Chương 1. Cơ sở lý luận phương án trả lương theo kết quả lao động trong doanh nghiệp. Thực trạng phương án trả lương theo kết quả lao động tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn - Hà Nội SHB. Một số giải pháp và khuyến nghị nhằm hoàn thiện phương án trả lương theo kết quả lao động tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn - Hà Nội SHB.
6 Luan van CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƢƠNG ÁN TRẢ LƢƠNG THEO KẾT QUẢ LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm liên quan đến phƣơng án trả lƣơng theo kết quả lao động trong doanh nghiệp 1. Khái niệm kết quả lao động Theo quan điểm của Mác - Lênin, kết quả lao động là thành quả có ích lao động của người lao động tạo ra được trong sản xuất.
Kết quả lao động được hiểu là các sản phẩm vật chất và phi vật chất mà người lao động thực hiện được trong quá trình sản xuất của cải vật chất. Kết quả lao động phải được xem xét dưới dạng kết quả lao động có ích, có nghĩa là nó gắn với sản phẩm có giá trị nhất định. Giá trị ở đây bao gồm toàn bộ hao phí lao động sống và lao động vật hóa cần thiết để người lao động tạo ra sản phẩm. Xem xét ở góc độ này, sản phẩm có giá trị sử dụng đáp ứng nhu cầu của con người chính là hàng hóa.
“Hàng hóa là kết quả của lao động, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán”. [6, 189] Sản phẩm, hàng hóa có thể tồn tại ở dạng là sản phẩm hàng hóa hữu hình và sản phẩm hàng hóa vô hình. Vì vậy, kết quả lao động cũng được chia ra làm hai loại là kết quả lao động hữu hình và kết quả lao động vô hình. Khái niệm tiền lương Trên thế giới hiện nay, có rất nhiều các cách định nghĩa khác nhau về tiền lương.
Tùy theo mỗi nghiên cứu, mỗi nền kinh tế với những cách tiếp cận nhìn nhận khác nhau, khái niệm về tiền lương cũng trở nên rất đa dạng và phong phú. Theo định nghĩa của Các Mác thì “Tiền lương là giá trị hay giá cả của sức lao động, nhưng biểu hiện ra bên ngoài như là giá cả của lao động” [6, 248]. Với cách định nghĩa này về tiền lương Các Mác đã khẳng định tính chất hàng hóa đặc biệt của sức lao động và bản chất của tiền lương, đặt nền móng cho các cơ sở lý luận của kinh tế học chính trị và học thuyết Mác - Lênin sau này. Theo cách định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế ILO thì “Tiền lương là số 7 Luan van tiền mà người lao động được trả công hoặc có thể thu nhập được, bất luận nó có tên gọi hay được tính toán nào thì đều được biểu hiện cụ thể bằng tiền và được ấn định thông qua thoả thuận, hợp đồng giữa người chủ sử dụng lao động và người lao động”.
Theo cách định nghĩa và cách hiểu này, mặc dù đã chỉ ra được biểu hiện cụ thể, đầy đủ của tiền lương tuy nhiên vẫn chưa chỉ rõ được bản chất thực sự của tiền lương. Theo Luật Lao động 2012 thì “Tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho lao động để thực hiện công việc nhất định theo thỏa thuận” [18, 53]. Theo định nghĩa của đồng tác giả Nguyễn Tiệp và Lê Thanh Hà thì “Tiền lương là giá cả sức lao động, được hình thành dựa trên cơ sở thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động thông qua hợp đồng lao động phù hợp với mối quan hệ cung - cầu sức lao động trên thị trường lao động và phù hợp với các quy định về tiền lương của pháp luật lao động”. Tiền lương, tiền công, thù lao được sử dụng trả cho người lao động một cách thường xuyên, ổn dịnh trong khoảng thời gian thực hiện hợp đồng lao động (tuần , tháng, năm,…)” [20, 9].
Như vậy, tiền lương là số tiền mà người chủ sử dụng lao động trả cho người lao động dựa trên giá trị sức lao động đã hao phí trong quá trình sản xuất trên cơ sở hợp đồng, thỏa thuận, đóng góp thực tế của người lao động cho tổ chức, đơn vị nhằm đảm việc bảo việc tái sản xuất sức lao động đã mất cũng như nuôi sống bản thân, gia đình của người lao động, làm động lực thúc đẩy việc tăng năng suất lao động cũng như sự phát triển của doanh nghiệp, xã hội. Khái niệm tiền lương theo kết quả lao động Từ các khái niệm về tiền lương và kết quả lao động, ta định nghĩa “Tiền lương theo kết quả lao động là số tiền mà chủ sử dụng lao động trả cho người lao động căn cứ trực tiếp vào kết quả lao động (hữu hình hoặc vô hình) mà người lao động đã hoàn thành sau khi nghiệm thu hoặc hoàn tất quá trình sản xuất hoặc ý nghĩa, đóng góp của kết quả lao động của người lao động vào doanh thu, lợi nhuận của toàn tổ chức”. Khái niệm phương án trả lương theo kết quả lao động trong “Phương án là những dự kiến về cách thức, trình tự để tiến hành một công việc trong điều kiện, hoàn cảnh nhất định” [2, 9]. Trên cơ sở đó, ta suy ra “Phương án trả lương là tập hợp bao gồm những quy 8 Luan van định, dự án của chủ sử dụng lao động về tiền lương, được thể chế hóa cụ thể thông qua bản Quy chế tiền lương cùng các văn bản liên quan; và việc tổ chức thực hiện các nội dung, quy định đó trong doanh nghiệp”.
Trong đó, “Phương án trả lương theo kết quả lao động là một tập hợp bao gồm những quy định, dự án thực hiện của đơn vị vể hình thức chi trả tiền theo kết quả lao động, là một bộ phận của bản Quy chế tiền lương; và việc tổ chức thực hiện các quy định, dự án đó đó trong thực tế hoạt động doanh nghiệp”. [2, 10] Như vậy, theo các định nghĩa trên, việc thực hiện phương án trả lương theo kết quả lao động bao gồm hai bộ phận, công việc chính là công tác xây dựng phương án trả lương theo kết quả lao động và công tác tính lương, tổ chức thực hiện phương án trả lương theo kết quả lao động trong doanh nghiệp. Mục đích, vai trò, nguyên tắc thực hiện phƣơng án trả lƣơng theo kết quả lao động 1. Mục đích của thực hiện phương án trả lương theo kết quả lao động Trong thực tế sản xuất, kinh doanh của các tổ chức, doanh nghiệp hiện nay, việc trả lương theo kết quả lao động ngày càng trở nên phổ biến và được áp dụng rộng rãi nhằm hướng đến mục đích cơ bản như sau: Đảm bảo thực hiện nguyên tắc trả lương theo số và chất lượng lao động, trả lương ngang nhau cho những người lao động làm việc ngang nhau (làm cùng công việc, có điều kiện, môi trường công tác,…), đảm bảo công bằng trong chế độ lương thưởng, tránh tình trạng cào bằng trong đơn vị.
Nâng cao năng suất, lợi nhuận của doanh nghiệp từ đó gia tăng thu nhập, lợi ích cho người lao động và nâng cao chất lượng, hiệu quả làm việc; ý thức tự giác, tự chủ, kỷ luật, cầu thị trong việc thực hiện công việc của nhân viên trong tổ chức. Làm cơ sở để hoàn thiện căn cứ xác định tiền thưởng, trình độ, khả năng của người lao động để xây dựng chế độ tiền lương, khen thưởng, phát triển - thăng tiến, đãi ngộ hợp lý. Bởi hình thức trả lương này căn cứ vào chính công việc cụ thể của người lao động và có thể đo lường hiệu quả làm việc thực sự của người lao động chính xác hơn so với một số hình thức trả lương khác trong thực tế. Hoàn thiện công tác tổ chức tiền lương trong doanh nghiệp, xây dựng văn hóa, 9 Luan van môi trường làm việc theo hướng thực hiện tác phong công nghiệp, hiện đại hóa, chú trọng thực chất, hiệu quả thực hiện công việc.
Vai trò của thực hiện phương án trả lương theo kết quả lao động Ngoài các vai trò của tiền lương nói chung, việc trả lương theo kết quả lao động cũng mang những ý nghĩa riêng cụ thể như sau: Góp phần thực hiện hiệu quả nguyên tắc trả lương theo lao động, tạo ra cơ chế, tổ chức tiền lương công bằng, công khai, minh bạch, trong doanh nghiệp. Thúc đẩy việc tăng năng suất lao động cá nhân cũng như hiệu quả công việc tập thể để gia tăng lợi nhuận, doanh thu cũng như thu nhập cho người lao động. Đồng thời hình thức này cũng góp phần khuyến khích người lao động học tập, nâng cao trình độ, chuyên môn và tinh thần kỷ luật, chủ động, sáng tạo để nâng cao khả năng làm việc và hiệu quả lao động. Góp phần hoàn thiện công tác quản lý tiền lương doanh nghiệp và xây dựng văn hóa, môi trường tổ chức hiện đại, hiệu quả, hợp lý hơn.
Nguyên tắc thực hiện phương án trả lương theo kết quả lao động Việc trả lương theo theo kết quả lao động là một phần của việc tổ chức trả lương trong tổ chức, vì vậy khi thực hiện cần xét đến những nguyên tắc chung cơ bản của trả lương trong doanh nghiệp, cụ thể: Trả lương tương xứng theo số và chất lượng lao động. Đảm bảo tốc độ tăng năng suất lao động bình quân tăng nhanh hơn tốc độ tăng lương bình quân. Trả lương theo các yếu tố thị trường. Đảm bảo mối quan hệ hợp lý về tiền lương giữa những người lao động làm nghề khác nhau trong nền kinh tế quốc dân.
Tiền lương phải phụ thuộc vào khả năng tài chính. Kết hợp hài hòa tất cả các dạng lợi ích trong trả lương. Tiền lương phải đảm bảo tái sản xuất sức lao động. Tiền lương phải đảm bảo không ngừng nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho người lao động.
Tiền lương phải được xây dựng dựa trên các quy định của pháp luật lao động. 10 Luan van Tiền lương phải đơn giản, dễ hiểu và dễ tính toán. Bên cạnh những nguyên tắc chung của trả lương trong doanh nghiệp, phương án trả lương theo kết quả lao động cũng đòi hỏi những nguyên tắc riêng như sau: Phải xây dựng đầy đủ, chi tiết, có căn cứ thực tiễn và khoa học bản mô tả công việc, bản tiêu chuẩn cấp bậc, chức danh. Hoàn thiện, đồng bộ hóa công tác định mức trong toàn bộ hệ thống tổ chức, đưa ra các mức lao động hợp lý trong khả năng thực hiện của CBCNV, có tính lượng hóa, từ đó dựa vào kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xác định chính xác đơn giá, hoạch định quỹ lương cho việc trả lương theo kết quả lao động.