Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Hóa Học Ở Trường Trung Học Phổ Thông

Luận văn tốt nghiệp giáo dục nghiên cứu tốt nghiệp hóa học hoạt động nhóm trong dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện

• Tác giả: Phan Thị Thùy Trang
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Văn Biểu
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Học Hóa Học Qua Hoạt Động Nhóm
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề
• 1.2. Quá trình tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học ở trường phổ thông
• 1.3. Một số luận văn của sinh viên về hoạt động nhóm
• 1.4. Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
• 1.4.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4.2. Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4.3. Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
• 2. THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN HÓA Ở TRƯỜNG THPT
• 2.1. Một số công việc có thể tiến hành dưới hình thức hoạt động nhóm
• 2.2. Quy trình thiết kế bài lên lớp theo hoạt động nhóm
• 2.3. Một số hình thức hoạt động nhóm
• 2.3.1. Thuyết trình nhóm theo chủ đề
• 2.3.2. Các hình thức thảo luận nhóm
• 2.3.3. Một số giáo án vận dụng phương pháp hoạt động nhóm
• 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Tiến hành thực nghiệm
• 3.4. Kết quả thực nghiệm
• 3.5. Kết quả điều tra học sinh
• 3.6. Một số bài học kinh nghiệm
• 3.6.1. Kinh nghiệm lựa chọn nội dung học nhóm
• 3.6.2. Kinh nghiệm về việc phân nhóm
• 3.6.3. Kinh nghiệm về tổ chức hoạt động nhóm
• 3.6.4. Kinh nghiệm gây hứng thú thảo luận cho học sinh
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Hóa Học Qua Hoạt Động Nhóm

Phương pháp dạy học hóa học qua hoạt động nhóm đang trở thành xu hướng phổ biến trong giáo dục hiện đại. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát huy tính tích cực mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, một yếu tố quan trọng trong thời đại ngày nay. Theo nghiên cứu của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo, việc áp dụng phương pháp này đã mang lại nhiều lợi ích cho học sinh trong việc tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng xã hội.

1.1. Khái Niệm Về Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Hóa Học

Hoạt động nhóm trong dạy học hóa học là hình thức tổ chức học tập mà trong đó học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề hoặc thực hiện nhiệm vụ học tập. Hình thức này giúp học sinh phát triển khả năng hợp tác và giao tiếp.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động trong học tập. Nghiên cứu cho thấy, học sinh tham gia vào hoạt động nhóm có khả năng ghi nhớ và áp dụng kiến thức tốt hơn.

II. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Hoạt Động Nhóm

Mặc dù phương pháp dạy học qua hoạt động nhóm mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự khác biệt về năng lực và thái độ học tập của học sinh. Điều này có thể dẫn đến sự không đồng đều trong kết quả học tập của các nhóm.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tổ Chức Hoạt Động Nhóm

Việc tổ chức hoạt động nhóm đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng quản lý lớp học tốt. Nếu không, hoạt động nhóm có thể trở nên hỗn loạn và không đạt được mục tiêu giáo dục.

2.2. Sự Khác Biệt Về Năng Lực Học Tập

Sự khác biệt về năng lực học tập giữa các học sinh có thể gây khó khăn trong việc phân chia nhóm. Một số học sinh có thể cảm thấy bị áp lực hoặc không thể đóng góp hiệu quả vào nhóm.

III. Phương Pháp Thiết Kế Hoạt Động Nhóm Hiệu Quả

Để tối ưu hóa hiệu quả của phương pháp dạy học qua hoạt động nhóm, giáo viên cần thiết kế các hoạt động phù hợp với nội dung bài học và khả năng của học sinh. Việc này không chỉ giúp học sinh hứng thú mà còn nâng cao chất lượng dạy học.

3.1. Các Hình Thức Hoạt Động Nhóm

Có nhiều hình thức hoạt động nhóm như thảo luận, thí nghiệm và giải bài tập. Mỗi hình thức đều có những ưu điểm riêng, giúp học sinh phát triển kỹ năng khác nhau.

3.2. Quy Trình Tổ Chức Hoạt Động Nhóm

Quy trình tổ chức hoạt động nhóm cần được thực hiện một cách bài bản, từ việc phân nhóm, giao nhiệm vụ đến việc đánh giá kết quả. Điều này giúp đảm bảo rằng mọi học sinh đều có cơ hội tham gia và đóng góp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học Hóa Học

Việc áp dụng hoạt động nhóm trong dạy học hóa học đã được thực hiện tại nhiều trường trung học phổ thông. Kết quả cho thấy, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hoạt Động Nhóm

Nghiên cứu cho thấy, học sinh tham gia vào hoạt động nhóm có kết quả học tập cao hơn so với những học sinh học theo phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Từ thực tiễn áp dụng, nhiều giáo viên đã rút ra được những bài học kinh nghiệm quý báu trong việc tổ chức hoạt động nhóm, từ đó cải thiện chất lượng dạy học.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Hóa Học Qua Hoạt Động Nhóm

Phương pháp dạy học hóa học qua hoạt động nhóm sẽ tiếp tục phát triển và được áp dụng rộng rãi trong giáo dục. Với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, việc tổ chức hoạt động nhóm sẽ trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Trong Giáo Dục

Xu hướng phát triển trong giáo dục hiện nay là tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh. Hoạt động nhóm sẽ là một phần không thể thiếu trong quá trình này.

5.2. Tương Lai Của Hoạt Động Nhóm Trong Dạy Học

Với sự phát triển của công nghệ, hoạt động nhóm sẽ ngày càng trở nên phong phú và đa dạng, giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới phương pháp giáo dục phổ thông theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học là yêu cầu cốt lõi được quy định tại Điều 28.2 của Luật Giáo dục năm 2005. Trong thực tiễn giảng dạy môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông, phương pháp thuyết trình truyền thống mang tính truyền thụ một chiều vẫn còn chiếm ưu thế, dẫn đến tình trạng học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động, thiếu kỹ năng hợp tác và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn. Trước bối cảnh đó, nghiên cứu này được triển khai nhằm xác lập cơ sở lý luận, xây dựng quy trình thiết kế bài giảng và tổ chức hoạt động học tập theo nhóm trong môn Hóa học cấp trung học phổ thông, góp phần chuyển đổi căn bản mô hình dạy học từ lấy giáo viên làm trung tâm sang lấy học sinh làm trung tâm.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là khảo sát thực trạng giảng dạy theo nhóm tại các trường phổ thông, thiết kế hệ thống giáo án thực nghiệm theo hướng dạy học hợp tác và tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính hiệu quả. Phạm vi không gian của nghiên cứu được thực hiện tại các trường phổ thông tiêu biểu như Trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn và Trường Trung học Phổ thông Thực hành thuộc Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn năm học 2007 - 2008. Khảo sát thực tế thu thập ý kiến từ 37 giáo viên chuyên ngành Hóa học với tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 100%. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn, hướng tới mục tiêu gia tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi môn Hóa học từ 15% đến 20%, đồng thời hình thành các phẩm chất năng động, tự giác và năng lực làm việc nhóm cần thiết cho học sinh trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của Thuyết học tập kiến tạo và Thuyết học tập hợp tác, kết hợp chặt chẽ với định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy theo Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và các chỉ thị chuyên môn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Mô hình dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ xem lớp học là môi trường giao tiếp đa chiều giữa thầy với trò và giữa trò với trò, nơi tri thức được hình thành thông qua quá trình tương tác, tranh luận và đồng kiến tạo.

Hệ thống lý thuyết của đề tài làm sáng tỏ 4 khái niệm cốt lõi bao gồm: hoạt động nhóm sư phạm, phương pháp dạy học tích cực, phiếu học tập định hướng và năng lực hợp tác nhận thức. Về mặt phân loại, nghiên cứu phân chia hoạt động nhóm thành 3 cấp độ quy mô (nhóm ghép đôi 2 học sinh, nhóm nhỏ từ 3 đến 7 học sinh, và nhóm lớn trên 7 học sinh) cùng 3 khung thời gian vận hành (hoạt động tức thời 2 đến 3 phút, hoạt động ngắn 10 đến 20 phút, và hoạt động trọn vẹn theo tiết học 45 phút). Đồng thời, 6 kỹ thuật phân nhóm linh hoạt cũng được hệ thống hóa gồm phân chia theo vị trí chỗ ngồi, danh sách lớp, sở thích, địa bàn cư trú, năng lực học tập và lựa chọn ngẫu nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ 37 giáo viên trung học phổ thông đang theo học các lớp cao học chuyên ngành Phương pháp giảng dạy môn Hóa học khóa 16 và khóa 17 tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, kết hợp cùng dữ liệu định lượng từ các bài kiểm tra đánh giá và phiếu quan sát thái độ của hơn 100 học sinh tại các lớp thực nghiệm sư phạm. Phương pháp chọn mẫu mục đích kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện về chuyên môn sư phạm và tính khả thi trong điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường phổ thông.

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp phân tích định tính và định lượng:

• Phương pháp điều tra xã hội học bằng phiếu trưng cầu ý kiến 10 câu hỏi bao quát toàn diện thực trạng sử dụng, nhận thức về ý nghĩa, cách thức chia nhóm, nội dung bài học và rào cản sư phạm.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm đối chứng giữa lớp dạy theo hoạt động nhóm và lớp dạy theo phương pháp truyền thống.
• Phương pháp thống kê toán học sư phạm ứng dụng để xử lý số liệu, tính toán tần suất, tỷ lệ phần trăm và kiểm định mức độ chênh lệch kết quả học tập.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học, lượng hóa được sự tiến bộ về mặt nhận thức của học sinh và đánh giá chính xác tính khả thi của quy trình tổ chức dạy học nhóm trong khung thời gian từ tháng 9 năm 2007 đến tháng 5 năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng và dữ liệu thực nghiệm sư phạm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, 71,43% giáo viên khẳng định hoạt động nhóm đem lại ý nghĩa giáo dục toàn diện, bao gồm việc tạo lập môi trường học tập hợp tác, xây dựng bầu không khí hòa hợp, nâng cao tinh thần trách nhiệm tập thể và hình thành tính tích cực nhận thức cho học sinh.

Thứ hai, có sự chuyển dịch rõ nét trong nhận thức về vai trò của người dạy khi 56,42% giáo viên xác định vai trò trung tâm của mình trong giờ học nhóm là người hướng dẫn, gợi mở và điều phối, thay vì chỉ truyền đạt kiến thức thuần túy một chiều.

Thứ ba, về mức độ lựa chọn nội dung học tập, 31,71% giáo viên ưu tiên triển khai làm việc nhóm cho các chủ đề có tính ứng dụng thực tiễn cao, 29,27% áp dụng đồng đều cho các dạng nội dung kiến thức, và 27,27% thường xuyên sử dụng hoạt động nhóm trong quá trình lên lớp.

Thứ tư, kết quả thực nghiệm tại Trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn và Trường Trung học Phổ thông Thực hành cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi ở các lớp áp dụng phương pháp nhóm cao hơn từ 12% đến 18% so với các lớp đối chứng, đồng thời hơn 85% học sinh thể hiện thái độ rất nhiệt tình, hăng hái khi được trực tiếp thảo luận và thực hành thí nghiệm.

Thảo luận kết quả

Sự thành công của mô hình dạy học nhóm xuất phát từ việc học sinh được trực tiếp tham gia vào chuỗi hoạt động đa dạng như giải bài tập tình huống, thao tác thí nghiệm hóa học, tóm tắt bài học, tìm từ khóa then chốt và thuyết trình chuyên đề bằng bài giảng trình chiếu đa phương tiện. Khi thảo luận trong nhóm nhỏ, từng thành viên buộc phải bộc lộ tư duy cá nhân, được tập thể uốn nắn và hỗ trợ, từ đó loại bỏ triệt để hiện tượng ỷ lại và tăng cường sự tự tin khi diễn đạt trước đám đông.

Dữ liệu khảo sát thực trạng có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng phân phối tần số và biểu đồ cột thể hiện mức độ hứng thú học tập, minh chứng cho sự chuyển biến từ trạng thái thụ động sang chủ động của học sinh. Biểu đồ tròn phân tích các khó khăn sư phạm chỉ ra rằng rào cản lớn nhất đối với giáo viên hiện nay là áp lực quỹ thời gian 45 phút cho một khối lượng kiến thức chuẩn quá dài, cùng với hạn chế về sĩ số lớp đông từ 40 đến 45 học sinh. So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây về phương pháp đóng vai hay ứng dụng công nghệ thông tin đơn lẻ, đề tài này đã tạo ra bước đột phá khi xây dựng hoàn chỉnh quy trình tích hợp giữa hoạt động nhóm, phiếu học tập phân hóa và thiết bị dạy học trực quan. Điển hình như trong bài dạy Anken, việc chia nhỏ bài học thành 14 nhiệm vụ chuyên biệt cho từng nhóm đôi đã giải quyết triệt để bài toán quá tải thời gian mà vẫn đảm bảo học sinh làm chủ toàn bộ khối lượng kiến thức về đồng phân, danh pháp và cơ chế phản ứng cộng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm sư phạm, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm tối ưu hóa hiệu quả hoạt động nhóm môn Hóa học tại các trường phổ thông:

• Chuẩn hóa quy trình 5 bước thiết kế bài lên lớp theo hướng hoạt động: Giáo viên bộ môn Hóa học cần xác định rõ ràng mục tiêu 3 mức độ (Biết - Hiểu - Vận dụng), chuẩn bị đầy đủ phiếu học tập và thiết bị thí nghiệm trước 100% các tiết dạy thực nghiệm, tiến hành phân chia các chặng hoạt động nối tiếp nhau từ khởi động, chiếm lĩnh kiến thức, củng cố cho đến đánh giá tổng kết.
• Linh hoạt hóa kỹ thuật phân nhóm và luân chuyển vai trò: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn cần chỉ đạo giáo viên áp dụng linh hoạt quy mô nhóm nhỏ từ 4 đến 6 học sinh, kết hợp chia nhóm theo vị trí bàn ngồi cho các nhiệm vụ ngắn và chia theo năng lực học tập cho các bài tập phân hóa; đồng thời thiết lập cơ chế luân phiên đổi vai nhóm trưởng, thư ký theo chu kỳ 2 tuần để 100% học sinh đều được rèn luyện kỹ năng lãnh đạo và giao tiếp.
• Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và phương tiện trực quan: Giáo viên cần chủ động xây dựng bài giảng điện tử, video thí nghiệm mô phỏng và hướng dẫn học sinh soạn thảo bài thuyết trình đa phương tiện, phấn đấu cắt giảm từ 25% đến 30% thời lượng thuyết giảng lý thuyết suông để dành thời gian cho học sinh phản biện và chất vấn khoa học.
• Đổi mới đồng bộ hình thức kiểm tra và đánh giá học sinh: Tổ chuyên môn Hóa học cần ban hành thang bảng điểm chuẩn hóa kết hợp giữa đánh giá của giáo viên (chiếm 50%), đánh giá chéo giữa các nhóm (chiếm 30%) và tự đánh giá của cá nhân (chiếm 20%), triển khai áp dụng đồng loạt trong các đợt kiểm tra thường xuyên và định kỳ ngay từ năm học 2008 - 2009.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống giáo án thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Giáo viên Hóa học cấp Trung học Phổ thông: Tham khảo trực tiếp hệ thống 6 giáo án mẫu chi tiết (gồm các bài Anken, Lưu huỳnh, Hidro clorua - Axit clohidric, Ankađien, Benzen, Ozon và Hidro peoxit) để nâng cao chất lượng giờ lên lớp, tối ưu hóa kỹ năng điều phối lớp học và khắc phục áp lực thời gian trong tiết dạy 45 phút.
• Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Sử dụng tài liệu như một cẩm nang phương pháp dạy học thực hành, học hỏi cách thiết kế phiếu học tập, phương pháp chia nhóm và kỹ thuật đặt câu hỏi gợi mở trước khi bước vào các kỳ kiến tập và thực tập sư phạm tại trường phổ thông.
• Cán bộ quản lý giáo dục và Tổ trưởng chuyên môn: Khai thác khung quy trình 5 bước và các tiêu chí đánh giá giờ dạy tích cực để xây dựng kế hoạch tập huấn giáo viên, tổ chức thao giảng chuyên đề cấp trường và định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy môn khoa học tự nhiên.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu giáo dục: Sử dụng nguồn dữ liệu khảo sát thực trạng 37 giáo viên và phương pháp luận thống kê sư phạm của đề tài làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu chuyên sâu về giáo dục học tập hợp tác, dạy học tích hợp STEM và chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động nhóm có làm ảnh hưởng đến tiến độ và quỹ thời gian của tiết học 45 phút không? Nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, hoạt động nhóm có thể gây cháy giáo án. Tuy nhiên, khi giáo viên áp dụng quy trình 5 bước chuẩn hóa, chuẩn bị sẵn phiếu học tập rõ ràng và khống chế thời gian thảo luận từ 3 đến 7 phút cho mỗi hoạt động, tiến độ bài học sẽ được kiểm soát chặt chẽ và đạt hiệu quả tiếp thu cao hơn.

Làm thế nào để khắc phục tình trạng học sinh khá giỏi làm thay phần việc của các thành viên khác? Giáo viên cần phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong nhóm thông qua phiếu học tập phân hóa. Việc áp dụng cơ chế chỉ định ngẫu nhiên một thành viên bất kỳ đại diện báo cáo kết quả và luân chuyển vai trò nhóm trưởng, thư ký định kỳ 2 tuần một lần sẽ buộc 100% học sinh phải tích cực tham gia thảo luận.

Hình thức chia nhóm nào mang lại hiệu quả thuận tiện nhất trong điều kiện lớp học hiện nay? Chia nhóm theo vị trí bàn ngồi sẵn có (nhóm 2 học sinh cùng bàn hoặc nhóm 4 học sinh của hai bàn quay mặt vào nhau) là giải pháp tối ưu nhất tại các lớp học có sĩ số 40 đến 45 học sinh. Cách làm này giúp tiết kiệm tối đa thời gian di chuyển, tránh gây mất trật tự và duy trì sự ổn định của giờ học.

Phương pháp dạy học nhóm có thể áp dụng hiệu quả cho các nội dung lý thuyết trừu tượng không? Phương pháp này hoàn toàn thích hợp với các bài học lý thuyết trừu tượng như cấu trúc phân tử, liên kết hóa học hay cơ chế phản ứng. Bằng cách kết hợp thảo luận nhóm với mô hình trực quan, hình ảnh không gian và phần mềm mô phỏng trên bài giảng điện tử, học sinh sẽ tự khám phá bản chất kiến thức nhanh chóng hơn.

Đánh giá kết quả học tập của học sinh trong giờ học nhóm được thực hiện như thế nào để đảm bảo công bằng? Đánh giá học tập nhóm cần kết hợp đa chiều theo thang tiêu chí minh bạch: 50% điểm số dựa trên nhận xét tổng kết của giáo viên về độ chính xác kiến thức, 30% dựa trên phiếu chấm điểm chéo giữa các nhóm về kỹ năng trình bày, và 20% do nội bộ nhóm tự đánh giá mức độ đóng góp của từng thành viên.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phương pháp dạy học tích cực và các hình thức tổ chức hoạt động nhóm trong môn Hóa học tại trường phổ thông.
• Phân tích sâu sắc thực trạng giảng dạy thông qua khảo sát 37 giáo viên trung học phổ thông, chỉ ra rằng 71,43% giáo viên đánh giá cao tính ưu việt của mô hình học tập hợp tác nhưng vẫn đối mặt với áp lực thời gian.
• Thiết kế thành công hệ thống giáo án thực nghiệm mẫu chuẩn mực cho chương trình Hóa học lớp 10 và lớp 11, kết hợp nhuần nhuyễn giữa phiếu học tập, thí nghiệm hóa học và ứng dụng công nghệ thông tin.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm tại 2 trường trung học phổ thông khẳng định phương pháp nhóm giúp nâng cao từ 12% đến 18% tỷ lệ học sinh khá giỏi, đồng thời phát triển vượt bậc năng lực tự học và kỹ năng giao tiếp.
• Đóng góp quy trình 5 bước sư phạm mang tính thực tiễn cao, tạo tiền đề vững chắc cho việc nhân rộng mô hình dạy học tích cực trong giai đoạn tiếp theo.

Đóng góp chính của đề tài là cầu nối quan trọng giữa lý luận dạy học hiện đại và thực tiễn sinh động của lớp học phổ thông, cung cấp công cụ đắc lực cho đội ngũ giáo viên trong công cuộc đổi mới giáo dục. Kế hoạch tiếp nối trong thời gian tới cần tập trung mở rộng quy mô thực nghiệm trên nhiều địa bàn trường học khác nhau và phát triển ngân hàng bài giảng số hóa phục vụ dạy học hợp tác. Các trường trung học phổ thông và cán bộ quản lý giáo dục hãy chủ động áp dụng các giải pháp của luận văn ngay hôm nay để tạo ra những bước chuyển mình mạnh mẽ trong chất lượng dạy và học môn Hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chương 2: Cơ sở lí luận + Đổi mới phương pháp giáo dục phd thông. Tác gid đã đưa ra được từng phương pháp cụ thé, mỗi phương pháp áp dụng cho loại bài nao, rút ra được ưu, khuyết điểm của tim phương pháp, so sánh được ưu, khuyết điểm của phương pháp dạy học mới và phương pháp dạy học truyền thông. + Dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ. + Một số công tác đổi mới trong công tác kiểm tra và đánh giá kết quả.

+ Điều tra hoạt động của học sinh trong giờ hóa học. SVTH- Phan Thị Thùy Trang -8- Hoạt đồng nhóm tro : học hóa hoc ở trường t hoc pho thô Chương 3: Thiết kế 1 số giáo dn chương Oxi - Lưu huỳnh hóa học lớp 10 ban cơ bản Tác gia đã thiết được 6 bai, các dang bài đều kết hợp được công nghệ thông tin + hoạt động nhóm. Chương 4: Thực nghiệm sư phạm Do điều kiện nha trường thực tập, tác giả chỉ tiến hanh day thực nghiệm | bai Oxi ~ Ozon trường THPT Bán Công Gia Rai tinh Bạc Liêu. +> Số học sinh đạt loại giỏi, khá của lớp thực nghiệm cách dạy mới nhiều hơn sé học sinh đạt loại khá, giỏi của lớp dạy theo phương pháp cũ.

Chương 5: Tông hợp 1 số câu trắc nghiệm chương Oxi - Lưu huỳnh lớp 10 và thiết kế các bài kiểm tra 15 phút và 1 tiết Chương 6: Kết luận và dé xuất Nhận xét: Dé tai đã khắc phục nhược điềm của các phương pháp riêng lẻ bằng cách kết hợp khéo léo cả 3 phương pháp thi nghiệm + thảo luận nhóm + công nghệ thông tin phối hợp với những phương pháp truyền thống khác. > Tài liệu trên giúp giáo viên chuẩn bị và dau tư cho tiết học được kĩ hơn. Tóm lại, các tài liệu nêu trên đều có giá trị cả về lí luận lẫn thực tiễn từ đó rút ra được nhiều bài học bồ ích, những gợi ý quan trọng. Em đã tiếp thu có chọn lọc và phát triển sâu hơn một số ý tưởng của các tác giả di trước làm nên tảng cho luận văn tắt nghiệp của mình.

Một số vấn đề về đỗi mới phương pháp day học hiện nay [16] 1. Phương pháp day học Phương pháp dạy học là con đường dé đạt mục đích dạy học. Phương pháp dạy học là cách thức hảnh động của GV và HS trong quá trình dạy học. Cách thức hành động bao giờ cũng diễn ra trong những hình thức cụ thé.

Cách thức vả hình thức không tách nhau một cách độc lập. Phương pháp day học là những hình thức va cách thức hoạt động của GV và HS trong những SVTH: Phan Thị Thùy Trang. Hoạt đồng nhóm trong day học hóa học ở trườn học phothôn, điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục đích dạy học. Phương pháp dạy học là những hình thức va cách thức, thông qua đó va bảng cách đó GV và HS lĩnh hội những hiện thực tự nhiên vả xã hội xung quanh trong những điều kiện học tập cụ thẻ.

Định hướng đôi mới phương pháp dạy học Định hướng đổi mới PPDH đã được xác định trong Nghị quyết TW 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết TW2 khóa VIII (12-1996), được thé chế hóa trong luật Giáo dục (2005), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đảo tạo, đặc biệt chi thị số 14 (4-1999). Luật Giáo dục điều 28.2, đã ghi “Phương pháp giáo dục phô thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bôi dưỡng phương pháp tự hoc, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiển thức vào thực tiễn, tác động đến tinh cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy học là hướng tới hoạt động học tập chủ động. chống lại thói quen học tập thụ động.

Định hướng chung về đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động. sáng tạo, tự học, kĩ năng vận dụng vao thực tiễn, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, tạo được hứng thú học tập cho học sinh, tận dụng được công nghệ mới nhất; khắc phục lối dạy truyền thong truyền thụ một chiều các kiến thức sẵn có. Rất cân phát huy cao nang lực tự học, học suốt đời trong thời đại bùng nỗ thông tin. Tăng cường học tập cá thé phối hợp với hợp tac.

Định hướng vào người học được coi lả định hướng chung trong đổi mới phương pháp day học. Đổi mới phương pháp dạy học được thực hiện theo các định hướng sau: - Bam sat mục tiêu giáo dục phô thông. - Phù hợp với nội dung dạy học cụ thê. SVTH: Phan Thị Thiw Trang -10- Hoạt động nhóm tro học hóa học ở trường t học phỏ thỏ.

- Pha hợp với đặc điểm lứa tuôi HS. - Phủ hợp với cơ sở vật chất. các điều kiện day học của nhà trường. - Phù hợp với việc đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả đạy - học.

- Kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, có hiệu quả các phương pháp dạy học tiên tiến, hiện đại với việc khai thác những yếu tổ tích cực của các phương pháp dạy học truyền thống. - Tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học, thiết bị dạy học (TBDH) và đặc biệt lưu ý đến những ứng dụng của công nghệ thông tin. Chi có đổi mới căn bản phương pháp day học chúng ta mới có thé dao tạo lớp người nang động, sáng tạo, có tiém năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nước trên thế giới đang hướng tới nền kinh tế tri thức. Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học Mục đích của đổi mới PPDH ở trường phỏ thông là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “Phương pháp dạy học tích cực” (PPDHTC) nhằm giúp HS phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh than hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào những tình huỗng khác nhau trong học tập và thực tiễn; tạo niềm vui, niềm tin, hứng thú trong học tập.

Làm cho “học” là quá trình kiến tạo; HS tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin, .tự hình thành hiểu biết, năng lực phẩm chất. Tổ chức hoạt động nhận thức cho HS, dạy HS cách tìm ra chân lý. Chú trọng hình thành các năng lực (tự học sáng tạo, hợp tác.) day phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, day cách học. Học dé đáp ứng những yêu cầu của cuộc sông hiện tại và tương lai.

Những điều đã học cần thiết, bé ích cho bản thân HS va cho sự phát triển của xã hội. PPDHTC được dùng với nghĩa là hoạt động, chu động, trái với không hoạt động. PPDHTC hướng tới việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của SVTH: Phan Thị Thùy Trang -1H- Hoạt dong nhóm học hỏa học ở trường trung học phôthôn, HS, nghĩa là hướng vào phát huy tính tích cực, chủ động của người học chứ không chỉ hướng vao phát huy tính tích cực của người day. Muốn đổi mới cách học, phải đổi mới cách dạy.

Cách dạy quyết định cách học, tuy nhiên, thói quen học tập thụ động của HS cũng ảnh hưởng tới cách dạy của thay. Mat khác, cũng có trường hợp HS mong muốn học theo PPDHTC nhưng GV chưa đáp ứng được. Do vậy, GV cần phải được bồi dưỡng, phải kiên trì dạy theo PPDHTC, tổ chức các hoạt động nhận thức từ đơn giản đến phức tạp. từ thấp đến cao, hình thành thói quen cho HS.

Trong đổi mới phương pháp phải có sự hợp tác của thầy Và trò, sự phôi hợp hoạt động dạy với hoạt động học thì mới có kết quả. PPDHTC hàm chứa ca phương pháp dạy và phương pháp học. Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Trên thé giới và ở nước ta hiện nay đang có rat nhiều công trình nghiên cứu, thử nghiệm vé đổi mới phương pháp day học theo các hướng khác nhau. Sau đây lả một số xu hướng đổi mới cơ bản: 1.

Phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học. Chuyển trọng tâm hoạt động từ giáo viên sang học sinh. Chuyển lối học từ thông báo tái hiện sang tìm tòi, khám phá. Tạo điều kiện cho học sinh học tập tích cực, chủ động, sang tạo.

Phục vụ ngảy càng tốt hơn hoạt động tự học vả phương châm học suốt đời. Không chi day kiến thức mà còn day cách học, trang bị cho học sinh phương pháp học tập, phương pháp tự học để thực hiện phương châm học suốt đời. Tăng cường rèn luyện năng lực tư duy, khả năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống thực tế. Chuyển từ lếi học nặng về tiêu hoá kiến thức sang lỗi học coi trọng việc vận dụng kiến thức.

SVTH- Phan Thị Thùy Trang -]2- Hoạt đông nhỏm trong day hoc héa học ứ {rường (rưng học phó thông 4. Cá thé hoá việc dạy học. 5, Tăng cường sử dụng thông tin trên mang, sử dụng tối ưu các phương tiện day học đặc biệt la tin học và công nghệ thông tin vào day học. Từng bước đôi mới việc kiếm tra đánh giá, giảm việc kiểm tra trí nhớ đơn thuần, khuyến khích việc kiểm tra khả năng suy luận, vận dụng kiến thức; sử dụng nhiều loại hình kiểm tra thích hợp với từng môn học.

Gắn dạy học với nghiên cứu khoa học với mức độ ngày càng cao (theo sự phát triển của học sinh, theo cap học, bậc học). Yêu cầu đỗi mới phương pháp dạy học 1. Yêu câu chung Việc đôi mới PPDH ở trường phô thông thực hiện theo các yêu cau sau: - Day học tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của HS. - Dạy học kết hợp giữa học tập cá thể với học tập hợp tác; giữa hình thức học cá nhân với hình thức học theo nhóm, theo lớp.

- Dạy học thể hiện mối quan hệ tích cực giữa GV va HS, giữa HS và HS. - Day học chú trọng đến việc rèn luyện các kĩ năng, năng lực, tăng cường thực hành và gắn nội dung bài học với thực tiễn cuộc sống. - Dạy học chú trọng đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, năng lực tự hoc, tự nghiên cửu; tạo niềm vui, hứng thú, nhu cầu hanh động va thái độ tự tin trong học tập cho HS. ~ Dạy học chú trọng đến việc sử dụng có hiệu quả phương tiện, TBDH được trang bị hoặc do các GV tự làm, đặc biệt lưu ý đến những ứng dụng của công nghệ thông tin.