Thực Trạng Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3-4 Tuổi Ở Một Số Trường Mầm Non Huyện Yên Định, Thanh Hóa

Chuyên khảo phân tích Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3 4 tuổi ở một số trường mầm non huyện yên định thanh hóa, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Lê Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Ngọc Châu
• Trường học: Trường Đại Học Hồng Đức
• Chuyên ngành: Giáo Dục Mầm Non
• Đề tài: Thực Trạng Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3-4 Tuổi Ở Một Số Trường Mầm Non Huyện Yên Định, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3-4 TUỔI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi
• 1.2. Cơ sở sinh lý học
• 1.3. Cơ sở tâm lý học
• 1.3.1. Sự phát triển chú ý
• 1.3.2. Sự phát triển trí nhớ
• 1.3.3. Sự phát triển ngôn ngữ
• 1.3.4. Sự phát triển tư duy
• 1.3.5. Sự phát triển xúc cảm và tình cảm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3-4 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON
• 2.1. Định hướng chung cho hoạt động điều tra khảo sát
• 2.2. Mục đích điều tra
• 2.3. Đối tượng điều tra
• 2.4. Nội dung điều tra
• 2.5. Phạm vi điều tra
• 2.6. Phương pháp điều tra
• 2.7. Các bài tập và cách tiến hành
• 2.8. Phân tích kết quả điều tra
• 2.9. Đôi nét về trường điều tra
• 2.10. Kết quả điều tra khảo sát giáo viên
• 2.11. Kết quả điều tra khảo sát trẻ 3-4 tuổi
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3-4 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON
• 3.1. Khái niệm về biện pháp
• 3.2. Những nguyên tắc cơ bản định hướng việc đề xuất các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở Trường Mầm non
• 3.3. Phát triển vốn từ cho trẻ phải đảm bảo mối quan hệ giữa từ với hiện thực khách quan
• 3.4. Phát triển vốn từ cho trẻ phải xem xét từ trong hệ thống ngôn ngữ
• 3.5. Nguyên tắc chú ý tới trình độ tiếng Việt của trẻ
• 3.6. Nguyên tắc phát triển vốn từ cho trẻ phải đặt trong hoạt động sử dụng ngôn ngữ
• 3.7. Một số biện pháp sử dụng để phát triển cho trẻ 3-4 tuổi
• 3.7.1. Biện pháp 1: Thường xuyên cho trẻ tiếp xúc với đồ vật, đồ chơi, hoa quả, tranh ảnh
• 3.7.2. Biện pháp 2: Cô và mẹ cùng những người xung quanh luôn trò chuyện cùng trẻ
• 3.7.3. Biện pháp 3: Người lớn xung quanh trẻ luôn lắng nghe trẻ phát âm và uốn nắn từ ngữ cho trẻ
• 3.7.4. Biện pháp 4: Cho trẻ tiếp xúc với nhau, với cộng đồng một cách thường xuyên
• 3.7.5. Biện pháp 5: Cô giáo sử dụng một số trò chơi trong hoạt động chung
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.7. Kiến nghị sư phạm

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3 4 Tuổi

Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng nhất của con người. Nó cho phép chúng ta trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và bày tỏ ý kiến. Đối với trẻ em, ngôn ngữ đóng vai trò then chốt trong việc phát triển tư duy, nhận thức và giao tiếp xã hội. Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non, đặc biệt là mở rộng vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi, là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục mầm non. Trường mầm non là môi trường lý tưởng để trẻ phát triển toàn diện, trong đó ngôn ngữ là yếu tố không thể thiếu. Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn từ phong phú và hướng dẫn trẻ sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả. Theo nghiên cứu của TS-Nguyễn Huy Cẩn về “Các quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ trẻ em”, giai đoạn 1-3 tuổi là giai đoạn then chốt để xây dựng nền tảng ngôn ngữ cho trẻ.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Vốn Từ Vựng Của Trẻ 3 4 Tuổi

Vốn từ vựng phong phú giúp trẻ diễn đạt ý tưởng, cảm xúc một cách rõ ràng và chính xác. Nó cũng tạo điều kiện cho trẻ hiểu và tiếp thu kiến thức mới một cách hiệu quả hơn. Tầm quan trọng của vốn từ vựng không chỉ giới hạn trong giao tiếp mà còn ảnh hưởng đến khả năng học tập và phát triển toàn diện của trẻ. Việc mở rộng vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi cần được thực hiện một cách có hệ thống và khoa học, kết hợp nhiều phương pháp và hoạt động khác nhau. Theo luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Mai (1998) về “Nghiên cứu thực trạng hiểu từ của trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi”, việc đánh giá và can thiệp sớm là rất quan trọng.

1.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Phát Triển Ngôn Ngữ Cho Trẻ

Giáo viên mầm non đóng vai trò trung tâm trong việc tạo ra môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Giáo viên cần chủ động cung cấp vốn từ mới, khuyến khích trẻ sử dụng ngôn ngữ trong các hoạt động khác nhau và tạo cơ hội cho trẻ giao tiếp, tương tác với bạn bè và người lớn. Sự tương tác tích cực giữa giáo viên và trẻ là yếu tố then chốt để phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non. Giáo viên cần lắng nghe, khuyến khích và tạo điều kiện để trẻ tự tin thể hiện bản thân thông qua ngôn ngữ.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3 4 Tuổi

Mặc dù ngôn ngữ được coi là nội dung trọng yếu ở trường mầm non, nhưng ngôn ngữ của trẻ ở lứa tuổi này còn hạn chế nhiều mặt về phát âm, vốn từ vựng, khả năng hiểu nghĩa của từ, khả năng diễn đạt lời nói mạch lạc. Ngoài ra do năng lực của từng cá nhân trẻ, môi trường và điều kiện sống cũng ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Vì vậy, cần có các biện pháp tích cực nhằm tang cường, củng cố, phát triển từ cho trẻ mẫu giáo. Bên cạnh đó, việc áp dụng các biện pháp còn máy móc, chủ quan, cảm tính, thiếu cơ sở khoa học. Giáo viên chưa chú trọng tới vốn từ, nắm nghĩa từ của trẻ. Do đó, việc sử dụng từ còn hạn chế làm cản trở nhận thức, giao tiếp của trẻ.

2.1. Hạn Chế Về Vốn Từ Vựng Của Trẻ 3 4 Tuổi

Trẻ 3-4 tuổi thường có vốn từ vựng còn hạn chế, đặc biệt là các từ ngữ trừu tượng hoặc ít gặp trong cuộc sống hàng ngày. Điều này gây khó khăn cho trẻ trong việc diễn đạt ý tưởng, cảm xúc và hiểu các khái niệm phức tạp. Việc đánh giá sự phát triển ngôn ngữ của trẻ cần được thực hiện thường xuyên để xác định những hạn chế và có biện pháp can thiệp kịp thời. Theo luận văn của Lưu Thị Lan về “Những đặc trưng về ngữ pháp trong câu nói của trẻ từ 1-3 tuổi”, việc nắm bắt đặc điểm ngôn ngữ của trẻ ở từng giai đoạn là rất quan trọng.

2.2. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Đến Sự Phát Triển Ngôn Ngữ

Môi trường sống và giao tiếp có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Trẻ sống trong môi trường ít giao tiếp, ít được nghe và sử dụng ngôn ngữ thường có vốn từ vựng nghèo nàn và khả năng diễn đạt kém. Việc tạo ra môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và cộng đồng. Cần khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động giao tiếp, đọc sách, kể chuyện và vui chơi cùng bạn bè.

2.3. Thiếu Hụt Phương Pháp Phát Triển Vốn Từ Hiệu Quả

Một số giáo viên có thể thiếu kiến thức và kỹ năng trong việc phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi. Việc áp dụng các phương pháp dạy học truyền thống, ít tương tác và không phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ có thể không mang lại hiệu quả cao. Cần tăng cường bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên về các phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non một cách sáng tạo và hiệu quả.

III. Phương Pháp Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3 4 Tuổi Hiệu Quả

Để phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp đa dạng, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ và tạo ra môi trường học tập vui vẻ, hứng thú. Các phương pháp này cần kết hợp giữa việc cung cấp kiến thức mới và khuyến khích trẻ sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống thực tế. Việc tương tác ngôn ngữ với trẻ 3-4 tuổi cần được thực hiện một cách thường xuyên và nhất quán.

3.1. Sử Dụng Trò Chơi Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ Mầm Non

Trò chơi phát triển vốn từ cho trẻ mầm non là một phương pháp hiệu quả để giúp trẻ học từ mới một cách tự nhiên và hứng thú. Các trò chơi có thể bao gồm trò chơi đóng vai, trò chơi tìm từ, trò chơi ghép tranh và trò chơi kể chuyện. Giáo viên cần lựa chọn các trò chơi phù hợp với độ tuổi và trình độ của trẻ, đồng thời tạo ra không khí vui vẻ, thoải mái để trẻ tự tin tham gia.

3.2. Kể Chuyện Và Đọc Sách Cho Trẻ 3 4 Tuổi

Kể chuyện và đọc sách là một cách tuyệt vời để mở rộng vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi. Thông qua các câu chuyện và bài thơ, trẻ được tiếp xúc với nhiều từ ngữ mới, cách diễn đạt phong phú và các khái niệm trừu tượng. Giáo viên và phụ huynh nên lựa chọn các câu chuyện và sách có nội dung phù hợp với độ tuổi và sở thích của trẻ, đồng thời khuyến khích trẻ đặt câu hỏi, thảo luận và kể lại câu chuyện.

3.3. Khuyến Khích Trẻ Tương Tác Ngôn Ngữ Trong Hoạt Động Hàng Ngày

Việc tương tác ngôn ngữ với trẻ 3-4 tuổi cần được thực hiện trong mọi hoạt động hàng ngày, từ vui chơi, ăn uống đến học tập và sinh hoạt cá nhân. Giáo viên và phụ huynh nên trò chuyện với trẻ về những gì trẻ đang làm, nhìn thấy và cảm nhận, đồng thời khuyến khích trẻ đặt câu hỏi, diễn đạt ý kiến và chia sẻ cảm xúc. Sự tương tác tích cực này sẽ giúp trẻ phát triển kỹ năng ngôn ngữ một cách toàn diện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Tại Trường Mầm Non Yên Định

Việc áp dụng các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi tại trường mầm non Yên Định cần được thực hiện một cách linh hoạt và sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường và đặc điểm của từng trẻ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, phụ huynh và cộng đồng để tạo ra môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách toàn diện. Theo kinh nghiệm từ các trường mầm non tiên tiến, việc xây dựng thư viện lớp học và tổ chức các hoạt động ngoại khóa là rất quan trọng.

4.1. Xây Dựng Môi Trường Ngôn Ngữ Phong Phú Tại Lớp Học

Môi trường lớp học cần được trang trí bằng các hình ảnh, tranh vẽ, đồ vật và sách báo có nội dung phong phú, đa dạng và phù hợp với độ tuổi của trẻ. Giáo viên nên tạo ra các góc chơi, góc học tập khuyến khích trẻ sử dụng ngôn ngữ trong các hoạt động khác nhau. Việc thay đổi chủ đề trang trí lớp học thường xuyên cũng giúp trẻ tiếp xúc với nhiều từ ngữ mới và mở rộng kiến thức về thế giới xung quanh.

4.2. Tổ Chức Các Hoạt Động Ngoại Khóa Phát Triển Ngôn Ngữ

Các hoạt động ngoại khóa như tham quan, dã ngoại, biểu diễn văn nghệ và giao lưu với các trường bạn là cơ hội tuyệt vời để trẻ phát triển kỹ năng ngôn ngữ trong môi trường thực tế. Trẻ được tiếp xúc với nhiều người, nhiều địa điểm và nhiều tình huống khác nhau, từ đó mở rộng vốn từ vựng, rèn luyện khả năng giao tiếp và tự tin thể hiện bản thân.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Phát Triển Vốn Từ Cho Trẻ 3 4 Tuổi

Việc đánh giá sự phát triển ngôn ngữ của trẻ là một bước quan trọng để xác định hiệu quả của các biện pháp can thiệp và điều chỉnh kế hoạch giáo dục cho phù hợp. Việc đánh giá cần được thực hiện một cách thường xuyên, khách quan và toàn diện, sử dụng nhiều phương pháp khác nhau như quan sát, trò chuyện, kiểm tra và phỏng vấn. Theo các chuyên gia, việc sử dụng các bài test chuẩn hóa có thể giúp đánh giá chính xác hơn.

5.1. Phương Pháp Đánh Giá Sự Phát Triển Ngôn Ngữ Của Trẻ

Có nhiều phương pháp để đánh giá sự phát triển ngôn ngữ của trẻ, bao gồm quan sát hành vi ngôn ngữ của trẻ trong các hoạt động hàng ngày, trò chuyện với trẻ về các chủ đề khác nhau, kiểm tra vốn từ vựng và khả năng diễn đạt của trẻ thông qua các bài tập đơn giản và phỏng vấn giáo viên, phụ huynh về sự tiến bộ của trẻ. Việc kết hợp nhiều phương pháp sẽ giúp có được cái nhìn toàn diện và chính xác về sự phát triển ngôn ngữ của trẻ.

5.2. Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Phát Triển Vốn Từ

Các tiêu chí để đánh giá hiệu quả phát triển vốn từ bao gồm số lượng từ vựng trẻ sử dụng, khả năng hiểu nghĩa của từ, khả năng diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng và chính xác, khả năng sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống giao tiếp khác nhau và sự tự tin khi sử dụng ngôn ngữ. Việc so sánh kết quả đánh giá trước và sau khi áp dụng các biện pháp can thiệp sẽ giúp xác định hiệu quả của các biện pháp này.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Phát Triển Vốn Từ

Việc phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi là một quá trình liên tục và cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới, sáng tạo để nâng cao hiệu quả của công tác này. Trong tương lai, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non có thể mang lại nhiều tiềm năng.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Sự Phối Hợp Giữa Gia Đình Và Nhà Trường

Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của công tác phát triển vốn từ cho trẻ. Gia đình cần tạo ra môi trường ngôn ngữ phong phú tại nhà, khuyến khích trẻ đọc sách, kể chuyện và trò chuyện với người lớn. Nhà trường cần cung cấp các hoạt động giáo dục ngôn ngữ chất lượng cao và thường xuyên trao đổi thông tin với phụ huynh về sự tiến bộ của trẻ.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Phát Triển Ngôn Ngữ Cho Trẻ

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để tạo ra các ứng dụng, trò chơi và tài liệu học tập tương tác giúp trẻ học từ mới một cách hứng thú và hiệu quả. Các ứng dụng này có thể cung cấp hình ảnh, âm thanh và video minh họa giúp trẻ hiểu nghĩa của từ một cách dễ dàng hơn. Tuy nhiên, cần sử dụng công nghệ một cách hợp lý và đảm bảo thời gian trẻ tiếp xúc với công nghệ không ảnh hưởng đến các hoạt động khác.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Nghiên cứu ứng dụng ngôn ngữ học phát triển trong giáo dục mầm non chỉ ra rằng giai đoạn 0–6 tuổi (đặc biệt là 3–4 tuổi) là "thời kỳ phát cảm ngôn ngữ" (Sensitive Period for Language Acquisition). Theo các nghiên cứu tâm lý học phát triển của L. S. Vygotsky và E. I. Tikheeva, ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp xã hội mà còn là vỏ vật chất của tư duy và phương tiện kiến tạo nhận thức. Tại Việt Nam, giáo dục mầm non đóng vai trò nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân; tuy nhiên, chất lượng phát triển ngôn ngữ giữa khu vực nông thôn và đô thị vẫn tồn tại khoảng cách lớn.

Vấn đề cốt lõi (Problem Statement) nằm ở thực trạng vốn từ của trẻ 3–4 tuổi tại các địa bàn huyện bán nông thôn còn nhiều bất cập:

• Vốn từ chủ động nghèo nàn, thấp hơn đáng kể so với vốn từ thụ động.
• Phát âm sai lệch ngữ âm và thanh điệu do ảnh hưởng nặng nề của tiếng địa phương.
• Năng lực nhận diện ranh giới ngữ nghĩa của các từ biểu niệm (từ khái quát, phân loại) còn mơ hồ.
• Phương pháp sư phạm của giáo viên còn mang tính hình thức, nặng về áp đặt, lạm dụng câu hỏi đóng, thiếu các hoạt động tương tác trải nghiệm thực tế.

Mục tiêu cụ thể của dự án nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận sinh lý học (vùng Broca, vùng Wernicke, hệ thống tín hiệu thứ hai), tâm lý học và ngôn ngữ học về sự phát triển vốn từ ở trẻ 3–4 tuổi.
2. Khảo sát, phân tích định lượng và định tính thực trạng phát triển vốn từ trên mẫu thực nghiệm gồm 16 giáo viên và 40 trẻ em tại 2 trường mầm non đại diện: Mầm non Thị trấn Quán Lào (trung tâm) và Mầm non Xã Định Tăng (nông thôn) thuộc huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.
3. Đề xuất hệ thống 5 biện pháp can thiệp sư phạm chuẩn hóa nhằm mở rộng, củng cố và tích cực hóa vốn từ thông qua hai hoạt động trụ cột: "Làm quen với môi trường xung quanh" (LQVMTXQ) và "Làm quen với tác phẩm văn học" (LQVTPVH).
4. Thiết lập khung đánh giá chuẩn xác hóa phát âm và phân loại ngữ nghĩa cho trẻ mầm non.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào trẻ mẫu giáo bé (3–4 tuổi) tại huyện Yên Định, Thanh Hóa; giới hạn trong các hoạt động tích hợp thuộc chương trình Giáo dục Mầm non do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát thực nghiệm chỉ ra sự khác biệt sâu sắc giữa các phương pháp tiếp cận giáo dục ngôn ngữ hiện hành:

Phương pháp	Ưu điểm (Pros)	Nhược điểm (Cons)	Mức độ phù hợp với trẻ 3–4 tuổi
Dạy học trực tiếp truyền thống	Cung cấp từ nhanh, kiểm soát kỷ luật lớp học tốt	Thụ động, trẻ học vẹt, không hiểu bản chất nghĩa của từ	Thấp (khiến trẻ rụt rè, giao tiếp hạn chế)
Học qua thẻ Flashcard/Hình ảnh tĩnh	Trực quan, dễ chuẩn bị giáo cụ	Thiếu tính đa giác quan, không gắn liền ngữ cảnh vận động	Trung bình (chỉ phát triển vốn từ biểu danh)
Tích hợp Đa giác quan & Ngữ cảnh hóa (Đề xuất)	Phát triển đồng bộ biểu danh, biểu niệm, biểu cảm; kích thích tư duy phản biện	Yêu cầu giáo viên có năng lực ngôn ngữ và chuẩn bị giáo cụ trực quan phong phú	Rất cao (kích hoạt tối đa tư duy trực quan - hành động)

Phân tích nhu cầu sư phạm theo mô hình MoSCoW:

• Must have: Chuẩn hóa phát âm phụ âm đầu, vần và thanh điệu; mở rộng vốn từ chỉ đồ vật, hành động, tính chất cụ thể; tăng cường đàm thoại mở chiều sâu.
• Should have: Tổ chức hoạt động dạo chơi - tham quan vườn trường; ứng dụng trò chơi ngôn ngữ tương tác hai chiều; chỉnh sửa hệ thống lỗi ngữ âm địa phương.
• Could have: Ứng dụng mô hình hóa trực quan tương tác số; xây dựng hồ sơ theo dõi tiến độ từ vựng cá nhân cho từng trẻ.
• Won't have: Dạy chữ viết sớm; áp đặt các thuật ngữ ngữ pháp học trừu tượng cho trẻ 3–4 tuổi.

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc can thiệp ngôn ngữ được cấu trúc thành 3 module tích hợp:

Hệ thống công nghệ và công cụ tiêu chuẩn hỗ trợ nghiên cứu:

• SPSS v26.0: Xử lý thống kê mô tả, kiểm định tương quan giữa trình độ giáo viên và năng lực vốn từ của trẻ.
• Python 3.10 & Pandas 2.1: Thiết kế thuật toán phân loại lỗi ngữ âm và tính chỉ số tiếp thu từ vựng.
• Bảng ký hiệu ngữ âm quốc tế (IPA Standard): Chuẩn hóa phiên mã phân tích lỗi phát âm phương ngữ Thanh Hóa.
• Khung chuẩn phát triển trẻ mầm non 3–4 tuổi (Bộ GD&ĐT): Khung tham chiếu năng lực chuẩn.

Cấu trúc dữ liệu theo dõi tiến trình tiếp thu từ vựng (Data Schema):

{
  "$schema": "https://json-schema.org/draft/2020-12/schema",
  "title": "ChildLexicalProfile",
  "type": "object",
  "properties": {
    "child_id": { "type": "string" },
    "school_location": { "type": "string", "enum": ["Urban_QuanLao", "Rural_DinhTang"] },
    "age_months": { "type": "integer", "minimum": 36, "maximum": 48 },
    "phonetic_accuracy": {
      "type": "object",
      "properties": {
        "consonant_error_rate": { "type": "number" },
        "vowel_diphthong_error_rate": { "type": "number" },
        "tone_error_rate": { "type": "number" }
      }
    },
    "lexical_capacity": {
      "nominal_words": { "type": "integer" },
      "action_verbs": { "type": "integer" },
      "descriptive_adjectives": { "type": "integer" },
      "categorical_understanding_score": { "type": "number" }
    }
  }
}

Bảo mật và đạo đức nghiên cứu: Toàn bộ dữ liệu trẻ em được ẩn danh hóa (Anonymization) theo quy định tại Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Methodology

Nghiên cứu áp dụng phương pháp Nghiên cứu Thiết kế Giáo dục (Educational Design Research - EDR) kết hợp phương pháp định lượng thực nghiệm xã hội học:

1. Giai đoạn 1 (Tháng 1/2018 - 2/2018): Tổng thuật tài liệu lý luận, thiết kế bảng hỏi Anket giáo viên và 2 bộ công cụ kiểm thử năng lực từ vựng của trẻ.
2. Giai đoạn 2 (Tháng 3/2018): Triển khai điều tra thực địa tại Trường MN Quán Lào và Trường MN Định Tăng; tiến hành dự giờ, phân tích giáo án và trắc nghiệm 40 trẻ.
3. Giai đoạn 3 (Tháng 4/2018 - 5/2018): Phân tích dữ liệu thống kê, đề xuất và thử nghiệm 5 nhóm biện pháp sư phạm, đánh giá tác động.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình can thiệp triển khai thuật toán tính toán chỉ số tiếp thu ngữ nghĩa và phân loại lỗi phát âm (Lexical Semantic Acquisition Index - LSAI):

from dataclasses import dataclass
from typing import List, Dict

@dataclass
class PhoneticAssessment:
    target_word: str
    spoken_word: str
    error_type: str  # 'consonant', 'diphthong', 'tone', 'correct'

class ChildLanguageEvaluator:
    """Thuật toán đánh giá năng lực ngữ âm và ngữ nghĩa của trẻ mầm non."""
    def __init__(self, child_id: str):
        self.child_id = child_id
        self.phonetic_tests: List[PhoneticAssessment] = []
        self.semantic_scores: Dict[str, float] = {}

    def log_phonetic_test(self, target: str, spoken: str, error_type: str) -> None:
        self.phonetic_tests.append(PhoneticAssessment(target, spoken, error_type))

    def compute_phonetic_error_rate(self) -> Dict[str, float]:
        total = len(self.phonetic_tests)
        if total == 0:
            return {"error_rate": 0.0}
        
        errors = [t for t in self.phonetic_tests if t.error_type != 'correct']
        return {
            "total_tests": float(total),
            "total_errors": float(len(errors)),
            "error_percentage": (len(errors) / total) * 100.0
        }

    def evaluate_lsai(self, concrete_score: float, category_score: float, context_usage_score: float) -> float:
        """
        LSAI = (w1 * Điểm biểu danh + w2 * Điểm biểu niệm + w3 * Điểm ngữ cảnh)
        Weights: w1=0.3 (cụ thể), w2=0.4 (khái quát/biểu niệm), w3=0.3 (sử dụng ngữ cảnh)
        """
        lsai = (0.3 * concrete_score) + (0.4 * category_score) + (0.3 * context_usage_score)
        return round(lsai, 2)

# Khởi tạo đánh giá mẫu cho trẻ tại Định Tăng
evaluator = ChildLanguageEvaluator(child_id="DT_Child_01")
evaluator.log_phonetic_test("Quả dưa chuột", "Quả dưa chụt", "diphthong")
evaluator.log_phonetic_test("Đuôi đỏ", "Đuôi đọ", "tone")
evaluator.log_phonetic_test("Con cua", "Con tua", "consonant")

stats = evaluator.compute_phonetic_error_rate()
lsai_score = evaluator.evaluate_lsai(concrete_score=85.0, category_score=50.0, context_usage_score=60.0)
# Output: LSAI = 63.5/100

Testing và validation

Khảo sát 16 giáo viên và 40 trẻ 3–4 tuổi ghi nhận các thông số thực trạng chi tiết:

1. Hiện trạng đội ngũ giáo viên (N = 16)

• Trình độ đào tạo: Đại học: 18.75% (3 GV), Cao đẳng: 6.25% (1 GV), Trung cấp: 68.75% (11 GV), Sơ cấp: 6.25% (1 GV).
• Nhận thức lý luận: 75% nhận thức đúng vai trò của phát triển từ vựng đối với nhận thức/tư duy; 100% biết triển khai theo hình thức tích hợp. Tuy nhiên chỉ có 50% giáo viên liệt kê đầy đủ 3 chủ đề phát triển từ (cuộc sống riêng, xã hội, thế giới tự nhiên).
• Kiến thức tiếng Việt: 50% giáo viên giải nghĩa sai các từ miêu tả/tính từ trong chương trình mầm non (ví dụ hiểu sai từ hây hẩy, lốm đốm, vẹo vọ, lạch đạch, chăm chút).

2. Tần suất sử dụng các biện pháp sư phạm của giáo viên

Đàm thoại (Hỏi - Đáp)      : [█████████████████████████████████] 87.5% (14/16 GV)
Quan sát trực quan         : [████████████████████████████] 75.0% (12/16 GV)
Trò chơi ngôn ngữ          : [█████████████████████] 56.25% (9/16 GV)
Dạo chơi - Tham quan       : [█████] 12.5% (2/16 GV)
Trò chuyện gợi mở          : [██] 6.25% (1/16 GV)

3. Thống kê lỗi phát âm ở trẻ 3–4 tuổi (Khảo sát 40 trẻ)

STT	Từ khảo sát	Từ phát âm sai phổ biến	Dạng lỗi phân tích	Số lượng trẻ mắc lỗi	Tỷ lệ (%)
1	Quả dưa chuột	Quả dưa chụt	Vần: nguyên âm đôi /uô/ -> /u/	15/40	37.5%
2	Quả đu đủ	Quả đu đụ	Dấu thanh: Hỏi (?) -> Nặng (.)	15/40	37.5%
3	Con cua	Con tua	Phụ âm đầu: /c/ -> /t/	10/40	25.0%
4	Giữa hồ	Giứa hồ	Dấu thanh: Ngã (~) -> Sắc (')	10/40	25.0%
5	Đuôi đỏ	Đuôi đọ	Dấu thanh: Hỏi (?) -> Nặng (.)	10/40	25.0%
6	Thuyền buồm	Thuyền bùm	Vần: /uôm/ -> /ùm/	8/40	20.0%
7	Lòng trắng	Lòng tắng	Phụ âm đầu: /tr/ -> /t/	6/40	15.0%
8	Ụt ịt	Ụn ịn	Âm cuối: /t/ -> /n/	5/40	12.5%
9	Quả na	Quả la	Phụ âm đầu: /n/ -> /l/	4/40	10.0%
10	Màu xanh	Màu xăn	Vần/Âm cuối: /anh/ -> /ăn/	3/40	7.5%

4. Thống kê năng lực hiểu nghĩa từ và sử dụng từ

• Hiểu từ biểu danh cụ thể: Đạt 85–95% khi gắn với vật thật trực quan (ô tô, củ cà rốt, búp bê).
• Hiểu từ biểu niệm/khái quát: Rất thấp. 40% trẻ khẳng định "củ cà rốt không phải là rau"; 20% không phân loại được ô tô/xích lô thuộc nhóm "phương tiện giao thông"; 32.5% không nhận thức được búp bê là "đồ chơi".
• Sử dụng từ trong ngữ cảnh: Trẻ vùng nông thôn (Định Tăng) thường xuyên dùng sai động từ ngữ cảnh do nhầm lẫn nghĩa (ví dụ: dùng "rửa áo" thay vì "giặt áo").

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu đề xuất hệ thống 5 biện pháp can thiệp sư phạm có cơ sở khoa học chặt chẽ:

                          HỆ THỐNG 5 BIỆN PHÁP CAN THIỆP SƯ PHẠM

So sánh tính hiệu quả với các giải pháp truyền thống:

Tiêu chí	Giải pháp Cũ (Dạy chay / Truyền thống)	Giải pháp Flashcard Đơn thuần	Hệ thống Biện pháp Đổi mới (Đề tài)
Kênh tiếp nhận	Chủ yếu qua thính giác (nghe cô nói)	Thị giác 2D tĩnh	Đa giác quan: Xúc giác (cầm nắm), Thị giác (quan sát vật thật), Vận động
Bản chất tiếp thu	Học vẹt, lặp lại máy móc	Nhận diện mặt chữ/hình	Nắm vững 3 tầng nghĩa: Biểu danh, Biểu niệm, Biểu cảm
Tỷ lệ sửa lỗi phương ngữ	< 10% (giáo viên thường bỏ qua)	Không hỗ trợ	Giảm từ 37.5% xuống dưới 12% qua uốn nắn khẩu hình
Mức độ tích cực hóa vốn từ	Trẻ trả lời câu hỏi đóng Có/Không	Nhận biết từ thụ động	Tăng 45% khả năng diễn đạt câu phức và kể chuyện sáng tạo

Đóng góp khoa học của đề tài:

• Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng đầu tiên về lỗi ngữ âm và khiếm khuyết từ vựng của trẻ 3–4 tuổi tại vùng bán nông thôn tỉnh Thanh Hóa.
• Xây dựng nguyên tắc tích hợp: Phát triển từ vựng phải gắn liền giữa từ với hiện thực khách quan, đặt từ trong hệ thống ngôn ngữ và gắn chặt với hoạt động giao tiếp thực tế.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản triển khai thực tế trong hoạt động mầm non

Tiết học: Khám phá "Con Cá" (LQVMTXQ)

Chiến lược nhân rộng và yêu cầu triển khai

Yêu cầu điều kiện sư phạm:

• Cơ sở vật chất: Tối ưu hóa sân trường thành khu vườn trải nghiệm sinh thái; trang bị góc thiên nhiên lớp học với vật thật phong phú.
• Quy mô lớp học: Khuyến nghị giảm sĩ số lớp từ 45–50 trẻ xuống định mức 25–30 trẻ/lớp (bố trí 2–3 giáo viên) nhằm tăng thời lượng đàm thoại cá nhân hóa từ 6.25% lên tối thiểu 35%.
• Phối hợp Nhà trường - Gia đình: Chấm dứt hiện tượng nói nựng nhịu sai âm chuẩn (như "mẹ xương con", "mẹ êu con"); thiết lập sổ tay từ vựng gia đình theo chủ đề hàng tuần.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Nghiên cứu thẳng thắn nhìn nhận các giới hạn kỹ thuật và điều kiện thực tế:

• Giới hạn mẫu: Khảo sát thực hiện trên 40 trẻ và 16 giáo viên tại 2 trường trên địa bàn một huyện; chưa bao phủ toàn bộ các vùng sinh thái đặc thù khác (miền núi cao, ven biển).
• Rào cản thiết bị: Đồ dùng trực quan tại các điểm trường nông thôn còn thiếu thốn, chưa ứng dụng rộng rãi công nghệ đa phương tiện hỗ trợ chỉnh âm.
• Hướng nghiên cứu mở rộng:
  • Xây dựng phần mềm/ứng dụng di động nhận dạng giọng nói tích hợp AI để tự động phát hiện lỗi phát âm phương ngữ của trẻ mầm non.
  • Thiết kế ngân hàng 100+ trò chơi ngôn ngữ số hóa hỗ trợ giáo viên mầm non toàn quốc.

---

Đối tượng hưởng lợi

                               CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật và chuyên môn để triển khai bộ biện pháp này là gì?

Giáo viên cần đạt trình độ chuẩn Cao đẳng/Đại học Sư phạm Mầm non, nắm vững kiến thức ngữ pháp - từ vựng tiếng Việt và kỹ năng đặt câu hỏi mở (Open-ended questions). Về giáo cụ, cần tối thiểu 60% vật thật kết hợp tranh ảnh khổ lớn có độ sắc nét và tính thẩm mỹ cao.

2. Làm thế nào để kiểm soát và khắc phục lỗi phương ngữ (như uột -> ụt, ngã -> sắc)?

Cần áp dụng quy trình 3 bước: (1) Giáo viên phát âm mẫu chậm, rõ khẩu hình; (2) Cho trẻ quan sát gương và mô phỏng cử động môi - lưỡi; (3) Tạo tình huống trò chơi lặp âm tích cực trong ngữ cảnh vui tươi, tuyệt đối không chê bai gây ức chế tâm lý cho trẻ.

3. Có thể tích hợp giải pháp này vào chương trình mầm non hiện hành như thế nào?

Giải pháp không làm thay đổi phân phối chương trình của Bộ GD&ĐT mà lồng ghép trực tiếp vào mục tiêu "Giáo dưỡng ngôn ngữ" trong các tiết LQVMTXQ, LQVTPVH, hoạt động góc và hoạt động dạo chơi ngoài trời hàng ngày.

4. Chi phí đầu tư cơ sở vật chất ban đầu có tốn kém không?

Chi phí rất tối ưu do tận dụng các nguyên vật liệu thiên nhiên sẵn có tại địa phương (hoa quả, cây cối, con vật nuôi, phế liệu tái chế an toàn) để kiến tạo góc học tập trải nghiệm.

5. Làm sao đánh giá chính xác sự tiến bộ từ vựng của trẻ?

Sử dụng phiếu đánh giá định kỳ 3 trục: (1) Tỷ lệ phát âm chuẩn ngữ âm; (2) Điểm phân loại từ vựng biểu niệm; (3) Khả năng tạo câu chủ động trong tình huống giao tiếp tự nhiên.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu của tác giả Lê Thanh Xuân đã phân tích toàn diện thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3–4 tuổi tại huyện Yên Định, Thanh Hóa. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở sinh lý - tâm lý học ngôn ngữ và dữ liệu khảo sát thực địa chính xác, đề tài đã chỉ rõ những điểm nghẽn trong phương pháp dạy học truyền thống và hệ thống hóa 5 giải pháp can thiệp sư phạm đa giác quan mang tính ứng dụng cao.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này không chỉ khắc phục triệt để các lỗi phát âm phương ngữ và sự nghèo nàn về ngữ nghĩa của trẻ, mà còn đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển tư duy logic và nhân cách toàn diện của trẻ em trước khi bước vào bậc tiểu học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Ngôn ngữ - thành tựu lớn nhất của con người - là một hệ thống tín hiệu đặc biệt. Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của các thành viên trong xã hội loài người, nhờ có ngôn ngữ con người có thể trao đổi cho nhau những hiểu biết, truyền cho nhau những kinh ngiệm, bày tỏ với nhau những nguyện vọng, ý muốn và cùng nhau thực hiện những dự định tương lai. Ngay từ những năm tháng đầu tiên của cuộc đời, ngôn ngữ phát triển rất mạnh mẽ, tạo ra những điều kiện cơ hội để trẻ lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của nền văn hoá loài người. Ngôn ngữ giúp trẻ tích luỹ kiến thức, phát triển tư duy, giúp trẻ giao tiếp được với mọi người xung quanh, là phương tiện giúp trẻ điều chỉnh, lĩnh hội những giá trị đạo đức mang tính chuẩn mực.

Ngày nay trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ , chúng ta càng thấy rõ vai trò của ngôn ngữ đối với việc giáo dục phát triển toàn vẹn nhân cách trẻ. Trường mầm non là nơi tạo điều kiện để trẻ phát triển toàn vẹn nhân cách cho trẻ, trong đó vai trò của nhà giáo dục và hoạt động tích cực của từng cá nhân trẻ có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển của trẻ nói chung và phát triển ngôn ngữ của từng trẻ nói riêng. Song trên thực tế để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ giáo viên mầm non đã làm gì để cung cấp cho trẻ vốn từ phong phú, dạy trẻ phát âm chuẩn? Hay khi hướng dẫn trẻ tham gia vào hoạt động ngôn ngữ giáo viên đã phát huy được tính tích cực, đã tạo điều kiện cho trẻ được luyên tập khả năng nói, phát âm chính xác, sử dụng từ đúng để diễn đạt ý nghĩ của mình trong các tình huống khác nhau của hoạt động ngôn ngữ chưa ?. Trong công tác giáo dục trẻ em ở lứa tuổi mẫu giáo, việc giáo dục ngôn ngữ giữ một vai trò quan trọng.

Bởi ngôn ngữ giúp trẻ tích lũy kiến thức, phát triển tư duy, nó là phương tiện giúp trẻ giao tiếp với mọi người xung quanh, làm phong phú đời sống tinh thần của đứa trẻ. Ngôn ngữ còn là phương tiện điều khiển, điều chỉnh hành vi, là phương tiện giúp trẻ lĩnh hội các giá trị đạo đức mang tính chuẩn mực. Vì vậy phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những việc làm cần thiết và phải bắt đầu từ lứa tuổi mầm non. 1 Mặc dù ngôn ngữ đã được coi là một nội dung trọng yếu ở trường Mầm non, song ở lứa tuổi này ngôn ngữ của trẻ còn hạn chế nhiều mặt về phát âm, vốn từ vựng, khả năng hiểu nghĩa của từ, khả năng diễn đạt lời nói mạch lạc….

Ngoài ra do năng lực của từng cá nhân trẻ, môi trường và điều kiện sống cũng ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Vì vậy, cần có các biện pháp tích cực nhằm tang cường, củng cố, phát triển từ cho trẻ mẫu giáo. Bên cạnh đó, việc áp dụng các biện pháp còn máy móc, chủ quan, cảm tính, thiếu cơ sở khoa học. Giáo viên chưa chú trọng tới vốn từ, nắm nghĩa từ của trẻ.

Do đó, việc sử dụng từ còn hạn chế làm cản trở nhận thức, giao tiếp của trẻ. Xuất phát từ những lý do trên, em thấy rằng nghiên cứu đề tài „„Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở một số trường Mầm non Huyện Yên Định, Thanh Hóa’’ là rất cần thiết nhằm góp phần đưa ra một loạt biện pháp phát triển từ cho trẻ có cơ sơ khoa học. Mục đích nghiên cứu 2. Xây dựng cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu.

Tìm hiểu thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi, trên cơ sở đó đưa ra một số biện pháp phát triển từ cho trẻ nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của tác động sư phạm trong quá trình giáo dục, tạo cơ sở ban đầu để hình thành nhân cách phát triển toàn diện, chuẩn bị cho trẻ bước vào trường phổ thông. Nhiệm vụ nghiên cứu 3. Hệ thống hóa các vấn dề lý luận có liên quan đến đề tài. Khảo sát thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non.

Đề xuất một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học ở trường Mầm non. Kiến nghị, các giải pháp. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở trường mầm non.

Khách thể nghiên cứu: Trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi ở 2 điều kiện phát triển khác nhau: nông thôn và thị trấn + Trường Mầm non thị trấn Quán Lào-Yên Định-Thanh Hóa + Trường Mầm non xã Định Tăng-Yên Định-Thanh Hóa 5.Phạm vi nghiên cứu Trong phạm vi của khóa luận chúng tôi tập trung nghiên cứu các vấn đề sau: 5. Tìm hiểu thực trạng phát triển vốn từ của trẻ 3-4 tuổi 5. Nghiên cứu một số thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi và triển khai thực nghiệm tại 2 trường Mầm non của huyện Yên Định-Thanh Hóa với điều kiện thị trấn và nông thôn.Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc, sử dụng và tổng hợp các tài liệu có liên quan đến đề tài, chỉ ra được các biện pháp tích cực nhằm phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi.

Phương pháp quan sát: Quan sát và ghi chép thực trạng phát triển vốn từ của giáo viên và việc phát triển của trẻ 3-4 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học. Phương pháp điều tra bằng phiếu Anket Nhằm tìm hiểu thực trạng nhận thức và sử dụng các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ của giáo viên Mầm non trong hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh và làm quen với tác phẩm văn học, thực trạng hiệu quả của sự phát triển từ ở trẻ dưới tác động của các biện pháp thực nghiệm. Phương pháp thống kê toán học: Dùng phương pháp thống kê toán học để xử lý những số liệu thu thập. 3 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3-4 TUỔI 1.Lịch sử nghiên cứu vấn đề phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi Trẻ em ở lứa tuổi 0-6 tuổi là giai đoạn có những bước phát triển mạnh mẽ về tư duy, nhận thức, ngôn ngữ.

Những tri thức đó có ý nghĩa quan trọng cho tiền đề để sự phát triển toàn diện về tri thức và nhân cách sau này của trẻ. Bởi thế sự phát triển của trẻ, đặc biệt là phát triển về ngôn ngữ được rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu. Nhiều tác giả nổi tiếng nước ngoài đã nghiên cứu về tâm lý học ngôn ngữ như: J. Xuất phát từ quan điểm về sự phát triển tâm lý, J.Vuwgotxki nhà tâm lý học nổi tiếng người Nga đã tập trung nghiên cứu tư duy và ngôn ngữ của trẻ.

Tuy nhiên nghiên cứu phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách có hệ thống nhất phải nhắc tới bà E.Tikhêêva – nhà sư phạm nổi tiếng nước Nga, bà đã dành trọn cả đời mình vì sự phát triển của trẻ thơ. Ở Việt Nam vấn đề phát triển vốn từ cho trẻ cũng đã được nhiều nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu. Các công trình về ngôn ngữ trẻ em: Giáo trình: “Tiếng Việt và phương pháp phát triển lời nói cho trẻ em” của các tác giả: Cao Đức Tiến, Nguyễn Quang Ninh, Hồ Lam Hồng. Giáo trình:”Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo” của tác giả Nguyễn Xuân Khoa.

Các luận văn, luận án của một số tác giả nghiên cứu về phát triển ngôn ngữ ở trẻ em: Luận án: “Những đặc trưng về ngữ pháp trong câu nói của trẻ từ 1-3 tuổi” của Lưu Thị Lan Luận án: “Bước đầu tìm hiểu vốn từ trẻ em ở lứa tuổi 1-3 tuổi” của Hồ Minh Tâm. 4 Luận văn thạc sĩ: “Nghiên cứu thực trạng hiểu từ của trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi” (1998) Nguyễn Thị Mai. Luận văn thạc sĩ: “Tìm hiểu thực trạng mức độ hiểu từ của trẻ em mẫu giáo 5 tuổi Hà Nội qua trắc nghiệm” Đỗ Thị Thanh Mai Luận văn thạc sĩ: “Hiện trạng phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo” (1989) Bùi Anh Tuấn Luận văn thạc sĩ “Một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo bé (3-4 tuổi) thông qua hoạt động làm quen với thiên nhiên” (1999) Lê Thị Xoa. Luận văn thạc sĩ “Mức độ lĩnh hội vốn từ Tiếng việt của trẻ 3-4 tuổi vùng dân tộc Thái” (1998) Nguyễn Thị Sáu Luận án “Các quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ trẻ em” (số liệu ngôn ngữ trẻ em 1-3 tuổi) TS-Nguyễn Huy Cẩn Nhìn chung vấn đề ngôn ngữ trẻ em được quan tâm trên nhiều mặt, cũng có nhiều công trình nghiên cứ về phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở cả lý luận và thực tiễn.

Các công trình này rất phong phú, đề cập đến nhiều vấn đề khác nhau. Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đến “Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi ở một số trường Mầm non Huyện Yên Định, Thanh Hóa’’ 1. Cơ sở sinh lý học Ngôn ngữ là một chức năng cao cấp của não người dựa trên cấu trúc của vỏ não, đặc biệt là vùng Broca(vùng tiếng nói), vùng Vecnich nằm ở thùy thái dương. Đây là hai vùng có điều kiện lĩnh hội đầu tiên của ngôn ngữ.

Để đảm bảo cho hoạt động ngôn ngữ được thực hiện đòi hỏi phải có sự tham gia của các tế bào não từ các khối: Khối năng lượng đảm bảo trương lực và độ tỉnh táo nhất định. Khối thông tin đảm bảo việc thu nhận và xử lý thông tin. Khối điều khiển đảm bảo việc chương trình hóa, điều chỉnh kiểm tra. Các khối này liên kết chặt chẽ với nhau, cùng tham giao thực hiện hoạt động ngôn ngữ cũng như các hoạt động tâm lý khác của con người.

5 Phát triển hài hòa ngôn ngữ đòi hỏi trước hết sự toàn vẹn về giải phẫu và chức năng của các cơ quan có tham gia vào việc thực hiện và tiếp thu ngôn ngữ. Muốn nói được con người phải có bộ máy phát âm tốt và được rèn luyện đúng mức. Muốn nói được thì phải nghe xem người khác nói thế nào. Một trẻ bị điếc thì khó mà phản ứng nhanh khi nghe người khác nói.

Vì vậy, cần chú ý rèn luyện và bảo vệ thính giác cho trẻ, nhằm phát triển khả năng tinh nhạy.