Luận văn thạc sĩ về phát triển nhà ở xã hội và quản lý nhà nước tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố hà nội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Trần Huy Thành
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trương Quốc Chính
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Phát Triển Nhà Ở Xã Hội Trên Địa Bàn Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NHÀ Ở XÃ HỘI
• 1.1. Một số khái niệm về nhà ở, nhà ở xã hội và phát triển nhà ở xã hội
• 1.2. Khái niệm về nhà ở
• 1.3. Khái niệm về nhà ở xã hội
• 1.4. Khái niệm về phát triển nhà ở xã hội
• 1.5. Quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội
• 1.5.1. Khái niệm quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội
• 1.5.2. Nguyên tắc quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội
• 1.5.3. Mục đích quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội
• 1.5.4. Nội dung quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội
• 1.6. Các yếu tố tác động đến quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội
• 1.7. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội
• 1.7.1. Quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội tại các tỉnh, thành phố lớn ở Việt Nam
• 1.7.2. Bài học kinh nghiệm quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NHÀ Ở XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát chung về điều kiện kinh tế - xã hội thành phố Hà Nội
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên – xã hội
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế
• 2.1.3. Về dân số và nhà ở
• 2.2. Mục tiêu quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội của thành phố Hà Nội
• 2.2.1. Mục tiêu tổng thể
• 2.2.2. Mục tiêu cụ thể giai đoạn 5 năm
• 2.3. Tình hình quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 2.3.1. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với phát triển nhà ở xã hội
• 2.3.2. Kết quả phát triển nhà ở xã hội giai đoạn 2016 – 2020 trên địa bàn Thành phố
• 2.3.3. Kết quả phát triển nhà ở xã hội thành phố Hà Nội năm 2021 và 4 tháng đầu năm 2022
• 2.3.4. Thực trạng công tác quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội
• 2.3.5. Đánh giá công tác quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội của thành phố Hà Nội
• 2.3.5.1. Kết quả đạt được
• 2.3.5.2. Tồn tại, hạn chế
• 2.3.5.3. Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế
• 2.3.5.4. Bài học kinh nghiệm
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NHÀ Ở XÃ HỘI TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Quan điểm, mục tiêu, định hướng quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.2. Các giải pháp quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.2.1. Giải pháp về cơ chế, chính sách
• 3.2.2. Giải pháp về quản lý quy hoạch xây dựng
• 3.2.3. Giải pháp về quản lý đất đai
• 3.2.4. Giải pháp về quản lý đầu tư và tài chính - nguồn vốn
• 3.2.5. Giải pháp về tổ chức thực hiện
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về phát triển nhà ở xã hội

Phát triển nhà ở xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính phủ nhằm đảm bảo nhu cầu về nhà ở cho người dân, đặc biệt là những người có thu nhập thấp. Khái niệm nhà ở xã hội được định nghĩa là loại hình nhà ở được xây dựng với sự hỗ trợ của Nhà nước, nhằm cung cấp cho các đối tượng có nhu cầu nhưng không đủ khả năng tài chính để mua hoặc thuê nhà ở thương mại. Chính sách phát triển nhà ở xã hội không chỉ giúp cải thiện điều kiện sống của người dân mà còn góp phần ổn định xã hội và phát triển kinh tế. Theo Luật Nhà ở năm 2014, các đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội bao gồm người có công với cách mạng, hộ nghèo, và người lao động tại các khu công nghiệp. Việc phát triển nhà ở xã hội cần được quản lý chặt chẽ từ khâu quy hoạch, đầu tư đến việc phân phối nhà ở cho các đối tượng thụ hưởng.

1.1. Khái niệm và vai trò của nhà ở xã hội

Nhà ở xã hội không chỉ là một khái niệm mà còn là một chính sách quan trọng trong việc đảm bảo quyền lợi cho người dân. Quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Vai trò của nhà ở xã hội trong việc giảm thiểu tình trạng thiếu nhà ở cho người có thu nhập thấp là rất lớn. Chính sách này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người dân mà còn tạo ra một môi trường sống ổn định, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng như tại Hà Nội, việc phát triển nhà ở xã hội càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

II. Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội tại Hà Nội

Tại Hà Nội, thực trạng quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội đã có những bước tiến đáng kể. Trong giai đoạn 2016-2020, thành phố đã phát triển được 82 dự án nhà ở xã hội với tổng diện tích khoảng 6,67 triệu m2. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tồn tại như quỹ đất dành cho phát triển nhà ở xã hội còn hạn chế và việc thực hiện các chính sách hỗ trợ chưa đạt hiệu quả cao. Các cơ chế, chính sách hiện hành cần được cải cách để thu hút thêm nguồn lực từ các doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước cũng cần được cải thiện để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc triển khai các dự án phát triển nhà ở xã hội.

2.1. Kết quả đạt được và những hạn chế

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc phát triển nhà ở xã hội, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Quỹ đất dành cho nhà ở xã hội còn hạn chế, dẫn đến khó khăn trong việc triển khai các dự án. Hơn nữa, việc huy động nguồn lực từ xã hội để đầu tư vào nhà ở xã hội chưa được thực hiện hiệu quả. Các chính sách hỗ trợ cũng cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân có thể tiếp cận được nhà ở xã hội một cách dễ dàng hơn.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội, cần có những giải pháp đồng bộ và cụ thể. Trước hết, cần cải cách các chính sách và cơ chế hỗ trợ để thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp. Thứ hai, cần tăng cường công tác quy hoạch và quản lý đất đai để đảm bảo có đủ quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về nhà ở xã hội cũng rất quan trọng, nhằm tạo sự đồng thuận và hỗ trợ từ phía người dân trong việc triển khai các dự án. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình phát triển nhà ở xã hội mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân tại Hà Nội.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc xây dựng các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào nhà ở xã hội, cải cách thủ tục hành chính để rút ngắn thời gian thực hiện các dự án. Đồng thời, cần có các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của nhà ở xã hội. Việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước cũng cần được tăng cường để đảm bảo tính đồng bộ trong việc triển khai các dự án. Những giải pháp này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc phát triển nhà ở xã hội tại Hà Nội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển nhà ở xã hội là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm đảm bảo an sinh xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, đặc biệt là các đối tượng có thu nhập thấp tại các đô thị lớn như thành phố Hà Nội. Với quy mô dân số khoảng 8,2 triệu người năm 2020 và tốc độ đô thị hóa tăng bình quân 2,22%/năm, Hà Nội đang chịu áp lực lớn về nhu cầu nhà ở xã hội. Giai đoạn 2016-2020, thành phố đặt mục tiêu phát triển khoảng 6,22 triệu m2 sàn nhà ở xã hội, bao gồm nhà ở cho công nhân, sinh viên và người thu nhập thấp. Tuy nhiên, thực tế chỉ đạt khoảng 1,087 triệu m2 sàn, tương đương 17,7% kế hoạch đề ra, cho thấy nhiều thách thức trong công tác quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội.

Luận văn tập trung nghiên cứu công tác quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn Hà Nội trong giai đoạn 2016-2020, nhằm đánh giá thực trạng, nhận diện nguyên nhân tồn tại và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, với nhu cầu nhà ở xã hội rất lớn, đồng thời góp phần hoàn thiện chính sách phát triển nhà ở xã hội phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết quản lý nhà nước và phát triển nhà ở xã hội, trong đó:

• Lý thuyết quản lý nhà nước: Nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng khung pháp lý, chính sách, quy hoạch và tổ chức thực hiện nhằm điều chỉnh hoạt động phát triển nhà ở xã hội. Quản lý nhà nước bao gồm các chức năng lập pháp, hành pháp và tư pháp, với nguyên tắc quản lý thống nhất, kết hợp hài hòa lợi ích các bên và đảm bảo an sinh xã hội.

• Lý thuyết phát triển nhà ở xã hội: Định nghĩa nhà ở xã hội là loại hình nhà ở được Nhà nước hỗ trợ đầu tư xây dựng nhằm phục vụ các đối tượng chính sách như người thu nhập thấp, công nhân, sinh viên. Phát triển nhà ở xã hội bao gồm xây dựng mới, cải tạo và mở rộng quỹ nhà ở xã hội theo quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: nhà ở xã hội, quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội, nguyên tắc quản lý nhà nước, mục tiêu phát triển nhà ở xã hội, và các yếu tố tác động đến quản lý nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh và xử lý số liệu kết hợp lý luận và thực tiễn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các dự án nhà ở xã hội trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2016-2020, các văn bản pháp luật, chính sách liên quan và số liệu thống kê từ các cơ quan quản lý nhà nước.

Nguồn dữ liệu chính gồm: báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội, Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản – Bộ Xây dựng, số liệu điều tra dân số và nhà ở năm 2019, các văn bản pháp luật như Luật Nhà ở 2014, Nghị định số 100/2015/NĐ-CP và các quyết định của Chính phủ, UBND thành phố Hà Nội.

Phân tích dữ liệu tập trung vào đánh giá thực trạng phát triển nhà ở xã hội, hiệu quả quản lý, tồn tại và nguyên nhân hạn chế. Timeline nghiên cứu chủ yếu từ năm 2016 đến năm 2020, phù hợp với giai đoạn kế hoạch phát triển nhà ở xã hội của thành phố.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng phát triển nhà ở xã hội chưa đạt kế hoạch: Giai đoạn 2016-2020, Hà Nội chỉ hoàn thành khoảng 1,087 triệu m2 sàn nhà ở xã hội trên tổng kế hoạch 6,22 triệu m2, đạt khoảng 17,5%. Trong đó, nhà ở cho công nhân chưa có dự án hoàn thành mới, nhà ở sinh viên chỉ có 2 dự án với 27.000 m2 sàn, còn lại chủ yếu là nhà ở cho người thu nhập thấp.

2. Tỷ lệ nhà ở xã hội cho thuê thấp: Mục tiêu đặt ra là tối thiểu 30% diện tích nhà ở xã hội phải dành cho thuê, nhưng thực tế chỉ đạt khoảng 16%, gây khó khăn cho các đối tượng thu nhập thấp tiếp cận nhà ở phù hợp.

3. Quỹ đất phát triển nhà ở xã hội hạn chế: Quỹ đất dành cho phát triển nhà ở xã hội còn nhỏ, chưa được bố trí hợp lý trong quy hoạch, ảnh hưởng đến khả năng triển khai các dự án mới. Việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý trong việc rà soát, bổ sung quỹ đất còn chưa chặt chẽ.

4. Cơ chế chính sách và tổ chức thực hiện còn bất cập: Thủ tục hành chính phức tạp, thời gian phê duyệt dự án kéo dài, nguồn vốn đầu tư chưa được huy động hiệu quả, đặc biệt là nguồn lực xã hội hóa còn hạn chế. Bộ máy quản lý nhà nước tuy được tổ chức đầy đủ nhưng chưa phát huy tối đa hiệu quả phối hợp giữa các sở, ngành và địa phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ việc thiếu đồng bộ trong chính sách, quy hoạch và tổ chức thực hiện. So với các địa phương như Bình Dương và Đà Nẵng, Hà Nội chưa tận dụng hiệu quả các cơ chế ưu đãi tài chính, chưa có quỹ phát triển nhà ở xã hội riêng biệt để hỗ trợ đầu tư. Việc thiếu quỹ đất sạch và thủ tục hành chính phức tạp làm chậm tiến độ các dự án.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh diện tích nhà ở xã hội hoàn thành so với kế hoạch giai đoạn 2016-2020, bảng phân bổ dự án theo loại hình nhà ở xã hội và bản đồ phân bố quỹ đất phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của quản lý nhà nước trong việc tạo hành lang pháp lý, điều phối nguồn lực và giám sát thực hiện. Việc nâng cao hiệu quả quản lý sẽ góp phần giải quyết nhu cầu nhà ở xã hội ngày càng tăng, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững của thành phố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch và bổ sung quỹ đất phát triển nhà ở xã hội: UBND thành phố cần phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành rà soát, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, ưu tiên dành quỹ đất sạch cho nhà ở xã hội trong các khu đô thị mới và khu công nghiệp. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm tới.

2. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và rút ngắn thời gian phê duyệt dự án: Thiết lập cơ chế một cửa liên thông giữa các cơ quan quản lý để đẩy nhanh tiến độ cấp phép, phê duyệt chủ trương đầu tư và quy hoạch xây dựng. Chủ thể thực hiện là Sở Xây dựng, Sở Quy hoạch Kiến trúc và UBND các quận, huyện.

3. Đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư và khuyến khích xã hội hóa: Tăng cường huy động vốn từ các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và các quỹ đầu tư phát triển nhà ở xã hội. Áp dụng các chính sách ưu đãi thuế, miễn giảm tiền sử dụng đất và hỗ trợ vay vốn ưu đãi. Thời gian triển khai liên tục trong giai đoạn 2022-2025.

4. Nâng cao năng lực và phối hợp bộ máy quản lý nhà nước: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ quản lý nhà nước về nhà ở xã hội; xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các sở, ngành và địa phương trong công tác quản lý, giám sát dự án. Chủ thể thực hiện là UBND thành phố và các sở liên quan.

5. Tăng cường công tác tuyên truyền và giám sát xã hội: Đẩy mạnh truyền thông về chính sách nhà ở xã hội, tạo sự đồng thuận trong cộng đồng và doanh nghiệp; thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh, khiếu nại để xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh. Thời gian thực hiện liên tục, chủ yếu do Sở Xây dựng và các tổ chức xã hội đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về nhà ở và đô thị: Giúp các sở, ban ngành và UBND các cấp hiểu rõ thực trạng, tồn tại và giải pháp quản lý nhà ở xã hội, từ đó xây dựng chính sách và kế hoạch phát triển phù hợp.

2. Doanh nghiệp đầu tư xây dựng và kinh doanh bất động sản: Cung cấp thông tin về cơ chế, chính sách ưu đãi, quy trình đầu tư dự án nhà ở xã hội, giúp doanh nghiệp chủ động tham gia và phát triển dự án hiệu quả.

3. Các tổ chức tín dụng và quỹ đầu tư phát triển nhà ở xã hội: Hỗ trợ đánh giá nhu cầu vốn, rủi ro và hiệu quả đầu tư trong lĩnh vực nhà ở xã hội, từ đó thiết kế các sản phẩm tài chính phù hợp.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý công, quản lý đô thị, phát triển nhà ở: Là tài liệu tham khảo khoa học, cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước trong phát triển nhà ở xã hội tại đô thị lớn.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhà ở xã hội là gì và đối tượng nào được hưởng chính sách?
   Nhà ở xã hội là loại nhà được Nhà nước hỗ trợ đầu tư xây dựng nhằm phục vụ các đối tượng như người thu nhập thấp, công nhân, sinh viên, người có công với cách mạng và các nhóm chính sách xã hội khác theo quy định của Luật Nhà ở 2014.

2. Tại sao phát triển nhà ở xã hội ở Hà Nội còn nhiều khó khăn?
   Nguyên nhân chính gồm quỹ đất hạn chế, thủ tục hành chính phức tạp, nguồn vốn đầu tư chưa đa dạng và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý chưa hiệu quả, dẫn đến tiến độ và quy mô phát triển nhà ở xã hội chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.

3. Các cơ quan nào chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội tại Hà Nội?
   Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội là cơ quan chủ trì, phối hợp với các sở như Sở Xây dựng, Sở Quy hoạch Kiến trúc, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng các quận, huyện và Ban Quản lý các khu công nghiệp để thực hiện quản lý và phát triển nhà ở xã hội.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội?
   Doanh nghiệp cần đáp ứng các điều kiện về năng lực tài chính, kỹ thuật và tuân thủ quy định pháp luật. Nhà nước có chính sách ưu đãi như miễn giảm thuế, miễn tiền sử dụng đất và hỗ trợ vay vốn ưu đãi để khuyến khích doanh nghiệp tham gia.

5. Tỷ lệ nhà ở xã hội cho thuê tại Hà Nội hiện nay như thế nào?
   Theo số liệu giai đoạn 2016-2020, tỷ lệ nhà ở xã hội cho thuê chỉ đạt khoảng 16% tổng số căn hộ nhà ở xã hội, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 30% được đề ra trong chương trình phát triển nhà ở của thành phố.

Kết luận

• Phát triển nhà ở xã hội tại Hà Nội là nhiệm vụ cấp thiết nhằm đảm bảo an sinh xã hội và ổn định phát triển kinh tế - xã hội.
• Giai đoạn 2016-2020, Hà Nội mới hoàn thành khoảng 17,5% kế hoạch phát triển nhà ở xã hội, còn nhiều tồn tại về quỹ đất, nguồn vốn và tổ chức thực hiện.
• Quản lý nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng chính sách, quy hoạch, giám sát và điều phối nguồn lực phát triển nhà ở xã hội.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp về quy hoạch, thủ tục hành chính, huy động vốn và nâng cao năng lực quản lý để thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội hiệu quả.
• Luận văn đề xuất các bước tiếp theo nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước, góp phần đáp ứng nhu cầu nhà ở xã hội ngày càng tăng của thành phố Hà Nội.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật chính sách để thích ứng với thực tiễn phát triển nhà ở xã hội trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội. Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay. Chương 3: Giải pháp quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội. Luan van 8 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ PHÁT TRIỂN NHÀ Ở XÃ HỘI 1.

Một số khái niệm về nhà ở, nhà ở xã hội và phát triển nhà ở xã hội 1. Khái niệm về nhà ở Theo Từ điển Tiếng Việt, “nhà” được hiểu là công trình xây dựng có mái và tường bao quanh, cửa ra vào để ở, sinh hoạt văn hoá, xã hội hoặc cất giữ vật chất, là chỗ ở và sinh hoạt của một gia đình. Theo Từ điển Cambridge, “nhà” là công trình nơi con người, thường là một gia đình, sinh sống trong đó. Nhìn nhận trên phương diện quy định của pháp luật, “nhà ở” được định nghĩa là công trình xây dựng với mục đích để ở và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân.

Nhà ở bao gồm nhiều loại hình và được phân loại tùy theo sở hữu, mục đích sử dụng hoặc hình thức kinh doanh, cụ thể: Thứ nhất, theo tính chất sở hữu: nhà ở thuộc sở hữu nhà nước; nhà ở thuộc sở hữu tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế; nhà ở thuộc sở hữu tư nhân; Thứ hai, theo loại hình: nhà ở riêng lẻ và nhà ở chung cư; Thứ ba, theo hình thức kinh doanh: nhà ở để bán, nhà ở để cho thuê. Thứ tư, theo mục đích sử dụng: nhà ở thương mại, nhà ở xã hội, nhà ở công vụ, nhà ở để phục vụ tái định cư, nhà ở của hộ gia đình, cá nhân. Khái niệm về nhà ở xã hội Trong các loại hình nhà ở nêu trên, nhà ở xã hội là loại hình nhà ở được đầu tư xây dựng có sự hỗ trợ của Nhà nước để tạo lập quỹ nhà ở giá rẻ cung cấp cho các đối tượng được hưởng chính sách xã hội về nhà ở. Chủ thể tham gia đầu tư xây dựng nhà ở xã hội có thể là Nhà nước hoặc tư nhân (tổ chức hoặc cá nhân); tuy nhiên, các đối tượng thụ hưởng loại hình nhà ở này bị hạn Luan van 9 chế, có thể kể đến là người có thu nhập thấp, cán bộ công chức nhà nước có khó khăn về nhà ở…, chính vì vậy, các loại hình nhà ở xã hội cần có sự kiểm soát của Nhà nước từ khâu quy hoạch, dự án đầu tư đến đối tượng được mua, thuê, thuê mua nhà ở.

Trên thế giới, thuật ngữ “nhà ở xã hội” được hiểu theo nhiều cách khác nhau tại từng quốc gia, như tại Anh Quốc, nhà ở xã hội được định nghĩa là loại hình nhà ở thuộc sở hữu của chính quyền địa phương hoặc các tổ chức tư nhân cung cấp nhà ở để cho thuê theo quy định; tại Mỹ, nhà ở xã hội được hiểu là nhà ở công cộng được xây dựng để cung cấp loại hình nhà ở cho thuê giá rẻ, an toàn cho các gia đình có thu nhập thấp, người tàn tật và người già. Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) định nghĩa nhà ở xã hội là nhà ở cho thuê theo giá thấp hơn giá thị trường và được cung cấp theo quy định cụ thể thay vì theo cơ chế thị trường. Tại Việt Nam [8], nhà ở xã hội được định nghĩa là nhà ở có sự hỗ trợ của Nhà nước cho các đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở theo quy định của Luật Nhà ở. Nhà ở xã hội là nhà chung cư hoặc nhà ở riêng được xây dựng khép kín, diện tích tối đa là 70m2 sàn đối với căn hộ chung cư và 70m2 đất xây dựng đối với nhà ở liền kề thấp tầng.

Các đối tượng được hưởng chính sách xã hội về nhà ở bao gồm mười đối tượng: Một là, người có công với cách mạng theo quy định của pháp luật về ưu đãi người có công với cách mạng; Hai là, hộ gia đình nghèo và cận nghèo tại khu vực nông thôn; Ba là, hộ gia đình tại khu vực nông thôn thuộc vùng thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, biến đổi khí hậu; Bốn là, người thu nhập thấp, hộ nghèo, cận nghèo tại khu vực đô thị; Năm là, người lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp trong và ngoài khu công nghiệp; Luan van 10 Sáu là, sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân trong cơ quan, đơn vị thuộc công an nhân dân và quân đội nhân dân; Bảy là, cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức; Tám là, các đối tượng đã trả lại nhà ở công vụ theo quy định tại khoản 5 Điều 81 của Luật này; Chín là, học sinh, sinh viên các học viện, trường đại học, cao đẳng, dạy nghề; học sinh trường dân tộc nội trú công lập được sử dụng nhà ở trong thời gian học tập; Mười là, hộ gia đình, cá nhân thuộc diện bị thu hồi đất và phải giải tỏa, phá dỡ nhà ở theo quy định của pháp luật mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở. Khái niệm về phát triển nhà ở xã hội Phát triển nhà ở xã hội là quá trình đầu tư xây dựng mới, xây dựng lại hoặc cải tạo nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật. Nhà ở xã hội được phát triển dưới hai hình thức: Phát triển nhà ở xã hội theo dự án và phát triển nhà ở xã hội của hộ gia đình, cá nhân. Quản lý nhà nƣớc về phát triển nhà ở xã hội 1.

Khái niệm quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội Quản lý là sự tác động có tổ chức, có đích hướng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu dự kiến (mục tiêu quản lý). Quản lý nhà nước là một dạng quản lý đặc biệt, là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước thực hiện nhằm phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của toàn xã hội. Quản lý nhà nước nói chung, hay quản lý hành chính nhà nước nói riêng mang tính toàn diện, bao quát tất cả các ngành, lĩnh vực của đời sống xã hội trong ranh giới một quốc Luan van 11 gia, tuy nhiên tùy đặc điểm cụ thể của từng vùng lãnh thổ mà cách thức và phương pháp quản lý nhà nước có thể khác nhau, đòi hỏi sự thống nhất trên phạm vi quốc gia đồng thời có tính đến yếu tố đặc trưng của từng lãnh thổ. Quản lý nhà nước mang tính quyền lực, sử dụng các công cụ pháp luật, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và bộ máy của mình để quản lý xã hội.

Quản lý nhà nước bao gồm ba chức năng chính: chức năng lập pháp do cơ quan lập pháp thực hiện; chức năng hành pháp do cơ quan hành pháp thực hiện; chức năng tư pháp do cơ quan tư pháp thực hiện. Chủ thể quản lý nhà nước là các cơ quan, tổ chức, đơn vị được trao quyền, bao gồm cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp và cơ quan tư pháp; Đối tượng quản lý nhà nước gồm tất cả các tập thể, tổ chức, cá nhân trong phạm vi lãnh thổ quốc gia và công dân của quốc gia làm việc ngoài phạm vi lãnh thổ quốc gia đó. Quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội là một bộ phận của quản lý nhà nước, do đó ngoài những tính chất, đặc trưng chung thì còn có đối tượng, nguyên tắc quản lý riêng biệt. Quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội là sự tác động của nhà nước thông qua chính sách, pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch đến hoạt động đầu tư xây dựng nhà ở xã hội nhằm đạt được mục đích, yêu cầu của nhà nước về phát triển nhà ở xã hội.

Về vĩ mô, Nhà nước thực hiện vai trò quản lý của mình thông qua việc ban hành khung pháp lý (như Luật, Nghị định, Thông tư về phát triển nhà ở xã hội) bắt buộc các tổ chức, cá nhân phải tuân thủ; Xây dựng chiến lược, chương trình, quy hoạch, kế hoạch để định hướng mục tiêu phát triển nhà ở xã hội mà Nhà nước hay Thành phố muốn đạt được, xác định khu vực, các chỉ tiêu và lộ trình để đạt được các chỉ tiêu đó. Về vi mô, Nhà nước kiểm soát hoạt động đầu tư xây dựng nhà ở xã hội thông qua việc chấp thuận (hoặc chấp thuận điều chỉnh) kế hoạch sử dụng đất, chủ trương đầu tư, quy hoạch xây dựng, lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án nhà ở xã hội, thiết kế, cấp phép xây dựng và tổ chức kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm theo thẩm quyền và quy định của pháp luật. Luan van 12 Từ khái niệm trên có thể nhận thấy đối tượng của quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội là hoạt động đầu tư xây dựng nhà ở xã hội và các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động đó. Nguyên tắc quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội Nguyên tắc quản lý nhà nước gồm: Đảng lãnh đạo thống nhất; Tập trung, dân chủ; Nhân dân được tham gia rộng rãi vào hoạt động quản lý nhà nước; Quản lý bằng pháp luật và tuân thủ pháp luật (pháp chế xã hội chủ nghĩa); Kết hợp quản lý theo ngành và quản lý theo lãnh thổ; Công khai, minh bạch.

Quản lý nhà nước về phát triển nhà ở xã hội là một dạng cụ thể của quản lý nhà nước nói chung, do đó ngoài các nguyên tắc chung của quản lý nhà nước nêu trên còn có các nguyên tắc cụ thể như sau: 1. Nguyên tắc quản lý thống nhất của Nhà nước Nhà ở xã hội đóng vai trò quan trọng trong công tác đảm bảo an sinh xã hội và phát triển kinh tế - xã hội, do đó việc Nhà nước thống nhất quản lý nhà ở xã hội là cần thiết. Nhà nước đóng vai trò quan trọng, “người lái đò” trong định hướng phát triển nhà ở xã hội, với nhiệm vụ tạo hành lang pháp lý hỗ trợ về cơ chế, chính sách, chiến lược, chương trình, kế hoạch, quy hoạch, đất đai, hạ tầng kỹ thuật, tài chính và thuế đối với các tổ chức, cá nhân tham gia phát triển nhà ở xã hội.