MỞ ĐẦU : 9 trang, từ trang 10 đến trang 18; - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển nhà trường hiệu quả (46 trang, từ trang 19 đến trang 64); - Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn và các quan điểm, nguyên tắc phát triển nhà trường THPT Việt Nam theo quan điểm nhà trường hiệu quả (39 trang, từ trang 65 đến trang 103); - Chƣơng 3: Bộ tiêu chí quản lý, các giải pháp phát triển nhà trường THPT Việt Nam theo quan điểm nhà trường hiệu quả và kết quả thử nghiệm (57 trang, từ trang 104 đến trang 160); - KẾT LUẬN ( 3 trang, từ trang 161 đến trang 163); - DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ (1 trang: trang 164); - TÀI LIỆU THAM KHẢO ( 7 trang, từ trang 165 đến trang 171); - PHỤ LỤC (có 4 phụ lục. Từ trang172 đến trang 202) - Trong luận án có: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 17 + 11 bảng, đƣợc thể hiện trong các chƣơng 2, chƣơng 3. + Không có sơ đồ và không đánh số. Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NHÀ TRƢỜNG HIỆU QUẢ Trƣờng học đƣợc hiểu là một thiết chế xã hội thực hiện chức năng tái tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự duy trì và phát triển của xã hội.
Nói cụ thể hơn nhà trƣờng là một tổ chức có chức năng chuyên biệt, tổ chức các hoạt động giáo dục để hình thành và phát triển nhân cách ngƣời học nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực phục vụ cho việc đạt đƣợc các mục tiêu phát triển KT-XH của từng quốc gia và từng cộng đồng trong từng giai đoạn cụ thể. Mục tiêu hoạt động của các trƣờng học tại Việt Nam là hƣớng tới mục tiêu giáo dục: “đào tạo con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tƣởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dƣỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [65; tr. Trong thực tiễn quản lý giáo dục và quản lý trƣờng học của nƣớc ta hiện nay đã nảy sinh những vấn đề mang tính cơ hội và thách thức có liên quan đến quản lý trƣờng học. Việc cần làm hiện nay là thay đổi tƣ duy và phƣơng thức quản lý giáo dục phổ thông hiệu quả nhằm tận dụng các cơ hội và vƣợt qua các thách thức của thời đại; nhằm giải quyết những vấn đề của nền kinh tế thị trƣờng đã xuất hiện trong thực tiễn phát triển KT-XH và tác động đến phát LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 18 triển nhà trƣờng phổ thông.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài về các mô hình nhà trƣờng hiệu quả này ở một số nƣớc. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Ở nƣớc ngoài Từ thập kỷ 70 của thế kỷ trƣớc, vấn đề nghiên cứu về nhà trƣờng hiệu quả đã xuất hiện và tƣ tƣởng này đã trở thành một trào lƣu đƣợc các nhà khoa học ở nhiều quốc gia nghiên cứu. Tại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ (Mĩ) - Vào những năm 70 của Thế kỷ 20, tại Mỹ đã nghiên cứu những yếu tố tạo ra trƣờng học có hiệu quả nhằm cải cách tổ chức và quản lý nhà trƣờng.
Các nhà khoa học Mỹ đã đƣa ra những đặc trƣng của những nhà trƣờng hiệu quả, những kết quả nghiên cứu ban đầu, họ cho rằng nhà trƣờng hiệu quả là nhà trƣờng thoả mãn một số tiêu chí sau: 1) Đội ngũ lãnh đạo nhà trƣờng mạnh về năng lực quản lý; 2) Tập trung vào đào tạo để ngƣời học thành thạo các kĩ năng cơ bản; 3) Xây dựng đƣợc một môi trƣờng học tập sạch sẽ và trật tự; 4) GV luôn có những yêu cầu cao đối với HS (mục tiêu); 5) Có sự đánh giá liên tục để nhận biết những tiến bộ của HS. - Đến thập kỷ 80, các kết quả nghiên cứu về nhà trƣờng hiệu quả đã thay đổi. Kết quả điển hình tại Mỹ về nhà trƣờng hiệu quả là của Purkey và Smith (1983) với việc chỉ ra 9 đặc trƣng mang tính tiêu chí liên quan đến tổ chức và 4 đặc trƣng liên quan đến quá trình đào tạo của nhà trƣờng hiệu quả: a) Chín đặc trưng về phương diện tổ chức quá trình hoạt động: 1) Quản lý dựa vào nhà trƣờng; 2) Sự chỉ đạo giảng dạy; 3) Sự ổn định về đội ngũ GV; 4) Chƣơng trình rõ ràng và có tổ chức; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 19 5) Sự phát triển đội ngũ toàn trƣờng; 6) Sự tham gia và ủng hộ của cha mẹ; 7) Sự thừa nhận của toàn trƣờng về kết quả học tập; 8) Thời gian học tập tối đa; 9) Sự ủng hộ của cộng đồng. b) Bốn đặc trưng liên quan đến quá trình đào tạo: 1) Lập kế hoạch hợp tác và mối quan hệ đồng nghiệp; 2) Ý thức về cộng đồng; 3) Mục tiêu rõ ràng và những mong đợi cao; 4) Trật tự và kỷ luật.
- Đứng ở phương diện cộng đồng tham gia giáo dục, nghiên cứu gần đây nhất ở Mỹ cho thấy sự tham gia của GV vào việc ra quyết định và sự tham gia của cha mẹ vào quản lý nhà trƣờng có liên quan mạnh với kết quả học tập của HS (Witte và Walsh, 1990). Còn công trình “Teachers, Schools and Society” của Sadker xuất bản năm 1992 đã đƣa ra thuyết 5 yếu tố mang tính tiêu chí của nhà trƣờng hiệu quả là: 1) Bộ phận lãnh đạo quản lý mạnh; 2) Mục tiêu của trƣờng rõ ràng đƣợc chia sẻ, bộ phận lãnh đạo và đội ngũ GV (đồng thuận); 3) Không khí an toàn trật tự; 4) Sự theo dõi và đánh giá thƣờng xuyên về tiến bộ của HS; 5) Những hy vọng cao đối với thành tích của HS. Nhƣ vậy, về cơ bản các công trình nghiên cứu về nhà trƣờng hiệu quả ở Hoa kỳ chủ yếu đề cập tới các đặc trƣng mang tính tiêu chí liên quan đến tổ chức và quá trình đào tạo của nhà trƣờng. Tại Vương quốc Anh Các công trình nghiên cứu của Rutter năm 1979 và Mortimore năm 1988 ở quốc gia này đã nghiên cứu về nhà trƣờng hiệu quả và phát triển loại hình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 20 nhà trƣờng này với đối tƣợng là các trƣờng tiểu học (theo dõi HS trong một thời gian dài; nghiên cứu GV, lớp học và nhà trƣờng thông qua quan sát trực tiếp, điều tra GV, cha mẹ HS, HS và đánh giá mối liên hệ giữa nhà trƣờng và ảnh hƣởng của giáo dục và điểm kiểm tra trắc nghiệm HS).
Kết quả nghiên cứu cũng tƣơng đối thống nhất với 9 đặc trƣng mà các nhà nghiên cứu của Mỹ đƣa ra. Các tiêu chí mang tính đặc trƣng về nhà trƣờng có hiệu quả gồm: 1) Sự lãnh đạo có mục đích dƣới sự quản lý của Hiệu trƣởng; 2) Sự tham gia quản lý của các phó Hiệu trƣởng; 3) Sự tham gia tích cực của đội ngũ GV; 4) Sự hoà hợp (đồng thuận) giữa các GV; 5) Các hoạt động của tổ chuyên môn; 6) Giảng dạy đòi hỏi trí tuệ; 7) Môi trƣờng mang tính công việc; 8) Sự tập trung hạn chế ở trong các tổ; 9) Sự giao tiếp tối đa giữa GV và HS; 10) Có sổ theo dõi thƣờng xuyên; 11) Sự tham gia của cha mẹ HS; 12) Bầu không khí thuận lợi; 13) Quản lý nhóm ở trong lớp; 14) Những mong đợi và chuẩn cao; 15) Luôn có đánh giá; 16) Sự thống nhất trong các giá trị của nhà trƣờng; 17) Sự chấp nhận của HS về các chuẩn của nhà trƣờng. Khác với ở Hoa Kỳ, các công trình nghiên cứu của Anh nhằm vào các vấn đề nhƣ có thêm các tiêu chí mang tính đặc trƣng về đòi hỏi của các lực lƣợng tham gia xây dựng nhà trƣờng, trong đó có ngƣời học, gia đình ngƣời học, cộng đồng, chính quyền địa phƣơng và các tổ chức kinh tế xã hội, các yêu cầu của chính phủ (quốc gia). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tại Cộng hoà liên bang Nga Tại Cộng hoà liên bang Nga, trong một số năm gần đây đã xuất hiện một số tài liệu khoa học bàn về nhà trƣờng hiệu quả. Trong các tài liệu đó có đƣa ra một số nhận định nhƣ: - Việc nghiên cứu nhà trƣờng hiệu quả là tốt, mang tính hữu dụng, thiết thực trong việc bồi dƣỡng hiệu trƣởng, nhà giáo, giáo sinh, các nhà tƣ vấn, cha mẹ HS, chủ yếu tập trung vào sự tiến bộ của HS. - Nhân tố hết sức quan trọng của nhà trƣờng hiệu quả là GV đặt lợi ích của nhà trƣờng cao hơn lợi ích cá nhân và biết xử lý những bất đồng trong tập thể sƣ phạm để tạo sự đồng thuận nhằm làm cho HS cảm thấy sự tin tƣởng các thầy. - Nhà trƣờng hiệu quả là sự tổng hợp của các lớp học hiệu quả, của các giờ học hiệu quả, cùng với hoạt động quản lý nhà trƣờng đó có hiệu quả.
- Vai trò, chức năng của hiệu trƣởng cùng với phƣơng thức và phong cách lãnh đạo đƣợc chú trọng: + Đƣợc sự ủng hộ về mặt đạo đức của GV trong công tác hàng ngày. + Có sự liên kết chặt chẽ với cha mẹ HS và GV nhằm tạo ra môi trƣờng học tập chất lƣợng cao. + Biết tạo ra mối quan hệ hợp lý giữa vai trò lãnh đạo và sự tự chủ của giáo viên, từ đó thấy GV có đƣợc sự hài lòng cao với công việc của mình và họ có sự ủng hộ về mặt tinh thần cho Hiệu trƣởng. Tại một số nước đang phát triển Có rất ít các nghiên cứu về nhà trƣờng hiệu quả ở các nƣớc đang phát triển.
Tuy nhiên ở các nƣớc này các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng để tạo ra những trƣờng học có hiệu quả ở các nƣớc đang phát triển cần ba yếu tố cơ bản nhƣ sau: - Các yếu tố đầu vào cơ bản nhƣ: chƣơng trình, tài liệu giảng dạy, chất lƣợng ngƣời học, thời gian học và việc giảng dạy (Lockheed và Verpoor, 1991). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 22 - Các điều kiện làm việc nhƣ: sự tham gia của cộng đồng; vấn đề tiếp cận quản lý dựa vào nhà trƣờng (phi tập trung hoá), sự lãnh đạo của Hiệu trƣởng; - Sự đoàn kết của giáo viên và sự cam kết thực hiện; sự chịu trách nhiệm; sự linh hoạt; chƣơng trình phù hợp; điều chỉnh ở từng cấp độ hay từng bƣớc; tổ chức linh hoạt; sự linh hoạt sƣ phạm; đáp ứng nhu cầu của chính phủ và cộng đồng; tầm nhìn.