Thực Trạng Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3-4 Tuổi Ở Một Số Trường Mầm Non Huyện Yên Định, Thanh Hóa

Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng nhất của con người. 62 trang · Trường Đại Học Hồng Đức · 2018.

• Tác giả: Lê Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Ngọc Châu
• Trường học: Trường Đại Học Hồng Đức
• Chuyên ngành: Giáo Dục Mầm Non
• Đề tài: Thực Trạng Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3-4 Tuổi Ở Một Số Trường Mầm Non Huyện Yên Định, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3-4 TUỔI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi
• 1.2. Cơ sở sinh lý học
• 1.3. Cơ sở tâm lý học
• 1.3.1. Sự phát triển chú ý
• 1.3.2. Sự phát triển trí nhớ
• 1.3.3. Sự phát triển ngôn ngữ
• 1.3.4. Sự phát triển tư duy
• 1.3.5. Sự phát triển xúc cảm và tình cảm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3-4 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON
• 2.1. Định hướng chung cho hoạt động điều tra khảo sát
• 2.2. Mục đích điều tra
• 2.3. Đối tượng điều tra
• 2.4. Nội dung điều tra
• 2.5. Phạm vi điều tra
• 2.6. Phương pháp điều tra
• 2.7. Các bài tập và cách tiến hành
• 2.8. Phân tích kết quả điều tra
• 2.9. Đôi nét về trường điều tra
• 2.10. Kết quả điều tra khảo sát giáo viên
• 2.11. Kết quả điều tra khảo sát trẻ 3-4 tuổi
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3-4 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON
• 3.1. Khái niệm về biện pháp
• 3.2. Những nguyên tắc cơ bản định hướng việc đề xuất các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở Trường Mầm non
• 3.3. Phát triển vốn từ cho trẻ phải đảm bảo mối quan hệ giữa từ với hiện thực khách quan
• 3.4. Phát triển vốn từ cho trẻ phải xem xét từ trong hệ thống ngôn ngữ
• 3.5. Nguyên tắc chú ý tới trình độ tiếng Việt của trẻ
• 3.6. Nguyên tắc phát triển vốn từ cho trẻ phải đặt trong hoạt động sử dụng ngôn ngữ
• 3.7. Một số biện pháp sử dụng để phát triển cho trẻ 3-4 tuổi
• 3.7.1. Biện pháp 1: Thường xuyên cho trẻ tiếp xúc với đồ vật, đồ chơi, hoa quả, tranh ảnh
• 3.7.2. Biện pháp 2: Cô và mẹ cùng những người xung quanh luôn trò chuyện cùng trẻ
• 3.7.3. Biện pháp 3: Người lớn xung quanh trẻ luôn lắng nghe trẻ phát âm và uốn nắn từ ngữ cho trẻ
• 3.7.4. Biện pháp 4: Cho trẻ tiếp xúc với nhau, với cộng đồng một cách thường xuyên
• 3.7.5. Biện pháp 5: Cô giáo sử dụng một số trò chơi trong hoạt động chung
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.7. Kiến nghị sư phạm

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3 4 Tuổi

Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng nhất của con người. Nó cho phép chúng ta trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và bày tỏ ý kiến. Đối với trẻ em, ngôn ngữ đóng vai trò then chốt trong việc phát triển tư duy, nhận thức và giao tiếp xã hội. Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non, đặc biệt là mở rộng vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi, là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục mầm non. Trường mầm non là môi trường lý tưởng để trẻ phát triển toàn diện, trong đó ngôn ngữ là yếu tố không thể thiếu. Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn từ phong phú và hướng dẫn trẻ sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả. Theo nghiên cứu của TS-Nguyễn Huy Cẩn về “Các quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ trẻ em”, giai đoạn 1-3 tuổi là giai đoạn then chốt để xây dựng nền tảng ngôn ngữ cho trẻ.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Vốn Từ Vựng Của Trẻ 3 4 Tuổi

Vốn từ vựng phong phú giúp trẻ diễn đạt ý tưởng, cảm xúc một cách rõ ràng và chính xác. Nó cũng tạo điều kiện cho trẻ hiểu và tiếp thu kiến thức mới một cách hiệu quả hơn. Tầm quan trọng của vốn từ vựng không chỉ giới hạn trong giao tiếp mà còn ảnh hưởng đến khả năng học tập và phát triển toàn diện của trẻ. Việc mở rộng vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi cần được thực hiện một cách có hệ thống và khoa học, kết hợp nhiều phương pháp và hoạt động khác nhau. Theo luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Mai (1998) về “Nghiên cứu thực trạng hiểu từ của trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi”, việc đánh giá và can thiệp sớm là rất quan trọng.

1.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Phát Triển Ngôn Ngữ Cho Trẻ

Giáo viên mầm non đóng vai trò trung tâm trong việc tạo ra môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Giáo viên cần chủ động cung cấp vốn từ mới, khuyến khích trẻ sử dụng ngôn ngữ trong các hoạt động khác nhau và tạo cơ hội cho trẻ giao tiếp, tương tác với bạn bè và người lớn. Sự tương tác tích cực giữa giáo viên và trẻ là yếu tố then chốt để phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non. Giáo viên cần lắng nghe, khuyến khích và tạo điều kiện để trẻ tự tin thể hiện bản thân thông qua ngôn ngữ.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3 4 Tuổi

Mặc dù ngôn ngữ được coi là nội dung trọng yếu ở trường mầm non, nhưng ngôn ngữ của trẻ ở lứa tuổi này còn hạn chế nhiều mặt về phát âm, vốn từ vựng, khả năng hiểu nghĩa của từ, khả năng diễn đạt lời nói mạch lạc. Ngoài ra do năng lực của từng cá nhân trẻ, môi trường và điều kiện sống cũng ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Vì vậy, cần có các biện pháp tích cực nhằm tang cường, củng cố, phát triển từ cho trẻ mẫu giáo. Bên cạnh đó, việc áp dụng các biện pháp còn máy móc, chủ quan, cảm tính, thiếu cơ sở khoa học. Giáo viên chưa chú trọng tới vốn từ, nắm nghĩa từ của trẻ. Do đó, việc sử dụng từ còn hạn chế làm cản trở nhận thức, giao tiếp của trẻ.

2.1. Hạn Chế Về Vốn Từ Vựng Của Trẻ 3 4 Tuổi

Trẻ 3-4 tuổi thường có vốn từ vựng còn hạn chế, đặc biệt là các từ ngữ trừu tượng hoặc ít gặp trong cuộc sống hàng ngày. Điều này gây khó khăn cho trẻ trong việc diễn đạt ý tưởng, cảm xúc và hiểu các khái niệm phức tạp. Việc đánh giá sự phát triển ngôn ngữ của trẻ cần được thực hiện thường xuyên để xác định những hạn chế và có biện pháp can thiệp kịp thời. Theo luận văn của Lưu Thị Lan về “Những đặc trưng về ngữ pháp trong câu nói của trẻ từ 1-3 tuổi”, việc nắm bắt đặc điểm ngôn ngữ của trẻ ở từng giai đoạn là rất quan trọng.

2.2. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Đến Sự Phát Triển Ngôn Ngữ

Môi trường sống và giao tiếp có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Trẻ sống trong môi trường ít giao tiếp, ít được nghe và sử dụng ngôn ngữ thường có vốn từ vựng nghèo nàn và khả năng diễn đạt kém. Việc tạo ra môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và cộng đồng. Cần khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động giao tiếp, đọc sách, kể chuyện và vui chơi cùng bạn bè.

2.3. Thiếu Hụt Phương Pháp Phát Triển Vốn Từ Hiệu Quả

Một số giáo viên có thể thiếu kiến thức và kỹ năng trong việc phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi. Việc áp dụng các phương pháp dạy học truyền thống, ít tương tác và không phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ có thể không mang lại hiệu quả cao. Cần tăng cường bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên về các phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non một cách sáng tạo và hiệu quả.

III. Phương Pháp Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3 4 Tuổi Hiệu Quả

Để phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp đa dạng, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ và tạo ra môi trường học tập vui vẻ, hứng thú. Các phương pháp này cần kết hợp giữa việc cung cấp kiến thức mới và khuyến khích trẻ sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống thực tế. Việc tương tác ngôn ngữ với trẻ 3-4 tuổi cần được thực hiện một cách thường xuyên và nhất quán.

3.1. Sử Dụng Trò Chơi Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ Mầm Non

Trò chơi phát triển vốn từ cho trẻ mầm non là một phương pháp hiệu quả để giúp trẻ học từ mới một cách tự nhiên và hứng thú. Các trò chơi có thể bao gồm trò chơi đóng vai, trò chơi tìm từ, trò chơi ghép tranh và trò chơi kể chuyện. Giáo viên cần lựa chọn các trò chơi phù hợp với độ tuổi và trình độ của trẻ, đồng thời tạo ra không khí vui vẻ, thoải mái để trẻ tự tin tham gia.

3.2. Kể Chuyện Và Đọc Sách Cho Trẻ 3 4 Tuổi

Kể chuyện và đọc sách là một cách tuyệt vời để mở rộng vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi. Thông qua các câu chuyện và bài thơ, trẻ được tiếp xúc với nhiều từ ngữ mới, cách diễn đạt phong phú và các khái niệm trừu tượng. Giáo viên và phụ huynh nên lựa chọn các câu chuyện và sách có nội dung phù hợp với độ tuổi và sở thích của trẻ, đồng thời khuyến khích trẻ đặt câu hỏi, thảo luận và kể lại câu chuyện.

3.3. Khuyến Khích Trẻ Tương Tác Ngôn Ngữ Trong Hoạt Động Hàng Ngày

Việc tương tác ngôn ngữ với trẻ 3-4 tuổi cần được thực hiện trong mọi hoạt động hàng ngày, từ vui chơi, ăn uống đến học tập và sinh hoạt cá nhân. Giáo viên và phụ huynh nên trò chuyện với trẻ về những gì trẻ đang làm, nhìn thấy và cảm nhận, đồng thời khuyến khích trẻ đặt câu hỏi, diễn đạt ý kiến và chia sẻ cảm xúc. Sự tương tác tích cực này sẽ giúp trẻ phát triển kỹ năng ngôn ngữ một cách toàn diện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Tại Trường Mầm Non Yên Định

Việc áp dụng các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi tại trường mầm non Yên Định cần được thực hiện một cách linh hoạt và sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường và đặc điểm của từng trẻ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, phụ huynh và cộng đồng để tạo ra môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách toàn diện. Theo kinh nghiệm từ các trường mầm non tiên tiến, việc xây dựng thư viện lớp học và tổ chức các hoạt động ngoại khóa là rất quan trọng.

4.1. Xây Dựng Môi Trường Ngôn Ngữ Phong Phú Tại Lớp Học

Môi trường lớp học cần được trang trí bằng các hình ảnh, tranh vẽ, đồ vật và sách báo có nội dung phong phú, đa dạng và phù hợp với độ tuổi của trẻ. Giáo viên nên tạo ra các góc chơi, góc học tập khuyến khích trẻ sử dụng ngôn ngữ trong các hoạt động khác nhau. Việc thay đổi chủ đề trang trí lớp học thường xuyên cũng giúp trẻ tiếp xúc với nhiều từ ngữ mới và mở rộng kiến thức về thế giới xung quanh.

4.2. Tổ Chức Các Hoạt Động Ngoại Khóa Phát Triển Ngôn Ngữ

Các hoạt động ngoại khóa như tham quan, dã ngoại, biểu diễn văn nghệ và giao lưu với các trường bạn là cơ hội tuyệt vời để trẻ phát triển kỹ năng ngôn ngữ trong môi trường thực tế. Trẻ được tiếp xúc với nhiều người, nhiều địa điểm và nhiều tình huống khác nhau, từ đó mở rộng vốn từ vựng, rèn luyện khả năng giao tiếp và tự tin thể hiện bản thân.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3 4 Tuổi

Việc đánh giá sự phát triển ngôn ngữ của trẻ là một bước quan trọng để xác định hiệu quả của các biện pháp can thiệp và điều chỉnh kế hoạch giáo dục cho phù hợp. Việc đánh giá cần được thực hiện một cách thường xuyên, khách quan và toàn diện, sử dụng nhiều phương pháp khác nhau như quan sát, trò chuyện, kiểm tra và phỏng vấn. Theo các chuyên gia, việc sử dụng các bài test chuẩn hóa có thể giúp đánh giá chính xác hơn.

5.1. Phương Pháp Đánh Giá Sự Phát Triển Ngôn Ngữ Của Trẻ

Có nhiều phương pháp để đánh giá sự phát triển ngôn ngữ của trẻ, bao gồm quan sát hành vi ngôn ngữ của trẻ trong các hoạt động hàng ngày, trò chuyện với trẻ về các chủ đề khác nhau, kiểm tra vốn từ vựng và khả năng diễn đạt của trẻ thông qua các bài tập đơn giản và phỏng vấn giáo viên, phụ huynh về sự tiến bộ của trẻ. Việc kết hợp nhiều phương pháp sẽ giúp có được cái nhìn toàn diện và chính xác về sự phát triển ngôn ngữ của trẻ.

5.2. Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Phát Triển Vốn Từ

Các tiêu chí để đánh giá hiệu quả phát triển vốn từ bao gồm số lượng từ vựng trẻ sử dụng, khả năng hiểu nghĩa của từ, khả năng diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng và chính xác, khả năng sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống giao tiếp khác nhau và sự tự tin khi sử dụng ngôn ngữ. Việc so sánh kết quả đánh giá trước và sau khi áp dụng các biện pháp can thiệp sẽ giúp xác định hiệu quả của các biện pháp này.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Phát Triển Vốn Từ

Việc phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi là một quá trình liên tục và cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới, sáng tạo để nâng cao hiệu quả của công tác này. Trong tương lai, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non có thể mang lại nhiều tiềm năng.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Sự Phối Hợp Giữa Gia Đình Và Nhà Trường

Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của công tác phát triển vốn từ cho trẻ. Gia đình cần tạo ra môi trường ngôn ngữ phong phú tại nhà, khuyến khích trẻ đọc sách, kể chuyện và trò chuyện với người lớn. Nhà trường cần cung cấp các hoạt động giáo dục ngôn ngữ chất lượng cao và thường xuyên trao đổi thông tin với phụ huynh về sự tiến bộ của trẻ.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Phát Triển Ngôn Ngữ Cho Trẻ

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để tạo ra các ứng dụng, trò chơi và tài liệu học tập tương tác giúp trẻ học từ mới một cách hứng thú và hiệu quả. Các ứng dụng này có thể cung cấp hình ảnh, âm thanh và video minh họa giúp trẻ hiểu nghĩa của từ một cách dễ dàng hơn. Tuy nhiên, cần sử dụng công nghệ một cách hợp lý và đảm bảo thời gian trẻ tiếp xúc với công nghệ không ảnh hưởng đến các hoạt động khác.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu đặc biệt và là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người, giữ vai trò chủ đạo trong việc giúp trẻ em tích lũy tri thức, phát triển tư duy, điều chỉnh hành vi và lĩnh hội các giá trị đạo đức mang tính chuẩn mực. Giai đoạn 3-4 tuổi (mẫu giáo bé) là thời kỳ trẻ có bước phát triển nhảy vọt về khả năng ngôn ngữ; tuy nhiên, hoạt động phát âm, dung lượng vốn từ, mức độ hiểu nghĩa từ và kỹ năng diễn đạt lời nói mạch lạc của trẻ ở lứa tuổi này vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế. Trong thực tiễn chăm sóc và giáo dục tại trường mầm non, việc áp dụng các biện pháp phát triển vốn từ của đội ngũ giáo viên còn mang tính chủ quan, máy móc, cảm tính và thiếu cơ sở khoa học, chủ yếu dừng lại ở việc dạy trẻ nhận biết tên gọi sự vật đơn thuần mà chưa chú trọng đúng mức đến việc củng cố và giúp trẻ nắm chắc ý nghĩa của từ. Xuất phát từ thực tế đó, tác giả Lê Thanh Xuân đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở một số trường mầm non huyện Yên Định, Thanh Hóa" tại Khoa Giáo dục Mầm non, Trường Đại học Hồng Đức (năm 2018).

Mục đích nghiên cứu của đề tài là xây dựng hệ thống cơ sở lý luận, tiến hành khảo sát và đánh giá thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi tại địa bàn nghiên cứu, từ đó đề xuất một số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả tác động giáo dục ngôn ngữ, tạo nền tảng hình thành nhân cách toàn diện và chuẩn bị tâm thế cho trẻ bước vào các cấp học tiếp theo.

Nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể theo 4 nội dung:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài.
2. Khảo sát thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non.
3. Đề xuất một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non.
4. Đưa ra các kiến nghị và giải pháp sư phạm.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở trường mầm non. Khách thể nghiên cứu là trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi sinh sống và học tập tại hai môi trường phát triển khác nhau trên địa bàn huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa, bao gồm khu vực thị trấn (Trường Mầm non thị trấn Quán Lào) và khu vực nông thôn (Trường Mầm non xã Định Tăng). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thực trạng vốn từ và các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hai hoạt động giáo dục chuyên biệt: hoạt động "Làm quen với môi trường xung quanh" và hoạt động "Làm quen với tác phẩm văn học" tại hai trường mầm non nêu trên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý luận, khóa luận tiếp cận vấn đề phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo bé dưới bốn góc độ khoa học liên ngành:

• Cơ sở sinh lý học: Hoạt động ngôn ngữ gắn liền với cấu trúc vỏ não, đặc biệt là vùng Broca (vùng vận động lời nói) và vùng Wernicke (vùng hiểu tiếng nói) ở thùy thái dương, cùng sự phối hợp của ba khối chức năng não bộ: khối năng lượng, khối tiếp nhận - xử lý thông tin, và khối điều khiển - lập chương trình. Giải phẫu học khẳng định trong ba năm đầu đời, các vùng não chỉ huy ngôn ngữ cơ bản hoàn thành sự trưởng thành, đòi hỏi bộ máy phát âm và cơ quan thính giác phải được rèn luyện, bảo vệ kịp thời.
• Cơ sở tâm lý học: Sự phát triển ngôn ngữ gắn liền với các quá trình nhận thức cảm tính và lý tính của trẻ 3-4 tuổi. Tri giác của trẻ mang tính trực quan, giàu cảm xúc nhưng còn tự kỷ và phiến diện; chú ý và trí nhớ chủ yếu là không chủ định, thời gian tập trung ngắn, kém bền vững; tư duy chủ yếu là tư duy trực quan hành động kết hợp trực quan hình ảnh, mầm mống tư duy ngôn ngữ - logic bắt đầu xuất hiện; đồng thời trẻ trải qua giai đoạn tâm lý "khủng hoảng tuổi lên ba" với nhu cầu giao tiếp, bộc lộ cảm xúc rất cao.
• Cơ sở giáo dục học: Quá trình trẻ lĩnh hội vốn từ diễn ra qua hai con đường: con đường tự nhiên trong đời sống và con đường dạy học có chủ đích trong nhà trường. Giáo dục mầm non đóng vai trò hệ thống hóa vốn từ cho trẻ thông qua các nguyên tắc trực quan, khoa học và phát triển lời nói trong hoạt động.
• Cơ sở ngôn ngữ học: Từ là đơn vị cơ bản nhỏ nhất của từ vựng có nghĩa, có vỏ ngữ âm hoàn chỉnh và hoạt động độc lập để tạo câu. Từ thực hiện ba chức năng chủ yếu: biểu danh (biểu vật), biểu niệm và biểu cảm. Hệ thống từ loại tiếng Việt được tác giả phân chia theo hai nhóm: nhóm một gồm thực từ (danh từ, động từ, tính từ, số từ, đại từ) và nhóm hai gồm hư từ (phụ từ gồm định từ và phó từ; kết từ; tiểu từ). Phát triển vốn từ cho trẻ thực chất bao gồm ba nhiệm vụ cốt lõi: mở rộng vốn từ (gia tăng số lượng), củng cố vốn từ (nắm vững ngữ nghĩa và chuyển từ vốn từ thụ động sang chủ động), và tích cực hóa vốn từ (sử dụng từ chính xác, đúng ngữ cảnh, mang sắc thái biểu cảm).
• Lịch sử nghiên cứu: Tác giả điểm luận các công trình kinh điển của L. S. Vygotsky, E. Tikheeva; các giáo trình chuyên ngành của Cao Đức Tiến, Nguyễn Quang Ninh, Hồ Lam Hồng, Nguyễn Xuân Khoa; cùng hệ thống luận án, luận văn của Lưu Thị Lan, Hồ Minh Tâm, Nguyễn Thị Mai, Đỗ Thị Thanh Mai, Bùi Anh Tuấn, Lê Thị Xoa, Nguyễn Thị Sáu, Nguyễn Huy Cẩn.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả phối hợp đồng bộ bốn phương pháp chính:

1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc, phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các tài liệu tâm lý học, giáo dục học, ngôn ngữ học tiếng Việt và phương pháp giáo dục mầm non.
2. Phương pháp quan sát sư phạm: Quan sát và ghi chép thực tế quá trình tổ chức hoạt động dạy học của giáo viên và phản ứng ngôn ngữ của trẻ trong các giờ làm quen môi trường xung quanh, làm quen tác phẩm văn học; khảo sát giáo án đứng lớp.
3. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (Anket): Sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến gồm 9 câu hỏi khảo sát nhận thức, phương pháp sư phạm và năng lực tiếng Việt của giáo viên.
4. Phương pháp thực nghiệm khảo sát trẻ: Thiết kế hai bài tập trắc nghiệm ngôn ngữ trực tiếp (mỗi bài 10 từ) nhằm đánh giá 3 tiêu chí: khả năng phát âm, khả năng hiểu nghĩa từ và khả năng sử dụng từ trong ngữ cảnh.
5. Phương pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu điều tra, tính toán tỷ lệ phần trăm để định lượng kết quả.

Nguồn dữ liệu của khóa luận là số liệu sơ cấp thu thập từ cuộc khảo sát tiến hành trên 16 giáo viên trực tiếp giảng dạy lớp mẫu giáo 3-4 tuổi và 40 trẻ em 3-4 tuổi tại hai cơ sở: Trường Mầm non thị trấn Quán Lào (trường trọng điểm khu vực đô thị, quy mô trên 400 trẻ, 25 cán bộ giáo viên) và Trường Mầm non xã Định Tăng (trường công lập nông thôn, quy mô trên 500 trẻ, 30 cán bộ giáo viên) thuộc huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi

Chương 1 tập trung làm rõ bản chất ngôn ngữ và đặc điểm thụ đắc ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo bé (3-4 tuổi). Tác giả chỉ ra rằng ở độ tuổi này, bộ máy phát âm và thính giác của trẻ đã tương đối hoàn thiện, trẻ có khả năng phát âm đúng hầu hết các âm đơn và thanh điệu cơ bản (thanh huyền, thanh không). Tuy nhiên, trẻ vẫn mắc nhiều lỗi phát âm ở các phụ âm đầu dễ lẫn (l - n, p - b, th - x, nh - n), phụ âm cuối, nguyên âm đôi và các thanh điệu khó (thanh hỏi phát âm thành thanh nặng, thanh ngã thành thanh sắc). Về từ vựng, vốn từ của trẻ tăng nhanh theo tháng tuổi; tỷ lệ danh từ và động từ chiếm ưu thế tuyệt đối ở giai đoạn đầu, sau đó tính từ, đại từ và trạng từ mới tăng dần khi nhận thức về thuộc tính sự vật phát triển. Về cú pháp, trẻ chuyển từ câu đơn sang câu mở rộng thành phần (chủ ngữ - vị ngữ - bổ ngữ, trạng ngữ) và bắt đầu sử dụng câu ghép đẳng lập, câu ghép chính phụ, dù trật tự từ còn lộn xộn và dễ dùng từ sai ngữ cảnh. Tác giả khẳng định cấu trúc của công tác phát triển vốn từ cho trẻ mầm non gồm ba bộ phận khép kín: mở rộng vốn từ, củng cố vốn từ và tích cực hóa vốn từ, trong đó củng cố nghĩa và tích cực hóa là khâu quyết định năng lực tư duy và giao tiếp thực tế của trẻ.

Chương 2: Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở trường mầm non

Chương 2 trình bày toàn bộ kết quả điều tra thực trạng tại hai trường mầm non huyện Yên Định qua hai nhóm đối tượng: giáo viên và trẻ em.

Về thực trạng đội ngũ và nhận thức của giáo viên (N = 16): 100% giáo viên là nữ. Cơ cấu trình độ chuyên môn gồm: Đại học sư phạm mầm non có 3 giáo viên (18,75%), Cao đẳng có 1 giáo viên (6,25%), Trung cấp có 11 giáo viên (68,75%), và Sơ cấp có 1 giáo viên (6,25%). Nhóm giáo viên có thâm niên công tác dưới 5 năm và số năm dạy lớp 3-4 tuổi dưới 5 năm đều chiếm tỷ lệ 37,5%. Về mặt nhận thức, 75% giáo viên xác định đúng tác dụng của việc phát triển vốn từ (phát triển ngôn ngữ, tư duy, giao tiếp); 87,5% đánh giá công tác này rất được coi trọng; 100% giáo viên nhận thức được việc phát triển vốn từ đang tiến hành tích hợp trong các môn học. Tuy nhiên, chỉ có 50% giáo viên liệt kê đầy đủ 3 nội dung phát triển từ ngữ (cuộc sống riêng, cuộc sống xã hội, thế giới tự nhiên); 40% liệt kê thiếu và 10% liệt kê sai.

Mức độ sử dụng các biện pháp sư phạm trong hai hoạt động giáo dục được tổng hợp ở bảng sau:

Biện pháp sư phạm	Số giáo viên sử dụng (N = 16)	Tỷ lệ (%)
Biện pháp đàm thoại	14/16	87,50
Biện pháp quan sát trực quan	12/16	75,00
Biện pháp trò chơi	9/16	56,25
Biện pháp dạo chơi - tham quan	2/16	12,50
Biện pháp trò chuyện	1/16	6,25

Tác giả chỉ rõ việc sử dụng các biện pháp còn mất cân đối nghiêm trọng. Biện pháp đàm thoại và quan sát trực quan chiếm tỷ lệ áp đảo nhưng chỉ phục vụ việc truyền thụ kiến thức bộ môn (trẻ trả lời câu hỏi đóng "có/không", gọi tên tranh ảnh bề ngoài), thiếu vắng câu hỏi kích thích tư duy ("vì sao", "như thế nào"). Biện pháp trò chuyện gần như bị bỏ quên (6,25%) do sĩ số lớp học quá đông (30-40 trẻ, cá biệt Quán Lào lên tới 50 trẻ/lớp trong khi chỉ có 2-3 cô phụ trách), giáo viên chủ yếu dành thời gian quản trẻ. Biện pháp dạo chơi - tham quan đạt thấp (12,5%) do khuôn viên trường lớp chật hẹp, sân trường chỉ có vài cây bóng mát, thiếu vườn hoa, cây cảnh.

Khảo sát kiến thức tiếng Việt của giáo viên bộc lộ nhiều lỗ hổng:

• Ở bài tập giải nghĩa 10 từ trong chương trình mầm non (hây hẩy, lốm đốm, vẹo vọ, lạch đạch, cười nhạo, chăm chút, rụt rè, mê li, tấm tức, thỏ thẻ), có 50% số từ bị giáo viên giải thích sai lệch hoặc mất hẳn ngữ nghĩa (hây hẩy bị giải thích thành "run rẩy, lẩy bẩy", chăm chút thành "ngắm vuốt, đăm chiêu", lạch đạch thành "tiếng động vật cứng va vào nhau").
• Ở bài tập phân loại từ ghép và từ láy, nhiều giáo viên xếp nhầm từ ghép thành từ láy hoặc ngược lại (như coi vội vã là từ ghép; trầm bổng, thơm phức là từ láy).
• Khảo sát giáo án cho thấy 100% giáo án không xác định mục tiêu giáo dưỡng ngôn ngữ hay phát triển vốn từ riêng biệt; phương tiện dạy học chủ yếu là tranh ảnh, thiếu vật thật, dẫn đến tình trạng "dạy chay".

Về thực trạng năng lực vốn từ của trẻ 3-4 tuổi (N = 40): Kết quả khảo sát trẻ trên hai bài tập trắc nghiệm phản ánh những hạn chế rõ rệt về phát âm, hiểu nghĩa và vận dụng từ ngữ:

STT	Từ kiểm tra phát âm	Dạng phát âm sai thực tế	Lỗi sai âm vị / thanh điệu	Số trẻ mắc lỗi (N = 40)	Tỷ lệ (%)
1	Quả na	Quả la	Phụ âm đầu: n - l	4/40	10,0
2	Lòng trắng	Lòng tắng	Phụ âm đầu: tr - t	6/40	15,0
3	Con cua	Con tua	Phụ âm đầu: c - t	10/40	25,0
4	Ụt ịt	Ụn ịn	Phụ âm cuối: t - n	5/40	12,5
5	Màu xanh	Màu xăn	Vần: anh - ăn	3/40	7,5
6	Quả dưa chuột	Quả dưa chụt	Vần: uột - ụt	15/40	37,5
7	Thuyền buồm	Thuyền bùm	Vần: uôm - ùm	8/40	20,0
8	Giữa hồ	Giứa hồ	Thanh điệu: ngã (~) - sắc (′)	10/40	25,0
9	Đuôi đỏ	Đuôi đọ	Thanh điệu: hỏi (?) - nặng (.)	10/40	25,0
10	Quả đu đủ	Quả đu đụ	Thanh điệu: hỏi (?) - nặng (.)	15/40	37,5

Tác giả ghi nhận lỗi phát âm chịu tác động sâu sắc của phương ngữ địa phương, điển hình là tại xã Định Tăng với tỷ lệ nói sai vần uột thành ụt (dưa chụt) và thanh hỏi thành thanh nặng lên tới 37,5%. Về mức độ hiểu nghĩa từ, trẻ nhận biết tốt các từ ngữ cụ thể chỉ đồ vật gần gũi khi có vật thật hoặc tranh ảnh (ô tô, củ cà rốt, búp bê), nhưng gặp khó khăn lớn đối với các từ mang tính khái quát trừu tượng: 12,5% trẻ không xác định được búp bê là đồ chơi; 20% không hiểu ô tô, xe xích lô là phương tiện giao thông đường bộ; 40% khẳng định củ cà rốt không phải là rau; 12,5% nhầm lẫn con báo với con hổ do các đặc điểm bên ngoài tương đồng. Về sử dụng từ ngữ, trẻ thường xuyên dùng sai từ trong hoàn cảnh giao tiếp cụ thể (ví dụ nói "rửa áo" thay vì "giặt áo", phát âm chệch thành "bép bê").

Chương 3: Đề xuất một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở trường mầm non

Dựa trên kết quả khảo sát thực trạng, tác giả xác lập 4 nguyên tắc định hướng sư phạm:

1. Phát triển vốn từ cho trẻ phải đảm bảo mối quan hệ giữa từ với hiện thực khách quan (gắn việc cung cấp từ ngữ với mở rộng nhận thức cảm tính qua môi trường xung quanh và văn học).
2. Phát triển vốn từ cho trẻ phải xem xét từ trong hệ thống ngôn ngữ (cung cấp từ ngữ theo hệ thống chủ điểm có mối liên hệ ngữ nghĩa logic).
3. Nguyên tắc chú ý tới trình độ tiếng Việt của trẻ (phù hợp với khả năng nhận thức và đặc điểm phát âm lứa tuổi).
4. Nguyên tắc phát triển vốn từ cho trẻ phải đặt trong hoạt động sử dụng ngôn ngữ (tạo cơ hội tối đa cho trẻ thực hành giao tiếp).

Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hệ thống 5 biện pháp sư phạm cụ thể:

• Biện pháp 1: Thường xuyên cho trẻ tiếp xúc với đồ vật, đồ chơi, hoa quả, tranh ảnh. Giáo viên chuyển đổi từ việc dùng tranh ảnh phẳng sang sử dụng vật thật và mô hình sinh động; hướng dẫn trẻ quan sát có hệ thống từ tổng thể đến chi tiết bên trong, huy động đa giác quan (sờ, ngửi, nếm, nghe) để hình thành biểu tượng trọn vẹn trước khi cung cấp từ biểu danh và biểu tính chất.
• Biện pháp 2: Cô và mẹ cùng những người xung quanh luôn trò chuyện cùng trẻ. Khắc phục tính thụ động trong giao tiếp bằng cách tận dụng mọi thời điểm (đón trẻ, trả trẻ, giờ chơi, ăn trưa); giáo viên và phụ huynh chủ động khơi gợi, lắng nghe, đặt câu hỏi gợi mở dạng "vì sao", "như thế nào" thay cho các câu hỏi đóng.
• Biện pháp 3: Người lớn xung quanh trẻ luôn lắng nghe trẻ phát âm và uốn nắn từ ngữ cho trẻ. Giáo viên và người lớn phải làm mẫu phát âm chuẩn mực; kiên trì uốn nắn ngay khi trẻ phát âm sai phụ âm đầu, vần hoặc thanh điệu; tuyệt đối không bắt chước giọng ngọng hay nói nhịu với trẻ; kiên quyết loại bỏ hiện tượng nói tục, chửi bậy trong môi trường sống của trẻ.
• Biện pháp 4: Cho trẻ tiếp xúc với nhau, với cộng đồng một cách thường xuyên qua tiết học dưới hình thức đi dạo, đi thăm. Khai thác tối đa không gian thiên nhiên quanh trường và khu dân cư; tổ chức cho trẻ quan sát thế giới tự nhiên (cây cối, vườn hoa, vật nuôi) để làm giàu vốn từ biểu danh và biểu niệm trong bối cảnh thực tế.
• Biện pháp 5: Cô giáo sử dụng một số trò chơi trong hoạt động chung: làm quen với môi trường xung quanh để làm tăng vốn từ cho trẻ. Thiết kế các trò chơi ngôn ngữ yêu cầu trẻ phải tự phát ngôn, diễn đạt câu hoàn chỉnh (như trò chơi đố vui, tìm vật theo dấu hiệu bản chất, phân loại đối tượng) thay vì các trò chơi cơ học chỉ yêu cầu giơ đồ chơi hay chọn vật một cách im lặng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã hệ thống hóa và lượng hóa được bức tranh thực trạng về công tác phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi tại địa bàn một huyện trung du - đồng bằng của tỉnh Thanh Hóa, mang lại các kết quả và đóng góp cụ thể:

• Xác định tỷ lệ chuẩn hóa và cơ cấu đào tạo của 16 giáo viên phụ trách nhóm trẻ 3-4 tuổi, chỉ ra nghịch lý giữa nhận thức lý thuyết (87,5% coi trọng, 100% biết dạy tích hợp) với năng lực ngôn ngữ học thực tế (50% giáo viên giải thích sai các từ ngữ phổ thông trong chương trình mẫu giáo).
• Cung cấp bảng dữ liệu định lượng chi tiết về lỗi phát âm và mức độ hiểu nghĩa từ của 40 trẻ mầm non 3-4 tuổi; chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa lỗi phát âm của trẻ với thói quen phát âm phương ngữ của gia đình và cộng đồng nông thôn (37,5% sai vần uột - ụt, 37,5% sai thanh hỏi - nặng).
• Chỉ ra các điểm nghẽn căn bản trong phương pháp dạy học mầm non hiện nay: tình trạng quá tải sĩ số lớp học (30-50 trẻ/lớp); sự thiếu hụt đồ dùng trực quan trực tiếp; sự lạm dụng phương pháp đàm thoại một chiều với câu hỏi đóng; và việc thiếu vắng hoàn toàn mục tiêu giáo dưỡng ngôn ngữ trong giáo án của giáo viên.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và 5 biện pháp sư phạm có tính khả thi, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận ngôn ngữ học, giáo dục học với điều kiện thực tế của trường mầm non địa phương.

Về mặt kiến nghị sư phạm, tác giả đề xuất ba nhóm giải pháp:

• Đối với giáo viên mầm non: Phải tự học để trau dồi vốn từ tiếng Việt chuẩn mực; rà soát và đưa mục tiêu phát triển vốn từ vào từng bài soạn; thay đổi kỹ thuật đặt câu hỏi để kích thích trẻ tư duy; kiên trì sửa lỗi phát âm và tích cực trò chuyện trực tiếp với từng cá nhân trẻ.
• Đối với nhà trường và ngành giáo dục: Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, bổ sung đồ chơi, mô hình, vật thật mang tính thẩm mỹ cao; cải tạo cảnh quan sân trường thành vườn hoa, góc thiên nhiên; giảm sĩ số trẻ/lớp về mức chuẩn quy định; thực hiện bồi dưỡng định kỳ kiến thức Việt ngữ cho giáo viên; quan tâm thích đáng đến đời sống, chế độ đãi ngộ để giáo viên yên tâm công tác.
• Đối với gia đình: Phụ huynh cần nâng cao ý thức về tầm quan trọng của ngôn ngữ trẻ thơ; phối hợp chặt chẽ với nhà trường; làm gương trong lời ăn tiếng nói hàng ngày; không nựng con bằng cách nói ngọng, nói nhịu và kịp thời uốn nắn lời nói của trẻ tại gia đình.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nhất định xuất phát từ phạm vi nghiên cứu và điều kiện thực hiện của tác giả:

• Mẫu khảo sát định lượng còn ở quy mô hẹp, chỉ tiến hành trên 16 giáo viên và 40 trẻ tại 2 trường mầm non thuộc phạm vi một huyện (Yên Định, Thanh Hóa), do đó tính đại diện cho các vùng miền khác (miền núi cao, ven biển) chưa được bao quát toàn diện.
• Khóa luận dừng lại ở bước khảo sát mô tả thực trạng và đề xuất hệ thống biện pháp sư phạm, chưa tiến hành tổ chức dạy học thực nghiệm đối chứng trên lớp học để đo lường, kiểm định hiệu quả thực tế của 5 biện pháp đã nêu bằng các chỉ số thống kê toán học sau can thiệp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng địa bàn khảo sát ra nhiều huyện thị khác nhau của tỉnh Thanh Hóa; triển khai quy trình thực nghiệm sư phạm có đo đạc đối chứng trước và sau tác động; đồng thời nghiên cứu sâu hơn về các kỹ thuật chuyên biệt nhằm can thiệp, sửa chữa lỗi lệch chuẩn ngữ âm do phương ngữ Bắc Trung Bộ gây ra cho trẻ mầm non.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Giáo dục Mầm non, Giáo dục Tiểu học, cũng như giảng viên các trường sư phạm đào tạo phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ em. Công trình cung cấp nguồn tư liệu thực tế có giá trị cho cán bộ quản lý và giáo viên trực tiếp đứng lớp tại các trường mầm non, đặc biệt là các trường thuộc khu vực nông thôn đang gặp khó khăn về cơ sở vật chất và chịu ảnh hưởng của tiếng địa phương.

Các phần nội dung có giá trị ứng dụng và tham khảo cao nhất bao gồm:

• Bộ công cụ điều tra thực trạng, bao gồm mẫu phiếu trưng cầu ý kiến giáo viên với hệ thống bài tập trắc nghiệm kiến thức từ vựng tiếng Việt và tiêu chí khảo sát năng lực ngôn ngữ của trẻ.
• Bảng thống kê chi tiết các dạng lỗi phát âm phụ âm đầu, vần và thanh điệu thường gặp ở trẻ 3-4 tuổi vùng Thanh Hóa.
• Hệ thống 5 biện pháp sư phạm gắn liền với các tình huống tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen môi trường xung quanh và văn học, có thể áp dụng trực tiếp vào việc soạn giáo án và đổi mới giờ dạy trên lớp.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận tiến hành khảo sát thực trạng trên quy mô mẫu nào và tại những địa bàn cụ thể nào?
Khóa luận khảo sát 16 giáo viên trực tiếp dạy lớp mẫu giáo bé (3-4 tuổi) và 40 trẻ em trong độ tuổi 3-4 tuổi tại hai cơ sở giáo dục mầm non công lập thuộc huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa: Trường Mầm non thị trấn Quán Lào (đại diện cho khu vực đô thị/thị trấn, trường trọng điểm) và Trường Mầm non xã Định Tăng (đại diện cho khu vực nông thôn).

2. Thực trạng trình độ và kiến thức tiếng Việt của giáo viên mầm non được khảo sát phản ánh thực tế ra sao?
Trong số 16 giáo viên khảo sát (100% nữ), có 18,75% đạt trình độ đại học, 6,25% cao đẳng, 68,75% trung cấp và 6,25% sơ cấp. Về kiến thức chuyên môn, dù 100% giáo viên biết việc phát triển vốn từ được tích hợp trong các môn học, nhưng có tới 50% số từ trong chương trình mầm non bị giáo viên giải thích sai lệch hoàn toàn về ngữ nghĩa (như các từ hây hẩy, lốm đốm, vẹo vọ, lạch đạch, chăm chút) và nhiều giáo viên còn xếp lẫn lộn giữa từ ghép với từ láy.

3. Trẻ 3-4 tuổi tại địa bàn khảo sát mắc phải những lỗi phát âm và hiểu nghĩa từ vựng cụ thể nào?
Về phát âm, trẻ mắc lỗi nặng nhất ở vần uột - ụt (dưa chuột thành dưa chụt) và thanh hỏi thành thanh nặng (đu đủ thành đu đụ) đều chiếm tỷ lệ 37,5%; sai thanh ngã thành sắc chiếm 25%; sai phụ âm đầu c - t (con cua thành con tua) chiếm 25%. Về ngữ nghĩa, 40% trẻ không nhận diện củ cà rốt là rau; 20% không hiểu ô tô, xe xích lô là phương tiện giao thông; 12,5% không biết búp bê là đồ chơi và nhầm lẫn con báo thành con hổ; trẻ cũng dùng sai từ trong ngữ cảnh giao tiếp (như nói "rửa áo" thay vì "giặt áo").

4. Vì sao biện pháp trò chuyện và dạo chơi - tham quan lại có tỷ lệ giáo viên sử dụng rất thấp trong thực tế?
Biện pháp dạo chơi - tham quan chỉ đạt 12,5% do diện tích sân trường chật hẹp, thiếu khuôn viên cây xanh và vườn hoa. Biện pháp trò chuyện chỉ đạt 6,25% do sĩ số lớp học quá đông (30 đến 50 trẻ/lớp) trong khi chỉ có 2-3 cô phụ trách, khiến giáo viên phải dành phần lớn thời gian ngoài giờ dạy để quản lý trẻ, chỉ để ý đến những trẻ nghịch ngợm mà ít có điều kiện giao tiếp, trò chuyện với những trẻ nhút nhát, rụt rè.

5. Tác giả đã đề xuất những biện pháp sư phạm cụ thể nào nhằm phát triển vốn từ cho trẻ?
Tác giả đề xuất 5 biện pháp sư phạm: (1) Thường xuyên cho trẻ tiếp xúc với đồ vật, đồ chơi, hoa quả, tranh ảnh (ưu tiên vật thật); (2) Cô giáo, cha mẹ và người xung quanh luôn trò chuyện cùng trẻ bằng các câu hỏi gợi mở; (3) Luôn lắng nghe trẻ phát âm và kịp thời uốn nắn, làm mẫu chuẩn mực; (4) Tổ chức cho trẻ đi dạo, đi thăm để tiếp xúc với thiên nhiên và cộng đồng; (5) Sử dụng các trò chơi ngôn ngữ yêu cầu trẻ phải chủ động phát ngôn trong hoạt động làm quen môi trường xung quanh.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thanh Xuân đã phản ánh một cách chân thực, khách quan thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi tại hai trường mầm non đại diện cho khu vực thị trấn và nông thôn của huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa vào năm 2018. Kết quả nghiên cứu làm rõ các nguyên nhân dẫn đến sự hạn chế về vốn từ của trẻ, xuất phát từ lỗ hổng kiến thức tiếng Việt và thói quen lạm dụng câu hỏi đóng của giáo viên, ảnh hưởng của phương ngữ địa phương, cùng áp lực quá tải sĩ số lớp học và sự thiếu thốn về cơ sở vật chất. Trên cơ sở 4 nguyên tắc giáo dục ngôn ngữ khoa học, công trình đã đề xuất 5 biện pháp can thiệp sư phạm thiết thực, tạo tiền đề nâng cao chất lượng giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mầm non trong nhà trường và gia đình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Ngôn ngữ - thành tựu lớn nhất của con người - là một hệ thống tín hiệu đặc biệt. Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của các thành viên trong xã hội loài người, nhờ có ngôn ngữ con người có thể trao đổi cho nhau những hiểu biết, truyền cho nhau những kinh ngiệm, bày tỏ với nhau những nguyện vọng, ý muốn và cùng nhau thực hiện những dự định tương lai. Ngay từ những năm tháng đầu tiên của cuộc đời, ngôn ngữ phát triển rất mạnh mẽ, tạo ra những điều kiện cơ hội để trẻ lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của nền văn hoá loài người. Ngôn ngữ giúp trẻ tích luỹ kiến thức, phát triển tư duy, giúp trẻ giao tiếp được với mọi người xung quanh, là phương tiện giúp trẻ điều chỉnh, lĩnh hội những giá trị đạo đức mang tính chuẩn mực.

Ngày nay trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ , chúng ta càng thấy rõ vai trò của ngôn ngữ đối với việc giáo dục phát triển toàn vẹn nhân cách trẻ. Trường mầm non là nơi tạo điều kiện để trẻ phát triển toàn vẹn nhân cách cho trẻ, trong đó vai trò của nhà giáo dục và hoạt động tích cực của từng cá nhân trẻ có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển của trẻ nói chung và phát triển ngôn ngữ của từng trẻ nói riêng. Song trên thực tế để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ giáo viên mầm non đã làm gì để cung cấp cho trẻ vốn từ phong phú, dạy trẻ phát âm chuẩn? Hay khi hướng dẫn trẻ tham gia vào hoạt động ngôn ngữ giáo viên đã phát huy được tính tích cực, đã tạo điều kiện cho trẻ được luyên tập khả năng nói, phát âm chính xác, sử dụng từ đúng để diễn đạt ý nghĩ của mình trong các tình huống khác nhau của hoạt động ngôn ngữ chưa ?. Trong công tác giáo dục trẻ em ở lứa tuổi mẫu giáo, việc giáo dục ngôn ngữ giữ một vai trò quan trọng.

Bởi ngôn ngữ giúp trẻ tích lũy kiến thức, phát triển tư duy, nó là phương tiện giúp trẻ giao tiếp với mọi người xung quanh, làm phong phú đời sống tinh thần của đứa trẻ. Ngôn ngữ còn là phương tiện điều khiển, điều chỉnh hành vi, là phương tiện giúp trẻ lĩnh hội các giá trị đạo đức mang tính chuẩn mực. Vì vậy phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những việc làm cần thiết và phải bắt đầu từ lứa tuổi mầm non. 1 Mặc dù ngôn ngữ đã được coi là một nội dung trọng yếu ở trường Mầm non, song ở lứa tuổi này ngôn ngữ của trẻ còn hạn chế nhiều mặt về phát âm, vốn từ vựng, khả năng hiểu nghĩa của từ, khả năng diễn đạt lời nói mạch lạc….

Ngoài ra do năng lực của từng cá nhân trẻ, môi trường và điều kiện sống cũng ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Vì vậy, cần có các biện pháp tích cực nhằm tang cường, củng cố, phát triển từ cho trẻ mẫu giáo. Bên cạnh đó, việc áp dụng các biện pháp còn máy móc, chủ quan, cảm tính, thiếu cơ sở khoa học. Giáo viên chưa chú trọng tới vốn từ, nắm nghĩa từ của trẻ.

Do đó, việc sử dụng từ còn hạn chế làm cản trở nhận thức, giao tiếp của trẻ. Xuất phát từ những lý do trên, em thấy rằng nghiên cứu đề tài „„Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở một số trường Mầm non Huyện Yên Định, Thanh Hóa’’ là rất cần thiết nhằm góp phần đưa ra một loạt biện pháp phát triển từ cho trẻ có cơ sơ khoa học. Mục đích nghiên cứu 2. Xây dựng cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu.

Tìm hiểu thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi, trên cơ sở đó đưa ra một số biện pháp phát triển từ cho trẻ nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của tác động sư phạm trong quá trình giáo dục, tạo cơ sở ban đầu để hình thành nhân cách phát triển toàn diện, chuẩn bị cho trẻ bước vào trường phổ thông. Nhiệm vụ nghiên cứu 3. Hệ thống hóa các vấn dề lý luận có liên quan đến đề tài. Khảo sát thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non.

Đề xuất một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non. Kiến nghị, các giải pháp. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở trường mầm non.

Khách thể nghiên cứu: Trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi ở 2 điều kiện phát triển khác nhau: nông thôn và thị trấn + Trường Mầm non thị trấn Quán Lào-Yên Định-Thanh Hóa + Trường Mầm non xã Định Tăng-Yên Định-Thanh Hóa 5.Phạm vi nghiên cứu Trong phạm vi của khóa luận chúng tôi tập trung nghiên cứu các vấn đề sau: 5. Tìm hiểu thực trạng phát triển vốn từ của trẻ 3-4 tuổi 5. Nghiên cứu một số thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi và triển khai thực nghiệm tại 2 trường Mầm non của huyện Yên Định-Thanh Hóa với điều kiện thị trấn và nông thôn.Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc, sử dụng và tổng hợp các tài liệu có liên quan đến đề tài, chỉ ra được các biện pháp tích cực nhằm phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi.

Phương pháp quan sát: Quan sát và ghi chép thực trạng phát triển vốn từ của giáo viên và việc phát triển của trẻ 3-4 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học. Phương pháp điều tra bằng phiếu Anket Nhằm tìm hiểu thực trạng nhận thức và sử dụng các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ của giáo viên Mầm non trong hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học, thực trạng hiệu quả của sự phát triển từ ở trẻ dưới tác động của các biện pháp thực nghiệm. Phương pháp thống kê toán học: Dùng phương pháp thống kê toán học để xử lý những số liệu thu thập. 3 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3-4 TUỔI 1.Lịch sử nghiên cứu vấn đề phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi Trẻ em ở lứa tuổi 0-6 tuổi là giai đoạn có những bước phát triển mạnh mẽ về tư duy, nhận thức, ngôn ngữ.

Những tri thức đó có ý nghĩa quan trọng cho tiền đề để sự phát triển toàn diện về tri thức và nhân cách sau này của trẻ. Bởi thế sự phát triển của trẻ, đặc biệt là phát triển về ngôn ngữ được rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu. Nhiều tác giả nổi tiếng nước ngoài đã nghiên cứu về tâm lý học ngôn ngữ như: J. Xuất phát từ quan điểm về sự phát triển tâm lý, J.Vuwgotxki nhà tâm lý học nổi tiếng người Nga đã tập trung nghiên cứu tư duy và ngôn ngữ của trẻ.

Tuy nhiên nghiên cứu phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách có hệ thống nhất phải nhắc tới bà E.Tikhêêva – nhà sư phạm nổi tiếng nước Nga, bà đã dành trọn cả đời mình vì sự phát triển của trẻ thơ. Ở Việt Nam vấn đề phát triển vốn từ cho trẻ cũng đã được nhiều nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu. Các công trình về ngôn ngữ trẻ em: Giáo trình: “Tiếng Việt và phương pháp phát triển lời nói cho trẻ em” của các tác giả: Cao Đức Tiến, Nguyễn Quang Ninh, Hồ Lam Hồng. Giáo trình:”Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo” của tác giả Nguyễn Xuân Khoa.

Các luận văn, luận án của một số tác giả nghiên cứu về phát triển ngôn ngữ ở trẻ em: Luận án: “Những đặc trưng về ngữ pháp trong câu nói của trẻ từ 1-3 tuổi” của Lưu Thị Lan Luận án: “Bước đầu tìm hiểu vốn từ trẻ em ở lứa tuổi 1-3 tuổi” của Hồ Minh Tâm. 4 Luận văn thạc sĩ: “Nghiên cứu thực trạng hiểu từ của trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi” (1998) Nguyễn Thị Mai. Luận văn thạc sĩ: “Tìm hiểu thực trạng mức độ hiểu từ của trẻ em mẫu giáo 5 tuổi Hà Nội qua trắc nghiệm” Đỗ Thị Thanh Mai Luận văn thạc sĩ: “Hiện trạng phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo” (1989) Bùi Anh Tuấn Luận văn thạc sĩ “Một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo bé (3-4 tuổi) thông qua hoạt động làm quen với thiên nhiên” (1999) Lê Thị Xoa. Luận văn thạc sĩ “Mức độ lĩnh hội vốn từ Tiếng việt của trẻ 3-4 tuổi vùng dân tộc Thái” (1998) Nguyễn Thị Sáu Luận án “Các quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ trẻ em” (số liệu ngôn ngữ trẻ em 1-3 tuổi) TS-Nguyễn Huy Cẩn Nhìn chung vấn đề ngôn ngữ trẻ em được quan tâm trên nhiều mặt, cũng có nhiều công trình nghiên cứ về phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở cả lý luận và thực tiễn.

Các công trình này rất phong phú, đề cập đến nhiều vấn đề khác nhau. Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đến “Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở một số trường Mầm non Huyện Yên Định, Thanh Hóa’’ 1. Cơ sở sinh lý học Ngôn ngữ là một chức năng cao cấp của não người dựa trên cấu trúc của vỏ não, đặc biệt là vùng Broca(vùng tiếng nói), vùng Vecnich nằm ở thùy thái dương. Đây là hai vùng có điều kiện lĩnh hội đầu tiên của ngôn ngữ.

Để đảm bảo cho hoạt động ngôn ngữ được thực hiện đòi hỏi phải có sự tham gia của các tế bào não từ các khối: Khối năng lượng đảm bảo trương lực và độ tỉnh táo nhất định. Khối thông tin đảm bảo việc thu nhận và xử lý thông tin. Khối điều khiển đảm bảo việc chương trình hóa, điều chỉnh kiểm tra. Các khối này liên kết chặt chẽ với nhau, cùng tham giao thực hiện hoạt động ngôn ngữ cũng như các hoạt động tâm lý khác của con người.

5 Phát triển hài hòa ngôn ngữ đòi hỏi trước hết sự toàn vẹn về giải phẫu và chức năng của các cơ quan có tham gia vào việc thực hiện và tiếp thu ngôn ngữ. Muốn nói được con người phải có bộ máy phát âm tốt và được rèn luyện đúng mức. Muốn nói được thì phải nghe xem người khác nói thế nào. Một trẻ bị điếc thì khó mà phản ứng nhanh khi nghe người khác nói.

Vì vậy, cần chú ý rèn luyện và bảo vệ thính giác cho trẻ, nhằm phát triển khả năng tinh nhạy.