CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CO SỞ LÝ LUẬN VE HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DUNG TIEN MAT TẠI CÁC CƠ SỞ Y TE 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chủ đề nghiên cứu về đề tài TTKDTM luôn thu hút sự quan tâm của các nhà quản lý, tổ chức và cả các nhà nghiên cứu tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, tác giả sẽ tham khảo một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về TTKDTM tiêu biêu như: 1. Nghiên cứu trong nước Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu và tự do hóa tài chính, sự bùng nô của các nền tảng ứng dụng công nghệ số hiện đại, cùng các chính sách ưu tiên phát triển bền vững của Chính phủ đã tạo đà phát triển mạnh mẽ cho việc số hóa hệ thống thanh toán của các ngân hàng đặc biệt là các loại hình dịch vụ TTKDTM.
Phương thức thanh toán tiện lợi này đang dan trở nên phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới, do vậy các nghiên cứu về phát triển địch vụ TTKDTM luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các chuyên gia nghiên cứu tài chính và công nghệ. Có thé kê đến một số nghiên cứu trong nước gan đây về van đề này như sau: Trịnh Thanh Huyền (2012) đã thực hiện một nghiên cứu nhăm mục đích đánh giá toàn điện về hệ thống TTKDTM qua Ngân hàng thương mại ở Việt Nam, từ thực trạng, mức độ sử dụng đến các điều kiện phát triển của loại hình dich vụ này. Tác giả đã thống kê các hình thức TTKDTM qua ngân hàng thương mại phô biến ở Việt Nam gồm séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thẻ thanh toán, internet banking, mobile banking, ví điện tử, paypal v. Tác giả đã phân tích các nhân tố cấu thành hệ thống thanh toán và các vấn đề rủi ro, quản lý rủi ro, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong TTKDTM cũng như thiết kế một hệ các tiêu chí cụ thể đánh giá sự phát triển của hoạt động TTKDTM cả về định tính và định lượng.
Từ kết quả nghiên cứu tác giả đã đề xuất các giải pháp phát triển dịch vụ TTKDTM qua ngân hàng thương mại ở Việt Nam trong giai đoạn từ 2015-2020 như hoàn thiện khuân khổ pháp lý và cơ chế giám sát trong TTKDTM; hiện đại hóa công nghệ và các hệ thống thanh toán; nâng cao năng lực quản trị và phòng ngừa rủi ro trong TTKDTM; tăng cường khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ TTKDTM; tổ chức phối hợp, liên kết trong thanh toán giữa các ngân hàng thương mại. Đặng Công Hoàn (2015) nghiên cứu về phát triển dịch vụ TTKDTM phục vụ nhóm khu vực dân cư ở Việt Nam thông qua các ứng dụng thanh toán hiện đại. Tác giả đã xây dựng bộ chỉ số đo lường mức độ phát triển dịch vụ TTKDTM cho khu vực dân cư và dựa trên kết quả phân tích thực trạng, điều tra khảo sát đề xuất các biện pháp tăng cường vai trò quản lý của nhà nước đối với hoạt động TTKDTM trong thời gian toi. Nghiên cứu “Phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt ở việt Nam hiện nay” của Lưu Phước Ven (2018) đã đánh giá thực trạng hoạt động TTKDTM giai đoạn 10 năm kê từ khi thị trường Việt Nam phát hành thẻ ngân hàng lần đầu tiên vào năm 1996.
Theo phân tích thống kê của tác giả, mặc dù số lượng thẻ phát hành và số lượng người dùng thẻ tăng hàng năm nhưng 90% các giao dịch bằng thẻ đơn thuần chỉ là rút tiền tại máy ATM. Tính đến năm 2016 doanh số TMĐT B2C chiếm khoảng 2,8% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Tác giả đã chỉ ra một số nguyên nhân của những tồn tại khiến hoạt động TTKDTM trong giai đoạn này chậm phát phát triển như hạ tầng cơ sở và trang thiết bị kỹ thuật phục vụ cho hoạt động thanh toán còn kém hiệu quả; thông tin tuyên truyền về các hình thức TTKDTM chưa được quan tâm, chú trọng: chi phí phát hành thẻ cao; giá trị giao dịch thanh toán thẻ qua POS chưa nhiều; hành lang pháp lý trong lĩnh vực thanh toán điện tử vẫn chưa được hoàn thiện. Tác giả cũng đề xuất các giải pháp đồng bộ khắc phục các tồn tại nêu trên và gia tăng tốc độ phát triển TTKDTM trong giai đoạn tiếp theo Nghiên cứu của Nguyễn Thị Kim Nhung (2018) “Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt các dịch vụ công qua ngân hàng thương mại” phân tích các mục tiêu của chiến lược phát triển các sản phâm, dịch vụ ngân hàng hiện đại trong đó đây mạnh phát triển TTKDTM tới tat cả các đối tượng khách hàng, các tang lớp dân cư, ở mọi không gian địa lý, gắn liền với tối ưu hóa mạng lưới ATM và POS; mở rộng thanh toán qua Internet, qua các thiết bị đi động, sử dụng mã QR v.v kèm theo đó là đảm bảo an toàn, tiện lợi, nhanh chóng cho khách hàng.
Tác giả cũng phân tích hành lang pháp lý cho TTKDTM trong các đơn vị cung ứng dịch vụ công và kết quả triển khai TTKDTM đối với các đơn vị này. Dé khắc phục những tồn tại và thúc đây thanh toán qua ngân hàng đối với dịch vụ công tác giả đã đề xuất một số giải pháp như hoàn thiện cơ chế chính sách; nâng cấp hạ tầng kỹ thuật trong cung ứng các sản pham, dich vụ thanh toán đối với dich vụ công; tăng cường công tác thông tin tuyên truyén, giáo duc tài chính. Nghiên cứu về TTKDTM, xu hướng tất yếu của thị trường tài chính và tiền tệ ở Việt Nam của tác giả Nguyễn Minh Hạnh (2019) đã phân tích tác động của TTKDTM đến hành vi thanh toán của người dân đặc biệt là những người sinh sống ở các thành phó lớn. Theo tác giả, chính sự tham gia ngày càng nhiều của các ngân hàng trong và ngoài nước cũng như các công ty tài chính vào thị trường tiền tệ, các chiến dịch cạnh tranh gay gắt giữa các công ty nhằm chiếm giữ thị phan trên thị trường thẻ tín dụng Việt Nam đã tác động tích cực đến thói quen thanh toán của người dân.
Số lượng người dân sử dụng dịch vụ TTKDTM qua các ứng dụng thiết bị di động và Internet cho các giao dịch tài chính trong năm 2019 tăng thêm 25% so với năm 2018. Tác giả cho rằng tốc độ gia tăng của dịch vụ TTKDTM càng nhanh thì Việt Nam sẽ càng nhanh thu hẹp khoảng cách với các nước khác trong khu vực và tăng thêm sự minh bạch cho nền kinh tế đất nước. “Thực Trạng và giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam” của Trần Thị Thanh Hương (2020) đã nêu ra mục tiêu phát triển TTKDTM ở Việt Nam do chính phủ đề ra trong “Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2016-2020” tuy nhiên đến thời điểm hiện tại, nước ta vẫn bị đánh giá là một trong những nước có tỷ lệ thanh toán KDTM thấp trong khu vực. Tác giả cũng nên một vài giải pháp nhằm thúc đây phát triển TTKDTM.
Nghiên cứu của Mai Thanh Bình và Lê Hoàng Oanh (2021) “Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt đối với dịch vụ công” phân tích sự quan trong của TTKDTM trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trở thành mục tiêu hướng đến của nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam. Đặc biệt hơn khi đại dịch COVID đang bùng phát và làn rộng khiến việc TTKDTM là cần thiết, góp phần giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh. Các cơ chế chính sách về TTKDTM và tình hình phát triển hoạt động TTKDTM nói chung và đối với dịch vụ công nói riêng. Nghiên cứu nước ngoài Bên cạnh những công trình nghiên cứu trong nước, các nghiên cứu gần đây về dịch vụ TTKDTM nước ngoài trong thời gian gần đây cũng có một số nghiên cứu thành công có thé ké đến một số công trình nghiên cứu như: Hock-Han và TeeHway-Boon Ong (2016) về tác động của TTKDTM đổi với nền kinh tế tại năm quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU) là Áo, Bi, Pháp, Đức và Bồ Đào Nha trong giai đoạn 2000-2012.
Các phương thức TTKDTM được các tác giả phân tích, đánh giá trong nghiên cứu bao gồm séc, điện chuyên tiền (telegraphic transfer), thanh toán thẻ và tiền điện tử bằng mô hình vector tự hồi quy (Panel Vector Error Correction Model) và mô hình kiểm định đồng kết hợp (Pedroni residual cointergration). Kết quả cho thấy trong thời gian ngắn nền kinh tế các nước không bị ảnh hưởng nhiều khi chuyên từ thanh toán séc sang thanh toán điện chuyên tiền hay từ thanh toán điện chuyên tiền sang thanh toán thẻ. Tuy nhiên, về lâu dài TTKDTM có ảnh hưởng đáng ké đến nền kinh tế của năm nước trong phạm vi nghiên cứu. Nghiên cứu tác động của TTKDTM đến hành vi mua hàng của người dân Australia, Jashim Khan và Margaret Craig-Lees (2014) nhận thấy khi người mua sử dụng thẻ tin dụng dé thanh toán thì số lượng, giá trị và chủng loại sản phẩm họ mua cũng tăng lên.
Điều này có thể do những chính sách ưu tiên dành cho thẻ tín dụng hoặc cho các hình thức TTKDTM của nhà cung cấp. Các tác giả cho rằng tiền mặt đã không còn nhiều ảnh hưởng đến hành vi thanh toán của người tiêu dùng, thay vào đó họ lựa chọn TTKDTM trong các giao dịch mua bán bởi những tiện ích mà phương thức thanh toán này mang lại. Từ việc tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài về phát triển dịch vụ TTKDTM với nhiều phạm vi, đối tượng và các hướng nghiên cứu khác nhau đã đưa đến cái nhìn khái quát về TTKDTM nói chung. Tuy nhiên, các đề tài hầu như chưa tập trung phân tích sâu các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động dịch vụ TTKDTM cũng như vai trò của ngân hàng thương mại trong việc nâng cao hoạt động dịch vụ của dịch vụ TTKDTM.
Đồng thời, tính đến thời điểm hiện tại chưa có công trình nghiên cứu nào về hoạt động TTKDTM tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương. Đây cũng là khoảng trồng dé tác giả tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các giải pháp cụ thé nhằm phát triển hoạt động dịch vụ TTKDTM tại Bệnh viện trong thời gian tới. Cơ sở lý luận về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại các cơ sở y té 1. Tổng quan về thanh toán không dùng tiền mặt tại các cơ sở y tế 1.
Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt tại các cơ sở y tế TTKDTM mặt ra đời từ rất lâu nhưng nó chi phát triển và hoàn thiện trong nền kinh tế thị trường.