phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp. Luan van 4 Chƣơng 2. Thực trạng phát triển nông nghiệp trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột.
Giải pháp phát triển nông nghiệp trên địa thành phố Buôn Ma Thuột. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Phát triển nông nghiệp là một quá trình lâu dài, có nhiều lý thuyết về phát triển nông nghiệp. Lý thuyết về mô hình 3 giai đoạn phát triển nông nghiệp của Torado, 1990 cho rằng: sự phát triển nông nghiệp trãi qua 3 giai đoạn, tuần tự từ thấp đến cao là quá trình chuyển đổi từ độc canh tới đa dạng hóa rồi chuyên môn hóa. Lý thuyết về mô hình hàm sản xuất tăng trƣởng nông nghiệp theo các giai đoạn phát triển Sung Sang Park, 1992 cho rằng: quá trình phát triển nông nghiệp qua 3 giai đoạn: sơ khai, đang phát triển và phát triển.
Mỗi giai đoạn phát triển, sản lƣợng nông nghiệp phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau. Giai đoạn sơ khai: sự phát triển nông nghiệp chỉ dựa vào khai thác yếu tố từ tự nhiên nhƣ đất đai, thời tiết khí hậu và lao động (chủ yếu theo chiều rộng). Giai đoạn đang phát triển: sự phát triển nông nghiệp dựa vào ngoài các yếu tố ban đầu còn dựa vào các yếu tố đầu vào đƣợc sản xuất từ công nghiệp (phân bón, thuốc hóa học). Giai đoạn phát triển: nhờ sử dụng các yếu tố sản xuất từ công nghiệp đặc biệt máy móc và kỹ thuật hiện đại mà năng suất nông nghiệp tăng lên (giáo trình Kinh tế phát triển của P.
Bùi Quang Bình) 1, tr. Quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc ta về vấn đề phát triển nông nghiệp Việt Nam. Chính vì tầm quan trọng của nông nghiệp, nông dân, nông thôn với nền Luan van 5 kinh tế Việt Nam mà Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa X đã ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 05/8/2008 “về nông nghiệp, nông dân, nông thôn” nhằm phát triển nông nghiệp theo hƣớng hiện đại, xây dựng nông thôn mới và xây dựng lực lƣợng nông dân có trí thức. Cƣơng lĩnh xây dựng đất nƣớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), đã định hƣớng phát triển nông nghiệp đất nƣớc với nhiệm vụ trung tâm là: phát triển nông, lâm, ngƣ nghiệp ngày càng đạt trình độ công nghệ cao, chất lƣợng cao gắn với công nghiệp chế biến và xây dựng nông thôn mới.
Ngoài những Nghị quyết, Cƣơng lĩnh Đảng và Nhà nƣớc ta về vấn đề phát triển nông nghiệp Việt Nam nêu ở trên, có rất nhiều công trình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp, một số công trình nghiên cứu tiêu biểu sau: Nghiên cứu về tổ chức sản xuất nông nghiệp của Vũ Trọng Khải, (2008) 2 Tích tụ ruộng đất – trang trại và nông dân; Đặng Kim Sơn, (2008) 3 Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam: Hôm nay và mai sau. Những nghiên cứu này cho thấy chủ trƣơng đúng đắn trong phát triển trang trại, hộ kinh tế; tuy nhiên về tổ chức sản xuất và tiêu thụ nông sản cho thấy tình trạng manh mún về đất đai và năng lực thấp về sản xuất nông nghiệp hiện nay tại Việt Nam, cần phải tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hƣớng nâng cao hiệu quả canh tác, phát triển kinh tế trang trại, nông hộ lớn theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Bài viết của GS.TS Nguyễn Trần Trọng (2012) 4 về “Phát triển nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020” đề cập đến phƣơng pháp tiếp cận phát triển nông nghiệp trong giai đoạn phát triển hiện nay ở Việt Nam dƣới góc độ thị trƣờng; góc độ công nghiệp; góc độ môi sinh và những định hƣớng chủ yếu để phát triển nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 gồm: Tiếp Luan van 6 tục đẩy mạnh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, tăng năng suất ruộng đất, đồng thời chú ý tới tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất trên một đơn vị nông sản. Hoàn thiện cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hƣớng phát triển toàn diện trên cơ sở chuyên môn hóa, tập trung hóa từng ngành, từng vùng sản xuất.
Phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản, xây dựng các vùng nguyên liệu vững chắc, nâng cao chất lƣợng sản phẩm chế biến. Xây dựng các loại hình kinh tế nông nghiệp phù hợp trong nông nghiệp. Thực hiện một số chính sách thúc đẩy phát triển nông nghiệp. Nghiên cứu về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn có các nghiên cứu nhƣ Đặng Kim Sơn (2008) 5 , Kinh nghiệm quốc tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hóa; Hoàng Ngọc Hòa (2008) 6 , Nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nước ta.
Các nghiên cứu nhấn mạnh đến vai trò của khoa học công nghệ và việc đƣa các tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất và tiêu thụ nông sản trong sản xuất nông nghiệp. Bài viết “Bốn hướng đột phá chính sách nông nghiệp, nông thôn và nông dân trong giai đoạn hiện nay” của PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ và TS. Hoàng Xuân Nghĩa – Viện nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội 7. Tác giả đã phân tích, kết luận chính sách đổi mới trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn không còn phù hợp với gian đoạn mới và đề xuất hƣớng đột phá chính sách nông nghiệp, nông thôn, nông dân ở nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay đó là: (1) Đột phá trong khâu quy hoạch, quản lý việc sử dụng, tích tụ đất đai nông nghiệp; (2) Đột phá trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nông thôn; (3) Đột phá về thị trƣờng và năng lực cạnh tranh của hàng hóa nông sản; hoàn thiện các thể chế lƣu thông, nhất là đôi với lƣu thông lúa gạo; (4) Hỗ trợ có hiệu quả cho nông dân.
Luan van 7 PGS.TS Bùi Quang Bình (2013) 8 , trong tác phẩm “Dân số và phát triển kinh tế Miền Trung – Tây Nguyên”, NXB Thông tin và Truyền thông, đã nêu ra một số giải pháp đẩy nhanh phát triển nông nghiệp và nông thôn nhƣ: Đẩy mạnh phát triển nền nông nghiệp hàng hóa; nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp; đƣa nhanh và áp dụng rộng tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất nông nghiệp; phát triển mạnh công nghiệp chế biến nông sản; đẩy nhanh hơn cơ giới hóa ở nông thôn; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội nông thôn; xây dựng hợp lý cơ cấu sản xuất nông nghiệp; phát triển mạnh dịch vụ ở nông thôn. Đối với vùng Tây Nguyên, Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quyết định số 936/QĐ-TTg ngày 18/7/2012 về “ Phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nguyên đến năm 2020” 9 , đã định hƣớng phát triển nông nghiệp là: Chuyển đổi toàn diện cơ cấu nông nghiệp để đến năm 2020 vùng Tây Nguyên cơ bản có nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, tập trung, có sức cạnh tranh cao, hiệu quả và bền vững gắn với công nghiệp chế biến; đồng thời ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học vào sản xuất nông lâm nghiệp nhằm nâng cao năng suất, chất lƣợng sản phẩm; ổn định diện tích cây cà phê, tiếp tục nghiên cứu phát triển một số cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao, các loại rau, hoa, cây ăn quả có thế mạnh về điều kiện tự nhiên (đất đai, khí hậu, hệ sinh thái,.); khuyến khích chuyển diện tích lúa năng suất thấp, nƣớc tƣới không ổn định sang các loại cây trồng cạn có hiệu quả cao hơn. Chú trọng phát triển chăn nuôi, trong đó tập trung chăn nuôi đại gia súc (bò thịt, bò sữa, trâu, dê. Phát huy có hiệu quả tiềm năng mặt nƣớc, nhất là mặt nƣớc các hồ chứa lớn (hồ thủy điện, thủy lợi,.) để phát triển thủy sản.
Đối với tỉnh Đắk Lắk, Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk lần thứ XV, nhiệm kỳ 2010 – 2015 đã định hƣớng phát triển sản xuất Luan van 8 nông nghiệp của tỉnh theo hƣớng chất lƣợng cao, bền vững, quy mô lớn theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hƣớng nâng tỷ trọng chăn nuôi, thuỷ sản, dịch vụ. Rà soát, bổ sung quy hoạch, quản lý và phát triển vùng chuyên canh. Giải quyết tốt các vấn đề về nông nghiệp - nông dân - nông thôn và tổ chức tốt việc liên kết giữa nhà nông - nhà doanh nghiệp - nhà khoa học- nhà nƣớc; xây dựng nông thôn mới.
Phát triển lâm nghiệp theo hƣớng bền vững. Đối với thành phố Buôn Ma Thuột, Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố Buôn Ma Thuột, nhiệm kỳ 2010 – 2015 đã định hƣớng phát triển nông nghiệp thành phố theo hƣớng sản xuất hàng hóa với kỹ thuật, năng suất cao, sản phẩm sạch gắn với mục tiêu phát triển đô thị sinh thái, môi trƣờng bền vững. Đầu tƣ nâng cấp hệ thống mạng lƣới các công trình thuỷ lợi theo quy hoạch; từng bƣớc xây dựng hoàn thiện kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội khu vực nông thôn. Tiếp tục hỗ trợ vốn cho việc triển khai các mô hình khuyến nông trình diễn có kết quả tốt; xây dựng, phát triển vùng chuyên canh rau an toàn, tạo lợi thế cạnh tranh cho các sản phẩm nông nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế.
Luan van 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1. KHÁI QUÁT VỀ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm về nông nghiệp Nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất vật chất quan trọng của nền kinh tế, là ngành duy nhất sản xuất đƣợc lƣơng thực, thực phẩm. Nông nghiệp nếu hiểu theo nghĩa hẹp chỉ có ngành trồng trọt, ngành chăn nuôi và ngành dịch vụ trong nông nghiệp.
Còn nông nghiệp hiểu theo nghĩa rộng nó còn bao gồm cả ngành lâm nghiệp và ngành thủy sản nữa. Khái niệm về phát triển nông nghiệp Phát triển nông nghiệp là quá trình tăng tiến theo hƣớng hoàn thiện về mọi mặt, trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về qui mô sản lƣợng (tăng trƣởng), sự tiến bộ về cơ cấu nông nghiệp và sự nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của sản xuất nông nghiệp. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp Sản xuất nông nghiệp đƣợc tiến hành trên địa bàn rộng lớn, phức tạp, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên nên mang tính khu vực rõ rệt. Trong nông nghiệp, ruộng đất là tƣ liệu sản xuất chủ yếu không thể thay thế đƣợc.
Đối tƣợng của sản xuất nông nghiệp là cơ thể sống - cây trồng và vật nuôi.