, giai đoạn 2000–2004).

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Kết hợp hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft Access và ngôn ngữ lập trình Visual Basic 6.0 để xây dựng chương trình trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn trên máy vi tính.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (được đánh số cụ thể theo văn bản):
  1. Nghiên cứu cơ sở lý thuyết về trắc nghiệm, cơ sở dữ liệu Access, ngôn ngữ lập trình Visual Basic 6.0.
  2. Lựa chọn hệ thống câu hỏi bài tập, bài toán thuộc chương Halogen mà các trường phổ thông hiện đang sử dụng, chủ yếu thu thập tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Quận 6, TP. Hồ Chí Minh).
  3. Nghiên cứu cách lưu hệ thống câu hỏi bài tập, bài toán trong Access.
  4. Lập trình chương trình trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn trên máy vi tính bằng ngôn ngữ lập trình Visual Basic 6.0.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Việc kết hợp Access và Visual Basic để xây dựng chương trình trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn trên máy vi tính.
• Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy và học môn Hóa học ở trường phổ thông.
• Giả thuyết khoa học: Nếu chương trình này thực hiện thành công thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy và học Hóa học ở trường phổ thông.
• Giới hạn đề tài: Đề tài chỉ tập trung xây dựng chương trình trắc nghiệm nhiều lựa chọn trên máy vi tính bằng ngôn ngữ Visual Basic 6.0 và cơ sở dữ liệu Access; chưa phát triển sang hình thức trắc nghiệm tự luận; nội dung thử nghiệm giới hạn trong phạm vi kiến thức chương Halogen của chương trình Hóa học phổ thông.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng kết hợp liên ngành giữa lý luận đo lường giáo dục và kỹ thuật công nghệ thông tin.

Khung lý thuyết và công cụ sử dụng

1. Lý thuyết trắc nghiệm trong giáo dục:
   • Phân loại phương pháp trắc nghiệm giáo dục thành 3 nhóm: quan sát, vấn đáp và viết. Trong đó, trắc nghiệm viết gồm hai nhánh: trắc nghiệm tự luận (essay) và trắc nghiệm khách quan (objective test).
   • Các hình thức câu hỏi trắc nghiệm khách quan gồm: câu ghép đôi (matching items), câu điền khuyết (supply items), câu trả lời ngắn (short answer), câu đúng sai (yes/no questions) và câu nhiều lựa chọn (multiple choice questions).
   • Cấu trúc câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn gồm: phần gốc (câu hỏi hoặc câu dẫn bỏ lửng) và phần lựa chọn (thường có 4 hoặc 5 phương án, gồm 1 đáp án đúng/đúng nhất và các phương án gây nhiễu - "mồi nhử").
   • Các chỉ số định lượng đánh giá chất lượng câu hỏi và bài trắc nghiệm:
     • Độ phân cách câu ($D$): Đo lường khả năng phân biệt học sinh giỏi và học sinh kém. Quy trình xác định thông qua việc chia mẫu thành nhóm cao (27% tổng số bài điểm cao nhất) và nhóm thấp (27% tổng số bài điểm thấp nhất). Công thức tính: $D = \frac{D_c - D_t}{n}$ (với $D_c$ là số học sinh nhóm cao làm đúng, $D_t$ là số học sinh nhóm thấp làm đúng, $n$ là số lượng học sinh trong mỗi nhóm).
     • Độ khó của câu trắc nghiệm ($P$): Tỷ lệ người làm đúng câu hỏi trên tổng số người dự thi ($P = \frac{\text{Số người làm đúng}}{N}$). Độ khó vừa phải được xác định theo công thức liên hệ với xác suất may rủi: $\text{Độ khó vừa phải} = 50% + \frac{% \text{ may rủi}}{2}$. Xác suất may rủi với câu hỏi 4 lựa chọn là 25%, câu hỏi 5 lựa chọn là 20%, câu hỏi đúng-sai là 50%.
     • Độ khó của bài trắc nghiệm: Tỷ số giữa điểm trung bình thực tế và tổng điểm tối đa ($K$). Điểm trung bình lý thuyết được tính theo công thức: $\text{MeanLT} = \frac{K + T}{2}$, trong đó $T$ là điểm số may rủi (đối với câu 4 lựa chọn thì $T = 25% \times K$).

Khoảng giá trị của chỉ số phân cách ($D$)	Đánh giá chất lượng câu hỏi theo văn bản
$D \ge 0{,}40$	Độ phân cách rất tốt
$0{,}30 \le D \le 0{,}39$	Khá tốt
$0{,}20 \le D \le 0{,}29$	Tạm được
$D \le 0{,}19$ hoặc $D \le 0$	Kém, cần loại bỏ hoặc gia công chỉnh sửa

2. Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft Access:

   • Sử dụng mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ, dữ liệu lưu trữ trọn gói trong tập tin định dạng .MDB.
   • Vận hành các đối tượng cấu trúc: Bảng (Table) lưu trữ dữ liệu dưới dạng dòng (Record) và cột (Field); Truy vấn (Query) với các dạng Select, Make table, Update, Append, Delete, Crosstab thông qua công cụ QBE (Query By Example) hoặc ngôn ngữ SQL; Biểu mẫu (Form) với các định dạng Column, Tabular, Datasheet, Main-Sub; Báo cáo (Report); Tập lệnh (Macro) và Bộ mã lệnh (Module).
   • Thiết lập khóa chính (Primary Key) và ràng buộc toàn vẹn quan hệ (One-to-One, One-to-Many), đi kèm quy tắc cập nhật tự động (Cascade Update Related Fields) và xóa tự động (Cascade Delete Related Records).

3. Ngôn ngữ lập trình Visual Basic 6.0:

   • Ngôn ngữ lập trình bậc cao hướng sự kiện trên hệ điều hành Windows, hỗ trợ kết nối cơ sở dữ liệu và xử lý đa phương tiện.
   • Sử dụng các đối tượng điều khiển giao diện (Controls): Form (SDI, MDI), Label, TextBox, CommandButton, OptionButton, CheckBox, ComboBox, ListBox, Timer, PictureBox, Image, OLE, Frame...
   • Khai báo biến cục bộ (Dim) và biến toàn cục (Public); vận hành các cấu trúc rẽ nhánh (If...Then...Else), vòng lặp (For...Next, Do...Loop), các hàm giao tiếp (MsgBox, InputBox, Format) và trình biên dịch tạo tập tin thực thi độc lập (.EXE).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp luận: Dựa trên nền tảng triết học duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa quá trình dạy của giáo viên và quá trình học của học sinh.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể:
  • Phương pháp tổng kết cơ sở lý luận về trắc nghiệm và tin học ứng dụng.
  • Phương pháp hệ thống hóa, phân loại bài tập Hóa học.
  • Phương pháp lập trình xây dựng mã lệnh kết nối Access và Visual Basic 6.0.
  • Phương pháp chuyên gia nhằm đánh giá kết quả và tính chuẩn xác của hệ thống.
• Nguồn dữ liệu: Hệ thống 90 câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn thuộc chương Halogen, trích dẫn từ nguồn tư liệu giảng dạy thực tế của giáo viên Hóa học tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Quận 6, TP. Hồ Chí Minh).

---

Thiết kế và triển khai chương trình

Chương trình được thiết kế theo mô hình ứng dụng desktop độc lập, phân tách giữa tầng dữ liệu và tầng xử lý giao diện người dùng.

Cấu trúc cơ sở dữ liệu trong Microsoft Access

Cơ sở dữ liệu được tổ chức trong tệp tin định dạng *.MDB với các bảng dữ liệu chuyên biệt:

• Bảng câu hỏi chứa 90 câu hỏi trắc nghiệm chương Halogen, phân cấp thành 3 mức độ nhận thức (dễ, trung bình, khó).
• Mỗi bản ghi bao gồm các trường (Field): Mã số câu hỏi (đặt làm khóa chính), Nội dung phần gốc (Field Name văn bản), Phương án A, Phương án B, Phương án C, Phương án D, và Đáp án đúng quy chuẩn.
• Dữ liệu được liên kết và trích xuất thông qua các truy vấn lựa chọn (Select Query) để đưa vào giao diện bài thi.

Giao diện và mã lệnh điều khiển trong Visual Basic 6.0

• Môi trường dự án: Dự án thuộc kiểu StandardEXE, sau khi đóng gói được biên dịch trực tiếp sang tệp thực thi độc lập (.EXE) qua menu File / Make *.exe để có thể vận hành trên máy tính không cần cài đặt phần mềm Visual Basic 6.0.
• Cấu trúc biểu mẫu (Form):
  • Sử dụng Form dạng SDI kết hợp các Form chức năng phụ, điều khiển xuất hiện bằng các phương thức .Show và .Hide, thiết lập Form khởi động tại Startup Object.
  • Hệ thống menu được thiết kế qua công cụ Menu Editor với các tham số Caption, Name, Enabled, Visible và các nút điều hướng phân cấp.
• Đối tượng điều khiển chính:
  • Label: Hiển thị nội dung câu hỏi và thời gian thi.
  • OptionButton: Cho phép học sinh chọn một phương án duy nhất trong số các phương án lựa chọn (A, B, C, D).
  • Timer: Kiểm soát thời gian làm bài trắc nghiệm của học sinh.
  • CommandButton: Điều khiển nộp bài, chuyển câu hỏi tiếp theo hoặc kết thúc bài kiểm tra.
• Mã lệnh xử lý biến cố:
  • Xây dựng các hàm kết nối cơ sở dữ liệu Access, đọc bản ghi câu hỏi tương ứng lên các điều khiển giao diện.
  • Sử dụng biến toàn cục (Public) để lưu điểm số và trạng thái lựa chọn của thí sinh trong suốt quá trình làm bài.
  • Kiểm tra điều kiện qua cấu trúc If...Then...Else khi đối chiếu phương án thí sinh chọn với đáp án lưu trong CSDL; tính toán tổng điểm và thông báo qua hộp thoại MsgBox.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết

Chương 1 trình bày hệ thống lý thuyết nền tảng gồm ba hợp phần: phần mềm Microsoft Access, ngôn ngữ Visual Basic 6.0 và lý thuyết trắc nghiệm đo lường giáo dục.

• Về Access, tác giả phân tích khái niệm hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ, các ưu điểm bảo toàn dữ liệu, tính năng Wizard, cơ chế truy vấn QBE, trường liên kết nhúng OLE, định dạng tệp tin MDB và 6 đối tượng căn bản (Table, Query, Form, Report, Macro, Module). Tác giả trình bày chi tiết về cấu trúc Bảng, quy cách tạo Khóa chính để kiểm tra tính toàn vẹn dữ liệu, các kiểu liên kết (1-1, 1-n) cùng hai quy tắc ràng buộc quan trọng là tự động cập nhật mẫu tin liên quan (Cascade Update Related Fields) và tự động xóa mẫu tin liên quan (Cascade Delete Related records).
• Về Visual Basic 6.0, văn bản hệ thống hóa môi trường làm việc StandardEXE, cấu trúc thanh công cụ, các đối tượng điều khiển (Controls), cửa sổ thuộc tính (Properties Window, phím tắt F4), cửa sổ mã lệnh (Code Window), quy cách khai báo biến cục bộ (Dim), biến toàn cục (Public), cú pháp các lệnh cơ bản (End, If...Then...Else, vòng lặp For...Next, Do...Loop, MsgBox, InputBox, Format), cách xây dựng hệ thống menu và kỹ thuật dịch chương trình sang tệp tin .EXE độc lập.
• Về lý luận trắc nghiệm, tác giả phân định ưu - nhược điểm của các loại hình trắc nghiệm viết (tự luận và khách quan), cấu trúc câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn, nguyên tắc biên soạn phần gốc và các "mồi nhử". Chương này xây dựng chi tiết công thức toán học đo lường độ phân cách câu ($D$), phân loại giá trị $D$ ở 4 mức (rất tốt, khá tốt, tạm được, kém), công thức tính độ khó câu ($P$), xác định độ khó vừa phải theo xác suất đoán mò và công thức tính điểm trung bình lý thuyết ($\text{MeanLT}$).

Chương 2: Xây dựng cơ sở dữ liệu trong Access

Chương 2 tập trung vào nhiệm vụ số hóa ngân hàng câu hỏi môn Hóa học vào hệ thống bảng của Access:

• Phân loại câu hỏi ở 3 mức độ: Toàn bộ ngân hàng câu hỏi gồm 90 câu trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn được biên soạn và phân loại theo 3 mức độ nhận thức (dễ, trung bình, khó).
• Hệ thống dữ liệu 90 câu hỏi chương Halogen: Dữ liệu phản ánh toàn diện nội dung kiến thức chương Halogen lớp 10, bao gồm: cấu hình electron lớp ngoài cùng của Clo; tính chất oxy hóa mạnh nhất của Flo do bán kính nguyên tử nhỏ nhất; nguyên nhân Flo không có số oxy hóa dương do thiếu phân lớp d và lực hút hạt nhân mạnh; chuỗi phản ứng điều chế khí Clo, axit Clohidric, nước Javel, Clorua vôi trong công nghiệp và phòng thí nghiệm; các phản ứng trao đổi và phản ứng oxy hóa khử của muối halogenua ($NaCl, KBr, KI, NaF$); hiện tượng hồ tinh bột chuyển màu khi gặp Iot; bài toán tính hiệu suất phản ứng ($Cu + Cl_2$); bài toán kim loại tác dụng với Clo và axit $HCl$ tạo các muối có hóa trị khác nhau của sắt ($FeCl_2, FeCl_3$); bài toán xác định kim loại qua thể tích khí Hidro; các phương pháp tách chất và nhận biết hóa chất mất nhãn bằng thuốc thử ($AgNO_3, BaCl_2$, quỳ tím).
• Lưu trữ trên Access: Dữ liệu 90 câu hỏi cùng các phương án lựa chọn và đáp án đúng được tổ chức lưu trữ vào các bảng trong tệp tin CSDL Access, bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu và sẵn sàng cho việc trích xuất tự động qua các câu lệnh truy vấn.

Chương 3: Lập trình để xây dựng đề thi trắc nghiệm bằng Visual Basic 6.0

Chương 3 trình bày các bước xây dựng phần mềm trắc nghiệm trên máy tính:

• Lý do chọn Visual Basic làm ngôn ngữ lập trình: Tác giả giải thích tính ưu việt của Visual Basic 6.0 so với các ngôn ngữ chạy trên môi trường DOS (như Pascal, C, Foxpro). VB6 là ngôn ngữ lập trình cấp cao trên hệ điều hành Windows, có thế mạnh nổi bật trong kết nối và xử lý cơ sở dữ liệu, hỗ trợ giao diện đồ họa trực quan và các tính năng đa phương tiện (Multimedia).
• Tạo giao diện cho chương trình: Thiết kế các biểu mẫu hiển thị bao gồm màn hình đăng nhập, màn hình chọn đề thi, màn hình làm bài thi với khu vực đọc câu hỏi, các nút chọn phương án trắc nghiệm, đồng hồ đếm ngược và thanh điều hướng.
• Các mã lệnh chính điều khiển chương trình: Thiết lập các đoạn mã lệnh kết nối giữa giao diện VB6 với cơ sở dữ liệu Access, truy xuất câu hỏi ngẫu nhiên hoặc theo thứ tự, ghi nhận lựa chọn của thí sinh, xử lý biến cố khi hết giờ làm bài, chấm điểm bài thi tự động và hiển thị kết quả cho người học.

Chương 4: Cách sử dụng chương trình

Chương 4 đóng vai trò tài liệu hướng dẫn kỹ thuật vận hành chương trình trắc nghiệm trên máy vi tính:

• Hướng dẫn các thao tác khởi động chương trình trực tiếp từ tệp .EXE trên môi trường Windows mà không cần cài đặt phần mềm Visual Basic 6.0 hay Access.
• Hướng dẫn các quy trình làm bài dành cho học sinh: nhập thông tin cá nhân, đọc câu hỏi, thao tác chọn phương án trên các nút kiểm tra, theo dõi thời gian làm bài và gửi bài thi.
• Hướng dẫn các thao tác dành cho giáo viên: nạp cơ sở dữ liệu, thiết lập thông số thời gian, cấu hình bài thi và trích xuất điểm số của học sinh sau khi hoàn thành bài kiểm tra.

Chương 5: Thực nghiệm sư phạm

Chương 5 ghi nhận quá trình đưa phần mềm vào ứng dụng thực tế tại trường trung học phổ thông:

• Triển khai thử nghiệm chương trình đối với học sinh phổ thông (tại các trường phối hợp như THPT Mạc Đĩnh Chi, Quận 6 và THPT Bán công Lương Thế Vinh, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh).
• Sử dụng phương pháp chuyên gia thông qua việc xin ý kiến đánh giá từ các giáo viên giảng dạy Hóa học trực tiếp tại trường phổ thông (như cô Nguyễn Vũ Thị Cẩm Thạch, cô Trần Thị Ngọc Vi) để thẩm định độ chính xác của hệ thống câu hỏi, tính ổn định của phần mềm và tính sư phạm của giao diện.
• Đánh giá khả năng nâng cao chất lượng dạy và học Hóa học thông qua việc ứng dụng công cụ kiểm tra trắc nghiệm trên máy tính.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa ngân hàng câu hỏi chuẩn mực: Xây dựng thành công cơ sở dữ liệu gồm 90 câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn thuộc chương Halogen Hóa học phổ thông, được phân định theo 3 mức độ nhận thức, bao quát toàn diện các mảng kiến thức lý thuyết, thực nghiệm hóa học, chuỗi biến hóa và bài toán định lượng.
• Sản phẩm phần mềm hoàn chỉnh: Xây dựng thành công chương trình kiểm tra trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn chạy trên môi trường Windows, kết hợp giữa cơ sở dữ liệu Microsoft Access và mã điều khiển Visual Basic 6.0, được biên dịch thành tệp tin thực thi độc lập (.EXE).
• Khung lý thuyết định lượng về kiểm tra đánh giá: Hệ thống hóa đầy đủ cơ sở toán học và thống kê trong phân tích trắc nghiệm, bao gồm chỉ số phân biệt câu hỏi ($D$), chỉ số độ khó ($P$), công thức tính độ khó vừa phải kết hợp xác suất đoán mò và công thức tính điểm trung bình lý thuyết ($\text{MeanLT}$).
• Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Khóa luận kế thừa kết quả từ các đề tài của sinh viên khóa 25 (Lê Thị Thanh Thủy) và khóa 26 (Ngô Thanh Huyền, Nguyễn Vũ Thị Cẩm Thạch), khắc phục các hạn chế về mặt tương tác và lưu trữ dữ liệu, tạo ra một giải pháp tích hợp gọn nhẹ giữa CSDL Access và giao diện Visual Basic 6.0 phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất máy tính tại các trường THPT giai đoạn năm 2005.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Chương trình mới chỉ xây dựng cho hình thức trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn, chưa phát triển và tích hợp được hình thức trắc nghiệm tự luận.
  • Ngân hàng dữ liệu câu hỏi trong đề tài mới dừng lại ở phạm vi một chương đơn lẻ (chương Halogen) của chương trình Hóa học phổ thông, nguồn ngữ liệu chủ yếu tập trung tại một trường thực nghiệm (THPT Mạc Đĩnh Chi, Quận 6).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng ngân hàng cơ sở dữ liệu câu hỏi trắc nghiệm cho toàn bộ chương trình Hóa học các khối lớp trung học phổ thông.
  • Nghiên cứu giải pháp mở rộng chương trình sang các dạng trắc nghiệm khác và kết nối mạng nội bộ (LAN) tại phòng máy tính của các trường học để tổ chức kiểm tra đồng loạt cho nhiều học sinh.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên ngành Sư phạm Hóa học: Tài liệu là hình mẫu tham khảo trực tiếp về cách thức chuyển đổi nội dung kiến thức chuyên môn bộ môn thành hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan chuẩn hóa, cũng như phương pháp nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.
• Đối với giáo viên Hóa học trung học phổ thông: Cung cấp sẵn ngân hàng 90 câu hỏi trắc nghiệm chương Halogen có giá trị thực tiễn cao, bao gồm cả câu hỏi lý thuyết, câu hỏi nhận biết thực nghiệm và bài toán tính toán định lượng.
• Đối với người nghiên cứu đo lường giáo dục và phát triển phần mềm dạy học: Phần phân tích cơ sở lý thuyết trắc nghiệm tại Chương 1 cung cấp chi tiết các công thức toán học và tiêu chí thống kê định lượng để phân tích chất lượng đề thi; đồng thời mô hình kết nối giữa Access và Visual Basic 6.0 cung cấp tài liệu kỹ thuật hữu ích về lập trình ứng dụng quản lý cơ sở dữ liệu trên máy tính.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số độ phân cách câu ($D$) được tác giả tính toán và phân loại chất lượng như thế nào?

Theo văn bản khóa luận, độ phân cách câu ($D$) được xác định bằng cách xếp thứ tự tổng điểm bài thi từ cao xuống thấp, trích 27% số học sinh điểm cao nhất vào nhóm cao và 27% số học sinh điểm thấp nhất vào nhóm thấp. Chỉ số được tính bằng hiệu số học sinh làm đúng giữa nhóm cao và nhóm thấp chia cho số học sinh trong một nhóm ($D = \frac{D_c - D_t}{n}$). Tiêu chuẩn đánh giá: $D \ge 0{,}40$ là câu có độ phân cách rất tốt; $0{,}30 \le D \le 0{,}39$ là khá tốt; $0{,}20 \le D \le 0{,}29$ là tạm được; $D \le 0{,}19$ hoặc $D \le 0$ là câu kém, bắt buộc phải loại bỏ hoặc chỉnh sửa.

2. Ngân hàng câu hỏi trong khóa luận tập trung vào nội dung kiến thức nào và lấy từ nguồn dữ liệu nào?

Hệ thống câu hỏi gồm 90 câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn, tập trung toàn diện vào nội dung kiến thức chương Halogen của chương trình Hóa học phổ thông (tính chất vật lý, hóa học, chuỗi phản ứng, phương pháp điều chế, bài toán định lượng của Flo, Clo, Brom, Iot và các hợp chất). Nguồn dữ liệu này được tác giả trích dẫn từ hệ thống câu hỏi kiểm tra thực tế của các giáo viên dạy Hóa học tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Quận 6, TP. Hồ Chí Minh).

3. Vì sao tác giả lựa chọn kết hợp Microsoft Access và Visual Basic 6.0 thay vì các công cụ khác?

Tác giả nêu rõ Access là hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ mạnh mẽ, lưu trữ dữ liệu tập trung trọn gói trong tệp .MDB, hỗ trợ kiểm tra khóa chính và thiết lập quan hệ chặt chẽ. Visual Basic 6.0 là ngôn ngữ lập trình bậc cao trên hệ điều hành Windows (khắc phục nhược điểm của các ngôn ngữ chạy trên DOS như Pascal, C, Foxpro), có thế mạnh lớn trong lập trình cơ sở dữ liệu, hỗ trợ giao diện đồ họa thân thiện và có khả năng biên dịch thành tệp tin thực thi .EXE độc lập, giúp chương trình chạy được trên máy tính phổ thông mà không đòi hỏi cài đặt môi trường lập trình.

4. Xác suất may rủi và điểm trung bình lý thuyết được tính toán ra sao đối với dạng câu hỏi 4 lựa chọn?

Trong văn bản, xác suất may rủi đối với dạng câu hỏi có 4 lựa chọn được xác định là 25% (tương ứng với việc chọn ngẫu nhiên 1 trong 4 đáp án). Điểm số may rủi của bài thi có $K$ câu hỏi là $T = 25% \times K$. Điểm trung bình lý thuyết của bài kiểm tra được xác định bằng công thức $\text{MeanLT} = \frac{K + T}{2}$, làm căn cứ so sánh với điểm trung bình thực tế để đánh giá bài thi là dễ hay khó đối với học sinh.

5. Khóa luận kế thừa trực tiếp từ những công trình nghiên cứu nào đi trước tại Khoa Hóa học?

Khóa luận kế thừa và phát triển từ đề tài tốt nghiệp của 3 cựu sinh viên Khoa Hóa học - Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh thuộc các khóa trước, bao gồm: cô Lê Thị Thanh Thủy (Khóa 25, 1999–2003), cô Ngô Thanh Huyền (Khóa 26, 2000–2004) và cô Nguyễn Vũ Thị Cẩm Thạch (Khóa 26, 2000–2004).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Tôn Chánh đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu kết hợp hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft Access và ngôn ngữ Visual Basic 6.0 để xây dựng chương trình kiểm tra trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn trên máy vi tính. Nghiên cứu đóng góp một ngân hàng dữ liệu thực tế gồm 90 câu hỏi Hóa học chương Halogen được phân loại theo 3 mức độ nhận thức, đồng thời hệ thống hóa tường minh các công thức thống kê đo lường độ khó và độ phân cách trong trắc nghiệm giáo dục. Phần mềm được đóng gói độc lập dưới dạng tệp thực thi Windows, mang tính ứng dụng sư phạm trực tiếp và tạo tiền đề kỹ thuật vững chắc cho việc mở rộng các phần mềm kiểm tra đánh giá chuyên ngành Hóa học tại các trường trung học phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYET l1 CƠ SỞ LÍ THUYẾT CUA PHAN MEM ACCESS: Microsoft Access là một trong những phần mềm ứng dung của bộ phần mềm Microsoft Office. Đây là hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ, nó trợ giúp cho người sử dụng lưu trữ thông tin bên ngoài đưa vào máy tính dưới dạng các bảng và có thể tính toán, xử lí trên dữ liệu trong các bảng đã lưu trữ. Uu điểm của chương trình quản lí trên Access: Dữ liệu được bảo toàn và tập trung Thao tác với dữ liệu được dễ dàng Thông tin trên giao diện xử lí phong phú Access có những đặc tính wu việt hơn, nổi bật là tính đơn giản, hiệu quả, dé sử dụng và có thé tạo ra những ứng dụng mà không cần quan tâm đến cú pháp của các câu lệnh.1 Khái quất về Access: 1.1 Microsoft Access là gì? Microsoft Access là một hệ quản trị cơ sở đữ liệu quan hệ, cho phép chúng ta tạo, nhập, lưu, xử lí các dữ liệu. Cơ sở dữ liệu quan hệ: là một tập hợp dữ liệu (thông tin) có tổ chức và liên quan đến một chủ đề hay mục đích cụ thể nào đó.

Trong một bảng dữ liệu phải có sự đồng nhất về kiểu dữ liệu và ý nghĩa.12 Đặc điểm của Microsoft Access: “ Hỗ trợ cơ chế tự động kiểm tra khoá chính, phụ thuộc tồn tại. miền giá trị. của dữ liệu bên trong các bảng một cách chặt chẽ © Với công cụ trình thông minh (Wizard) cho phép người sử dụng có thể thiết kế các đối tượng trong Microsoft Access một cách nhanh chóng. Với công cụ truy vấn bằng thí dụ QBE (Query By Example) sẽ hỗ trợ cho người sử dụng có thể thực hiện các truy vấn mà không cần quan tâm đến cú pháp của các câu lệnh trong ngôn ngữ truy vấn có cấu trúc SQL (Structure Query Language) được viết như thế nào.

Với kiểu trường đối tượng kết nhúng OLE (Object Linking and Embeding) cho phép người sử dụng có thể đưa vào bên trong tập tin Trang Š HATH ANquyén Tin Chink WDRKH: TS LE (Trọng Tin cơ sở đữ liệu Access các ứng dụng khác trên Windows như: tập tin văn ban Word, bản tính Excel, hình ảnh BMP, âm thanh WAV. * Dữ liệu được lưu trọn gói trong một tập tin: tất cả các đối tượng của một đối tượng chỉ được lưu trong một tập tin cơ sở dữ liệu duy nhất, đó là tập tin cơ sở dữ liệu Access (MDB) > Ung dụng có thể sử dụng trên môi trường mang máy tinh nhiều người sử dung, cơ sở dữ liệu được bảo mật tốt * Có khả năng trao đổi dữ liệu qua lại với các ứng dụng khác, có thể chuyển đổi dữ liệu qua lại với các ứng dụng như Word, Excel, HTML ,Visual Basic 6.2 Hộp thoại tao mới tập tin cơ sở dữ liệu Access : Là hộp thoại xuất hiện đầu tiên ngay sau khi chúng ta khởi động Microsoft Access, với hộp thoại này cho phép chúng ta chọn lựa các hành động sau: Blank Access database: Khi chúng ta muốn tạo mới hoàn toàn một tập tin cơ sở dữ liệu Access trắng (tập tin MDB rỗng) Access database wizards: khi chúng ta muốn tạo mới một tập tin cơ sở dữ liệu Access, các trang Web và các ứng dụng kết nối trực tiếp vào SQL Server dựa trên sự hướng dẫn của công cụ trình thông minh của Microsoft Access để có thể tạo nhanh một số ứng dụng quản lí đơn giản đã có sấn trong Microsoft Access như: quản lí bang từ video, học sinh và lớp, địa chi khách hàng. Open an Existing database: Khi chúng ta muốn mở một tập tin cơ sở di liệu Access đã được tạo trước đó Trang ó (À7. Nguun Cân Chink X//0X1X: (15.3 Các đối tượng bên trong tập tin cơ sở di liệu Access: Bang (Table): là thành phần cơ sở của tập tin cơ sở đữ liệu Access, dùng để lưu trữ dữ liệu, nó chính là cấu trúc cơ sở dữ liệu.

Bên trong một bang, di liệu được lưu thành nhiều cột và nhiều dòng Truy vấn (query): là công cụ cho phép người sử dụng dùng ngôn ngữ truy vấn có cấu trúc SQL (Structure Query Language) hoặc công cụ truy vấn bằng thí dụ QBE (Query By Example) để thực hiện các truy vấn rút trích, chọn lọc dữ liệu hoặc cập nhật dữ liệu (thêm, sửa, xoá) trên các bảng. Truy vấn bằng thí dụ là một công cụ hỗ trợ việc thực hiện các truy vấn mà không cần phải viết các lệnh SQL, mà chủ yếu dùng kĩ thuật kéo- thả (Drag- Drop) trên cơ sở đồ hoạ Biểu mẫu (Form): cho phép người sử dụng xây đựng nên các màn hình dùng để cập nhật hoặc xem di liệu lưu trong các bảng, ngoài ra cũng cho phép người sử dụng tạo ra các hộp thoại hỏi đáp giữa người sử dung và hệ thống ứng dụng Trang 7 tÀ((72X.:(Nguyễn “Tân Chink 3/2 X2. TS Đề Frong Tin Báo cáo (Report): cho phép chúng ta tạo ra kết xuất từ các dữ liệu đã lưu trong các bảng, sau đó sắp xếp lại và định dạng theo một khuôn dạng cho trước va từ đó có thể đưa kết xuất này ra màn hình hoặc máy in hoặc các dang tập tin Word/ Excel Tập lệnh (Macro): là công cụ cung cấp cho người sử dụng tao ra các hành động đơn giản trong Microsoft Access như mở biểu mẫu, báo cáo, thực hiện một truy vấn. mà không cần phải biết gì nhiều về ngôn ngữ lập trình Visal Basic Bộ mã lệnh (Module): Với ngôn ngữ Visal Basic cho phép người sử dụng xây dựng các hàm hoặc thủ tục của riêng mình để thực hiện một hành động phức tạp nào đó mà không thể làm bằng công cụ tập lệnh, hoặc với mục đích cho chương trình chạy nhanh hơn A.

Các khái niệm: Bảng: là một bảng hai chiều dùng lưu trữ thông tin đữ liệu trong Microsoft Access, gồm có nhiều cột và nhiều đòng. Cột (Field): trong cùng một cột của môt bảng, chỉ cho phép chứa duy nhất một loại đữ liệu chẳng hạn như số, văn bản, ngày. sae số đặc trưng của cột: tên cột (field name): tối đa 255 ki tự - loại dữ liệu mà cột sẽ lưu trữ (data type) - _ chiều đài tối đa của dữ liệu được lưu trữ trên một cột (field size) - gid trị mặc định ban đầu của cột (default value) dữliệu tại cột có cho phép rỗng không. Dòng (mẫu tin): là một thể hiện dữ liệu của các cột trong bảng Khoá chính của bảng (primary key): là một thuộc tính được gán cho một hoặc nhiều cột trong bảng (table) nhằm không cho phép nhập trùng nhau (dữ liệu) hoặc không cho phép để ô trống tại các cột khóa chính.

Ngoài ra có thể đựa theo nội dung các cột khoá chính để chỉ ra một dòng dữ liệu duy nhất Trang 8 t\\(72Y/N„guyẫn Tin Chink MDKH: TS Có Trong Tin b. Tạo khóa chính cho bảng Mục đích: Giúp chúng ta tạo các quan hệ giữa các bing với nhau và đồng thời để cho Microsoft Access tự động kiểm tra đữ liệu khi người sử dụng nhập vào bảng là đúng đắn. Chỉ được tạo khóa chính cho một cột hay những cột không có nội dung trùng nhau hay không có ô trống c. Các hình thức của bảng (Table) © Datasheet View: nhiều cột nhiều dòng © Design View: nhìn thấy cấu trúc của bảng (không thấy các dòng dữ liệu) bao gồm tên cột, kiểu đữ liệu.

Thiết lập quan hệ giữa các bang: Tại sao phải tạo lập quan hệ cho các bing Sau khi thiết kế các bảng, chúng ta chỉ mới có cấu trúc các bảng chứ chưa có các thông tin quan hệ (liên hệ) giữa các bảng với nhau. Do đó việc thiết lập quan hệ giữa các bảng sẽ giúp cho Microsoft Access quản lí các dữ liệu được hợp lí hơn và đồng thời thông qua các mối quan hệ chúngta có thể trao đổi qua lại giữa các thông tin trong các bang có quan hệ. Các loại quan hệ giữa hai bảng trong Microsoft Access © M(t - một (one to one): được sử dung mô tả mối quan hệ một - một của hai bằng với nhau se Một - nhiều (one to many): được sử dụng mô tả mối quan hệ một - nhiều của hai bảng với nhau. Đôi khi có thể nói ngược lại là mối quan hệ nhiều - một Các quy tắc ràng buộc giữa các cột quan hệ: - Tự động cập nhật các cột quan hệ (Cascade Update Related Fields): khi có đánh dấu vào ô kiểm tra này, nếu thay đổi giá trị trên cột quan hệ bên nhánh một thì Microsoft Access sẽ tự động cập nhật lại các giá trị trong bảng bên nhánh nhiều.

Ngược lại khi không đánh dấu vào ô kiểm tra này, nếu có tồn tại dữ liệu bên nhánh nhiều thì chúng ta không thể sửa đổi giá trị của cột quan hệ bên nhánh một - Tự đông xoá các mẫu tin quan hệ (Cascade Delete Related records): khi có đánh dấu vào ô kiểm tra này, Microsoft Access sẽ tự động xoá các dòng bên mối quan hệ nhiều nếu mẫu tin bên mối quan hệ một bị xoá đi Trang 9 ATH Ngugen Tân Chink 3/1 KH: FS Le “Trọng Tin Luu ý: Trong quá trình xây đựng một ứng dung bén trong của Microsoft Access bao giờ sau khi thiết kế các bảng thì việc kế tiếp là chúng ta tạo ra các quan hệ giữa các bảng trong ứng dung và sau đó mới nhập di liệu trong các bảng. Khi đó các bảng tại thời điểm này là rỗng (không có dòng dữ liệu nào cả) sé giúp cho việc tao quan hệ được dé dàng hơn. Tuy nhiên, nếu chúng ta làm ngược lại quá trình này có nghĩa là nhập một số dữ liệu thử trước rồi sau đó mới tạo quan hệ thì đôi khi Microsoft Access sẽ không tạo được quan hệ vì dữ liệu có vi phạm các quy tấc ràng buộc. Do đó thông thường nên thiết lập quan hệ trước rồi nhập dữ liệu cho các bang sau.

Truy vấn dữ liệu (QUERY) Ýnghĩa: Query là một thành phần của file Access, dùng để xử lí dữ liệu: - _ nhập dữ liệu vào table - chỉnh sửa đữ liệu trong Table - loc dữ liệu của table - _ tính toán dựa theo dữ liệu trong table - tạo một table từ những đữ liệu của các table Các loại query Select query Make table query Update query Append query Delete query Crosstab query Ynghĩa: Do cấu trúc của các bảng mà người lập trình tạo ra có thể quá ngắn gọn làm cho người sử dụng khó có thể hiểu hết và đồng thời để cho dữ liệu được an toàn thì chúng ta không nên cho phép người sử dụng trực tiếp nhập số liệu vào các bảng.