đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên. Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác. Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập. Ap dụng phương pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn.
Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi học sinh. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân. Lớp học là môi trường giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới.
Bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của người thầy giáo. Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trường. Được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 người. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuát hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.
Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tương 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội. Trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trường phải chuẩn bị cho học sinh. Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.
Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trước đây giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh. Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau.
Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho học sinh. Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những con người năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế. Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học. Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình.
Trên lớp, học sinh hoạt động là 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính, giáo viên có vẻ nhàn nhã hơn nhưng trước đó, khi soạn giáo án, giáo viên đã phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của học sinh. Giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên. Có thể so sánh đặc trưng của dạy học cổ truyền và dạy học mới như sau: Dạy học cổ truyền Các mô hình dạy học mới Quan Học là qúa trình tiếp thu và Học là qúa trình kiến tạo; học sinh niệm lĩnh hội, qua đó hình thành tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện kiến thức, kĩ năng, tư tập, khai thác và xử lý thông tin,… tưởng, tình cảm. tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất.
Bản chất Truyền thụ tri thức, truyền Tổ chức hoạt động nhận thức cho thụ và chứng minh chân lí học sinh. Dạy học sinh cách tìm ra của giáo viên. Mục tiêu Chú trọng cung cấp tri Chú trọng hình thành các năng lực thức, kĩ năng, kĩ xảo. Học (sáng tạo, hợp tác,…) dạy phương để đối phó với thi cử.
Sau pháp và kĩ thuật lao động khoa học, khi thi xong những điều đã dạy cách học. Học để đáp ứng học thường bị bỏ quên hoặc những yêu cầu của cuộc sống hiện ít dùng đến. tại và tương lai. Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự phát triển xã hội.
Nội dung Từ sách giáo khoa + giáo Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK, viên GV, các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, bảng tàng, thực tế…: gắn với: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của HS. - Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương - Những vấn đề học sinh quan tâm. Phương Các phương pháp diễn Các phương pháp tìm tòi, điều tra, pháp giảng, truyền thụ kiến thức giải quyết vấn đề; dạy học tương một chiều. Hình thức Cố định: Giới hạn trong 4 Cơ động, linh hoạt: Học ở lớp, ở tổ chức bức tường của lớp học, giáo phòng thí nghiệm, ở hiện trường, viên đối diện với cả lớp.
trong thực tế…, học cá nhân, học đôi bạn, học theo cả nhóm, cả lớp đối diện với giáo viên. Điều kiện và thực trạng sử dụng phƣơng pháp dạy học tích cực Phương pháp tích cực (PPTC) là một thuật ngữ rút gọn được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục/dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học “Tính tích cực” trong PPTC được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo trái nghĩa với tiêu cực. PPTC hướng tới việc hoạt động hoá, tích cực hoá hoạt động nhận thức của người học nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy TTC của người dạy, đành răng để dạy học theo PPTC thì giáo viên phải nỗ lực rất nhiều so với dạy học theo phương pháp thụ động. Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy.
Rõ ràng là cách dạy chỉ đạo cách học, nhưng ngược lại, thói quen học tập của trò có ảnh hưởng tới cách dạy của thày. Có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực , hoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng được. Cũng có trường hợp giáo viên hăng hái áp dụng PPTC nhưng thất bại vì học sinh chưa thích ứng, vẫn quen với học thụ động.Vì vậy giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dần xây 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lên cao. Trong đổi mới phương pháp phải có sự hợp tác giữa thày và trò, sự phối hợp giữa hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công.
Theo tinh thần đó, người ta còn dùng thuật ngữ “ Dạy học tích cực” phân biệt với “Dạy và học thụ động”. Thuật ngữ rút nọn “ phương pháp tích cực” hàm chứa cả phương pháp dạy và phương pháp học. Định hướng vận dụng phương pháp dạy học tích cực Thực hiện dạy và học tích cực không có nghĩa là gạt bỏ các PPDH truyền thống. Trong hệ thống các PPDH quen thuộc, được đào tạo trong các trương Sư phạm nước ta từ mấy thập kỷ gần đây cũng đã có nhiều PPTC.
Các sách lý luận dạy học đã chỉ rõ, về hoạt động nhận thức thì các phương pháp thực hành là “tích cực” hơn các phương pháp trực quan, các phương pháp trực quan là “tích cực” hơn các phương pháp dùng lời. Trong nhóm các phương pháp dùng lời thì lời (lời của thày, lời của trò, lời của sách) đóng vai trò là nguồn tri thức chủ yếu, đặc biệt là lời của thày. Trong nhóm phương pháp dùng lời có sử dụng các phương tiện trực quan nhưng các phương tiện này chỉ đóng vai trò minh hoạ lời của thày. Trong các phương pháp dùng lời, ngay cả các phương pháp tập trung vào giáo viên như thuyết trình, giảng giải cũng vẫn rất cần thiết.
Các phương pháp vấn đáp, học sinh làm việc với sách, học sinh viết báo cáo có nhiều thuận lợi để phát huy TTC của người học. Trong nhóm phương pháp trực quan thì phương tiện trực quan được sử dụng như là nguồn chủ yếu dẫn đến kiến thức mới, lời của thày chỉ đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn sự tri giác các tài liệu trực quan ( mẫu vật, tranh ảnh, thí nghiệm, băng hình.) sự khái quát hoá các kết quả quan sát. Trong các phương pháp trực quan, học sinh dùng các giác quan để tri giác các tài liệu do thày trình diễn và dùng tư duy để rút ra kiến thức mới. Trong nhóm phương pháp thực hành, học sinh được trực tiếp thao tác trên đối tượng ( quan sát bằng dụng cụ, giải phẫu mẫu vật, làm thí nghiệm.) tự lực khám phá tri thức mới.