Lý Luận và Phương Pháp Dạy Học Môn Hóa Học: Vận Dụng Phương Pháp Tình Huống Trong Lớp 10

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp lý luận và phương pháp dạy học hóa học vận dụng phương pháp dạy học tình huống trong dạy, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Điểm Kiểu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Văn Biểu
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Học Tình Huống Trong Hóa Học 10
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2. Các tài liệu nghiên cứu về tình huống và dạy học tình huống
• 1.3. Các luận án, luận văn, khóa luận nghiên cứu về tình huống
• 1.4. Đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4.1. Đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4.2. Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4.3. Dạy học tình huống
• 1.4.3.1. Khái niệm dạy học tình huống
• 1.4.3.2. Phân loại tình huống dạy học
• 1.4.3.3. Cấu trúc tình huống dạy học
• 1.4.3.4. Ưu và nhược điểm của dạy học tình huống
• 1.5. Thực trạng của việc sử dụng phương pháp dạy học tình huống trong dạy học Hóa học 10 cơ bản
• 1.5.1. Mục đích điều tra
• 1.5.2. Đối tượng điều tra
• 1.5.3. Phương pháp điều tra
• 1.5.4. Tiến hành điều tra
• 1.5.5. Kết quả điều tra
• 1.6. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÌNH HUỐNG VÀO DẠY HỌC HÓA HỌC LỚP 10 CƠ BẢN
• 2.1. Chương trình Hóa học lớp 10 cơ bản
• 2.1.1. Chương trình hóa học lớp 10 cơ bản
• 2.1.2. Nội dung liên môn giữa Hóa học
• 2.2. Cơ sở khoa học của việc thiết kế các tình huống dạy học trong môn Hóa học
• 2.2.1. Dữ liệu để xây dựng tình huống dạy học
• 2.2.2. Nguyên tắc của việc xây dựng tình huống dạy học
• 2.2.3. Quy trình xây dựng tình huống dạy học
• 2.3. Thiết kế các tình huống sử dụng trong dạy học Hóa học 10 cơ bản
• 2.3.1. Thiết kế các tình huống dạy học dưới dạng kênh chữ
• 2.3.2. Thiết kế các tình huống dạy học dưới dạng kênh hình chiếu
• 2.4. Các biện pháp để sử dụng tình huống có hiệu quả
• 2.5. Một số giáo án dạy học Hóa học 10 cơ bản có vận dụng phương pháp dạy học tình huống
• 2.5.1. Giáo án bài: Hạt nhân nguyên tử - Nguyên tố hóa học - Đồng vị
• 2.5.2. Giáo án bài: Hidro clorua — Axit clohidric và muối clorua
• 2.5.3. Giáo án bài: Oxi — Ozon
• 2.5.4. Giáo án bài: Tốc độ phản ứng hóa học
• 2.6. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.6. Một số bài học kinh nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Tình Huống Trong Hóa Học 10

Phương pháp dạy học tình huống đã trở thành một trong những phương pháp giảng dạy hiệu quả trong môn Hóa học lớp 10. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách sinh động mà còn khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh trong quá trình học tập. Việc áp dụng phương pháp này giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn.

1.1. Khái Niệm Về Dạy Học Tình Huống

Dạy học tình huống là phương pháp giảng dạy dựa trên việc sử dụng các tình huống thực tế để kích thích sự tư duy và sáng tạo của học sinh. Phương pháp này giúp học sinh liên hệ kiến thức với thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Tình Huống

Phương pháp dạy học tình huống mang lại nhiều lợi ích cho học sinh như: tăng cường sự hứng thú trong học tập, phát triển kỹ năng làm việc nhóm, và khả năng tư duy phản biện. Học sinh sẽ cảm thấy tự tin hơn khi giải quyết các vấn đề thực tiễn.

II. Vấn Đề Trong Việc Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Tình Huống

Mặc dù phương pháp dạy học tình huống mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong giảng dạy Hóa học lớp 10 cũng gặp phải một số thách thức. Giáo viên cần phải có kỹ năng thiết kế tình huống phù hợp và khả năng quản lý lớp học hiệu quả để đảm bảo học sinh tham gia tích cực.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thiết Kế Tình Huống

Thiết kế tình huống dạy học không phải là điều dễ dàng. Giáo viên cần phải nắm rõ nội dung bài học và biết cách tạo ra các tình huống thực tế liên quan đến kiến thức Hóa học để thu hút học sinh.

2.2. Thách Thức Trong Quản Lý Lớp Học

Quản lý lớp học khi áp dụng phương pháp dạy học tình huống có thể trở nên khó khăn. Giáo viên cần phải duy trì sự tập trung của học sinh và khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động nhóm một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Dạy Học Tình Huống Giải Pháp Chính Cho Hóa Học 10

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy Hóa học lớp 10, việc áp dụng phương pháp dạy học tình huống là một giải pháp khả thi. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu bài tốt hơn mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

3.1. Thiết Kế Tình Huống Dạy Học Hiệu Quả

Thiết kế tình huống dạy học hiệu quả cần dựa trên các nguyên tắc như tính thực tiễn, tính hấp dẫn và khả năng kích thích tư duy của học sinh. Các tình huống nên được xây dựng dựa trên các vấn đề thực tế mà học sinh có thể gặp phải.

3.2. Các Biện Pháp Để Tăng Cường Hiệu Quả Dạy Học

Để tăng cường hiệu quả của phương pháp dạy học tình huống, giáo viên có thể áp dụng các biện pháp như sử dụng công nghệ thông tin, tổ chức các hoạt động nhóm và khuyến khích học sinh tự nghiên cứu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Dạy Học Tình Huống Trong Hóa Học 10

Việc áp dụng phương pháp dạy học tình huống trong Hóa học lớp 10 đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển được nhiều kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Dạy Học

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các tình huống dạy học có sự cải thiện rõ rệt về điểm số và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp dạy học tình huống là một lựa chọn đúng đắn.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Phương Pháp Dạy Học

Học sinh thường có phản hồi tích cực về phương pháp dạy học tình huống. Họ cảm thấy hứng thú hơn với môn Hóa học và có khả năng nhớ lâu hơn các kiến thức đã học.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Tình Huống Trong Hóa Học 10

Phương pháp dạy học tình huống sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giảng dạy Hóa học lớp 10. Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu học tập ngày càng cao, việc áp dụng phương pháp này sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Phương Pháp Dạy Học

Trong tương lai, phương pháp dạy học tình huống sẽ được cải tiến và phát triển hơn nữa để phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh. Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ năng để áp dụng hiệu quả phương pháp này.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Đào Tạo Giáo Viên

Đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học tình huống là rất cần thiết. Giáo viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để thiết kế và áp dụng các tình huống dạy học một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục thế kỷ XXI, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm trở thành một xu thế tất yếu nhằm phát triển năng lực tư duy bậc cao và khả năng tự học thích ứng với xã hội hiện đại. Tại Việt Nam, sự đổi mới của kỳ thi "2 trong 1" do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức vào năm 2015 với việc gia tăng các câu hỏi mở và câu hỏi ở mức độ vận dụng đòi hỏi giáo viên bộ môn phải chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy. Tuy nhiên, thực tế dạy học môn Hóa học cho thấy khối lượng kiến thức tương đối dày đặc, việc tiếp thu của học sinh vẫn mang tính thụ động, các em chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo và chưa nhận thức đầy đủ về mối quan hệ giữa tri thức hóa học với thực tiễn đời sống. Khóa luận "Vận dụng phương pháp dạy học tình huống trong dạy học Hóa học 10 cơ bản" được tác giả Nguyễn Thị Điểm Kiều thực hiện nhằm giải quyết mâu thuẫn này.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là vận dụng phương pháp dạy học tình huống vào bài dạy nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học lớp 10 cơ bản. Để đạt được mục đích đó, tác giả xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được đánh số theo văn bản:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài.
2. Thiết kế các tình huống dạy học.
3. Sử dụng tình huống trong dạy học Hóa học 10 — Các biện pháp để sử dụng tình huống có hiệu quả.
4. Thiết kế 4 giáo án giảng dạy trong chương trình Hóa học lớp 10 cơ bản có sử dụng phương pháp dạy học tình huống.
5. Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm tra, đánh giá hiệu quả của việc sử dụng giáo án đã thiết kế.

Khách thể nghiên cứu là quá trình dạy học môn Hóa học lớp 10 cơ bản tại trường trung học phổ thông. Đối tượng nghiên cứu là việc thiết kế và vận dụng phương pháp dạy học tình huống vào dạy học môn Hóa học lớp 10 cơ bản tại trường trung học phổ thông.

Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ ràng trên các phương diện:

• Địa bàn nghiên cứu: Trường Trung học Thực hành Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh và Trường THPT Lương Thế Vinh.
• Nội dung nghiên cứu: Chương trình Hóa học lớp 10 (Ban cơ bản).
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 2014 đến tháng 5 năm 2015.

Giả thuyết khoa học của đề tài xác định: Nếu vận dụng tốt phương pháp dạy học tình huống trong dạy học Hóa học ở nhà trường thì hiệu quả dạy học sẽ được nâng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận phương pháp dạy học tình huống dựa trên các định nghĩa học thuật của các nhà nghiên cứu giáo dục trong nước. Theo PGS. Trịnh Văn Biểu, dạy học tình huống là phương pháp dạy học được tổ chức theo những tình huống có thực của cuộc sống, trong đó người học được kiến tạo tri thức qua việc giải quyết các vấn đề có tính xã hội của việc học tập. Theo PGS.TS Phan Trọng Ngọ, bản chất của phương pháp này là thông qua xử lý tình huống để giúp người học có khả năng thích ứng tốt nhất với môi trường xã hội biến động. Theo PGS.TS Nguyễn Văn Cường, đây là quan điểm dạy học có tổ chức theo chủ đề phức hợp gắn với thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp.

Về mặt phân loại, tác giả dẫn dụng hệ thống phân chia của Phan Trọng Ngọ gồm tình huống thực và tình huống giả định; đồng thời phân loại theo dạng thức thành 6 nhóm: tình huống lớn (chi tiết), tình huống mô tả, tình huống nhỏ, tình huống trực tiếp, tình huống hạt nhân và tình huống lựa chọn. Về cấu trúc, một tình huống dạy học chuẩn gồm 3 phần: phần mở đầu (nêu bối cảnh sự kiện), phần nội dung tình huống (mô tả diễn biến, cung cấp dữ liệu bằng lời, bảng biểu hoặc hình ảnh) và các vấn đề/yêu cầu/đề nghị cần giải quyết (kết thúc mở dưới dạng câu hỏi dẫn dắt).

Để triển khai đề tài, tác giả sử dụng ba nhóm phương pháp nghiên cứu:

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Đọc hiểu tài liệu liên quan, khai thác thông tin mạng Internet; phân tích, tổng hợp và phân loại hệ thống lý thuyết về phương pháp dạy học.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra, thu thập thông tin về thực trạng vận dụng phương pháp dạy học tình huống qua phiếu khảo sát và phỏng vấn; phương pháp quan sát; tổng kết kinh nghiệm thực tiễn; phương pháp thực nghiệm sư phạm.
• Nhóm phương pháp thống kê toán học: Ứng dụng công cụ thống kê toán để xử lý các tham số định lượng (tần số, tần suất, tần suất tích lũy, điểm trung bình, mốt) từ kết quả khảo sát thực trạng và các bài kiểm tra thực nghiệm.

Nguồn dữ liệu xây dựng tình huống được tác giả khai thác từ sách giáo khoa Hóa học 10 (phần bài học, bài tập, bài đọc thêm), các tài liệu tham khảo (sách bài tập, báo, tạp chí chuyên ngành, Internet) và vốn kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn tích lũy của bản thân giáo viên.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu tình huống từ phương Đông cổ đại, các nền giáo dục tiên tiến như Nhật Bản, Singapore đến phương Tây (GS. Christopher Columbus Langdell áp dụng tại Đại học Harvard năm 1870; sau đó lan sang Canada, Pháp, Liên Xô, Ba Lan trong đào tạo quản trị, y học, luật học). Tại Việt Nam, tác giả tổng thuật các công trình nghiên cứu của T. Machiuskin (1972), V. Okôn (1976), Trịnh Văn Biểu và Khammany Sengsy (2014), Nguyễn Trí Ngân (2013), Phạm Vũ Nhật Uyên (2012, 2013), Thái Duy Tuyên và Bùi Hồng Thái (2010), cùng các luận án tiến sĩ của La Văn Mến (2005), Bùi Thị Mùi (2005), Đoàn Thị Tỵ (2008), các luận văn thạc sĩ và khóa luận tốt nghiệp có liên quan.

Phần nghiên cứu thực trạng được tiến hành khảo sát trên 6 giáo viên dạy Hóa học 10 cơ bản thuộc 3 trường THPT tại TP. Hồ Chí Minh (THPT Lương Thế Vinh - Quận 1, Trung học Thực hành ĐHSP - Quận 5, THPT Lương Văn Can - Quận 8) và 73 học sinh lớp 10 trường Trung học Thực hành ĐHSP (tỷ lệ thu hồi phiếu đạt 100%).

Nhóm đối tượng	Chỉ tiêu khảo sát	Tỷ lệ / Dữ liệu ghi nhận
Giáo viên (n=6)	Mức độ sử dụng phương pháp tình huống	4/6 giáo viên thường xuyên sử dụng; 2/6 giáo viên thỉnh thoảng sử dụng
	Khó khăn lớn nhất khi thực hiện	Thời gian đứng lớp ngắn, lớp đông học sinh, trình độ học sinh chưa đồng đều
	Tiêu chí xây dựng tình huống	7/8 tiêu chí đạt 100% đồng ý; 1 tiêu chí đạt 83,33% đồng ý
Học sinh (n=73)	Mức độ giáo viên liên hệ thực tế	69,86% nhận định giáo viên chỉ thỉnh thoảng liên hệ thực tế
	Mức độ giáo viên đặt tình huống	84,94% nhận định giáo viên ít đặt ra tình huống cho học sinh
	Nguyện vọng lồng ghép tình huống	83,56% cho rằng việc lồng ghép tình huống vào bài giảng là cần thiết
	Khó khăn: Lớp học ồn ào khi thảo luận	54,79% học sinh đồng tình
	Khó khăn: Tình huống nhàm chán, khó hiểu	52,05% học sinh đồng tình
	Khó khăn: Tình huống chưa xoáy sâu trọng tâm	52,05% học sinh đồng tình
	Khó khăn: Gặp trở ngại khi tự giải quyết	49,32% học sinh đồng tình
	Khó khăn: Tốn nhiều thời gian tiết học	27,40% học sinh đồng tình

Chương 2: Vận dụng phương pháp dạy học tình huống vào dạy học Hóa học lớp 10 cơ bản

Chương 2 phân tích nội dung chương trình Hóa học 10 cơ bản gồm 5 vấn đề trọng tâm phân bổ trong 7 chương, đồng thời chứng minh mối quan hệ kế thừa và phát triển từ chương trình Hóa học 8 và 9 THCS. Tác giả đã thiết lập bảng phân tích liên môn chi tiết giữa Hóa học 10 với 8 môn học khác trong nhà trường THPT: Toán học (tính toán hạt, nồng độ, tốc độ phản ứng), Vật lý 10 (thuyết tương đối, chất khí, định luật Bôi-lơ - Ma-ri-ốt, chuyển động thẳng đều), Sinh học 10 (nguyên tử oxi, phân tử ATP, chất ức chế enzim, quang hợp), Lịch sử 10 (thời đại kim khí, bảng tuần hoàn Men-đê-lê-ép), Địa lý 10 (chiếm 6/42 bài, tỷ lệ 14,3% có liên hệ trực tiếp như phong hóa, khí quyển, khoáng sản), Công nghệ 10 (cải tạo đất, phân bón, bảo quản nông sản), Giáo dục công dân 10 (triết học về chất - lượng, quan điểm Đê-mô-crít) và Giáo dục quốc phòng - an ninh (vũ khí, chất nổ, sơ cứu bằng hóa chất).

Tác giả đề xuất 8 nguyên tắc xây dựng tình huống dạy học: (1) Không xa rời nội dung bài học; (2) Không quá khó, vừa sức với học sinh; (3) Gắn với thực tế; (4) Có liên hệ giữa kiến thức cũ và mới; (5) Có thể minh họa hoặc giải thích bằng trực quan; (6) Gây được tò mò, hứng thú cho học sinh; (7) Phải hợp lý, logic; (8) Trình bày ngắn gọn, súc tích. Đồng thời, tác giả vận dụng quy trình thiết kế tình huống gồm 6 bước:

• Bước 1: Xác định mục tiêu và trọng tâm bài học.
• Bước 2: Xác định nội dung kiến thức dạy học gắn với tình huống sẽ sử dụng.
• Bước 3: Thu thập dữ liệu.
• Bước 4: Lựa chọn hình thức mô tả tình huống.
• Bước 5: Thiết kế tình huống.
• Bước 6: Tham khảo ý kiến của đồng nghiệp và hoàn thiện tình huống.

Dựa trên cơ sở khoa học đó, khóa luận xây dựng hệ thống tình huống dạy học cụ thể theo hai kênh biểu đạt:

Kênh biểu đạt	Tên bài học áp dụng	Tên tình huống cụ thể
Kênh chữ	Bài 2: Hạt nhân nguyên tử - Nguyên tố hóa học - Đồng vị	Con người còn có thể tìm ra các nguyên tố mới nữa không?
	Bài 12: Liên kết ion - Tinh thể ion	Dạng tồn tại vật chất trong lòng Mặt Trời (trạng thái plasma / ion)
	Bài 13: Liên kết cộng hóa trị	"Nghệ sỹ xiếc" tài ba nhất trong ngành Động vật
	Bài 22: Clo	Ngộ nhận về tác dụng của Clo
	Bài 23: Hidro clorua - Axit clohidric và muối clorua	Khói axit clohidric đặc
	Bài 25: Flo - Brom - Iot	Chạm khắc trên thủy tinh; Iot bên trong cơ thể người
	Bài 29: Oxi - Ozon	Ai là người phát hiện oxi đầu tiên?; "Sau cơn giông, trời lại mát"
	Bài 33: Axit sunfuric - Muối sunfat	Bàn tay vô hình; Ý của tác giả sách giáo khoa
	Bài 36: Tốc độ phản ứng hóa học	Nhanh hay chậm
	Bài 38: Cân bằng hóa học	Sắc màu trong Hóa học
Kênh hình cảm	Bài 2: Hạt nhân nguyên tử - Nguyên tố hóa học - Đồng vị	Trí tưởng tượng bay xa (hướng dẫn viết cấu hình electron)
	Bài 29: Oxi - Ozon	Nghỉ dưỡng tuyệt vời (nghỉ dưỡng trong rừng thông)
	Bài 32: Hidro sunfua - Lưu huỳnh đioxit - Lưu huỳnh trioxit	Mưa axit có lợi hay không? (rừng cây bị mưa axit tàn phá)

Một ví dụ điển hình là Tình huống 1 (Bài 2): Giáo viên đặt câu hỏi về khả năng tìm ra nguyên tố mới và độ khó của việc này. Dữ kiện giải quyết làm rõ nguyên tố từ 93 trở đi là nguyên tố nhân tạo có tính phóng xạ, chu kỳ bán hủy càng giảm khi số thứ tự nguyên tố càng tăng; đến nguyên tố 110 chu kỳ bán hủy chỉ còn khoảng 1/10 tỷ giây.

Cuối chương 2, tác giả thiết kế hoàn chỉnh 4 kế hoạch bài dạy (giáo án) lồng ghép phương pháp tình huống:

1. Bài 2: Hạt nhân nguyên tử - Nguyên tố hóa học - Đồng vị.
2. Bài 23: Hidro clorua – Axit clohidric và muối clorua.
3. Bài 29: Oxi – Ozon.
4. Bài 36: Tốc độ phản ứng hóa học.

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc triển khai thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra, đánh giá tính hiệu quả và độ khả thi của 4 giáo án đã soạn thảo. Quá trình thực nghiệm được tiến hành song song giữa các lớp thực nghiệm (sử dụng phương pháp dạy học tình huống) và các lớp đối chứng (sử dụng phương pháp dạy học thông thường) tại hai trường: Trường Trung học Thực hành Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh và Trường THPT Lương Thế Vinh. Kết quả học tập của hai nhóm được đo lường bằng bài kiểm tra, sau đó lập bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất tích lũy, tính toán điểm số trung bình, giá trị mốt (Mod) và vẽ đồ thị lũy tích điểm số. Dựa trên kết quả thu được, tác giả tổng kết các bài học kinh nghiệm về việc kiểm soát thời lượng tiết giảng, kỹ năng định hướng học sinh khi thảo luận và phương pháp phân bổ tình huống phù hợp với trình độ tiếp nhận của từng đối tượng học sinh.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã ghi nhận các kết quả nghiên cứu cụ thể dựa trên số liệu thực chứng từ văn bản:

• Về mặt khảo sát: Phản ánh thực trạng qua số liệu 6 giáo viên và 73 học sinh; chỉ ra rằng dù 4/6 giáo viên thường xuyên sử dụng phương pháp tình huống, học sinh vẫn nhận thấy giáo viên ít tạo tình huống thực tế (84,94%) và đa số học sinh (83,56%) bày tỏ nguyện vọng được học tập qua tình huống.
• Về mặt giải pháp và sản phẩm sư phạm: Đề xuất bộ khung gồm 8 nguyên tắc chỉ đạo và quy trình 6 bước thiết kế tình huống dạy học; xây dựng hệ thống 13 tình huống dạy học kênh chữ và 3 tình huống kênh hình cảm gắn với các bài học trọng tâm của Hóa học 10 cơ bản; hoàn thiện 4 giáo án mẫu có tích hợp đầy đủ tiến trình xử lý tình huống.
• Đóng góp mới so với các nghiên cứu trước: Khóa luận tự xác định việc bổ sung hướng khai thác nội dung liên môn sâu rộng giữa Hóa học 10 với các môn khoa học tự nhiên và xã hội (Toán, Lý, Sinh, Sử, Địa, GDCD, GDQP-AN); đồng thời khai thác phương thức biểu đạt tình huống bằng kênh hình cảm (hình vẽ, tranh ảnh minh họa trực quan), khắc phục tình trạng các đề tài trước đó chủ yếu tập trung vào kênh chữ hoặc chương trình nâng cao.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được xác định dựa trên văn bản:

• Hạn chế: Khóa luận chỉ giới hạn khảo sát và thực nghiệm trong phạm vi chương trình Hóa học lớp 10 Ban cơ bản; quy mô mẫu khảo sát giáo viên còn hẹp (6 giáo viên thuộc 3 trường THPT tại TP. Hồ Chí Minh); việc triển khai tình huống trên lớp còn chịu áp lực bởi thời lượng tiết học ngắn (45 phút) và sĩ số lớp đông, dẫn đến hiện tượng ồn ào khi thảo luận nhóm (54,79% học sinh phản ánh) hoặc học sinh gặp khó khăn trong việc tự xử lý tình huống (49,32%).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng việc thiết kế tình huống và bài dạy cho các chương còn lại của Hóa học 10, cũng như chương trình Hóa học 11 và 12; tăng cường khai thác các nguồn dữ liệu đa phương tiện (đoạn phim ngắn, clip thí nghiệm thực tế); mở rộng quy mô thực nghiệm sư phạm sang nhiều địa bàn trường học khác nhau để kiểm chứng sâu hơn tính tương thích của phương pháp.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo trực tiếp cho sinh viên chuyên ngành Sư phạm Hóa học, học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học, cũng như giáo viên bộ môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông. Phần đáng chú ý và có giá trị áp dụng ngay trong tài liệu là hệ thống 8 nguyên tắc cùng quy trình thiết kế 6 bước logic; bảng phân tích các địa chỉ tích hợp liên môn giữa Hóa học 10 với các bộ môn khác; danh mục các tình huống kênh chữ và kênh hình cảm có sẵn đáp án dẫn dắt; cùng hệ thống 4 giáo án thực nghiệm sư phạm mẫu được thiết kế bài bản theo tiến trình dạy học tích cực.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận khảo sát thực trạng trên những đối tượng nào và tại các cơ sở nào?
Khảo sát thực trạng được thực hiện trên 6 giáo viên dạy Hóa học 10 cơ bản tại 3 trường (THPT Lương Thế Vinh - Quận 1, Trung học Thực hành ĐHSP - Quận 5, THPT Lương Văn Can - Quận 8) và 73 học sinh thuộc 2 lớp 10 của Trường Trung học Thực hành Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh.

Tác giả đề xuất bao nhiêu nguyên tắc và quy trình mấy bước để xây dựng tình huống dạy học?
Tác giả đề xuất 8 nguyên tắc xây dựng tình huống dạy học và xác lập quy trình thiết kế tình huống gồm 6 bước chặt chẽ, dựa trên nghiên cứu phương pháp luận của PGS.TS Trịnh Văn Biểu.

Bốn giáo án thực nghiệm trong khóa luận được thiết kế cho những bài học nào?
Bốn giáo án được xây dựng cho các bài: Bài 2 (Hạt nhân nguyên tử - Nguyên tố hóa học - Đồng vị), Bài 23 (Hidro clorua – Axit clohidric và muối clorua), Bài 29 (Oxi – Ozon) và Bài 36 (Tốc độ phản ứng hóa học).

Theo kết quả điều tra, khó khăn lớn nhất mà học sinh gặp phải khi học phương pháp tình huống là gì?
Khó khăn có tỷ lệ đồng tình cao nhất từ phía học sinh là lớp học thường ồn ào, mất trật tự khi thảo luận nhóm (54,79%), tiếp theo là giáo viên đặt tình huống nhàm chán, khó hiểu (52,05%) và tình huống chưa xoáy sâu vào trọng tâm bài giảng (52,05%).

Nội dung môn Hóa học 10 được tác giả chỉ ra liên hệ với môn Địa lý 10 ở mức độ nào?
Tác giả thống kê có 6 trên tổng số 42 bài học trong sách giáo khoa Địa lý 10 đề cập trực tiếp đến kiến thức Hóa học 10 (chiếm tỷ lệ 14,3%), liên quan đến các vấn đề cấu trúc trái đất, tác động phong hóa hóa học, thành phần khí quyển và các nguyên tố hóa học vi lượng trong thủy sản.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Điểm Kiều đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết và khảo sát thực tiễn về phương pháp dạy học tình huống trong môn Hóa học lớp 10 cơ bản tại TP. Hồ Chí Minh. Bằng việc phân tích sâu sắc các mối quan hệ liên môn và xác lập quy trình 6 bước khoa học, đề tài đã xây dựng hệ thống tình huống dạy học sinh động thuộc cả kênh chữ lẫn kênh hình cảm kèm 4 bài giáo án thực nghiệm. Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực nghiệm rõ ràng, góp phần hỗ trợ giáo viên phổ thông đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao tính tích cực nhận thức của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CUA DE TÀI 1. TONG QUAN VAN DE NGHIÊN CUU Trong qua trình giảng day bộ môn Hóa học ở trường Trung học phô thông. giáo viên phải có nang lực dẫn dat và lôi cuốn học sinh, để giúp các em tim ra phương pháp học tập tối ưu nhất, lựa chọn cho mình con đường đi đến kiến thức vừa thiết thực, hắp dẫn vừa mang tính chủ động, sáng tạo. các em sẽ lĩnh hội tốt những kiến thức trong nhà trường vả thành công trên con đường học tập của minh.

Dạy học tỉnh huống ra đời nhằm đáp ứng những nhu cau thiết yêu trên va được biết đến là một trong những phương pháp day học tích cực nhất. Tổng quan van dé nghiên cứu sẽ trình bày những tài liệu nghiên cứu vẻ tình huống va day học tỉnh huỗng. cũng như các luận án. luận văn, khóa luận nghiên cứu vé tỉnh huồng.1 Các tai liệu nghiên cứu về tình huống và dạy học tình huống Cách đây rất lâu.

tinh huống đã được sứ dụng theo hướng nêu vấn dé, cá thẻ hóa tiếp nhận. Phương pháp xử lý tình huỗng là những bài học quý báu về răn dạy con người, được xem là tắm gương vẻ phương pháp giáo dục tích cực cho hậu thé trong các văn học cổ Trung Quốc từ trước Công nguyên. Bên cạnh đó, Nhật Ban, Hàn Quốc vả nhiều nước phát triển ở Đông Nam Á, trong giáo dục người ta cũng chủ trọng đến cách học (phương pháp) nhiều hon học cái gì (nội dung). Trong cách học, họ dé cao hai điều then chết: 1.

Hai mặt đó quan hệ mật thiết với nhau: sẽ không có sáng tạo nêu không có tự học tích cực; sẽ không thể tự học hiệu quả nếu không mài sắc trí sáng tạo. Các nhà giáo dục Nhật Bản và Singapore đều cho rằng đó là những kỹ năng “kép” cần cho một người học sinh hiện đại. để rút ngắn khoảng cách thua kém và để trở thành người chú thật sự của tương lai. Theo đó, họ không có (hoặc có rất it) các bài giảng dài dòng lý thuyết.

Hẳu hết các giờ lèn lớp của họ g6m những bởi day theo cách hướng dẫn tìm tòi và nghiên cứu dựa trên tình hudng. Không chi ở phương Đông, ma tại phương Tay, tỉnh huéng cũng được áp dung rat sớm nhờ công cua giáo su Christopher Columbus Langdell. ông là người khởi xưởng va sử dụng các tình hudng trong giáng dạy vẻ quan trị kinh doanh tại Đại học kinh đoanh Havard vào năm 1870. Tiếp đến là các quốc gia như: Canada, Pháp.

Liên Xô (cũ), Ba Lan cũng đã lin lượt áp dụng phương pháp day học tỉnh hudng trong giảng dạy các ngảnh quản trị kinh doanh. v học, luật học. Tại Việt Nam, các tai điệu lý luận vẻ day học xuất hiện phỏ biển từ cuỗi những năm 60 cua the ki XX, điện hình 1a các 14/ fiệ địch như: T. Machiuskin (1972); ngoai ra còn có LF.

đặc biệt không thé không nhắc đến hai nhà nghiên cứu là V. Okôn (Ba Lan) (1976) và La. Nhìn chung, kiêu dạy học sử dụng tinh huỗng được các tác giả dé cập đến là day học nêu vấn để - day học giai quyết van để. Ngoài ra con các nguồn tải liệu da dang.

phong phú đến từ các dé tai nghiên cửu khoa học, ky yêu hội thảo khoa học, khóa bồi dưỡng phương pháp giáng dạy tình hudng, tap chi khoa học giáo dục đã xuất bản như: > Trịnh Văn Biểu Khammany Sengsy (2014). Sử dụng phương pháp tỉnh hudng trong day học Hóa học ở trường Trung học phổ thông. Tap chí khoa học ĐHSP TPHCM số 62, tr 5-15 [3]. Bài viết này trình bảy: + Các khái niệm liên quan đến day học tinh huống, + Tác dụng, cách thiết kế va sử dung tỉnh huống.