Chương 1: Văn hóa đọc với học sinh Trường Tiểu học Ban Mai Chương 2: Thực trạng văn hóa đọc và phát triển văn hóa đọc của học sinh Trường Tiểu học Ban Mai Chương 3: Những giải pháp nhằm phát triển văn hóa đọc cho học sinh Trường Tiểu học Ban Mai. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: VĂN HÓA ĐỌC VỚI HỌC SINH TRƢỜNG TIỂU HỌC BAN MAI 1.1 Những vấn đề lý luận chung về văn hóa đọc.1 Khái niệm văn hóa, văn hóa đọc và phát triển văn hóa đọc. Văn hóa đọc là một bộ phận của văn hóa, vì thế trƣớc khi tìm hiểu về nội hàm khái niệm văn hóa đọc, cần xác định rõ khái niệm văn hóa là gì? Khái niệm văn hóa. Thuật ngữ “Văn hóa” (Tiếng Anh Culture, tiếng Đức là kultur), về từ nguyên có nguồn gốc từ Latinh: Cilere, colo, cultus, mang hàm nghĩa trồng trọt, vun trồng, nuôi dƣỡng, gìn giữ, tạo dựng.
Sau này, khái niệm “văn hóa” đƣợc hiểu theo nghĩa khai trí, có học vấn, có giáo dục của con ngƣời. Trong tiếng Việt, khái niệm “Văn hóa” đƣợc dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ hoc thức (trình độ văn hóa), lối sống. Khái niệm “Văn hóa” đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp, đƣợc dùng để chỉ trình độ phát triển của một giai đoạn lịch sử nhất định (Văn hóa Đông Sơn). Theo nghĩa rộng, khái niệm “Văn hóa” bao gồm cả những giá trị vật chất và tinh thần do con ngƣời tạo nên.
Theo Wikipedia định nghĩa “Văn hóa bao gồm tất cả những sản phẩm của con ngƣời, và nhƣ vậy, văn hóa bao gồm cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của xã hội nhƣ ngôn ngữ, tƣ tƣởng, giá trị và các khía cạnh vật chất nhƣ nhà cửa, quần áo, các phƣơng tiện. Cả hai khía cạnh cần thiết để làm ra sản phẩm và đó là một phần của văn hóa” Theo đĩnh nghĩa phổ biến của UNESCO năm 2002, khái niệm “Văn hóa” đƣợc đƣa ra nhƣ sau: Văn hóa nên đƣợc đề cập đến nhƣ tập hợp của các đặc trƣng về tâm hồn, vật chất, tri thức và cảm xúc của một xã hội hay một nhóm ngƣời trong xã hội và nó chứa đựng ngoài văn hóa và nghệ thuật, cả cách sống, phƣơng thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Với các định nghĩa trên, có thể đúc kết các đặc trƣng cơ bản của khái niệm “Văn hóa” theo các nội dung sau: Văn hóa là sản phẩm của con ngƣời, chỉ có con ngƣời mới có văn hóa. Văn hóa bao gồm tổng phức hợp của nhiều thành tố đƣợc tích tụ, tiếp nối, phát triển trong các cộng đồng ngƣời tạo thành chuẩn mực “ứng xử” cho các cá nhân trong xã hội và quan điểm lối ứng xử riêng của cộng đồng xã hội đó.
Con ngƣời với hoạt động của mình sáng tạo ra văn hóa và đồng thời tạo ra vẻ đẹp văn hóa cho chính bản thân mình Đề cao vai trò của con ngƣời với văn hóa cũng nhƣ khả năng làm sang trọng, làm đẹp con ngƣời của văn hóa, thông qua lối ứng xử chuẩn mực trong mỗi cộng đồng, xã hội đã làm nên giá trị đích thực của văn hóa. Trên góc độ này, “Văn hóa đọc” trên tƣ cách là một trong những yếu tố cấu thành của đời sống xã hội và con ngƣời, cũng chính là một bộ phận cấu thành của văn hóa. Khái niệm Văn hóa đọc. Có nhiều quan niệm khác nhau về “Văn hóa đọc”.
Trong bài viết của tác giả Ngô Thị Kim Nguyệt [21] cũng đã đƣa ra nhận định: “Văn hóa đọc là một khái niệm phức tạp, đƣợc nhìn nhận dƣới nhiều góc độ khác nhau. Xét trên bình diện phát triển văn minh nhân loại, văn hóa đọc gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của chữ viết. Xét trên bình diện cá nhân, văn hóa đọc biểu hiện trình độ phát triển tinh thần của con ngƣời cụ thể trong điều kiện xã hội nhất định [21] Trong công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hữu Viêm [34] ông đƣa ra khái niệm về văn hóa đọc nhƣ sau: “Văn hóa đọc là một khái niệm có 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hai nghĩa, nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, của cộng đồng xã hội và của các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nƣớc.
Nhƣ vậy, văn hóa đọc ở nghĩa rộng là sự hợp thành của ba yếu tố, hay chính xác hơn là ba lớp nhƣ ba vòng tròn giao nhau. Còn ở nghĩa hẹp, đó là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân. Ứng xử, giá trị và chuẩn mực này cũng gồm ba thành phần: thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc. Ba thành phần này cũng là ba lớp, ba vòng tròn không đồng tâm, ba vòng tròn giao nhau”.
Hay trong bài viết của tác giả Hoàng Thị Phƣợng [24] khẳng định: “Văn hóa đọc” là cách đọc tích cực, nhằm mục tiêu khai thác, sử dụng có hiệu quả những thông tin, tri thức chứa đựng trong sách và trong các loại tài liệu khác, bao gồm cả tài liệu in và tài liệu điện tử. Văn hóa đọc bao hàm toàn bộ những kiến thức, kỹ năng, thói quen cần cho ngƣời đọc, để đạt tới mục tiêu đọc. Bên cạnh đó, cũng có rất nhiều cách hiểu khác nhau về văn hóa đọc đƣợc phản ánh trong nhiều bài viết khác nhau: [14, 45]. Trong công trình nghiên cứu “Cán bộ thƣ viện thiếu nhi trong tiến trình hội nhập quốc tế” của tác giả Trần Thị Minh Nguyệt đã khái quát về văn hóa đọc trong hai khuynh hƣớng chính: Khuynh hƣớng thứ nhất coi văn hóa đọc đồng nghĩa với nhu cầu đọc (đọc gì?), đây là quan niệm tƣơng đối phổ biến ở nƣớc ta hiện nay.
Khuynh hƣớng thứ hai coi văn hóa đọc không chỉ là đọc gì mà còn là đọc nhƣ thế nào, lĩnh hội và cảm thụ nội dung sách ở mức độ nào, đồng thời bao hàm cả thái độ ứng xử với sách báo của ngƣời đọc. Trên quan điểm luận văn, tác giả đồng tình với bài viết theo khuynh hƣớng thứ hai, đó là văn hóa đọc không chỉ là đọc gì mà còn là đọc nhƣ thế nào, lĩnh hội và cảm thụ nội dung sách ở mức độ nào và cả thái độ, cách ứng xử với sách báo của ngƣời đọc, đây là khuynh hƣớng tƣơng đối đầy đủ phản ánh văn hóa đọc hiện nay. Trong bài viết “Sự thay đổi thói quen đọc sách và vấn đề bồi dƣỡng văn 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hóa đọc” [45] thì cho rằng: “Văn hóa đọc là một loại hình hoạt động văn hóa, bởi lẽ đọc sách là tiêu thụ, quảng bá những giá trị văn hóa và các giá trị từ sách báo mà ngƣời đọc tiếp nhận, đã đƣợc thực thao và làm nền tảng để tiếp tục sáng tạo nên những giá trị mới. Vì vậy, có thể xem văn hóa đọc là một chỉ số văn hóa của một cộng đồng, một xã hội….văn hóa đọc là đọc sách có văn hóa, hay xây dựng một xã hội đọc sách…đọc đến một mức độ, trình độ nhất định nào đó thì mới đƣợc coi là văn hóa đọc”[45].
Đây là một khái niệm văn hóa đọc thiên về ứng xử của ngƣời đọc trong việc tiếp cận với tài liệu. Ngày nay, với sự bùng nổ công nghệ thông tin, con ngƣời ngày càng tiếp xúc với các phƣơng tiện truyền thông hiện đại, nhiều ý kiến lo ngại rằng văn hóa nghe nhìn sẽ ngày càng lấn lƣớt văn hóa đọc. Thậm chí nhiều ngƣời đổ lỗi cho sự phát triển của công nghệ đã khiến cho văn hóa đọc ngày càng bị lãng quên. Tuy nhiên xu hƣớng thế giới cho thấy, việc ra đời sách điện tử không hề làm mất đi văn hóa đọc mà thậm chí còn còn làm cho số ngƣời đọc sách tăng lên bởi sự tiện dụng.
Ngƣời đọc hôm nay có thể ngồi tại nhà hay tại công sở, chỉ cần vào mạng internet là có thể tìm đọc những cuốn sách mình mong muốn, không cần phải tới thƣ viện. Nói nhƣ vậy không có nghĩa là sách đang đánh mất dần vị trí của nó trong đời sống xã hội. Nói một cách công bằng, sách vẫn có những ƣu thế tuyệt vời của nó. Bởi ngoài đặc tính vật chất, giá trị văn hóa, sách còn có những đặc tính tinh thần to lớn.
Nếu những họa tiết, trang trí ở bìa ngoài mỗi cuốn sách thu hút tâm trí và sự tò mò của mọi ngƣời bao nhiêu thì cái cốt lõi nội dung tƣ tƣởng và những kiến thức mà cuốn sách đang chứa đựng bên trong mới đích thực là nguồn nam châm mạnh mẽ thu hút tâm trí của ngƣời đọc bấy nhiêu. Từ những ý kiến nêu trên về nội hàm “Văn hóa đọc”, trong giới hạn luận văn này, tác giả cho rằng: Văn hóa đọc chính là sự thể hiện nhu cầu, 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hứng thú, thói quen đọc và kỹ năng tìm kiếm và lựa chọn tài liệu (gọi chung là khả năng định hƣớng đọc); kỹ năng lĩnh hội các giá trị nội dung của tài liệu và vận dụng những tri thức đã đọc và thực tế của ngƣời sử dụng và thái độ, thái độ, cách ứng xử của bạn đọc đối với tài liệu. Khái niệm phát triển Phát triển theo Từ điển tiếng Việt là “biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp”. Trong phép biện chứng duy vật, khái niệm phát triển dùng để chỉ quá trình vận động theo chiều hƣớng đi lên của sự vật: từ trình độ thấp lên trình độ cao hơn.
Ví dụ, quá trình biến đổi của các giống loài từ bậc thấp lên bậc cao; quá trình thay thế lẫn nhau của các hình thức thức tổ chức xã hội loài ngƣời: từ hình thức tổ chức xã hội thị tộc, bộ lạc còn sơ khai thời nguyên thuỷ lên các hình thức tổ chức xã hội cao hơn là hình thức tổ chức bộ tộc, dân tộc.; quá trình thay thế lẫn nhau của các thế hệ kỹ thuật theo hƣớng ngày càng hoàn thiện hơn. Khái niệm phát triển văn hóa đọc. Hiện nay, chƣa có một tổ chức hay nhà nghiên cứu nào đƣa ra một cách cụ thể khái niệm về phát triển văn hóa đọc, tuy nhiên cũng có một số ý kiến nhận định về phát triển văn hóa đọc. Có ý kiến cho rằng phát triển văn hóa đọc là sự vận động từ thấp đến cao, từ chƣa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn năng lực định hƣớng, tiếp nhận và giải mã và vận dụng thông tin, tri thức trong tài liệu vào thực tiễn của chủ thể vào việc đọc.