hoàng anh - NGUYỄN DUY BẮC - PHẠM VÁN THỦY PHÁT TRIỂN VĂN HÓA VÀ CON NGƯỜI VIỆT NAM T h e o tư tư ở n g NHÀ XUẤT B ^ 'C H ÍN ư TRJ^UÔQ^IA PHÁT TRIỂN VĂN HÓA VÀ CON NGƯỜI VIỆT NAM T h e o tư tư ở ng Hô CHÍ MINH PHÁT TRIEN VÁN HOA VÀ CON NGƯỜI VIỆT NAM JFheo tư tư ở ng_ Hổ CHBMÌNH NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ Q u ố c GIA Hà Nôi - 2010 LỜI NHÀ XUẤT BẢN Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là n h à văn hoá lỗi lạc của nhân dân và các tộc người Việt Nam , m à còn là biểu tượng văn hóa tinh th ầ n của nhân loại và hoà bình trê n th ế giới. Sự đóng góp quan trọng về nhiều m ặt của Chủ tịch Hồ Chí M inh trong các lĩnh vực văn hoá, nghệ th u ật, giáo dục - đào tạo. là sự kết tinh của tru y ền thông văn hoá hàng ngàn năm của n h â n dân Việt Nam. Tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí M inh là hiện th ân của những k h át vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc mình và tiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau.
Trong hơn 20 năm đổi mối, dưới sự lãn h đạo, chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự p h á t triển văn hóa và con người đã có tiến bộ trê n nhiều mặt. Thấm nh u ần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí M inh về p h á t triển kinh tế, văn hoá, xã hội, con người, Đảng và N hà nưốc ta đã đề ra các đưòng lối, chính sách nhằm giải quyết tốt môi quan hệ giữa tăng trưỏng kinh t ế vổi ph át triển văn hóa - giáo dục, phát triể n con người, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ở nước ta. Đòi sông vật chất và tin h th ầ n của đại bộ phận n h ân dân được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, bên cạnh những th à n h tựu đã đạt được về ph át triển văn hóa và con ngưòi cũng còn không ít những h ạ n chế, yếu kém trong công tác phát triển văn hóa và con ngưòi, như: sự phát triể n văn hóa chưa đồng bộ và tương xứng vối tăng trưởng kinh tế, thiếu gắn bó vối công tác xây dựng, chỉnh đôn Đảng; giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ chưa thực sự là quốc sách hàng đầu.
Nhân dịp kỷ niệm 120 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh và đê giúp bạn đọc có thêm tài liệu nghiên cứu; làm tốt định hướng giá trị cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá và con người trong mỗi giai đoạn p h át triển, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản cuốn sách P h á t triể n văn hóa và con người Việt N am theo tư tưởng H ồ Chí M inh. Nội dung cuốn sách được tập hợp các bài viết, bài nghiên cứu của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học tại Học viện Chính trị - H ành chính quốc gia Hồ Chí M inh và Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch về vấn đề p h á t triển văn hóa và con người Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí M inh, có tính định hướng giáo dục sâu sắc, n h ấ t là đốĩ với các th ế hệ trẻ Việt Nam. Cuốn sách này là tài liệu tham khảo bổ ích cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, học viên trong các cơ sỏ đào tạo và bạn đọc nói chung. Xin trâ n trọng giối thiệu cuốn sách với bạn đọc.
Tháng 4 năm 2010 NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA MỤC LỤC Trang - Xây dựng nền văn hoá mới theo tư tưồng và đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh 9 - Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí M inh về văn hoá, nghệ th u ậ t 22 - Đạo đức n h à báo và vai trò định hướng giá trị của báo chí hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí M inh 32 - Con người - vấn đề cốt lõi trong triế t lý phát triển HỒ Chí M inh 45 - Tư tưỏng Hồ Chí Minh về đạo đức "Trung với nước, hiếu với dân" 58 - Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí M inh và vấn đề xây dựng còn người Việt Nam h iện nay 83 - Nguyên lý, phương pháp và h ìn h thức giáo dục theo tư tưởng Hồ Chí M inh 96 - Vai trò, mục đích và tín h chất của nền giáo dục mới theo tư tưởng Hồ Chí M inh 123 - Giáo dục với việc xây dựng con ngưòi mới, con người xã hội chủ nghĩa theo tư tưởng Hồ Chí Minh 134 - Quan điểm của c. Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác giáo dục lý luận chính trị cho th ế hệ trẻ 145 Giáo dục đạo đức học Mác - Lênin, tư tưỏng đạo đức Hồ Chí M inh với việc xây dựng đạo đức mới cho sinh viên V iệt Nam h iện nay 155 Vận dụng phương pháp giáo dục Hồ Chí M inh vào đổi mới phương pháp giảng dạy đại học hiện nay 163 Vận dụng nguyên tắc thông n h ấ t giữa lý luận và thực tiễn trong phương pháp Hồ Chí M inh vào giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin ở các trường đại học hiện nay 174 Về sự p h á t triể n văn hoá và con người Việt Nam trong thời kỳ đổi mới 184 XÂY DựNG NỀN VĂN HÓA MỚI THEO T ư TƯỞNG VÀ ĐẠO ĐỨC CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHI MINH Từ chủ nghĩa yêu nưốc và thực tiễn cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát triển những nguyên lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để hình thành tư tưởng của mình về nội dung và phương thức lãnh đạo Đảng ta, nhân dân ta xóa bỏ chế độ cũ, xây dựng xã hội mối, xây dựng nền văn hóa mối, phù hợp vối tiến trình phát triển của dân tộc và của loài người tiến bộ. Cẩc tư tưởng về văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát huy tác dụng mạnh mẽ trong tiến trình nhân dân ta tiến hành cách mạng dân tộc 'dân chủ và xẫy dựng xã hội mới, xây dựng nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa. Đó là những di sản tinh thần vô giá giúp nhân dân ta xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển kinh tế, xây dựng và chỉnh đốn Đảng.
Trong tư tưỏng Hồ Chí Minh, phát triển xã hội không phải là sự phát triển một mặt riêng rẽ nào đó như kinh tế hay chính trị. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, phát triển xã hội là một quá trình tổng thể của toàn bộ cái bên trong và cái bên ngoài; của vật chất và tinh thần; của con người và tự nhiên; của truyền thống và hiện đại; của cá nhân và cộng đồng; của dân tộc và tộc người; của dân tộc và quốc tế; của hình thức và nội dung. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có bôn vấn đề phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa. Tư tưởng coi trọng ngang nhau cả kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa trong tiến trình xây dựng xã hội mới, nền văn hóa mới có ý nghĩa lý luận và thực tiễn rất sâu sắc.
Trong lịch sử phát triển của xã hội, có những vấn đề nảy sinh cấp bách, chúng ta cần phải tập trung giải quyết, song quyết không duy nhất hóa; chỉ tập trung vào các vấn đề trước mắt mà không nghĩ đến toàn cục, đến các mối liên hệ phổ biến, đến sự phát triển lâu dài, bền vững. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn cảnh báo về nguy cơ xuất hiện sự phiến diện, tính cục bộ trong quá trình Đảng ta lãnh đạo nhân dân xây dựng xã hội mới. Quan điểm toàn diện trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh không phải là cách xem xét sự vật, hiện tượng theo số lượng và các liên hệ bên ngoài, mà ngược lại xem xét mọi đối tượng từ các mốì liên hệ bên trong, từ trong bản chất của các sự vật, hiện tượng và mối liên hệ giữa chúng. Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: kiến thiết xã hội phải coi trọng ngang nhau cả kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa không có nghĩa rằng mỗi bộ phận đó của xã hội tách rời nhau, càng không có nghĩa không có cái nào là cơ sở, là cơ bản.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: văn hóa là một kiến trúc thượng tầng, những cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi văn hóa mổi kiến thiết được và đủ điều kiện phát triển được. Rõ ràng Chủ tịch Hồ Chí Minh không những không đồng nhất kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa mà còn coi tính quyết định của cơ sở hạ tầng đôì với sự phát triển của văn hóa. Một môi trường văn hóa tốt đẹp phải dựa vào các quan hệ sản xuất và quan hệ xã hội tôh đẹp và quan hệ sản xuất, quan hệ xã hội được biểu trưng từ sự tốt đẹp của các quan hệ văn hóa. Trong tư tưởng về phát triển xã hội của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các quan hệ kinh tế có vai trò to lốn quyết định cấu trúc xã hội và cơ cấu của kiến trúc thượng tầng.
Ngưòi yêu cầu: "Văn hóa phải gắn liền vổi lao động sản xuất"1. Mọi quá trình vận động của văn hóa, xét đến cùng đều có nguồn gốc từ sự vận động của phương thức sản xuất. Phương thức sản xuất khi kiến tạo nền tảng kinh tế và cơ cấu xã hội, đồng thời nó cũng trực tiếp hay gián tiếp xác lập những giá trị (hoặc phản giá trị) văn hóa. Vì vậy muôn duy trì hoặc thay đổi, phát triển văn hóa cần phải quan tâm đến quan hệ sản xuất trong xã hội.
Song, trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì mọi quá trình văn hóa diễn ra trong đòi sống xã hội không phải duy nhất có một cội nguồn từ kinh tế, từ sản xuất vật chất. Sự tăng trưởng, phồn vinh về mặt vật chất của xã hội không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận vối sự phát triển về văn hóa. Văn hóa được quyết định không phải trực tiếp bởi kinh tế mà thông qua vô vàn các mối quan hệ của con người vổi xã hội. Vì thế theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, muôn xây dựng nền văn hóa mói trước hết phải quan tâm "xây dựng xã hội mối".
Trong phác thảo xây dựng nền văn hóa dân tộc Việt Nam kiểu mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh trước 1.