Luận Văn Thạc Sĩ Về Phương Pháp Dạy Học Tọa Độ Trong Không Gian

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued dạy học tọa độ trong không gian bằng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Quý Sửu
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học (Bộ Môn Toán Học)
• Đề tài: Dạy Học “Tọa Độ Trong Không Gian” Bằng Phương Pháp Phát Hiện Và Giải Quyết Vấn Đề
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Sư Phạm Toán Học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học và những phương pháp dạy học tích cực
• 1.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.3. Những phương pháp dạy học tích cực
• 1.4. Quan niệm về tính tích cực
• 1.5. Quan niệm về dạy học và hoạt động tích cực
• 1.6. Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀO DẠY HỌC “TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN”
• 2.1. Định hướng vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào dạy học “tọa độ trong không gian”
• 2.2. Giới thiệu chương trình và sách giáo khoa chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” Hình học lớp 12 nâng cao
• 2.3. Dạy học bài tập theo hướng vận dụng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
• 2.4. Quy trình vận dụng phương pháp PH&GQVĐ trong dạy học
• 2.5. Vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào dạy học các tiết bài tập của chương “Phương pháp tọa độ trong không gian”
• 2.6. Các giáo án dạy học “Tọa độ trong không gian” bằng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Điều tra về tình hình vận dụng phương pháp PH&GQVĐ vào dạy học môn toán
• 3.6. Dạy thực nghiệm các giáo án đã đề xuất ở chương 2
• 3.7. Phân tích kết quả điều tra giáo viên
• 3.8. Phân tích kết quả học tập của học sinh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Tọa Độ Trong Không Gian

Phương pháp dạy học tọa độ trong không gian là một trong những phương pháp quan trọng trong giáo dục toán học. Nó không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn phát triển tư duy không gian. Việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy sẽ giúp học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc phát triển năng lực tư duy độc lập và sáng tạo của học sinh là rất cần thiết.

1.1. Khái Niệm Về Phương Pháp Dạy Học Tọa Độ

Phương pháp dạy học tọa độ là cách tiếp cận giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hình học trong không gian ba chiều. Nó cho phép học sinh hình dung và giải quyết các bài toán hình học phức tạp thông qua việc sử dụng tọa độ. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy logic.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Tọa Độ

Phương pháp dạy học tọa độ mang lại nhiều lợi ích cho học sinh. Nó giúp học sinh phát triển khả năng tư duy không gian, khả năng giải quyết vấn đề và khả năng làm việc nhóm. Hơn nữa, phương pháp này còn giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

II. Thách Thức Trong Việc Dạy Học Tọa Độ Trong Không Gian

Mặc dù phương pháp dạy học tọa độ có nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc học sinh gặp khó khăn trong việc hình dung các khái niệm hình học trong không gian ba chiều. Điều này có thể dẫn đến việc học sinh không nắm vững kiến thức và không thể áp dụng vào thực tiễn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Hình Dung Không Gian

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hình dung các đối tượng hình học trong không gian ba chiều. Điều này có thể do thiếu kinh nghiệm thực tế hoặc do phương pháp giảng dạy chưa phù hợp. Việc này cần được khắc phục thông qua các hoạt động thực hành và ứng dụng thực tiễn.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ Dạy Học

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài nguyên hỗ trợ cho việc dạy học tọa độ. Việc thiếu các công cụ trực quan như mô hình 3D hoặc phần mềm hỗ trợ có thể làm giảm hiệu quả giảng dạy. Cần có sự đầu tư vào công nghệ và tài nguyên giáo dục để hỗ trợ giáo viên trong việc giảng dạy.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Tọa Độ Không Gian

Phương pháp dạy học tích cực là một trong những giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng dạy học tọa độ trong không gian. Phương pháp này khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động, từ đó phát triển tư duy độc lập và sáng tạo.

3.1. Các Hoạt Động Học Tập Tích Cực

Các hoạt động học tập tích cực như thảo luận nhóm, giải quyết vấn đề thực tiễn và sử dụng công nghệ thông tin sẽ giúp học sinh phát triển tư duy không gian. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn tạo ra môi trường học tập thú vị.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tọa độ sẽ giúp học sinh hình dung rõ hơn về các khái niệm hình học. Sử dụng phần mềm mô phỏng hoặc các ứng dụng trực tuyến sẽ tạo ra trải nghiệm học tập phong phú và hấp dẫn hơn cho học sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Dạy Học Tọa Độ

Phương pháp dạy học tọa độ không chỉ được áp dụng trong lớp học mà còn có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn.

4.1. Ứng Dụng Trong Các Bài Tập Thực Tế

Học sinh có thể áp dụng kiến thức về tọa độ để giải quyết các bài toán thực tế như tính toán diện tích, thể tích hoặc thiết kế các mô hình. Việc này giúp học sinh thấy được sự liên kết giữa lý thuyết và thực tiễn.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phương Pháp Dạy Học

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp dạy học tọa độ giúp nâng cao hiệu quả học tập của học sinh. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Dạy Học Tọa Độ Trong Không Gian

Phương pháp dạy học tọa độ trong không gian là một trong những phương pháp quan trọng trong giáo dục toán học. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy độc lập và sáng tạo. Cần có sự đầu tư và cải tiến trong việc giảng dạy để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học

Trong tương lai, phương pháp dạy học tọa độ cần được cải tiến và phát triển hơn nữa. Việc áp dụng công nghệ và các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực tư duy của học sinh.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Tiến

Cần có các giải pháp cải tiến trong việc dạy học tọa độ như tăng cường đào tạo giáo viên, phát triển tài nguyên giáo dục và ứng dụng công nghệ thông tin. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác: Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kế thành một chuỗi công tác học tập. Áp dụng phương pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa ngày càng lớn. Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi học sinh.

Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân. Lớp học là môi trường giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới. Bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mỗi học sinh và của cả lớp chứ không phải dựa trên vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của thầy giáo.

Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trường. Được sử dụng trong phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 người. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung. Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức tinh thần tương trợ.

Mô hình hợp tác trong xã hội dựa vào đời sống học đường sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội. Trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trường phải chuẩn bị cho học sinh. - Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trước đây giáo viên độc quyền đánh giá học sinh.

Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan đến điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau. Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời và năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho học sinh. Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những con người năng động, thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã được học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong giải quyết những tình huống thực tế.

Với sự trợ giúp các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá không còn là một công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học. Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng góp vai trò đơn thuần là truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình. Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, giáo viên có vẻ nhàn nhã hơn trước đó, khi soạn giáo án, giáo viên phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài trên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của học sinh, giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên. Phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh xét trên quan điểm tâm lí học Mỗi phương pháp đều có chức năng điều hành toàn bộ quá trình dạy học.

Tức là, nó sẽ quy định cách thức chiếm lĩnh tri thức và kinh nghịêm hoạt động của học sinh. Quá trình học tập chỉ nên diễn ra theo kiểu tìm kiếm, phát hiện, khai thác, biến đổi và người học tự kiến tạo kiến thức, kĩ năng tương thích với kinh nghiệm và bản chất người học, người học trở thành chủ thể tích cực hơn. Để đảm bảo giúp học sinh lĩnh hội đầy đủ kiến thức quy định trong một đơn vị thời gian thì không thể chỉ vận dụng máy móc một cách dạy học mà phải kết hợp nhuần nhuyễn chúng lại với nhau. Nhưng trong đó cách chiếm lĩnh tri thức bằng cách định hướng đến hoạt động cải tạo tích cực dẫn đến việc phát minh kiến thức mới.

Về phương pháp giáo dục, phải khuyến khích tự học, phải áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề. Phải đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nét tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh. Một phương pháp dạy học chỉ có khả năng bồi dưỡng những phẩm chất của tư duy khi nó thực hiện sự phát động, thúc đẩy sự suy nghĩ tích cực của người học và dẫn dắt sự suy nghĩ ấy theo con đường ngắn nhất, hợp lí nhất để đạt tới kiến thức và kĩ năng.

Phương pháp đó phải dựa vào thành tựu khoa học nghiên cứu và tư duy. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo các nhà tâm lý học, con người chỉ bắt đầu tư duy tích cực khi nảy sinh nhu cầu tư duy tức là khi họ đứng trước một tình huống gợi vấn đề. Tình huống gợi vấn đề là một tình huống gợi ra cho học sinh những khó khăn về lí luận hay thực tiễn mà họ thấy cần thiết và có khả năng vượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc nhờ một quy tắc có tính chất thuật giải mà phải trải qua một quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có. Trước tình huống có vấn đề, người ta sẽ băn khoăn suy nghĩ, tìm cách giải quyết nhưng bắt đầu từ đâu, theo phương hướng nào, buộc họ phải ý thức được vấn đề thường được thể hiện ở chỗ “đặt được câu hỏi” hoặc “nêu được thắc mắc”, đây là vấn đề quan trọng của tích cực hóa.

Giáo dục là thích ứng đứa trẻ vào môi trường xã hội người lớn; là thích nghi con người vào môi trường xã hội xung quanh. Muốn đào tạo được con người khi vào đời là con người tự chủ, năng động và sáng tạo thì phương pháp giáo dục cũng phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện, phát triển khả năng nghĩ và làm một cách tự chủ, năng động sáng tạo trong học tập và lao động ở nhà trường, nhằm kích thích học sinh tích cực suy nghĩ, chủ động tìm tòi sáng tạo để giải quyết vấn đề, đạt tới kiến thức mới một cách vững chắc và sâu sắc. Nhìn chung, một phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh là phương pháp mà trong đó người học trở thành trung tâm, chủ thể được định hướng để tự mình tìm ra kiến thức chân lý bằng hoạt động của bản thân. Giáo viên giữ một trách nhiệm mới chuẩn bị cho học sinh thật nhiều tình huống phong phú tạo điều kiện cho học sinh giải quyết vấn đề chứ không nhồi nhét kiến thức vào đầu học sinh, là người định hướng cho học sinh tự khám phá ra chân lý, tự tìm ra kiến thức với sự hợp tác của tập thể.

Thầy giáo bây giờ trở thành người định hướng, cố vấn cho học sinh của mình khám phá ra những điều mới, những kiến thức mới, những chân lí mới với sự hợp 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tác của các chủ thể khác trong lớp học. Phương pháp nào đảm bảo sự kết hợp nhuần nhuyễn hai hoạt động tái hiện và tìm kiếm kiến thức trong đó cơ hội và điều kiện để việc tìm kiếm kiến thức mới chiếm ưu thế, kết hợp hài hòa với tính sẵn sàng học tập của học sinh thì phương pháp đó có khả năng tích cực hóa được quá trình học tập của học sinh, từ đó hình thành phương thức hành động cũng như kinh nghiệm hoạt động cho các em. Tóm lại, dạy học theo phương pháp truyền thống căn bản chỉ thích hợp trong những giai đoạn đã qua, tương ứng tư duy quan liêu, bao cấp, tự cung, tự cấp, nó sẽ khó đáp ứng được mục tiêu đào tạo con người phát triển toàn diện của xã hội ngày nay. Dạy học theo phương pháp tích cực, phát huy cao độ tính tích cực hoạt động của trẻ, biến các em thành chủ thể, chủ động phát hiện ra kiến thức mới cần phải học sẽ thực sự phù hợp với quá trình phát triển của xã hội.

Phƣơng pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề 1. Cơ sở lí luận của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề Theo Nguyễn Bá Kim phương pháp dạy học PH&GQVĐ dựa trên cơ sở lí luận sau [1, tr.