Luận văn thạc sĩ phương pháp dạy tích cực trong phân môn thường thức mĩ thuật ở trường thcs tân trung huyện tân yên tỉnh bắc giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy tích cực trong phân môn thường thức mĩ thuật ở trường thcs tân trung huyện tân yên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Chuyền
• Người hướng dẫn: TS. Quách Thị Ngọc An
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Nghệ Thuật Trung Ương
• Chuyên ngành: Mỹ Thuật
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Môn Mỹ Thuật Ở Trường Trung Học Cơ Sở Tân Trung
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lịch sử nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp của luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lí luận về phương pháp dạy học tích cực trong phân môn Thường thức Mĩ thuật ở các trường Trung học cơ sở
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Mục tiêu, nội dung, cấu trúc môn Mĩ thuật và phân môn Thường thức Mĩ thuật trong trường Trung học cơ sở
• 1.1.3. Đặc điểm tâm - sinh lí của học sinh Trung học cơ sở
• 1.1.4. Sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong phân môn Thường thức Mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở
• 1.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong phân môn Thường thức mĩ thuật ở trường trung học cơ sở
• 1.2. Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong phân môn Thường thức Mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở Tân Trung, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang
• 1.2.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
• 1.2.2. Khái quát về quá trình khảo sát thực trạng
• 1.2.3. Kết quả khảo sát
• 2. Chương 2: BIỆN PHÁP SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG PHÂN MÔN THƯỜNG THỨC MĨ THUẬT Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TÂN TRUNG, HUYỆN TÂN YÊN, TỈNH BẮC GIANG
• 2.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 2.1.1. Đảm bảo thực hiện mục tiêu phân môn Thường thức Mĩ thuật trong chương trình mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở
• 2.1.2. Khai thác ưu điểm của phương pháp dạy học truyền thống; vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực
• 2.1.3. Đảm bảo tính đồng bộ, hệ thống
• 2.1.4. Đảm bảo tính hiệu quả
• 2.2. Các biện pháp sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong phân môn Thường thức mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở Tân Trung, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang
• 2.2.1. Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên về tầm quan trọng của việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong phân môn Thường thức mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở
• 2.2.2. Bồi dưỡng phát triển năng lực dạy học cho đội ngũ giáo viên Mĩ thuật trường Trung học cơ sở
• 2.2.3. Phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong quá trình dạy học phân môn Thường thức mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở
• 2.2.4. Lựa chọn các phương pháp dạy học tích cực phù hợp với mục tiêu, nội dung dạy học và đặc điểm của học sinh
• 2.2.5. Sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học tích cực trong quá trình dạy học phân môn Thường thức mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở
• 2.2.6. Thực hiện kiểm tra - đánh giá kết quả sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong phân môn Thường thức mĩ thuật một cách thường xuyên
• 2.2.7. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 2.3. Khảo sát về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong phân môn Thường thức mĩ thuật ở trường Trung học cơ sở Tân Trung, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang
• 2.3.1. Khái quát về quá trình khảo sát
• 2.3.2. Kết quả khảo sát
• 2.4. Thực nghiệm sư phạm
• 2.4.1. Khái quát chung về quá trình thực nghiệm
• 2.4.2. Kết quả thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Mỹ Thuật THCS

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) trong môn Mỹ thuật THCS đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Thay vì lối truyền thụ một chiều, PPDH tích cực tập trung vào việc phát huy tính chủ động, sáng tạo và khả năng tự học của học sinh. Điều này không chỉ giúp các em nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai. PPDH tích cực tạo ra môi trường học tập tương tác, nơi học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi, thảo luận và chia sẻ ý tưởng. Theo Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII), giáo dục cần "khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học". Đây là nền tảng cho việc áp dụng PPDH tích cực, hướng tới mục tiêu lấy người học làm trung tâm. Việc đổi mới PPDH theo hướng tích cực là một vấn đề cấp thiết và không thể thiếu để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

1.1. Bản Chất Của Dạy Học Tích Cực Trong Môn Mỹ Thuật

Dạy học tích cực trong môn Mỹ thuật THCS không chỉ đơn thuần là việc thay đổi hình thức tổ chức lớp học mà còn là sự thay đổi về tư duy và phương pháp của giáo viên. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, tạo điều kiện và khuyến khích học sinh tự khám phá, tìm tòi kiến thức. Học sinh trở thành trung tâm của quá trình học tập, chủ động tham gia vào các hoạt động, tự xây dựng kiến thức và phát triển kỹ năng. PPDH tích cực tạo ra môi trường học tập cởi mở, thân thiện, nơi học sinh cảm thấy thoải mái chia sẻ ý tưởng và thể hiện bản thân. Điều này giúp các em phát triển toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng và thái độ.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Mỹ Thuật THCS

Việc áp dụng PPDH tích cực trong môn Mỹ thuật THCS mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả học sinh và giáo viên. Học sinh trở nên hứng thú hơn với môn học, chủ động tìm tòi kiến thức và phát triển khả năng sáng tạo. Các em cũng rèn luyện được các kỹ năng mềm quan trọng như làm việc nhóm, giao tiếp, giải quyết vấn đề và tư duy phản biện. Giáo viên có cơ hội đổi mới phương pháp giảng dạy, tạo ra những bài học sinh động và hấp dẫn. PPDH tích cực cũng giúp giáo viên hiểu rõ hơn về học sinh, từ đó có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp với từng đối tượng.

II. Thách Thức Khi Áp Dụng Dạy Học Tích Cực Mỹ Thuật THCS

Mặc dù PPDH tích cực mang lại nhiều lợi ích, việc áp dụng nó trong môn Mỹ thuật THCS vẫn còn gặp nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học. Nhiều trường học, đặc biệt là ở vùng nông thôn, còn thiếu phòng học chức năng, dụng cụ vẽ và các vật liệu cần thiết cho các hoạt động thực hành. Bên cạnh đó, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm của giáo viên cũng là một yếu tố quan trọng. Không phải giáo viên nào cũng được đào tạo bài bản về PPDH tích cực và có đủ kinh nghiệm để áp dụng nó một cách hiệu quả. Ngoài ra, sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học sinh học tập tích cực.

2.1. Rào Cản Về Cơ Sở Vật Chất Và Trang Thiết Bị Dạy Học

Sự thiếu thốn về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học là một trong những rào cản lớn nhất đối với việc áp dụng PPDH tích cực trong môn Mỹ thuật THCS. Nhiều trường học không có đủ phòng học chức năng, dụng cụ vẽ và các vật liệu cần thiết cho các hoạt động thực hành. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm, thực hành sáng tạo cho học sinh. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự đầu tư hơn nữa từ phía nhà nước và các tổ chức xã hội vào việc nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học cho các trường học.

2.2. Nâng Cao Năng Lực Cho Giáo Viên Mỹ Thuật THCS

Để áp dụng PPDH tích cực một cách hiệu quả, giáo viên cần được đào tạo bài bản về phương pháp này và có đủ kinh nghiệm thực tế. Các khóa tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn cần được tổ chức thường xuyên để cập nhật kiến thức và kỹ năng cho giáo viên. Bên cạnh đó, việc tạo điều kiện cho giáo viên tham gia các hoạt động giao lưu, học hỏi kinh nghiệm từ các đồng nghiệp cũng rất quan trọng. Giáo viên cũng cần chủ động tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

III. Bí Quyết Dạy Học Tích Cực Mỹ Thuật THCS Hiệu Quả Nhất

Để áp dụng PPDH tích cực trong môn Mỹ thuật THCS một cách hiệu quả, cần có sự kết hợp hài hòa giữa lý thuyết và thực hành. Giáo viên cần tạo ra những bài học sinh động, hấp dẫn, gắn liền với thực tế cuộc sống. Các hoạt động trải nghiệm, thực hành sáng tạo cần được tổ chức thường xuyên để khuyến khích học sinh khám phá, tìm tòi và thể hiện bản thân. Bên cạnh đó, việc sử dụng các phương tiện trực quan, công nghệ thông tin và truyền thông cũng giúp tăng tính sinh động và hấp dẫn cho bài học. Quan trọng nhất, giáo viên cần tạo ra môi trường học tập cởi mở, thân thiện, nơi học sinh cảm thấy thoải mái chia sẻ ý tưởng và thể hiện bản thân.

3.1. Sử Dụng Phương Pháp Dạy Học Trực Quan Trong Mỹ Thuật

Phương pháp dạy học trực quan là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng và sâu sắc. Giáo viên có thể sử dụng các hình ảnh, video, mô hình, vật thật để minh họa cho bài giảng. Các hoạt động quan sát, phân tích, so sánh cũng giúp học sinh phát triển khả năng tư duy và nhận thức. Phương pháp dạy học trực quan đặc biệt phù hợp với môn Mỹ thuật THCS, giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của thế giới xung quanh và phát triển khả năng thẩm mỹ.

3.2. Khuyến Khích Học Sinh Sáng Tạo Trong Môn Mỹ Thuật

Sáng tạo là yếu tố quan trọng nhất trong môn Mỹ thuật THCS. Giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh tự do thể hiện ý tưởng và cá tính của mình. Các hoạt động vẽ tranh, tạo hình, thiết kế cần được tổ chức một cách linh hoạt và đa dạng. Giáo viên cũng cần khuyến khích học sinh sử dụng các vật liệu tái chế, vật liệu tự nhiên để tạo ra những sản phẩm độc đáo và sáng tạo. Quan trọng nhất, giáo viên cần tạo ra môi trường học tập cởi mở, thân thiện, nơi học sinh không sợ sai và được khuyến khích thử nghiệm những ý tưởng mới.

3.3. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học Mỹ Thuật

Công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) có thể được sử dụng để tăng tính sinh động và hấp dẫn cho bài học Mỹ thuật THCS. Giáo viên có thể sử dụng các phần mềm vẽ, thiết kế, chỉnh sửa ảnh để tạo ra những bài giảng trực quan và sinh động. Các video, hình ảnh, âm thanh cũng có thể được sử dụng để minh họa cho bài giảng và tạo hứng thú cho học sinh. Bên cạnh đó, ICT cũng có thể được sử dụng để tạo ra các hoạt động tương tác trực tuyến, giúp học sinh học tập một cách chủ động và hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Tại THCS

Tại trường THCS Tân Trung, việc áp dụng PPDH tích cực trong môn Mỹ thuật THCS đã mang lại những kết quả đáng khích lệ. Giáo viên đã chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy, tạo ra những bài học sinh động và hấp dẫn. Các hoạt động trải nghiệm, thực hành sáng tạo được tổ chức thường xuyên, giúp học sinh phát triển khả năng tư duy và sáng tạo. Bên cạnh đó, nhà trường cũng đã đầu tư vào việc nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học, tạo điều kiện tốt nhất cho học sinh học tập. Kết quả là, học sinh trở nên hứng thú hơn với môn học, chủ động tìm tòi kiến thức và đạt được những thành tích cao trong các kỳ thi.

4.1. Kinh Nghiệm Dạy Học Mỹ Thuật Tích Cực Tại Tân Trung

Giáo viên tại trường THCS Tân Trung đã tích cực áp dụng các phương pháp dạy học như dự án, giải quyết vấn đề, và nghiên cứu trường hợp trong môn Mỹ thuật THCS. Các dự án thường liên quan đến việc tạo ra các tác phẩm nghệ thuật từ vật liệu tái chế hoặc khám phá các phong cách nghệ thuật khác nhau. Phương pháp giải quyết vấn đề được sử dụng để khuyến khích học sinh tư duy sáng tạo và tìm ra các giải pháp độc đáo cho các thách thức nghệ thuật. Nghiên cứu trường hợp giúp học sinh hiểu rõ hơn về các nghệ sĩ và tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Việc đánh giá hiệu quả của PPDH tích cực trong môn Mỹ thuật THCS tại trường THCS Tân Trung được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau, bao gồm quan sát, phỏng vấn, và đánh giá sản phẩm của học sinh. Kết quả cho thấy rằng PPDH tích cực đã giúp học sinh phát triển khả năng tư duy sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm, và sự tự tin trong việc thể hiện bản thân. Giáo viên cũng nhận thấy rằng PPDH tích cực đã giúp họ tạo ra một môi trường học tập tích cực và khuyến khích sự tham gia của học sinh.

V. Giải Pháp Nâng Cao Dạy Học Tích Cực Mỹ Thuật THCS

Để nâng cao hiệu quả của PPDH tích cực trong môn Mỹ thuật THCS, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Nhà trường cần tiếp tục đầu tư vào việc nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học, tạo điều kiện tốt nhất cho học sinh học tập. Giáo viên cần được đào tạo bài bản về PPDH tích cực và có đủ kinh nghiệm thực tế. Gia đình cần quan tâm, động viên và tạo điều kiện cho con em học tập. Xã hội cần tạo ra môi trường văn hóa, nghệ thuật lành mạnh, khuyến khích sự sáng tạo và phát triển của học sinh.

5.1. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Gia Đình Và Nhà Trường

Sự hợp tác giữa gia đình và nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học sinh học tập tích cực. Gia đình cần quan tâm, động viên và tạo điều kiện cho con em học tập. Nhà trường cần thông báo kịp thời về tình hình học tập của học sinh cho gia đình. Các hoạt động giao lưu, trao đổi giữa gia đình và nhà trường cần được tổ chức thường xuyên để tăng cường sự hiểu biết và phối hợp giữa hai bên.

5.2. Xây Dựng Môi Trường Văn Hóa Nghệ Thuật Lành Mạnh

Môi trường văn hóa, nghệ thuật lành mạnh có vai trò quan trọng trong việc khuyến khích sự sáng tạo và phát triển của học sinh. Cần tạo ra các sân chơi, câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa về nghệ thuật để học sinh có cơ hội giao lưu, học hỏi và thể hiện bản thân. Bên cạnh đó, việc tổ chức các triển lãm, cuộc thi về nghệ thuật cũng giúp khuyến khích sự sáng tạo và đam mê của học sinh.

VI. Triển Vọng Phát Triển Dạy Học Tích Cực Mỹ Thuật THCS

Với sự quan tâm của nhà nước, sự nỗ lực của ngành giáo dục và sự ủng hộ của xã hội, PPDH tích cực trong môn Mỹ thuật THCS có triển vọng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Việc áp dụng PPDH tích cực sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phát triển khả năng tư duy và sáng tạo của học sinh, đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại. Môn Mỹ thuật THCS sẽ trở thành một môn học hấp dẫn, bổ ích, góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách của học sinh.

6.1. Đổi Mới Chương Trình Và Sách Giáo Khoa Mỹ Thuật

Để PPDH tích cực được áp dụng một cách hiệu quả, cần có sự đổi mới về chương trình và sách giáo khoa Mỹ thuật THCS. Chương trình cần được thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, tạo điều kiện cho giáo viên sáng tạo và học sinh tự do thể hiện bản thân. Sách giáo khoa cần được biên soạn một cách khoa học, hấp dẫn, cung cấp đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học sinh.

6.2. Phát Triển Đội Ngũ Giáo Viên Mỹ Thuật Chất Lượng Cao

Đội ngũ giáo viên Mỹ thuật THCS chất lượng cao là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của PPDH tích cực. Cần có chính sách thu hút và giữ chân những giáo viên giỏi, có tâm huyết với nghề. Bên cạnh đó, việc đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên cần được chú trọng để nâng cao trình độ và kỹ năng của họ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XII và Điều 5 Luật Giáo dục khẳng định đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của người học là yêu cầu then chốt nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tại huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang, ngành giáo dục quản lý 23 trường trung học cơ sở với hơn 30.000 học sinh, luôn duy trì tỷ lệ học sinh tốt nghiệp đạt trên 93,2%. Tuy nhiên, tại trường Trung học cơ sở Tân Trung – một trường thuộc địa bàn miền núi với quy mô 12 lớp và 358 học sinh từ khối 6 đến khối 9 – việc giảng dạy phân môn Thường thức Mĩ thuật vẫn tồn tại nhiều hạn chế cố hữu. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi xuất phát từ việc giảng dạy nặng tính truyền thụ một chiều, biến tiết học nghệ thuật thị giác thành giờ đọc chép lý thuyết khô khan, khiến hơn 60% học sinh rơi vào trạng thái thụ động và suy giảm thị hiếu thẩm mỹ. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học môn Mĩ thuật của tác giả Nguyễn Thị Chuyền, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Quách Thị Ngọc An tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, giải quyết triệt để vấn đề này. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng toàn diện và đề xuất 6 biện pháp ứng dụng phương pháp dạy học tích cực. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 8 cán bộ quản lý, 6 giáo viên và 204 học sinh trường Trung học cơ sở Tân Trung trong năm học 2016 - 2017. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp nâng tỷ lệ học sinh đạt loại khá giỏi lên 78,4% và mức độ hứng thú học tập đạt 85,3%, tạo mô hình điểm cho 23 trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 trụ cột lý thuyết giáo dục nền tảng: Tư tưởng dạy học lấy người học làm trung tâm khởi xướng từ Socrate, J.A. Komensky, J.J. Rousseau và được hoàn thiện bởi John Dewey (1859 - 1952) với triết lý học qua hành; kết hợp cùng Lý thuyết phát triển nhận thức và tính tích cực học tập của các học giả Kharlamov, Trần Bá Hoành và Phan Trọng Luận. Khung mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên 4 khái niệm chính: Quá trình dạy học tương tác đa chiều, Phương pháp dạy học tích cực, Đặc thù phân môn Thường thức Mĩ thuật và Tâm sinh lý lứa tuổi thiếu niên (từ 11 đến 15 tuổi). Thường thức Mĩ thuật trong chương trình trung học cơ sở không nhằm đào tạo họa sĩ chuyên nghiệp mà bồi dưỡng thị hiếu thẩm mỹ thông qua việc cung cấp tri thức lịch sử mỹ thuật Việt Nam thời Cổ đại, Lý, Trần, Lê, Nguyễn cùng mỹ thuật thế giới thời Phục hưng, giúp học sinh phát triển năng lực cảm thụ ngôn ngữ tạo hình gồm đường nét, hình khối, không gian, bố cục, đậm nhạt và màu sắc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua hệ thống phương pháp nghiên cứu lý luận, quan sát sư phạm, phỏng vấn chuyên sâu và điều tra bằng phiếu an-két. Cỡ mẫu khảo sát gồm 8 cán bộ quản lý (1 hiệu trưởng, 1 hiệu phó, 3 trưởng bộ môn, 3 phó trưởng bộ môn), 6 giáo viên giảng dạy môn Mĩ thuật (1 giáo viên chuyên trách, 5 giáo viên kiêm nhiệm) và 204 học sinh tại trường Trung học cơ sở Tân Trung, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang. Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp nhóm đối chứng tương đương về năng lực học tập và điều kiện cơ sở vật chất, chia thành 2 lớp thực nghiệm và 2 lớp đối chứng (sĩ số từ 35 đến 38 học sinh mỗi lớp). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính bằng phần mềm thống kê SPSS là nhằm kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha, so sánh giá trị trung bình và phân tích tương quan t-test khách quan giữa kết quả trước và sau can thiệp sư phạm. Toàn bộ quá trình khảo sát thực trạng và thực nghiệm được tiến hành liên tục trong khung thời gian 9 tháng của năm học 2016 - 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng có giá trị khoa học sâu sắc:

Thứ nhất, 100% cán bộ quản lý và giáo viên đều nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của phân môn Thường thức Mĩ thuật đối với sự phát triển nhân cách của học sinh. Tuy nhiên, mức độ áp dụng thường xuyên các phương pháp dạy học tích cực chỉ đạt 28,6%, trong khi 71,4% số tiết học vẫn bị chi phối bởi phương pháp thuyết trình giảng giải truyền thống.

Thứ hai, trước khi tiến hành can thiệp, mức độ hứng thú học tập phân môn của học sinh rất thấp với 58,8% học sinh cảm thấy tiết học khô khan và thiếu sinh động. Sau khi áp dụng dạy học dự án và thảo luận nhóm, tỷ lệ học sinh đạt mức độ rất hứng thú ở các lớp thực nghiệm đã tăng vọt lên 85,3%, trong khi nhóm lớp đối chứng chỉ duy trì ở mức 43,5%.

Thứ ba, kết quả đánh giá đầu ra khẳng định sự khác biệt vượt trội về chất lượng học tập: Nhóm lớp thực nghiệm đạt 78,4% học sinh xếp loại Khá và Giỏi (loại Giỏi chiếm 34,3%, loại Khá chiếm 44,1%), loại Trung bình chiếm 21,6% và tỷ lệ Yếu Kém giảm về 0%. Ngược lại, nhóm lớp đối chứng chỉ đạt 47,8% xếp loại Khá và Giỏi (loại Giỏi chỉ đạt 12,5%), còn loại Trung bình chiếm tới 52,2%.

Thứ tư, 92,1% học sinh ở các nhóm lớp thực nghiệm đã phát triển xuất sắc năng lực làm việc nhóm, kỹ năng tự học và tự tin thuyết trình phân tích các công trình nghệ thuật cổ điển.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến vượt bậc này xuất phát từ việc các phương pháp dạy học tích cực như dạy học dự án, nghiên cứu trường hợp và trò chơi nhận thức đã đánh trúng đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh trung học cơ sở (từ 11 đến 15 tuổi) – giai đoạn các em có nhu cầu tự khẳng định bản thân và giao tiếp bạn bè rất cao. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu của các chuyên gia giáo dục học hiện đại như Trần Bá Hoành và Nguyễn Văn Cường, chứng minh rằng khi người học được chủ động khám phá tri thức, mức độ ghi nhớ sâu tăng lên gấp 2,5 lần so với tiếp nhận thụ động. Dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa qua hệ thống 14 bảng thống kê đối sánh và 6 biểu đồ phân tích biến động điểm số đầu vào - đầu ra, khẳng định tính ưu việt của mô hình dạy học tích cực trong môn nghệ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát và thực nghiệm, luận văn đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao:

Thứ nhất, tổ chức bồi dưỡng và chuẩn hóa năng lực dạy học tích cực cho 100% giáo viên giảng dạy Mĩ thuật. Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tân Yên phối hợp cùng Ban Giám hiệu nhà trường thực hiện 4 đợt tập huấn chuyên đề trong năm học 2017 - 2018, bảo đảm 100% giáo viên nắm vững quy trình 5 bước của dạy học dự án và kỹ thuật dạy học nêu vấn đề.

Thứ hai, đổi mới thiết kế bài giảng theo hướng tích hợp công nghệ đa phương tiện và phương pháp dạy học theo dự án cho 100% các bài học Thường thức Mĩ thuật. Giáo viên bộ môn chủ động xây dựng bài giảng trình chiếu tương tác trong năm học 2017 - 2018 nhằm nâng tỷ lệ giờ dạy thực hành nhóm lên trên 80%.

Thứ ba, nâng cấp cơ sở vật chất và xây dựng thư viện tư liệu hình ảnh số với hơn 500 hình ảnh tác phẩm mĩ thuật kinh điển Việt Nam và thế giới. Ban Giám hiệu trường Trung học cơ sở Tân Trung phối hợp cùng Hội Cha mẹ học sinh hoàn thành trong 6 tháng đầu năm học, bảo đảm 100% học sinh được tiếp cận học liệu trực quan chất lượng cao.

Thứ tư, chuẩn hóa quy trình kiểm tra và đánh giá thường xuyên thông qua bảng tiêu chí định lượng rubric kết hợp tự đánh giá và đánh giá chéo giữa các nhóm học sinh. Tổ chuyên môn triển khai áp dụng từ học kỳ 1 năm học 2017 - 2018, hướng tới mục tiêu 95% học sinh được đánh giá khách quan về năng lực cảm thụ thẩm mỹ và kỹ năng sáng tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, Giáo viên giảng dạy môn Mĩ thuật tại các trường trung học cơ sở: Tham khảo trực tiếp 6 quy trình dạy học tích cực chi tiết và các giáo án mẫu thực nghiệm để đổi mới giờ dạy trên lớp, giúp nâng tỷ lệ học sinh đạt loại khá giỏi lên trên 75% và khơi dậy niềm say mê học tập nghệ thuật.

Thứ hai, Cán bộ quản lý giáo dục và Tổ trưởng chuyên môn: Vận dụng hệ thống 14 bảng tiêu chí khảo sát và 6 biểu đồ định lượng để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ, giám sát hiệu quả đổi mới phương pháp giảng dạy theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.

Thứ ba, Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Nghệ thuật: Sử dụng công trình như một tài liệu nghiên cứu chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, kỹ thuật thiết kế phiếu an-két trên mẫu 204 học sinh và phương pháp xử lý dữ liệu bằng phần mềm SPSS.

Thứ tư, Chuyên viên phòng giáo dục và nhà nghiên cứu chương trình: Khai thác bức tranh thực tiễn giáo dục mĩ thuật tại địa bàn miền núi với quy mô hơn 30.000 học sinh toàn huyện Tân Yên để đề xuất chính sách đầu tư trang thiết bị dạy học và biên soạn tài liệu hướng dẫn giảng dạy phù hợp thực tế cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Phân môn Thường thức Mĩ thuật có vai trò gì đối với sự phát triển của học sinh trung học cơ sở?

Phân môn này trang bị tri thức lịch sử mỹ thuật dân tộc và thế giới, bồi dưỡng thị hiếu thẩm mỹ lành mạnh và hoàn thiện nhân cách. Nghiên cứu khẳng định khi học tập tích cực, 85,3% học sinh phát triển vượt bậc về tư duy hình tượng, khả năng phân tích đường nét, màu sắc và bồi đắp lòng tự hào đối với di sản văn hóa dân tộc.

Quy trình thực hiện phương pháp dạy học theo dự án trong môn Mĩ thuật gồm những bước nào?

Phương pháp dạy học dự án được tiến hành qua 5 giai đoạn: chọn đề tài và xác định mục đích, xây dựng kế hoạch thực hiện, tiến hành dự án, thu thập và công bố sản phẩm, đánh giá dự án. Thực nghiệm trên 204 học sinh chứng minh quy trình này giúp 92,1% học sinh tự giác hoàn thành sản phẩm thu hoạch nhóm đạt chất lượng cao.

Rào cản lớn nhất khi giảng dạy Thường thức Mĩ thuật tại trường vùng nông thôn là gì?

Khảo sát chỉ ra 2 rào cản chính: trang thiết bị trình chiếu còn hạn chế và 5 trong tổng số 6 giáo viên dạy mĩ thuật là giáo viên kiêm nhiệm chưa qua đào tạo chuyên sâu. Thực trạng này khiến 71,4% tiết dạy duy trì lối đọc chép, làm giảm tới 35% hiệu quả tiếp thu kiến thức của học sinh.

Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh hiệu quả nâng cao chất lượng học tập như thế nào?

Dữ liệu kiểm tra đầu ra cho thấy nhóm lớp thực nghiệm đạt 78,4% học sinh xếp loại Khá và Giỏi, vượt trội hơn 30,6% so với nhóm lớp đối chứng (chỉ đạt 47,8%). Đồng thời, tỷ lệ học sinh hăng hái tham gia phát biểu xây dựng bài học tăng từ 38,5% lên mức 82,6%.

Làm thế nào để duy trì hứng thú học tập lâu dài cho học sinh trong các tiết học lý thuyết mĩ thuật?

Giáo viên cần phối hợp linh hoạt các phương pháp trực quan, trò chơi nhận thức và giải quyết tình huống thực tế. Việc đặt câu hỏi gợi mở phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi giúp 100% học sinh chủ động tìm tòi tài liệu và duy trì sự hào hứng xuyên suốt 45 phút tiết học.

Kết luận

• Khẳng định tính cấp thiết của việc chuyển dịch từ dạy học truyền thụ một chiều sang các phương pháp dạy học tích cực trong phân môn Thường thức Mĩ thuật cấp trung học cơ sở.
• Hoàn thiện hệ thống dữ liệu khảo sát thực trạng toàn diện và khách quan với cỡ mẫu 8 cán bộ quản lý, 6 giáo viên và 204 học sinh tại trường Trung học cơ sở Tân Trung, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang.
• Chứng minh tính khả thi và hiệu quả vượt trội của 6 biện pháp đề xuất thông qua kết quả thực nghiệm sư phạm, nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi từ 47,8% lên 78,4%.
• Đóng góp bộ khung 5 bước tổ chức dạy học dự án chuẩn mực, phù hợp với đặc thù tâm sinh lý lứa tuổi học sinh từ 11 đến 15 tuổi.
• Đề xuất lộ trình nhân rộng mô hình dạy học tích cực tại 23 trường trung học cơ sở trên toàn địa bàn huyện Tân Yên trong giai đoạn 2017 - 2020.

Công trình luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Chuyền là tài liệu nghiên cứu công phu, giàu giá trị thực tiễn. Các nhà quản lý giáo dục và giáo viên mĩ thuật hãy ứng dụng ngay bộ giải pháp cùng hệ thống rubric đánh giá của đề tài để kiến tạo những giờ học nghệ thuật truyền cảm hứng và nâng tầm chất lượng giáo dục thẩm mỹ ngay hôm nay.