Phát Triển Nông Nghiệp Tỉnh Đắk Lắk: Thực Trạng và Giải Pháp

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích phát triển nông nghiệp trên địa bàn tỉnh đăk lăk, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Hoàng Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Xuân Tiến
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Phát Triển Nông Nghiệp Tỉnh Đắk Lắk: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Bố cục của đề tài
• 0.6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
• 1.1. KHÁI QUÁT VỀ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp
• 1.1.3. Ý nghĩa của phát triển nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân
• 1.2. NỘI DUNG CỦA PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
• 1.3. NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
• 1.3.1. Nhân tố điều kiện tự nhiên
• 1.3.2. Nhân tố điều kiện xã hội
• 1.3.3. Nhân tố thuộc về điều kiện kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH ĐẮK LẮK THỜI GIAN QUA
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm xã hội
• 2.1.3. Đặc điểm kinh tế
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.2.1. Số lượng cơ sở sản xuất nông nghiệp thời gian qua
• 2.2.2. Thực trạng SXNN tỉnh Đắk Lắk
• 2.2.3. Quy mô các nguồn lực trong nông nghiệp
• 2.2.4. Tình hình liên kết sản xuất trong nông nghiệp
• 2.2.5. Tình hình thâm canh trong nông nghiệp của tỉnh Đắk Lắk
• 2.2.6. Kết quả sản xuất nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk những năm qua
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 2.3.1. Thành công và hạn chế
• 2.3.2. Nguyên nhân của các hạn chế
• 2.4. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH ĐẮK LẮK THỜI GIAN TỚI
• 2.4.1. CĂN CỨ ĐỂ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 2.4.1.1. Các yếu tố môi trường
• 2.4.1.2. Đường lối, chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh
• 2.4.1.3. Các quan điểm có tính định hướng khi xây dựng giải pháp
• 2.4.2. GIẢI PHÁP CỤ THỂ
• 2.4.2.1. Phát triển các cơ sở sản xuất
• 2.4.2.2. Chuyển dịch cơ cấu SXNN
• 2.4.2.3. Tăng cường các nguồn lực trong nông nghiệp
• 2.4.2.4. Lựa chọn mô hình liên kết
• 2.4.2.5. Tăng cường thâm canh trong nông nghiệp
• 2.4.2.6. Gia tăng kết quả sản xuất
• 2.4.2.7. Các giải pháp khác
• 2.4.2.8. Hoàn thiện một số chính sách có liên quan
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH ĐẮK LẮK THỜI GIAN TỚI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Nông Nghiệp Tỉnh Đắk Lắk

Nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế địa phương. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, tỉnh có tiềm năng lớn để phát triển các sản phẩm nông nghiệp đa dạng. Tuy nhiên, thực trạng phát triển nông nghiệp vẫn còn nhiều thách thức. Việc hiểu rõ về tình hình hiện tại sẽ giúp định hướng cho các giải pháp phát triển trong tương lai.

1.1. Đặc Điểm Tự Nhiên Ảnh Hưởng Đến Nông Nghiệp

Tỉnh Đắk Lắk có khí hậu nhiệt đới gió mùa, đất đai màu mỡ, rất phù hợp cho việc trồng trọt. Tuy nhiên, sự biến đổi khí hậu đang gây ra nhiều khó khăn cho nông dân trong việc sản xuất.

1.2. Vai Trò Của Nông Nghiệp Trong Kinh Tế Địa Phương

Nông nghiệp không chỉ cung cấp lương thực mà còn tạo ra việc làm cho hàng triệu người dân. Sự phát triển của ngành này có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo.

II. Thực Trạng Phát Triển Nông Nghiệp Tỉnh Đắk Lắk Hiện Nay

Thực trạng phát triển nông nghiệp tại Đắk Lắk cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù có nhiều cơ sở sản xuất nông nghiệp, nhưng quy mô và chất lượng sản phẩm vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường.

2.1. Số Lượng Cơ Sở Sản Xuất Nông Nghiệp

Trong những năm qua, số lượng cơ sở sản xuất nông nghiệp tại Đắk Lắk đã tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, nhiều cơ sở vẫn hoạt động với quy mô nhỏ lẻ, chưa có sự liên kết chặt chẽ.

2.2. Tình Hình Thâm Canh Trong Nông Nghiệp

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc thâm canh, nhưng năng suất cây trồng và vật nuôi vẫn chưa đạt yêu cầu. Việc áp dụng công nghệ mới còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.

III. Vấn Đề và Thách Thức Trong Phát Triển Nông Nghiệp

Nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, thiếu nguồn lực đầu tư và chính sách hỗ trợ chưa hiệu quả. Những vấn đề này cần được giải quyết để thúc đẩy sự phát triển bền vững.

3.1. Biến Đổi Khí Hậu Ảnh Hưởng Đến Sản Xuất

Biến đổi khí hậu đang gây ra nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Nông dân cần có các biện pháp ứng phó hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại.

3.2. Thiếu Hỗ Trợ Từ Chính Sách

Chính sách hỗ trợ nông nghiệp hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích đầu tư và phát triển. Cần có những cải cách để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nông dân.

IV. Giải Pháp Phát Triển Nông Nghiệp Tỉnh Đắk Lắk

Để phát triển nông nghiệp bền vững, tỉnh Đắk Lắk cần áp dụng các giải pháp đồng bộ. Những giải pháp này bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng, tăng cường đào tạo cho nông dân và khuyến khích ứng dụng công nghệ mới.

4.1. Cải Thiện Cơ Sở Hạ Tầng Nông Nghiệp

Cần đầu tư vào hệ thống giao thông, thủy lợi và các cơ sở chế biến nông sản để nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu thụ.

4.2. Đào Tạo và Tăng Cường Nguồn Nhân Lực

Đào tạo nông dân về kỹ thuật canh tác hiện đại và quản lý sản xuất sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong phát triển nông nghiệp tại Đắk Lắk đã cho thấy nhiều kết quả khả quan. Việc áp dụng công nghệ mới và mô hình sản xuất liên kết đã giúp nâng cao hiệu quả sản xuất.

5.1. Mô Hình Liên Kết Sản Xuất Hiệu Quả

Mô hình liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp đã giúp tăng cường tiêu thụ sản phẩm và giảm rủi ro cho nông dân.

5.2. Kết Quả Nâng Cao Năng Suất

Năng suất cây trồng và vật nuôi đã có sự cải thiện đáng kể nhờ vào việc áp dụng công nghệ mới và phương pháp canh tác hiện đại.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Nông Nghiệp Tỉnh Đắk Lắk

Phát triển nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk cần được chú trọng hơn nữa trong thời gian tới. Các giải pháp đồng bộ và sự hỗ trợ từ chính quyền sẽ là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của ngành này.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nông Nghiệp Trong Tương Lai

Nông nghiệp sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xã hội của tỉnh Đắk Lắk, cần có những chiến lược dài hạn để phát triển.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, chú trọng đến bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng nông thôn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế trọng yếu, đặc biệt đối với các tỉnh có điều kiện tự nhiên thuận lợi như Đắk Lắk. Với diện tích đất nông nghiệp chiếm tới 86,69% tổng diện tích tự nhiên và sản lượng cà phê bình quân hàng năm đạt khoảng 400.000 tấn, nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, nông nghiệp Đắk Lắk vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa các vấn đề lý luận về phát triển nông nghiệp, phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn vừa qua và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững trong sáu năm tới. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai lĩnh vực chính là trồng trọt và chăn nuôi trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, với dữ liệu thu thập từ giai đoạn 2009-2013. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, góp phần tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết phát triển nông nghiệp hiện đại, trong đó có lý thuyết của Torado về phát triển chuyên môn hóa sản xuất và cải tiến công cụ sản xuất, cũng như quan điểm của Lewis về chuyển dịch cơ cấu kinh tế dựa vào phát triển công nghiệp để nâng cao năng suất lao động nông nghiệp. Ngoài ra, các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: nông nghiệp hàng hóa, thâm canh nông nghiệp, liên kết kinh tế trong nông nghiệp và phát triển nguồn lực nông nghiệp. Mô hình phát triển nông nghiệp được xây dựng dựa trên sự gia tăng số lượng cơ sở sản xuất, chuyển dịch cơ cấu sản xuất hợp lý, tăng cường các yếu tố nguồn lực, phát triển liên kết kinh tế và nâng cao trình độ thâm canh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích thực chứng kết hợp phân tích chuẩn tắc để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Dữ liệu thu thập từ các nguồn chính thức như Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Lắk, Niên giám thống kê tỉnh và các báo cáo chuyên ngành giai đoạn 2009-2013. Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 600.000 lao động nông nghiệp và các cơ sở sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. Phương pháp chọn mẫu kết hợp giữa mẫu ngẫu nhiên và mẫu có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả, phân tích xu hướng và so sánh tỷ lệ phần trăm để đánh giá sự chuyển dịch cơ cấu và hiệu quả sản xuất. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến 2015, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Gia tăng số lượng cơ sở sản xuất nông nghiệp: Từ năm 2009 đến 2013, số lượng các cơ sở sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh tăng khoảng 15%, trong đó kinh tế hộ vẫn chiếm đa số nhưng các trang trại và doanh nghiệp nông nghiệp có xu hướng phát triển nhanh, góp phần nâng cao năng suất và giá trị sản phẩm.

2. Chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp hợp lý: Tỷ trọng ngành chăn nuôi tăng từ 30% lên 38% trong tổng giá trị sản xuất nông nghiệp, trong khi tỷ trọng trồng trọt giảm nhẹ, phản ánh xu hướng phát triển đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng.

3. Gia tăng các yếu tố nguồn lực: Diện tích đất trồng cây lâu năm chiếm 319.200 ha, tăng 10% so với giai đoạn trước; vốn đầu tư cho xây dựng nông nghiệp đạt khoảng 61 tỷ đồng năm 2013, tăng 20% so với năm 2009; lao động nông nghiệp chiếm 614.421 người, giảm nhẹ nhưng chất lượng lao động được cải thiện thông qua đào tạo và chuyển giao kỹ thuật.

4. Phát triển liên kết kinh tế trong nông nghiệp: Các mô hình liên kết ngang và dọc được hình thành, đặc biệt là hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp tham gia chuỗi giá trị, giúp giảm chi phí sản xuất và tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân gia tăng số lượng cơ sở sản xuất là do chính sách khuyến khích phát triển trang trại và doanh nghiệp nông nghiệp, đồng thời người dân dần chuyển đổi từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa. Chuyển dịch cơ cấu sản xuất phù hợp với xu hướng thị trường và nhu cầu tiêu dùng, tăng tỷ trọng chăn nuôi giúp nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân. Việc gia tăng các yếu tố nguồn lực như đất đai, vốn và lao động có chất lượng cao hơn là kết quả của các chương trình đầu tư và đào tạo kỹ thuật. Liên kết kinh tế trong nông nghiệp giúp tạo ra chuỗi giá trị bền vững, giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả sản xuất. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp hiện đại, nhấn mạnh vai trò của công nghệ và tổ chức sản xuất. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng cơ sở sản xuất, bảng phân tích cơ cấu giá trị sản xuất và biểu đồ tỷ lệ lao động nông nghiệp theo năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển các cơ sở sản xuất nông nghiệp quy mô lớn: Khuyến khích thành lập thêm các trang trại và doanh nghiệp nông nghiệp với quy mô tối thiểu nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Mục tiêu tăng số lượng cơ sở sản xuất quy mô lớn lên 20% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các địa phương.

2. Chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng tăng tỷ trọng chăn nuôi và cây công nghiệp: Đẩy mạnh phát triển các ngành hàng có giá trị kinh tế cao như cà phê, cao su, hồ tiêu và chăn nuôi gia súc chất lượng cao. Mục tiêu tăng tỷ trọng chăn nuôi trong giá trị sản xuất nông nghiệp lên 45% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Các doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân.

3. Gia tăng đầu tư và nâng cao chất lượng nguồn lực: Tăng vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng nông nghiệp, đào tạo nâng cao trình độ lao động và ứng dụng khoa học công nghệ mới. Mục tiêu tăng vốn đầu tư lên 30% và đào tạo 80% lao động nông nghiệp trong 4 năm. Chủ thể thực hiện: Nhà nước, các tổ chức đào tạo và doanh nghiệp.

4. Phát triển liên kết kinh tế bền vững: Xây dựng và hoàn thiện các mô hình liên kết ngang và dọc trong chuỗi giá trị nông sản, đảm bảo hợp đồng bao tiêu sản phẩm và chia sẻ lợi ích công bằng. Mục tiêu tăng số lượng hợp tác xã và doanh nghiệp liên kết lên 25% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Giúp xây dựng các chính sách phát triển nông nghiệp phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý nguồn lực.

2. Các doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển mô hình sản xuất, liên kết chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên kinh tế phát triển: Là tài liệu tham khảo quan trọng trong nghiên cứu phát triển nông nghiệp vùng Tây Nguyên và các vùng tương tự.

4. Người nông dân và cán bộ khuyến nông: Hỗ trợ nâng cao nhận thức về phát triển nông nghiệp hàng hóa, áp dụng kỹ thuật mới và tham gia liên kết kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Phát triển nông nghiệp có vai trò gì trong kinh tế Đắk Lắk?
   Phát triển nông nghiệp đóng góp lớn vào GDP tỉnh, tạo việc làm cho hơn 600.000 lao động và cung cấp sản phẩm xuất khẩu chủ lực như cà phê với sản lượng khoảng 400.000 tấn mỗi năm.

2. Những khó khăn chính trong phát triển nông nghiệp Đắk Lắk là gì?
   Bao gồm địa hình đồi núi dốc, biến đổi khí hậu gây hạn hán và lũ lụt, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ và trình độ lao động còn hạn chế.

3. Liên kết kinh tế trong nông nghiệp có lợi ích gì?
   Giúp giảm chi phí sản xuất, tăng khả năng tiếp cận thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và tạo chuỗi giá trị bền vững, từ đó tăng thu nhập cho người nông dân.

4. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Kết hợp phân tích thực chứng, khảo sát điều tra, phân tích tổng hợp và khái quát hóa với dữ liệu thu thập từ các cơ quan chính thức và khảo sát thực tế.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao năng suất lao động nông nghiệp?
   Tăng cường đào tạo kỹ thuật, ứng dụng công nghệ mới, phát triển cơ sở hạ tầng và thúc đẩy liên kết sản xuất nhằm nâng cao trình độ và hiệu quả lao động.

Kết luận

• Nông nghiệp Đắk Lắk có tiềm năng lớn với diện tích đất nông nghiệp chiếm gần 87% và sản lượng cà phê hàng năm khoảng 400.000 tấn.
• Thực trạng phát triển nông nghiệp cho thấy sự gia tăng số lượng cơ sở sản xuất, chuyển dịch cơ cấu hợp lý và nâng cao các yếu tố nguồn lực.
• Liên kết kinh tế trong nông nghiệp được phát triển, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và khả năng cạnh tranh sản phẩm.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm phát triển quy mô sản xuất, chuyển dịch cơ cấu, tăng cường nguồn lực và phát triển liên kết bền vững.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao, hỗ trợ các nhà quản lý, doanh nghiệp và người nông dân trong việc thúc đẩy phát triển nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk trong 6 năm tới.

Để tiếp tục phát triển, các bên liên quan cần phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ mới. Hành động ngay hôm nay sẽ góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và nâng cao đời sống người dân Đắk Lắk.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số lý luận cơ bản về phát triển nông nghiệp - Chương 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk thời gian qua - Chương 3: Giải pháp phát triển nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk thời gian tới. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu ngoài nước Nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng không chỉ với các nước đang phát triển mà cả với các nước phát triển. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu của các nhà kinh tế mà ngày nay chúng ta vẫn có thể vận dụng vào thực tiễn phát triển nông nghiệp Việt Nam. Phát triển nông nghiệp theo Torado (1990) là quá trình phát triển chuyên môn hóa sản xuất và thực hiện thay đổi cải tiến công cụ sản xuất.

Nghĩa là phát triển nông nghiệp phải thay đổi cả tổ chức sản xuất và kỹ thuật sản xuất. Lewis (1954) lại cho rằng muốn phát triển nông nghiệp thì phải dựa vào sự phát triển công nghiệp để thực hiện chuyển dịch CCKT qua thu hút lao động dư thừa trong nông nghiệp góp phần nâng cao NSLĐ nông nghiệp. Nghiên cứu trong nước Hoạt động nông nghiệp có từ lâu đời, nên còn được coi là lĩnh vực sản xuất truyền thống; hoạt động này không những gắn liền với các yếu tố kinh tế, xã hội, mà còn gắn với các yếu tố tự nhiênTừ khi đổi mới đến nay, Việt Nam đã hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu qua việc gia nhập vào Tổ chức Luan van 4 Thương mại Thế giới (WTO), đã có nhiều công trình nghiên cứu và những định hướng về phát triển nông nghiệp. - Trong bài viết “Một số vấn đề trong phát triển nông nghiệp và nông thôn Việt Nam hiện nay và những năm tới” của PGS.TS Bùi Bá Bổng (2004) đề ra các giải pháp để phát triển nông nghiệp nông thôn hiện nay và trong những năm đến là: Tiếp tục thực hiện chủ trương chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hướng phát huy lợi thế so sánh của mỗi vùng gắn với nhu cầu thị trường; tăng cường tiềm lực khoa học và công nghệ và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật; đầu tư phát triển nguồn nhân lực cho nông nghiệp - nông thôn; đẩy mạnh việc thực hiện Chương trình phát triển nông thôn; xây dựng và thực hiện chiến lược phát triển thị trường, hoàn thiện hệ thống tổ chức kinh doanh tiêu thụ nông lâm sản hàng hoá trong nước và xuất khẩu, chủ động hội nhập kinh tế khu vực và thế giới; tăng cường hợp tác quốc tế và hội nhập để tăng thêm nguồn lực cho phát triển của ngành trong những năm trước mắt cũng như lâu dài; hoàn thiện và đổi mới các chính sách, tiếp tục tạo động lực thúc đẩy sản xuất hàng hoá nông nghiệp phát triển.

- Nghiên cứu của PGS. Phan Thúc Huân (2007) cho ra rằng SXNN có các đặc điểm: Ruộng đất là tư liệu sản xuất chủ yếu, vừa là đối tượng lao động vừa là tư liệu lao động; đối tượng của SXNN là những cơ thể sống có nhu cầu khác nhau về môi trường, điều kiện ngoại cảnh; SXNN có tính thời vụ; SXNN trên địa bàn được phân bố trên phạm vi và không gian rộng lớn; phần lớn nông trại là những đơn vị kinh doanh nhỏ; cung và cầu có tính không co giãn; SXNN phải đương đầu với nhiều rũi ro, tài trợ cho SXNN là công việc phức tạp và nhiều rủi ro; SXNN không đòi hỏi trình độ văn hoá cao. Nguyễn Trần Trọng (2012) bài viết “Phát triển nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011-2020” đề cập đến phương pháp tiếp cận phát triển Luan van 5 nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam dưới góc độ thị trường; góc độ công nghiệp; góc độ môi sinh và những định hướng chủ yếu phát triển nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011-2020 gồm: Tiếp tục đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp hàng hoá theo hướng kinh tế thị trường, từng bước chuyển các đơn vị, ngành, vùng nông nghiệp còn căn bản tự cấp, tự túc ở các tỉnh miền núi, vùng dân tộc ít người lên sản xuất hàng hoá, xây dựng các vùng sản xuất nông sản xuất khẩu tập trung; hoàn thiện cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng phát triển toàn diện trên cơ sở chuyên môn hóa, tập trung hóa trong từng ngành, từng vùng sản xuất nông nghiệp; tiếp tục đẩy mạnh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, tăng năng suất ruộng đất, đồng thời chú ý tới tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất trên một đơn vị nông sản; xây dựng các loại hình thức kinh tế phù hợp trong nông nghiệp; phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản, xây dựng các vùng nguyên liệu vững chắc, nâng cao chất lượng sản phẩm chế biến; thực hiện một số chính sách thúc đẩy phát triển nông nghiệp; bảo vệ môi trường sinh thái trong nông nghiệp theo hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sạch. Các tác phẩm, bài viết và tác giả nêu trên đã đề cập một cách khái quát, khá toàn diện hoặc đi vào phân tích từng mặt của phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Ngoài ra, có nhiều bài viết của các tác giả khác, với nhiều cách tiếp cận khác nhau đã nêu nhiều vấn đề về lý luận và những nội dung cơ bản của phát triển nông nghiệp qua các giai đoạn, góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn của phát triển nông nghiệp tại Việt Nam nói chung và một số địa phương nói riêng. Tuy nhiên, trên góc độ tổng kết và hệ thống hóa các vấn đề về lý luận và nội dung của phát triển nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk hiện vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu hoàn chỉnh về vấn đề này. Vì vậy, tác giả đã kế thừa và chọn lọc những công trình đã nghiên cứu ở trên và các nghiên cứu khác để thực hiện đề tài này. Luan van 6 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1.

KHÁI QUÁT VỀ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1. Một số khái niệm a. Nông nghiệp Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, theo nghĩa rộng, ngành nông nghiệp gồm ba lĩnh vực là nông nghiệp (trồng trọt và chăn nuôi), lâm nghiệp và ngư nghiệp. Theo nghĩa hẹp, ngành nông nghiệp gồm hai lĩnh vực trồng trọt và chăn nuôi.

Trong quá trình phát triển, nông nghiệp đã đi từ phương thức sản xuất tự cung tự cấp, tiến đến một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa và phát triển cao để trở thành một nền nông nghiệp thương mại hóa có phạm vi không chỉ trong một quốc gia mà phát triển trên phạm vi toàn cầu. Nông nghiệp tự cung tự cấp là hình thức người nông dân hay cộng đồng nông nghiệp tự sản xuất để đáp ứng nhu cầu lương thực, thực phẩm, vải vóc, xây nhà cửa và sinh sống mà không cần đến các hoạt động mua bán trên thị trường. Đặc điểm của nó là sản xuất gia đình thống trị, quyết định sản xuất cái gì hoàn toàn phụ thuộc vào sự đáp ứng đủ nhu cầu của gia đình trong hiện tại và dự trữ đủ lương thực, thực phẩm cho đến mùa giáp hạt và nông nghiệp được xem là một sinh kế của gia đình và cộng đồng. Nông nghiệp hàng hóa là hình thức sản xuất lấy việc trao đổi hay mua bán nông sản trên thị trường làm mục tiêu để phát triển.

Nông nghiệp hàng hóa xuất hiện khi có sự phân công lao động xã hội và sản phẩm nông nghiệp không những đủ cung cấp cho người sản xuất mà còn có dư thừa để Luan van 7 trao đổi. Xét về quy mô và phạm vi, nông nghiệp hàng hóa ở mức thấp của quá trình thương mại hóa trong nông nghiệp. Nông nghiệp hàng hóa vẫn còn là một sinh kế của gia đình và có thu nhập nhờ bán được nông sản dư thừa cho thị trường. Trồng trọt là ngành sử dụng đất đai và cây trồng làm nguyên liệu chính để sản xuất ra lương thực, thực phẩm, tư liệu cho công nghiệp, đáp ứng các nhu cầu về vui chơi giải trí, tạo cảnh quan (vườn hoa, công viên.

Ngành nông học phân loại cây trồng dựa trên: - Phương pháp canh tác chia ra gồm cây trồng nông học với các nhóm cây hạt ngũ cốc, nhóm cây đậu cho hạt, nhóm cây cho sợi, nhóm cây lấy củ; nhóm cây công nghiệp; nhóm cây đồng cỏ và thức ăn gia súc hay cây trồng nghề vườn có các nhóm: nhóm rau, nhóm cây ăn trái, nhóm hoa kiểng, nhóm cây đồn điền, cây công nghiệp. - Công dụng, gồm nhóm cây lương thực, cây cho sợi, cây cho dầu và cây làm thuốc. - Yêu cầu về điều kiện khí hậu gồm cây ôn đới, cây á nhiệt đới, cây nhiệt đới. - Thời gian của chu kỳ sinh trưởng có cây hàng năm, cây lâu năm.

Chăn nuôi là một trong hai ngành sản xuất chủ yếu của nông nghiệp, với đối tượng sản xuất là các loại động vật nuôi nhằm cung cấp các sản phẩm đáp ứng nhu cầu của con người. Ngành chăn nuôi cung cấp các sản phẩm có giá trị kinh tế cao như thịt, trứng, sữa.nhằm đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng thiết yếu hàng ngày của người dân. Xu hướng tiêu dùng có tính qui luật chung là khi xã hội phát triển thì nhu cầu tiêu dùng về các sản phẩm chăn nuôi ngày càng tăng lên một cách tuyệt đối so với các sản phẩm nông nghiệp nói chung. Chăn nuôi là ngành cung cấp nhiều sản phẩm làm nguyên liệu quí giá cho các ngành công nghiệp chế biến thực phẩm và dược liệu.

Chăn nuôi là ngành Luan van 8 ngày càng có vai trò quan trọng trong việc cung cấp các sản phẩm đặc sản tươi sống và sản phẩm chế biến có giá trị cho xuất khẩu. Xã hội càng phát triển, mức tiêu dùng của người dân về các sản phẩm chăn nuôi ngày càng tăng lên cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu sản phẩm. Do vậy mức đầu tư của xã hội cho ngành chăn nuôi có xu hướng tăng nhanh và ngày càng cao ở hầu hết mọi nền nông nghiệp. Sự chuyển đổi có tính qui luật trong đầu tư phát triển SXNN là chuyển dần từ sản xuất trồng trọt sang phát triển chăn nuôi.

Trong ngành trồng trọt, các hoạt động chuyển hướng sang phát triển cây trồng làm thức ăn chăn nuôi. Phát triển nông nghiệp Thuật ngữ phát triển nông nghiệp được dùng nhiều trong đời sống kinh tế và xã hội.TS Đỗ Kim Chung cho rằng: Phát triển nông nghiệp thể hiện quá trình thay đổi của nền nông nghiệp ở giai đoạn này so với giai đoạn trước đó và thường đạt ở mức độ cao hơn cả về lượng và về chất.