Khóa luận tốt nghiệp: Bồ Tát Quán Thế Âm ở Tổ Đình Quán Thế Âm (TP.HCM) - Nguyễn Thị Minh Hạnh

Khóa luận nghiên cứu về Bồ Tát Quán Thế Âm tại Tổ Đình Quán Thế Âm (Phường 5, Phú Nhuận, TPHCM). Phân tích lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và vai trò của Bồ Tát

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Thành Phần
• Trường học: Đại học Mở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn hóa
• Đề tài: Tìm hiểu về Bồ Tát Quán Thế Âm ở Tổ Đình Quán Thế Âm
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về Bồ Tát Quán Thế Âm trong Phật giáo

Bồ Tát Quán Thế Âm là một trong những hình tượng Phật giáo quan trọng nhất châu Á. Ngài xuất hiện đầu tiên ở Ấn Độ, sau đó lan toả sang Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản, Việt Nam và nhiều nước Đông Nam Á. Tên gọi "Quán Thế Âm" mang nghĩa "lắng nghe âm thanh của thế gian". Ngài được xem là hiện thân của lòng từ bi vô lượng. Theo kinh điển Đại thừa, Bồ Tát Quán Thế Âm thường ở thế giới Cực Lạc Phương Tây, hầu cận đức Phật A-di-đà để giáo hoá chúng sinh. Tại Việt Nam, tín ngưỡng thờ phụng Ngài xuất hiện từ rất sớm và trở nên phổ biến trong cộng đồng Phật giáo. Hình tượng Ngài được thể hiện qua nhiều dạng tranh, tượng khác nhau. Mỗi dạng thức mang một ý nghĩa và câu chuyện riêng. Tại các chùa Đại thừa, tranh tượng Quán Thế Âm là yếu tố không thể thiếu. Nghiên cứu về Ngài giúp hiểu sâu hơn về văn hoá tâm linh người Việt.

1.1. Khái niệm và nguồn gốc Bồ Tát Quán Thế Âm

Quán Thế Âm là danh hiệu xuất phát từ tiếng Phạn Avalokiteśvara. Tên này có nghĩa là vị Bồ Tát quan sát và lắng nghe tiếng kêu cầu của chúng sinh khắp thế gian. Ngài được xem là biểu tượng của từ bi và cứu khổ. Nguồn gốc tín ngưỡng này bắt đầu từ Ấn Độ thời kỳ Phật giáo Đại thừa phát triển. Vương triều Kuṣāṇa đóng vai trò quan trọng trong việc truyền bá tín ngưỡng này sang các vùng lân cận. Qua con đường thương mại và truyền giáo, hình tượng Ngài dần được tiếp nhận và bản địa hoá tại từng quốc gia với những nét đặc trưng riêng biệt.

1.2. Trú xứ và các dạng thức thể hiện của Bồ Tát

Theo kinh Đại Đường Tây Vực Ký, Bồ Tát Quán Tự Tại thường lui tới một thạch động bên cạnh ao nước trong vắt trên đỉnh núi Bổ-đà-lạc. Nơi này được coi là linh địa của Ngài. Tại Việt Nam, động Hương Tích thuộc huyện Mỹ Đức, tỉnh Hà Tây được xem là nơi cư trú của Bồ Tát qua sự tích Quán Âm Hương Tích và nàng Chúa Ba. Ngài được thể hiện qua nhiều dạng tượng: Bạch Y Quán Âm, Quán Âm Thập Nhất Diện, Thiên Thủ Thiên Nhãn. Mỗi dạng thức phản ánh một phương diện khác nhau của lòng từ bi và năng lực cứu độ chúng sinh.

II. Đặc điểm tín ngưỡng Quán Thế Âm tại Thành phố Hồ Chí Minh

Tín ngưỡng Quán Thế Âm tại Thành phố Hồ Chí Minh mang những nét đặc trưng riêng biệt so với các vùng miền khác. Quá trình hình thành tín ngưỡng này gắn liền với lịch sử khai phá và định cư của người Việt tại vùng đất phương Nam. Cư dân theo Phật giáo tại đây tiếp nhận và chuyển hoá tín ngưỡng Quán Thế Âm theo bản sắc văn hoá địa phương. Trong các ngôi chùa Đại thừa ở thành phố, tranh tượng Quán Thế Âm hiện diện với mật độ dày đặc và phong phú về hình thức. Tổ Đình Quán Thế Âm tại phường 5, quận Phú Nhuận là một trong những trung tâm tín ngưỡng quan trọng nhất. Tại đây, Bồ Tát Quán Thế Âm không chỉ là đối tượng thờ phụng mà còn là biểu tượng văn hoá gắn kết cộng đồng. Giới cư sĩ, Phật tử đến lễ bái Ngài với niềm tin vào sự cứu độ và phù hộ trong cuộc sống hằng ngày. Tín ngưỡng này thấm sâu vào đời sống gia đình người Việt tại quận Phú Nhuận.

2.1. Sự hình thành và phát triển tín ngưỡng tại Nam Bộ

Tín ngưỡng Quán Thế Âm du nhập vào Nam Bộ theo dòng lưu dân người Việt từ thế kỷ 17. Cùng với quá trình khai hoang mở cõi, các ngôi chùa Phật giáo Đại thừa lần lượt được xây dựng. Trong mỗi ngôi chùa, hình tượng Quán Thế Âm luôn chiếm vị trí trang trọng. Tại đô thị Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, tín ngưỡng này càng phát triển mạnh do sự tập trung đông đảo cư dân Phật giáo. Các lễ hội liên quan đến Bồ Tát Quán Thế Âm được tổ chức thường xuyên, thu hút đông đảo tín đồ từ khắp nơi về tham dự.

2.2. Quan niệm của chư Tăng và Phật tử về Bồ Tát

Chư Tăng tại Tổ Đình Quán Thế Âm nhìn nhận Bồ Tát như hiện thân của đại từ bi và trí tuệ giải thoát. Quan niệm này dựa trên nền tảng kinh điển Phật giáo Đại thừa. Trong khi đó, giới cư sĩ và Phật tử thường tiếp cận Ngài với niềm tin mang tính thực tiễn hơn. Họ cầu nguyện Quán Thế Âm phù hộ trong việc sinh con, chữa bệnh, hoá giải tai ương. Tín ngưỡng dân gian và giáo lý Phật giáo đan xen nhau tạo nên một hệ thống thờ phụng phong phú và đặc sắc trong đời sống cộng đồng tại quận Phú Nhuận.

III. Kiến trúc và hệ thống tượng thờ tại Tổ Đình Quán Thế Âm

Tổ Đình Quán Thế Âm tại phường 5, quận Phú Nhuận là một công trình kiến trúc Phật giáo có giá trị lịch sử và văn hoá cao. Tổ đình gồm nhiều hạng mục kiến trúc quan trọng: cổng tam quan, chánh điện, bảo tháp Lửa Từ Bi và An Lạc Sơn. Năm 1972, Thượng tọa Thích Thông Bửu cho xây dựng hòn giả sơn An Lạc Sơn cao hơn 2 mét. Đầu tiên, trên đỉnh An Lạc Sơn có một thạch động với tượng Bạch Y Quán Âm. Năm 1991, An Lạc Sơn được trùng tu với 3.000 bao xi măng, không sử dụng cát. Lưng chừng núi, tượng Quan Âm Thập Nhất Diện bằng đá hoa cương màu hồng được tôn trí. Pho tượng cao 3m60, nặng 5 tấn, do điêu khắc gia Lý Dũng thực hiện trong một năm. Tổ đình còn lưu giữ nhiều hiện vật quý, trong đó có bức tranh vẽ Hoà thượng Quảng Đức bằng máu của Tăng Ni và Phật tử sau biến cố năm 1963 - một bảo vật lịch sử vô giá.

3.1. Chánh điện và hệ thống tranh tượng Quán Thế Âm

Chánh điện Tổ Đình Quán Thế Âm là không gian thờ tự trung tâm của toàn bộ khuôn viên. Tại đây, nhiều loại tranh và tượng Quán Thế Âm được sắp đặt theo thứ tự và vị trí nghiêm cẩn. Các pho tượng được tạo tác từ nhiều chất liệu khác nhau: đá hoa cương, gỗ, đồng và xi măng. Mỗi pho tượng phản ánh một phong cách nghệ thuật và thời đại riêng biệt. Sự đa dạng trong hình thức thể hiện cho thấy quá trình tiếp biến văn hoá phong phú giữa Phật giáo Ấn Độ, Trung Hoa và Việt Nam qua nhiều thế kỷ.

3.2. An Lạc Sơn và các hiện vật lịch sử đặc biệt

An Lạc Sơn là điểm nhấn kiến trúc độc đáo của Tổ Đình Quán Thế Âm. Công trình này mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, tượng trưng cho núi Bổ-đà-lạc - trú xứ của Bồ Tát theo kinh điển. Bên cạnh An Lạc Sơn có phòng Khánh Tiết, nơi lưu giữ bức tranh Hoà thượng Quảng Đức vẽ bằng máu - một tư liệu lịch sử của phong trào Phật giáo năm 1963. Bức tranh do hoạ sĩ Trọng Nội thực hiện, kích thước 2m x 1m. Dù đã được bảo quản cẩn thận, bức tranh bắt đầu có dấu hiệu hư hỏng, đòi hỏi biện pháp bảo tồn khẩn cấp từ phía nhà chùa và các cơ quan chức năng.

IV. Ý nghĩa văn hóa và giá trị di sản của Tổ Đình Quán Thế Âm

Tổ Đình Quán Thế Âm tại quận Phú Nhuận không chỉ là nơi thờ tự mà còn là di sản văn hoá phi vật thể quan trọng của Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu về Bồ Tát Quán Thế Âm tại đây mang ý nghĩa học thuật sâu sắc. Hình tượng Ngài phản ánh quá trình giao lưu và tiếp biến văn hoá giữa Phật giáo Ấn Độ, Trung Hoa và tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Tổ đình là nơi bảo tồn nhiều hiện vật nghệ thuật và lịch sử quý giá. Cơ cấu tổ chức chư Tăng và sinh hoạt tu tập tại đây duy trì truyền thống Phật giáo theo hướng Đại thừa. Đối với cộng đồng cư dân quận Phú Nhuận, tổ đình là điểm tựa tâm linh không thể thay thế. Tín ngưỡng Quán Thế Âm kết nối nhiều thế hệ Phật tử và góp phần gìn giữ bản sắc văn hoá đô thị. Việc nghiên cứu và bảo tồn di sản này cần được tiến hành song song với công tác tu bổ kiến trúc và phục chế hiện vật.

4.1. Vai trò của Tổ Đình trong đời sống cộng đồng Phật tử

Tổ Đình Quán Thế Âm đóng vai trò trung tâm sinh hoạt tâm linh cho cộng đồng Phật giáo quận Phú Nhuận. Chư Tăng tại đây thực hành và truyền bá giáo lý Phật giáo Đại thừa. Các lễ hội vía Quán Thế Âm thu hút hàng nghìn tín đồ tham dự mỗi năm. Tổ đình cũng là cơ sở giáo dục Phật pháp cho giới cư sĩ trẻ tuổi. Những hoạt động từ thiện xã hội được tổ chức thường xuyên, thể hiện tinh thần từ bi của Bồ Tát Quán Thế Âm trong đời sống hiện đại.

4.2. Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Phật giáo

Công tác bảo tồn di sản tại Tổ Đình Quán Thế Âm đặt ra nhiều thách thức. Các hiện vật lịch sử như bức tranh Hoà thượng Quảng Đức đang xuống cấp, cần được phục chế chuyên nghiệp. Kiến trúc tổ đình cần tu bổ định kỳ để bảo toàn tính nguyên vẹn. Tư liệu hoá toàn bộ hệ thống tranh tượng là việc làm cấp thiết. Sự hợp tác giữa nhà chùa, cơ quan văn hoá và các chuyên gia nghiên cứu sẽ tạo nền tảng vững chắc để gìn giữ di sản Phật giáo này cho các thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong lịch sử tư tưởng và nghệ thuật Phật giáo, Bồ tát Quán Thế Âm là một trong những hiện tượng văn hóa - tôn giáo có sức lan tỏa sâu rộng nhất từ Ấn Độ qua các quốc gia Đông Á và Đông Nam Á. Tại Việt Nam, tín ngưỡng Quán Thế Âm đã hòa nhập sâu sắc vào tâm thức bản địa thông qua các truyền thuyết dân gian như Quan Âm Thị Kính, Quan Âm Diệu Thiện (Chúa Ba) và hình tượng Phật Bà Quan Âm gắn với nhân vật lịch sử Nguyên phi Ỷ Lan thời Lý.

Tuy nhiên, trong khi các cơ sở thờ tự tại miền Bắc đã có công trình chuyên khảo của Viện Nghiên cứu Tôn giáo (Bồ tát Quán Thế Âm trong các chùa vùng đồng bằng sông Hồng, 2005), thì tại Thành phố Hồ Chí Minh — vùng đất hơn 300 năm lịch sử — các công trình chuyên khảo về hình tượng và tín ngưỡng Quán Thế Âm vẫn còn thiếu vắng. Nghệ thuật tạo tượng và thực hành tín ngưỡng Quán Thế Âm tại các tự viện Nam Bộ thể hiện sự dung hợp linh hoạt, kết hợp nhiều yếu tố văn hóa truyền thống và hiện đại mà chưa được hệ thống hóa đầy đủ. Do đó, việc nghiên cứu trường hợp Tổ đình Quán Thế Âm (Phường 5, Quận Phú Nhuận) — một ngôi chùa gắn liền với phong trào Phật giáo miền Nam và dấu tích lịch sử của Bồ tát Thích Quảng Đức — mang tính cấp thiết về cả mặt học thuật lẫn thực tiễn.

Khóa luận xác định 3 nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận, nguồn gốc lịch sử, các danh xưng và các dạng thức thể hiện của Bồ tát Quán Thế Âm trong truyền thống Phật giáo Đại thừa và Mật tông.
2. Khảo sát toàn diện lịch sử hình thành, quy hoạch mặt bằng kiến trúc, cơ cấu tổ chức và quá trình truyền thừa của Tổ đình Quán Thế Âm tại Quận Phú Nhuận.
3. Phân tích đặc điểm hệ thống tranh tượng, tiếu tượng học, phương pháp hành trì và ảnh hưởng của tín ngưỡng Quán Thế Âm đối với đời sống tâm linh của chư Tăng, Phật tử và cư dân địa phương.

Đối tượng nghiên cứu chính là hình tượng Bồ tát Quán Thế Âm qua hệ thống tranh tượng và thực hành tín ngưỡng tại Tổ đình Quán Thế Âm (số 90, đường Thích Quảng Đức, Phường 5, Quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh). Phạm vi không gian tập trung tại khuôn viên tổ đình và cộng đồng dân cư lân cận tại Quận Phú Nhuận. Phạm vi thời gian bao quát tiến trình lịch sử từ khi thành lập cơ sở thờ tự năm 1920 đến năm 2007 (thời điểm tác giả thực hiện khóa luận).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên phân tích từ nguyên học Phật giáo và lý luận tôn giáo học:

• Khái niệm Bodhisattva (Bồ tát): Phân tích sự chuyển biến khái niệm từ Thượng Tọa Bộ (Nikāya, Jātaka) sang Đại thừa (Mahāyāna). Bồ tát là chúng sinh giác ngộ thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ "tự giác" (trí tuệ) và "giác tha" (từ bi), chia thành hai cấp bậc: Bồ tát phát tâm và Đại Bồ tát (đã chứng đắc qua Thập địa nhưng trụ lại cõi Ta bà độ sinh).
• Khái niệm Avalokiteśvara (Quán Thế Âm): Phân tích nguồn gốc thuật ngữ ghép từ Avalokita và Īśvara, đối chiếu 5 danh hiệu Hán dịch theo nghiên cứu của Chun Fang Yu (Quan Âm, Quang Thế Âm, Quan Thế Âm, Quán Thế Tự Tại, Quán Tự Tại) và 3 thời kỳ phiên dịch (Cổ dịch, Cựu dịch, Tân dịch) theo phân loại của Nguyễn Gia Quốc. Luận giải bản chất chữ "Quán" (trí tuệ soi chiếu thực tướng vô ngại) và "Thế Âm" (lắng nghe âm thanh đau khổ của thế gian).
• Lý thuyết tín ngưỡng: Vận dụng các định nghĩa của Nguyễn Thế Long (1998) và Nguyễn Đăng Duy (2001) để phân biệt giữa tôn giáo và tín ngưỡng dân gian, lý giải cơ chế tích hợp giữa tín ngưỡng thờ Mẫu bản địa với hạnh nguyện từ bi của Bồ tát Quán Thế Âm.
• Kinh điển và thư tịch dẫn chứng: Kinh Pháp Hoa (phẩm Quán Thế Âm Bồ tát Phổ Môn), Kinh Bi Hoa, Kinh Quán Thế Âm Bồ tát Đắc Đại Thế Chí Bồ tát thọ kí, Kinh Hoa Nghiêm, Đại Đường Tây Vực Ký của Pháp sư Huyền Trang, Ma ha chỉ quán, và các văn bản Mật giáo.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Quan sát tham dự và điền dã thực địa: Khảo sát trực tiếp cảnh quan kiến trúc, đo đạc thông số các hạng mục xây dựng, lập sơ đồ mặt bằng và ghi nhận vị trí bài trí tranh tượng tại tổ đình.
• Phỏng vấn sâu: Thu thập thông tin từ chư Tăng nội tự, các nghệ nhân điêu khắc trực tiếp thi công (như kiến trúc sư Trần Bá Biện, điêu khắc gia Thụy Lam, điêu khắc gia Lý Dũng), cùng các cư sĩ, Phật tử sinh hoạt tại chùa.
• Phân tích, tổng hợp và so sánh đối chiếu tư liệu: Khảo cứu các công trình nghiên cứu trong nước (Nguyễn Lang, Trang Thanh Hiền, Thích Chơn Thiện...) và quốc tế (Nandana Chutiwongs, Louis Frédéric, Robert E. Fisher, Roy C. Craven...), kết hợp các tư liệu lịch sử, dân tộc học và khảo cổ học.

Nguồn dữ liệu của đề tài gồm dữ liệu sơ cấp thu thập qua điền dã, phỏng vấn, khảo sát thực tế tại chùa và dữ liệu thứ cấp từ kinh điển Hán - Việt, tạp chí nghiên cứu chuyên ngành (Khảo cổ học, Nghiên cứu Văn hóa Nghệ thuật, Dân tộc học), kỷ yếu Phật giáo và dòng kệ truyền thừa của tự viện.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về Bồ tát Quán Thế Âm

Chương này tập trung giải quyết hệ thống khái niệm, nguồn gốc lịch sử, trú xứ và các dạng thức thể hiện của Bồ tát Quán Thế Âm:

• Nguồn gốc và thời điểm xuất hiện: Dẫn giải hai truyền thuyết lớn về tiền thân Bồ tát: truyền thuyết Thái tử Bất Huyền (con vua Vô Tránh Niệm trong Kinh Bi Hoa) và truyền thuyết hóa sanh từ hoa sen làm đồng tử Bảo Ý cùng Bảo Thượng trong Kinh Quán Thế Âm Bồ tát Đắc Đại Thế Chí Bồ tát thọ kí. Khảo sát các quan điểm học thuật về thời điểm xuất hiện (từ thế kỷ III TCN đến thế kỷ V SCN), tác giả đồng thuận với mốc lịch sử thế kỷ II SCN dưới triều đại vua Kanishka (vương triều Kusana), căn cứ trên các chứng tích điêu khắc Gandhara, Mathura và bức tranh Tam Thánh tại Taxila viết bằng ngữ hệ Kharosthi. Tín ngưỡng này sau đó phát triển mạnh và phổ biến rộng rãi từ thế kỷ V SCN.
• Trú xứ: Đối chiếu các quan niệm về trú xứ của Bồ tát Quán Thế Âm: trú xứ Ta bà tại núi Bổ-đà-lạc (Potalaka) ở bờ biển Nam Ấn Độ theo Kinh Hoa Nghiêm và Đại Đường Tây Vực Ký; trú xứ Tây Phương Cực Lạc trong vai trò thị giả của Phật A Di Đà; và các không gian thiêng bản địa hóa như núi Phổ Đà (Chiết Giang, Trung Quốc) hay động Hương Tích (Hà Tây, Việt Nam).
• Chuyển biến hình tướng và tiếu tượng học: Làm rõ quá trình chuyển biến từ nam tướng tại quê hương Ấn Độ và Đông Nam Á (Elura ghi nhận 110 tôn tượng vào thế kỷ V) sang dạng thức lưỡng tính thời Tống và định hình hoàn toàn nữ tướng thời Minh tại vùng văn hóa Hán. Tại Việt Nam, hình tượng Bồ tát gắn liền với tính nữ và chế độ mẫu hệ, song dấu vết nam tướng vẫn lưu lại trong bộ tượng Tây Phương Tam Thánh. Phân tích sự khác biệt giữa 33 ứng thân (thị hiện cứu độ theo Kinh Pháp Hoa) và các hóa thân Mật giáo (Thiên Thủ Thiên Nhãn, Thập Nhất Diện, Chuẩn Đề, Như Ý Luân...).
• Con đường truyền bá tín ngưỡng: Tín ngưỡng lan tỏa từ Ấn Độ theo Con đường Tơ lụa trên bộ và tuyến đường mậu dịch hàng hải sang Trung Á, Đông Á và Đông Nam Á nhờ sự đồng hành của giới thương nhân và Tăng sĩ; quá trình dung hợp với Hindu giáo (Brahma, Shiva), Đạo giáo (Quán Âm Nương Nương), tín ngưỡng Thần - Vua Đông Nam Á (Angkor Thom) và tín ngưỡng thờ Mẫu tại Việt Nam.

Chương 2: Đặc điểm tổ đình Quán Thế Âm ở Phường 5, Quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2 trình bày chi tiết lịch sử thành lập, cơ cấu truyền thừa và quy hoạch không gian kiến trúc của tổ đình:

• Lịch sử hình thành: Xuất phát từ sự kiện năm 1920 thời Thế chiến thứ nhất, khi Thượng sĩ Thủy quân Dương Phong Quang và Thiếu úy Gilbert thoát nạn đắm cano trên biển nhờ cầu nguyện Bồ tát Quán Thế Âm. Trở về Sài Gòn, ông cùng binh lính hải quân lập chùa tại Phú Nhuận, thành lập Hội lính thủy (Hội Matalot), dân gian đọc trại thành chùa Manh Lô, Mạch Lô rồi chùa Bạch Lô (do Bồ tát và lính thủy đều đội mũ trắng). Sau khi ông Quang mất, chùa hoang phế, được hai cư sĩ Lý Văn Lang và Trần Văn Dé vận động trùng tu. Năm 1958-1959, Hòa thượng Thích Quảng Đức tiếp quản và chính thức tu bổ; năm 1962, Hòa thượng gọi đệ tử là Thầy Thích Thông Bửu vào phụ tá. Sau sự kiện Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu năm 1963, Hòa thượng Thích Thông Bửu kế vị trụ trì cho đến khi viên tịch năm 2007.
• Truyền thừa: Tổ đình Quán Thế Âm thuộc dòng Lâm Tế Chúc Thánh, kế thừa bài kệ truyền pháp của Thiền sư Minh Hải - Pháp Bảo (bắt đầu bằng câu "Minh thiệt pháp toàn chương...").
• Kiến trúc và các hạng mục sinh hoạt:
  • Cổng tam quan: Chiều ngang 10,00m, cao 6,30m, gồm 3 lối đi. Trụ cổng ốp đá mi, gắn biển chữ Hán "Quán Thế Âm Tự", mái lợp ngói âm dương viền men xanh lục, trên mái đặt 2 tượng lân gốm Lái Thiêu (thập niên 1960).
  • Chánh điện: Trùng tu từ năm 1993, kiến trúc dạng tháp bát giác 7 tầng cao 28m, lợp ngói vảy rồng. Đỉnh tháp đặt mô hình hoa ưu đàm 40 cánh màu hồng phấn và biểu tượng hai bàn tay kết ấn Bát diệp Liên Hoa. Nội điện tôn trí tượng Bổn Sư Thích Ca bằng đồng nặng 4 tấn, cao 2,80m (do điêu khắc gia Thụy Lam tạo mẫu, nghệ nhân Nguyễn Văn Kim đúc vào thời khắc giao thừa chuyển giao thế kỷ XX - XXI), cùng các phù điêu và tượng Văn Thù, Phổ Hiền, Quán Thế Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, Địa Tạng. Phía trước có 2 cặp liễn đối chữ thư pháp tiếng Việt do Hòa thượng Thích Thông Bửu sáng tác.
  • Hậu tổ: Diện tích 9,80m x 4,70m, tôn trí tượng Tổ Bồ Đề Đạt Ma, di ảnh và bài vị Hòa thượng Thích Quảng Đức, bàn thờ chư Tăng tử đạo, chư vị tiền bối tôn túc (HT. Thích Thiện Hoa, HT. Thích Thiện Hòa) và hơn 500 bài vị chư hương linh.
  • An Lạc Sơn: Hòn giả sơn xây dựng năm 1972, trùng tu năm 1991 bằng 3.000 bao xi măng (hoàn toàn không dùng cát). Lưng chừng núi tôn trí tượng Quán Âm Thập Nhất Diện bằng đá hoa cương hồng cao 3,60m, nặng 5 tấn (do điêu khắc gia Lý Dũng thực hiện). Bên trong có phòng tưởng niệm Bồ tát Thích Quảng Đức.
  • Phòng Khánh Tiết: Nơi bảo lưu bức chân dung Hòa thượng Thích Quảng Đức (khổ 2,00m x 1,00m) do họa sĩ Trọng Nội vẽ bằng máu của Tăng Ni, Phật tử sau Pháp nạn năm 1963.

Chương 3: Đặc điểm Bồ tát Quán Thế Âm ở tổ đình Quán Thế Âm (Phường 5, Quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh)

Chương 3 đi sâu khảo sát hệ thống tranh tượng và sinh hoạt tín ngưỡng:

• Phân loại và tiếu tượng học: Khảo sát các nhóm tượng Quán Thế Âm tại tổ đình bao gồm: tượng Quán Thế Âm đứng trên đài sen lộ thiên, tượng Quán Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, tượng Quán Âm Thập Nhất Diện (theo Mật tông), tượng Quán Âm cưỡi sư tử hống trong bộ tứ Bồ tát, tượng Bạch Y Quán Âm trong thạch động và phù điêu Quán Âm Nam Hải.
• Phương pháp hành trì và quan niệm tu tập: Phân tích đường lối tu học kết hợp giữa Thiền - Tịnh - Mật tại tổ đình, trọng tâm là Đạo tràng Diệu Pháp Liên Hoa (thành lập từ thập niên 1980 với 6 liên chúng) và việc trì tụng thần chú Đà La Ni. Khảo cứu quan niệm của chư Tăng về hạnh nguyện vô úy, từ bi và tinh thần nhập thế phụng sự xã hội.
• Thực hành tín ngưỡng trong cộng đồng: Khảo sát tâm thức tiếp nhận của giới cư sĩ, Phật tử đến lễ bái cầu an, giải trừ tai ách, cùng tập tục lập bàn thờ Quán Thế Âm tại tư gia của các gia đình người Việt trên địa bàn Quận Phú Nhuận.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận tổng hợp các dữ liệu lịch sử, kiến trúc và tiếu tượng học tại Tổ đình Quán Thế Âm thông qua các số liệu và hiện vật khảo sát thực tế:

Hạng mục / Hiện vật	Đặc điểm kích thước, vật liệu và tạo tác	Nhân vật / Thời điểm liên quan
Cổng tam quan	Rộng 10,00m; cao 6,30m; ngói âm dương viền men xanh; trang trí lân gốm Lái Thiêu	Hoàn thiện thập niên 1960
Tháp Chánh điện	Tháp bát giác 7 tầng, cao 28,00m; đỉnh tháp có hoa ưu đàm 40 cánh và ấn Bát diệp Liên Hoa	Trùng tu từ năm 1993 (KTS. Nguyễn Mạnh Bảo, KTS. Trần Bá Biện)
Tượng Bổn Sư Thích Ca	Đồng đúc nguyên khối; trọng lượng 4 tấn, chiều cao 2,80m	ĐKG. Thụy Lam tạo mẫu, nghệ nhân Nguyễn Văn Kim đúc (năm 2000-2001)
Hòn giả sơn An Lạc Sơn	Cao hơn 2m; xây dựng bằng 3.000 bao xi măng (không dùng cát)	Xây dựng 1972, trùng tu năm 1991 (HT. Thích Thông Bửu)
Tượng Quán Âm Thập Nhất Diện	Đá hoa cương hồng; chiều cao 3,60m, trọng lượng 5 tấn	ĐKG. Lý Dũng thực hiện trong 1 năm (1991)
Tranh chân dung Bồ tát Quảng Đức	Khổ tranh 2,00m x 1,00m; chất liệu máu của Tăng Ni và Phật tử	Họa sĩ Trọng Nội thực hiện (sau biến cố năm 1963)
Bàn thờ Chư hương linh (Hậu tổ)	Lưu giữ và phụng thờ hơn 500 bài vị hương linh	Giai đoạn HT. Thích Thông Bửu trụ trì (đến 2007)

Tác giả đề xuất các giải pháp và kiến nghị:

1. Bảo tồn di vật lịch sử: Kiến nghị khẩn cấp các biện pháp kỹ thuật bảo quản bức tranh chân dung Hòa thượng Thích Quảng Đức vẽ bằng máu (năm 1963) đang có hiện tượng hư hỏng, bong tróc bề mặt tại phòng Khánh Tiết.
2. Quản lý văn hóa và tôn giáo: Cung cấp cơ sở thực tiễn giúp chính quyền địa phương hoàn thiện chính sách quản lý, đảm bảo tự do tín ngưỡng, đồng thời tuyên truyền, hướng dẫn quần chúng thực hành niềm tin tôn giáo chánh tín, hạn chế các biểu hiện mê tín dị đoan.
3. Đóng góp học thuật: Công trình là một trong những khảo luận chuyên biệt đầu tiên về Bồ tát Quán Thế Âm tại một ngôi chùa cụ thể ở Thành phố Hồ Chí Minh, bổ khuyết khoảng trống nghiên cứu về tiếu tượng học và tín ngưỡng Quán Thế Âm tại đô thị Nam Bộ so với các công trình trước đây ở miền Bắc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế do tác giả tự nhận định:

• Không gian khảo sát giới hạn trong phạm vi hẹp tại một cơ sở thờ tự đơn lẻ (Tổ đình Quán Thế Âm, Quận Phú Nhuận), chưa mở rộng khảo sát đối chứng trên diện rộng với toàn bộ hệ thống tự viện tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Tại thời điểm nghiên cứu (năm 2007), tổ đình đang trong quá trình thi công hoàn thiện ngôi chánh điện mới và chưa kiện toàn ban lãnh đạo sau khi Hòa thượng Thích Thông Bửu viên tịch, khiến một số dữ liệu về mặt bằng sinh hoạt tương lai chưa đi vào trạng thái cố định.
• Hướng nghiên cứu tiếp nối cần mở rộng điều tra xã hội học và khảo sát tiếu tượng học so sánh trên toàn địa bàn các quận, huyện của Thành phố Hồ Chí Minh và vùng phụ cận Nam Bộ.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu thuộc các ngành Văn hóa học, Tôn giáo học, Đông Nam Á học, Lịch sử nghệ thuật và Xã hội học tôn giáo.
• Những người thực hiện đề tài về nghệ thuật điêu khắc tượng thờ Phật giáo, lịch sử phong trào Phật giáo miền Nam giai đoạn 1963, hoặc nghiên cứu biến đổi tín ngưỡng dân gian đô thị.
• Phần đáng tham khảo nhất là Chương 2 và Chương 3 với hệ thống tư liệu điền dã chi tiết về kích thước kiến trúc, thông số tượng thờ, các giai thoại lịch sử khởi lập chùa từ thời Thế chiến thứ nhất và di vật lịch sử liên quan đến Hòa thượng Thích Quảng Đức.

Câu hỏi thường gặp

1. Tổ đình Quán Thế Âm tại Phú Nhuận được khởi lập trong hoàn cảnh nào và tại sao có tên gọi dân gian là "chùa Bạch Lô"?
Chùa được khởi công xây dựng từ năm 1920 bởi Thượng sĩ Thủy quân Dương Phong Quang cùng các binh lính hải quân Pháp sau khi sống sót qua vụ đắm cano tuần tiễu trong Thế chiến thứ nhất nhờ niệm danh hiệu Quán Thế Âm. Khi hồi hương về Sài Gòn, nhóm thành lập Hội lính thủy (Hội Matalot), người dân địa phương đọc trại thành chùa Manh Lô, Mạch Lô, rồi gọi là chùa Bạch Lô vì tượng đức Quán Thế Âm và lính thủy đều đội mũ trắng.

2. Công trình tháp Chánh điện mới của Tổ đình Quán Thế Âm có những thông số kiến trúc và biểu tượng trang trí nào đặc thù?
Tháp Chánh điện được trùng tu từ năm 1993, thiết kế hình bát giác 7 tầng, cao 28m, mái lợp ngói vảy rồng. Tầng cao nhất đặt mô hình hoa ưu đàm 40 cánh màu hồng phấn, đỉnh tháp mang biểu tượng hai bàn tay kết ấn Bát diệp Liên Hoa. Nội điện tôn trí tượng đức Bổn Sư Thích Ca bằng đồng nặng 4 tấn, cao 2,80m do điêu khắc gia Thụy Lam và nghệ nhân Nguyễn Văn Kim thực hiện vào thời điểm giao thừa năm 2000-2001.

3. Hiện vật lịch sử quý hiếm nào liên quan đến Pháp nạn 1963 đang được bảo lưu tại Tổ đình Quán Thế Âm?
Đó là bức tranh chân dung Hòa thượng Thích Quảng Đức (khổ 2,00m x 1,00m) do họa sĩ Trọng Nội vẽ bằng chính máu của Tăng Ni và Phật tử sau sự kiện tự thiêu năm 1963, hiện được lưu giữ tại phòng Khánh Tiết của tổ đình.

4. Dòng kệ truyền thừa và pháp phái của Tổ đình Quán Thế Âm là gì?
Tổ đình Quán Thế Âm truyền thừa theo tông phái Lâm Tế Chúc Thánh, sử dụng bài kệ truyền pháp của Thiền sư Minh Hải - Pháp Bảo (bắt đầu bằng các câu: "Minh thiệt pháp toàn chương. Chơn như thị đồng. Chúc thánh thọ thiên cửu. Kỳ quốc tộ địa trường...").

5. Tôn tượng Quán Âm Thập Nhất Diện trên hòn An Lạc Sơn có quy cách kỹ thuật ra sao?
Tượng được tạc từ đá hoa cương màu hồng theo dạng thức Mật tông, có chiều cao 3,60m và trọng lượng 5 tấn, do điêu khắc gia Lý Dũng cùng nhóm thợ chế tác trong thời gian một năm (1991), đặt tại lưng chừng hòn giả sơn An Lạc Sơn (công trình được tạo dựng từ 3.000 bao xi măng nguyên chất không pha cát).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Minh Hạnh là công trình nghiên cứu hệ thống về lịch sử, tiếu tượng học và tín ngưỡng Bồ tát Quán Thế Âm tại Tổ đình Quán Thế Âm (Quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh). Thông qua phương pháp điền dã thực địa kết hợp khảo cứu kinh điển và thư tịch liên ngành, tác giả đã làm rõ tiến trình bản địa hóa hình tượng Bồ tát và phản ánh sinh động đời sống tâm linh của cư dân đô thị Nam Bộ. Công trình cung cấp nguồn tư liệu hiện vật xác thực, ghi nhận giá trị di sản gắn với Bồ tát Thích Quảng Đức và đóng góp cơ sở khoa học cho công tác quản lý văn hóa tôn giáo tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VÈ BỒ TÁT QUÁN THÉ ÂM 1.1 Khái niệm về Bồ tát Quán Thế Âm Bồ tát Quán Thế Âm là một tên gọi khá quen thuộc với chúng ta. Tuy nhiên, một khái niệm đầy đủ và khoa học về vị Bồ tát này vẫn còn là một vấn đề đang tranh luận sôi nổi trong giới nghiên cứu Phật học. Với phạm vi là một khoá luận tốt nghiệp và khả năng còn hạn chế của mình, chúng tôi mặc dù không bỏ qua sự tranh luận thú vị đó nhưng cũng không có tham vọng khai thác quá sâu mà chỉ phân tích và lựa chọn cho đề tài một sự giải thích phù hợp nhất, v ề mặt từ nguyên, thuật ngữ này được hình thành từ 2 gổc từ: Bồ tát (Bodhisattvà) và Quán Thế Âm (Avalokitésvara). Ở mỗi thuật ngữ nhỏ đó lại bao hàm nhiều vấn đề cần khai thác khác nữa.

Do vậy, để có một sự giải thích thấu đáo, chúng ta lần lượt tìm hiểu từng khái niệm một.1 Bồ tát (Bodhỉsattvà) Theo tiếng Sanskrit, thuật ngữ Bồ tát là Bodhisattvà. Trong đó, Bodhi có nghĩa là giác, giác ngộ. Còn sattvà là một hữu tình hay một chúng sinh. Ghép hai từ này lại, người ta có hai quan niệm khác nhau.

Một, Bồ tát là một chúng sinh đang cầu sự giác ngộ và hai là một chúng sinh đã giác ngộ và nhất SVTIĨ: Nguyễn Thị Minh Hạnh 11 MSSV: 50300104 Tìm hiểu về Bằ tảt Quản Thế Âm ở tể đính Quán Thế Ẩm GVHĐ: TS, Thành Phần định sẽ thành Phật. Hán ngữ vừa dịch âm vừa dịch nghĩa là Bồ đề tát đoả, sau gọi tắt là Bồ tát. Việt Nam chúng ta gọi theo cách gọi của người Trung Hoa. Tiến sĩ Walpola Rahula, một nhà Phật học nổi tiếng Tích Lan, trong một bài thuyết giảng tại Malaysia năm 1955 cho rằng từ ngữ Đại thừa (Mahàyàna) và Tiểu thừa (Hìnayàna) chỉ tìm thấy sớm nhất ả kinh Pháp Hoa mà không tìm thấy ở bất kì tài liệu nào trước đó, kể cả các biên niên ký.

Kinh Pháp Hoa xuất hiện sớm nhất vào thế kỉ I trước công nguyên (TCN). Cũng theo ông khái niệm Bồ tát, lý tưởng Bồ tát cũng xuất hiện kể từ đó.1 Hoà thượng Thích Chơn Thiện trong nhiều công trình nghiên cứu của mình thì cho rằng danh từ Bồ tát (Bodhisattvà), các hạnh Bồ tát, Lục độ ba-la- mật (hay con đường tu tập của các vị Bồ tát) đã được đề cập đến trong Nikàya của Thượng Toạ Bộ (Theravada), được kết tập từ thế kỉ III TCN dưới triều Asoka đại đế, đặc biệt là các câu chuyện tiền thân đức Phật (Jàtaka) thuộc Tiểu Bộ Kinh (Khuddaka Nikàya). Chúng tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm này vì quả thật không chỉ với nhà nghiên cứu này mà rất nhiều các công trình khoa học của các học giả khác đều có những quan điểm tương tự. Nalinaksha Dutt, tác giả quyển sách nổi tiếng “Đại thừa và sự liên hệ với Tiểu thừa ” đã khẳng định, trước khi Đại thừa xuất hiện với những giải thích mới mẻ về những lời Phật dạy, đưa đến một ý nghĩa mới về Sùnyatà (Chơn không) thì đã có một Bồ tát thừa thuộc Tiểu thừa và thừa này có thể được gọi là bán Đại thừa hay Đại thừa sơ khai [9; 54].

Vào thời kì bộ phái (xuất hiện mầm mống từ Đại hội kết tập lần thứ nhất và phát triển rầm rộ khoảng 100 năm sau đó), cộng đồng Phật giáo phân ra thành hai nhóm chính: giáo hội chính thống xưa hay Thanh Văn thừa và giáo hội cải cách sau này hay giáo phái Đại thừa. Trong đó, giáo phái của những người chính thống gồm có: Nhất thiết hữu bộ, Tuyết Sơn bộ,. Các giáo phái này quan niệm về Bồ tát khá đơn giản. Họ cho rằng, Bồ tát trước hết 1 www.com SVTH: Nguyễn Thị Minh Hạnh 12 MSSV: 50300104 Tìm hiểu về Bồ tát Quán Thế Âm ở tổ đình Quản Thể Ảm GVHĐ: TS.

Thành Phần cũng chỉ là những con người rất bình thường. Họ vẫn có thể gánh lấy hậu quả của nghiệp mà mình tạo dựng, thậm chí điều này cũng đúng với một A-la- hán. Họ hoàn toàn không công nhận quyền năng siêu nhiên của một vị Bồ tát. Và trường hợp của ngài Mục Kiền Liên là một ví dụ điển hình.

Giáo phái của những người cải cách lấy Đại chúng bộ làm đại diện. Bộ phái này được xem là lớn nhất, đông đảo tín đồ nhất thời bấy giờ và chính họ cũng được xem là tiền thân của Phật giáo Đại thừa. Gọi là cải cách vì họ đưa ra những cách tân đối với táng già, thêm hay bớt giới luật cho phù hợp với hoàn cảnh xã hội mới, thay đổi cách sắp xếp và cách luận giải các đoạn văn của kinh luật,. Theo Đại chúng bộ thì Bồ tát là siêu nhiên, không qua các giai đoạn bào thai như mọi sinh vật khác.

Bồ tát đi vào bụng mẹ dưới hình thức voi trắng và ra khỏi bụng mẹ ở bên hông hữu. Họ không bao giờ có sự tham dục (kama), ác tâm (vyapada) và sự xâm hại (vihimsa). Vì muốn cứu giúp chúng sanh, họ chủ động giáng thế bằng bất cứ hoá thân nào họ chọn. Tất cả những quan điểm này dẫn đến việc thần thánh hoá đức Phật và các vị Bồ tát sau này [1; 114].

Cùng với Đại chúng bộ, Chế Đa Sơn bộ cũng có cùng tư tưởng về Bồ tát. Đây chính là những bộ phái đầu tiên thần thánh hoá đức Phệt và Bồ tát để sau cùng dẫn đến sự thần thánh hoá hoàn toàn trong Phật giáo Đại thừa và nhờ đó mà có sự phổ biến tôn giáo này trong đại chúng, đạo Phật mở ra nhiều hướng đi mới và trở nên hấp dẫn với nhiều người. Trong bài thuyết giảng về “A-la-hán, Phật và Bồ tát” tại New York, V.Bodhi cũng đưa ra những quan điểm đồng tình. Theo ông, thời kì bộ phái là một mốc son quan trọng trong việc hình thành Bồ tát đạo hay lí tưởng Bồ tát.

Chính vào lúc này, những vấn đề xoay quanh cuộc đời Đức Phật được thêm thắt và đem ra bàn luận rất sôi nổi. Khuynh hướng xem Ngài là một vị Bồ tát qua nhiều đời tu tập theo các hạnh Ba-la-mật được chấp nhận hơn cả, chấp nhận ở cả hai tông phái Nguyên thủy và Đại thừa. Trong thời kì này, SVTH: Nguyễn Thị Minh Hạnh 13 MSSV: 50300104 Tim hiểu về Bồ tát Quản Thế Âm ở tề đình Quán Thế Ảm GVHĐ: TS. Thành Phần chúng tôi nhận thấy sự xuất hiện càng đông những người Phật tử có chiều hướng đi tìm sự đạt ngộ tâm linh như chính đức Phật đã thực hành với hai kim chỉ nam hướng dẫn là tạng kinh Nguyên thủy A-hàm và các tập truyện tiền thân đức Phật (nói về quá trinh tu tập các hạnh Ba-la-mật của đức Phật trong các đời quá khứ).

Họ vẫn là thành viên của các bộ phái riêng rẽ và hoàn toàn chưa có ý thức rằng chính mình đang kết hợp lại thành một nhóm để thành lập một tông phái mới. Họ không nghĩ rằng mình là những người Phật tử Đại thừa mà chỉ là một cộng đồng đi theo lí tưởng Bồ tát thừa. Danh xưng “Đại thừa” đã xuất hiện không lâu sau đó với ý nghĩa là “một cỗ xe lớn” hay “một con đường vĩ đại” đưa đến sự giác ngộ toàn vẹn. Đen khi Đại thừa chính thức ra đời thì lí tưởng Bồ tát mới thực sự hoàn chỉnh.

Và trong đề tài này, chúng tôi cũng tỉm hiểu khái niệm Bồ tát theo quan điểm của Phật giáo Đại thừa vì một lí do đơn giản, ngôi chùa mà chúng ta đang khảo sát cũng đang tu tập theo đường lối của dòng Phật giáo này. Theo quan điểm Đại thừa, Bồ tát là một khái niệm rộng; từ những vị mới bắt đầu đến những vị đã nhiều đời sống theo hạnh Bồ tát đều có những hướng đi hết sức rõ ràng. Đó là những nỗ lực để giải thoát chính mình và dùng cuộc đời mình để giải thoát cho nhiều người khác. Như vậy, chung quy một vị Bồ tát có hai việc làm chính: Một là tự mình giác ngộ (tự giác), đây là công việc của trí tuệ Hai là giúp chúng sinh giác ngộ như mình (giác tha), đây là công việc của từ bi.

Công việc này, theo hạnh nguyện của các vị Bồ tát phải được thực hỉện liên tục từ đời này sang đời khác, cho đến khi thành Phật mới thôi. Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng với quan điểm này thì rõ ràng Bồ tát là người phải sống hòa hợp được hai cái mâu thuẫn: một mặt nỗ lực giải thoát sinh tử và mặt khác là không lìa bỏ sinh tử. Bồ tát hay chư Phật cũng thế, hiểu một cách đúng nghĩa phải là những người đi trên những đạt SVTH: Nguyễn Thị Minh Hạnh 14 MSSV; 50300104 Tim hiểu về Bồ tát Quản Thể Âm ở tể (ũnh Quần Thế Ầm GVHĐ: TS. Thành Phần sóng sinh tử, sống trong sinh tử nhưng không bị sinh tử lôi kéo vả đắm chìm trong đó, cũng như hoa sen kia mọc trên bùn lầy vậy.

Trong quá trình hình thành và phát triển, Bồ tát được thể hiện dưới hai hình thức: Bồ tát và Đại Bồ tát. Những người mới bắt đầu phát bồ đề tâm, khởi sự trên bước đường tu tập mà chưa có sự chứng đắc, giác ngộ hoàn toàn; tức chưa bước lên hàng Thập địa2 vẫn được gọi là Bồ tát - Bồ tát phát tâm. Với ý nghĩa này thì số lượng Bồ tát trong Đại thừa là vô lượng, vô biên. Còn những vị hoàn thành sự nghiệp tu chứng, tức đã giác ngộ và bước lên hàng Thập địa, nhưng không nhập niết bàn mà phát nguyện ở lại cõi ta bà để cứu độ chúng sinh thì được gọi là Đại Bồ tát, Bồ tát trú địa hay Thánh Bồ tát.

Bậc Đại Bồ tát tùy theo hạnh nguyện của mình mà có những danh xưng khác nhau, ví dụ như Bồ tát Địa Tạng, Bồ tát Quản Thế Âm, Bồ tát Vãn Thù, Bồ tát Phổ Hiền,. Chỉ những vị Bồ tát đã hoàn thành sự nghiệp tu chứng mới xứng đáng là đối tượng để chúng ta tôn thờ. Mỗi một vị tu tập theo hạnh nguyện Bồ tát thường phát nguyện “trên cầu Phật đạo, dưới giáo hoá chúng sinh”. Với lí tưởng mới mẻ như thế, khái niệm về Bồ tát là một bước đột phá, tạo nên một luồng gió mới, mở đường cho tư tưởng Phật giáo thấm sâu vào đời sống xã hội Ấn Độ và lan toả ra khắp các vùng xung quanh thời bấy giờ.2 Quán Thế Âm Một trong những khó khăn lớn nhất khi chúng tôi bắt tay nghiên cứu đề tài này là thuật ngữ Avalokitésvara mà người Trung Quốc dịch là Kuan Shih Yin, Kuan Yin và theo đó Việt dịch là Quán Thế Âm, Quán Âm,.

Khó khăn 2 Thập địa gồm có: I.