phần mở đầu và kết luận, luận văn chia thành 4 chƣơng, gồm có: Chƣơng 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và những vấn đề cơ bản về phát triển nông nghiệp theo hƣớng bền vững. Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng phát triển nông nghiệp theo hƣớng bền vững ở tỉnh Điện Biên từ 2003 – 2013 Chƣơng 4: Những quan điểm, giải pháp phát triển nông nghiệp theo hƣớng bền vững ở tỉnh Điện Biên trong những năm tới. 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THEO HƢỚNG BỀN VỮNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về vấn đề phát triển nông nghiệp theo hƣớng bền vững Có rất nhiều công trình nghiên cứu về phát triển bền vững và phát triển nông nghiệp bền vững, có thể chia thành hai nhóm: nhóm những công trình liên quan đến phát triển nông nghiệp nói chung và nhóm các công trình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp bền vững.
Nhóm các công trình nghiên cứu về vấn đề phát triển nông nghiệp nói chung.TS Nguyễn Danh Sơn: “Nông nghiệp, nông thôn, nông dân Việt Nam trong quá trình phát triển đất nƣớc theo hƣớng hiện đại” –– NXB Khoa học xã hội – năm 2010 Công trình có đề cập đến một số vấn đề cụ thể trong phát triển bền vững nông nghiệp, nông thôn, nông dân, đặc biệt phân tích thực trạng “hai vấn đề nóng và chƣa có lời giải thỏa đáng trong hoạt động và quản lý phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân ở nƣớc ta”(trang 188) đó là đất đai và lao động. Công trình không bàn trực tiếp đến vấn đề phát triển nông nghiệp bền vững mà chủ yếu phân tích tổng quan về lý luận và thực tiễn về nông nghiệp, nông thôn và nông dân Việt Nam thời kỳ trƣớc và sau đổi mới; những định hƣớng giải pháp chiến lƣợc và chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân tầm nhìn đến năm 2030. Dựa trên những nghiên cứu này, tác giả luận văn đã tham khảo một số những giải pháp, định hƣớng phát triển nông nghiệp Việt Nam để phục vụ cho nội dung nghiên cứu trong đề tài của mình Hà Vinh: “Nông nghiệp Việt Nam trong bƣớc chuyển sang kinh tế thị trƣờng” –– NXB Khoa học – Hà Nội – 1997 4 Công trình cung cấp những tài liệu giá trị về cơ sở lý luận và thực tiễn về vấn đề phát triển nông nghiệp trong một số lý thuyết kinh tế; một số mô hình phát triển nông nghiệp điển hình trên thế giới. Đây là một công trình nghiên cứu có giá trị cao về mặt lý luận, tuy nhiên xét về hoàn cảnh lịch sử thì công trình không còn mang tính thời sự cao, đặc biệt chƣa bàn đến vấn đề phát triển nông nghiệp theo hƣớng bền vững.
Mặc dù không trực tiếp nghiên cứu về nông nghiệp bền vững nhƣng công trình cung cấp khung lý thuyết hàn lâm về vấn đề phát triển nông nghiệp, làm cơ sở lý luận để tác giả tiếp tục nghiên cứu khía cạnh bền vững trong phát triển nông nghiệp Việt Nam; đó cũng là cơ sở thực tiễn để tác giả tham khảo về một số mô hình phát triển nông nghiệp điển hình, chọn lọc những nhân tố phù hợp để vận dụng vào việc tìm ra giải pháp phát triển nông nghiệp ở phạm vi tỉnh Điện Biên. TS Hà Huy Thành – PGS. TS Lê Cao Đoàn: “Vấn đề môi trƣờng trong phát triển xã hội theo hƣớng bền vững ở Việt Nam” – NXB Khoa học xã hội – năm 2011 Công trình đã làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về mối quan hệ tƣơng tác giữa môi trƣờng tự nhiên và sự phát triển xã hội. Đặc biệt, công trình đã phân tích những yếu tố trong mô thức phát triển bền vững – đƣợc coi là phƣơng thức cần thiết cho việc giải quyết những mâu thuẫn, xung đột trong sự phát triển của xã hội hiện đại.
Công trình không nghiên cứu sâu về phát triển bền vững mà chủ yếu tập trung phân tích thực trạng biến đổi môi trƣờng và những tác động của nó đến phát triển xã hội và quản lý xã hội; dự báo những xu thế biến đổi môi trƣờng đến năm 2020. Công trình là một tài liệu quý giá đối với tác giả luận văn, nó chứng tỏ yêu cầu tất yếu để giải quyết các mâu thuẫn trong sự phát triển đố là con đƣờng phát triển bền vững. Công trình này nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển nông nghiệp và môi trƣờng ở phạm vi rộng, không đề cập đến những vấn đề nảy sinh trong quá trình phát triển nông nghiệp bền vững ở một địa phƣơng, chƣa chỉ ra con đƣờng, cách thức để hƣớng tới sự phát triển nông nghiệp bền vững ở phạm vi địa phƣơng. 5 Tuy nhiên, tác giả luận văn lấy đó làm cơ sở lý luận để luận giải tính tất yếu của việc phát triển một ngành nông nghiệp bền vững trên phạm vi quốc gia nói chung cũng nhƣ địa phƣơng tỉnh Điện Biên nói riêng.
TS Đỗ Tiến Sâm: “Vấn đề tam nông ở Trung Quốc thực trạng và giải pháp” – NXB từ điển Bách Khoa – 2008 Công trình phân tích những mâu thuẫn cơ bản ảnh hƣởng đến nông nghiệp Trung Quốc hiện nay nhƣ: Dân số tăng trong khi tài nguyên đất giảm, sản xuất và cung cấp không ổn định, nền sản xuất nhỏ phải đối mặt với thị trƣờng lớn xã hội hóa, sức cạnh tranh của nông sản chƣa mạnh… từ đó công trình đề xuất những giải pháp để giải quyết thực trạng đó. Thực tế đây cũng là những thách thức đối với nền nông nghiệp Việt Nam nói chung và tỉnh Điện Biên nói riêng. Bởi vậy mặc dù công trình thuộc phạm vi và không gian nghiên cứu rất khác so với nghiên cứu của luận văn, song nghiên cứu này có ý nghĩa rất lớn đối với tác giả luận văn trong việc học tập để rút ra bài học kinh nghiệm ở Việt Nam nói chung, ở tỉnh Điện Biên nói riêng trong quá trình phát triển một nền nông nghiệp bền vững. TS Phạm Văn Hiền (Chủ biên) - TS.
Trần Danh Thìn: “Hệ thống nông nghiệp Việt Nam: Lý luận và Thực tiễn” – NXB Nông nghiệp – 2009 Trong công trình này, tác giả đã có những công bố về nhiều vấn đề liên quan đến đề tài mà tác giả nghiên cứu nhƣ đƣa ra các định nghĩa nông nghiệp bền vững, triết lý của nông nghiệp bền vững là hợp tác với thiên nhiên, tuân theo những quy luật của thiên nhiên, không chống lại nó; nghiên cứu mục tiêu của nông nghiệp bền vững là xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững về mặt sinh thái, có hiệu quả về kinh tế, có khả năng thỏa mãn nhu cầu con ngƣời của thế hệ hiện tại mà không ảnh hƣởng đến môi trƣờng đất và ô nhiễm môi trƣờng sống…Đặc biệt, công trình còn nghiên cứu tính bền vững nhiều chiều của hệ thông nông nghiệp nhƣ bền vững về môi trƣờng, bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội, các nguyên tắc chung trong xây dựng hệ thống nông nghiệp bền vững… Cũng nhƣ các công trình trên, nghiên cứu này không bàn trực tiếp về vấn đề phát triển nông nghiệp bền vững ở một nhƣng những vấn đề đƣợc nghiên cứu trong công trình này là những vấn đề 6 trực tiếp liên quan đến cơ sở lý luận của đề tài luận văn, do đó công trình là một tài liệu quý báu đối với tác giả luận văn. Phùng Văn Dũng: “Phát triển nông nghiệp Việt Nam sau khi gia nhập WTO” – Luận án tiến sĩ – Trƣờng ĐH Kinh tế, Đại Học Quốc gia Hà Nội Luận án phân tích những đặc điểm của nông nghiệp Việt Nam và những cam kết, ảnh hƣởng của gia nhâp WTO đến nông nghiệp, đánh giá thực trạng của phát triển nông nghiệp Việt Nam trƣớc và sau khi gia nhập WTO, rút ra những thành tựu, yếu kém và nguyên nhân những hạn chế của nông nghiệp Việt Nam, đề xuất những giải pháp nhằm phát triển nông nghiệp toàn diện, hiệu quả và bền vững. Công trình nghiên cứu này xuất phát từ góc độ tiếp cận của khoa kinh tế chính trị và có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn đối với tác giả luận văn. Dựa trên những nghiên cứu đó để tác giả luận văn học tập, vận dụng vào phần đánh giá thực trạng, đề xuất giải pháp phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững ở tỉnh Điện Biên.
Nhóm những nghiên cứu về vấn đề phát triển nông nghiệp bền vững GS. Đƣờng Hồng Dật: “Phát triển nông nghiệp bền vững” – NXB Nông nghiệp – 2012 Công trình này là một tập hợp những kinh nghiệm và các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả trên cơ sở vận dụng và kế thừa các thành tựu khoa học của nhiều tác giả trong và ngoài nƣớc. Sách mở ra hƣớng mới trong nhận thức và hoạt động sản xuất nông nghiệp, nhằm đƣa nông nghiệp bƣớc vào nền kinh tế tri thức, làm cho nông nghiệp thực sự trở thành hoạt động sản xuất cơ bản của loài ngƣời, đảm bảo cho con ngƣời phát triển ổn định, bền vững, sống hòa hợp và hài hòa với thiên nhiên. Công trình đề cập đến những khái niệm, nội dung cơ bản của phát triển nông nghiệp bền vững nhƣ: sự phát triển trong nhận thức về nông nghiệp bền vững, mục tiêu của nông nghiệp bền vững, nội dung của nông nghiệp bền vững, tính chất và yêu cầu của nông nghiệp bền vững, những đặc điểm chủ yếu của nông nghiệp bền vững… Công trình chƣa phân tích những nội dung, yêu cầu, giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững ở phạm vi một địa phƣơng nhƣng những lý thuyết này trực 7 tiếp liên quan đến cơ sở lý luận của luận văn mà tác giả nghiên cứu.
Đó là khung lý thuyết cơ bản để tác giả nghiên cứu và vận dụng vào luận văn của mình trong quá trình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp bền vững ở phạm vi một địa phƣơng. Vũ Văn Nâm: “Phát triển nông nghiệp bền vững ở Việt Nam” – Luận văn thạc sĩ – Đại học Kinh tế - ĐH Quốc gia Hà Nội - 2009 Đề tài nghiên cứu tổng quan về sản xuất nông nghiệp của Việt Nam, phân tích những chuyển biến trong phát triển nền nông nghiệp theo hƣớng bền vững đó là đảm bảo giữ vững nhịp độ tăng trƣởng ổn định có hiệu quả, giải quyết các vấn đề xã hội nảy sinh trong khu vực nông nghiệp, nông thôn, từng bƣớc xây dựng một nền nông nghiệp sạch, chỉ ra những mặt đƣợc những mặt hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó. Đề tài đƣa ra những định hƣớng và giải pháp để phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững ở Việt Nam trong những năm tiếp theo.