Tổng quan nghiên cứu

Nguồn nhân lực đóng vai trò then chốt quyết định năng lực cạnh tranh và sự tăng trưởng bền vững của mọi tổ chức, đặc biệt trong lĩnh vực viễn thông và công nghệ thông tin. Tại Trung tâm Kinh doanh VNPT tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, đơn vị kinh tế trực thuộc Tổng công ty Dịch vụ Viễn thông được thành lập theo Quyết định số 25/QĐ-VNPT VNP-NS ngày 08/10/2015, quản trị nhân sự luôn là nhiệm vụ trung tâm. Trong giai đoạn 2018 - 2020, trung tâm duy trì quy mô bình quân từ 268 đến 275 lao động và đạt mức tăng trưởng doanh thu ấn tượng từ 152.835 triệu đồng năm 2018 lên 172.920 triệu đồng năm 2019, tương ứng mức tăng 13,1%. Lợi nhuận sản xuất kinh doanh đạt đỉnh 161.155 triệu đồng vào năm 2020, tăng 0,75% so với năm 2019.

Tuy nhiên, trước áp lực cạnh tranh khốc liệt trên địa bàn và tốc độ số hóa mạnh mẽ, công tác phát triển nhân lực tại đơn vị bộc lộ một số điểm nghẽn. Tình trạng thiếu hụt cục bộ khiến một số vị trí phải kiêm nhiệm, quy trình đào tạo chưa gắn chặt với đánh giá nhu cầu thực tế và việc bố trí lao động tại một số bộ phận chưa phát huy tối đa chuyên môn. Luận văn Thạc sĩ Quản lý kinh tế của tác giả Hoàng Hồng Mộng Ngọc tập trung giải quyết bài toán hoàn thiện công tác phát triển nguồn nhân lực tại đơn vị trong giai đoạn 2018 - 2020. Nghiên cứu xác lập cơ sở thực tiễn để nâng cao toàn diện thể lực, trí lực và tâm lực cho đội ngũ người lao động, góp phần tối ưu hóa năng suất và hướng tới mục tiêu tăng trưởng doanh thu dịch vụ số trên 15% trong các giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của các lý thuyết quản trị hiện đại. Thứ nhất, luận văn vận dụng lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của các học giả kinh tế, tiếp cận nhân lực là tổng thể các tiềm năng về thể lực, trí lực và tâm lực được huy động trong quá trình lao động sản xuất. Thứ hai, quy trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực gồm 5 bước tiêu chuẩn từ xác định nhu cầu, lập mục tiêu, chọn phương pháp, tổ chức thực hiện đến đánh giá kết quả được chuẩn hóa theo hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2008. Thứ ba, lý thuyết tạo động lực làm việc thông qua kích thích vật chất gồm tiền lương, thưởng, phụ cấp kết hợp kích thích tinh thần qua môi trường làm việc, văn hóa doanh nghiệp và lộ trình thăng tiến. Ngoài ra, mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter được sử dụng để phân tích các yếu tố vi mô tác động đến chiến lược thu hút nhân tài của doanh nghiệp viễn thông.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học:

  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo quản trị nhân sự, báo cáo tài chính và kết quả sản xuất kinh doanh của Trung tâm giai đoạn 2018 - 2020 với quy mô bình quân 268 nhân sự. Dữ liệu sơ cấp được điều tra qua bảng hỏi khảo sát trực tiếp 100 cán bộ công nhân viên đang công tác tại 3 phòng chức năng và 8 đơn vị trực thuộc.
  • Phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo từng bộ phận chuyên môn với cỡ mẫu 100 người, đảm bảo tính đại diện cho khối kinh doanh, kỹ thuật và văn phòng. Nghiên cứu đồng thời thực hiện phỏng vấn sâu cán bộ lãnh đạo và quản lý cấp phòng để làm rõ các rào cản quản trị.
  • Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh chỉ số tương đối giữa các năm. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác sự biến động cơ cấu lao động theo giới tính, thâm niên, trình độ học vấn và đo lường khoảng trống kỹ năng nghề nghiệp của nhân sự.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng phát triển nhân lực tại Trung tâm Kinh doanh VNPT tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu giai đoạn 2018 - 2020 thể hiện rõ qua các số liệu then chốt:

  • Chuyển dịch tích cực về trình độ chuyên môn: Tỷ lệ lao động có trình độ đại học tăng đều từ 64,7% tương đương 178 người năm 2018 lên 69,4% tương đương 186 người năm 2019 và đạt 75,2% tương đương 197 người năm 2020. Trình độ trên đại học tăng từ 2,5% lên 5,0%, trong khi lao động trình độ cao đẳng - trung cấp giảm mạnh từ 22,5% xuống 9,5% do người lao động chủ động học liên thông.
  • Cơ cấu thâm niên và độ tuổi có tính ổn định cao: Lực lượng lao động có thâm niên từ 5 năm trở lên chiếm tỷ trọng áp đảo 86,6% vào năm 2020, tăng từ mức 84,7% năm 2018. Độ tuổi chủ lực từ 35 - 50 tuổi chiếm 54,2% năm 2020, tăng từ 51,6% năm 2018; nhóm lao động trẻ dưới 35 tuổi giảm nhẹ từ 15,3% xuống 13,0%.
  • Tồn tại khoảng trống về kỹ năng thực thi: Khảo sát 100 nhân sự cho thấy kỹ năng lắng nghe đạt mức tốt cao nhất với 78,0%, kỹ năng viết báo cáo đạt 66,0%. Ngược lại, kỹ năng triển khai quyết định quản lý có tới 23,0% người lao động đánh giá ở mức chưa tốt; kỹ năng thu thập và phân tích thông tin có 38,0% đánh giá mức trung bình.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự nỗ lực chuẩn hóa bằng cấp của đội ngũ nhân sự, giúp doanh nghiệp duy trì hiệu quả kinh doanh vững chắc với lợi nhuận năm 2020 đạt 161.155 triệu đồng. Kết quả này có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột biểu diễn xu hướng gia tăng trình độ đại học kết hợp biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ giới tính với nam chiếm 57,6% và nữ chiếm 42,4%.

So sánh với mô hình đào tạo tại các chi nhánh viễn thông lân cận trên địa bàn như Viettel và Mobifone Bà Rịa - Vũng Tàu, Trung tâm sở hữu đội ngũ gắn bó lâu năm nhưng đang đối diện với nguy cơ già hóa lực lượng bán hàng trực tiếp. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ chính sách tuyển dụng chưa đa dạng hóa kênh tiếp cận ứng viên trẻ và quy trình đào tạo nội bộ chưa tập trung sâu vào kỹ năng đàm phán, phân tích dữ liệu thị trường và quản trị mục tiêu.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở thực trạng nghiên cứu, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm phát triển nguồn nhân lực tại đơn vị:

  • Đổi mới công tác xác định nhu cầu và lập kế hoạch đào tạo: Phòng Tổng hợp Nhân sự chủ trì xây dựng khung năng lực chuẩn cho từng vị trí chức danh trước quý 2 năm 2022. Đơn vị cần thực hiện đánh giá định kỳ 6 tháng một lần, phấn đấu 100% cán bộ công nhân viên được tham gia các khóa huấn luyện chuyên sâu về kỹ năng số, giải quyết dứt điểm tỷ lệ 23,0% nhân sự yếu kỹ năng triển khai quyết định.
  • Tối ưu hóa chính sách tuyển dụng và thu hút nhân tài trẻ: Ban Giám đốc phối hợp với các trường đại học khối kinh tế - công nghệ triển khai chương trình thực tập sinh tài năng từ năm 2022. Mục tiêu nâng tỷ trọng lao động dưới 35 tuổi từ 13,0% lên mức 20% đến 25% vào năm 2025, ưu tiên tuyển dụng các kỹ sư giải pháp công nghệ thông tin và chuyên viên phân tích dữ liệu.
  • Hoàn thiện cơ chế sử dụng và đánh giá hiệu quả lao động: Ban Giám đốc áp dụng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả công việc KPI gắn liền với hệ thống lương 3P từ quý 3 năm 2022. Biện pháp này giúp xóa bỏ tình trạng kiêm nhiệm chồng chéo, tạo động lực vật chất và cơ hội thăng tiến minh bạch cho 100% cán bộ công nhân viên.
  • Xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp và chăm sóc thể lực: Công đoàn và Phòng Tổng hợp Nhân sự duy trì tổ chức khám sức khỏe định kỳ 1 năm 2 lần cho 275 cán bộ nhân viên, nâng cao chất lượng bữa ăn ca và phát động phong trào rèn luyện thể thao hàng quý giai đoạn 2022 - 2025, tạo nền tảng tâm lực và thể lực vững vàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

  • Ban Lãnh đạo và cán bộ nhân sự ngành viễn thông: Cung cấp bài học kinh nghiệm và mô hình khảo sát thực tế từ 100 mẫu điều tra để tái cấu trúc đội ngũ, hoàn thiện quy trình đào tạo ISO 9001 và tối ưu hóa chi phí quản lý nhân sự tại 8 phòng bán hàng khu vực.
  • Giám đốc điều hành các doanh nghiệp nhà nước tái cơ cấu: Nắm bắt phương pháp chuyển đổi cơ cấu lao động từ trung cấp lên đại học với mức tăng từ 64,7% lên 75,2% và giải quyết bài toán già hóa lực lượng lao động trong giai đoạn chuyển đổi số.
  • Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế: Tiếp cận khung phân tích lý luận kết hợp dữ liệu thực chứng 3 năm từ 2018 đến 2020, làm tài liệu tham khảo giá trị cho các đề tài về năng suất lao động, đãi ngộ nhân sự và phát triển nguồn lực tổ chức.
  • Giảng viên và sinh viên ngành Quản trị nhân lực: Sử dụng dữ liệu thực tế về cơ cấu thâm niên, phân tích kỹ năng nghề nghiệp và mô hình đào tạo kèm cặp tại chỗ làm tình huống nghiên cứu giảng dạy sinh động.

Câu hỏi thường gặp

  • Tỷ lệ trình độ đại học tại Trung tâm Kinh doanh VNPT Bà Rịa - Vũng Tàu thay đổi ra sao trong giai đoạn 2018 - 2020? Trình độ đại học ghi nhận mức tăng trưởng liên tục từ 64,7% tương đương 178 người năm 2018 lên 69,4% tương đương 186 người năm 2019 và đạt 75,2% tương đương 197 người năm 2020. Xu hướng này bắt nguồn từ chính sách khuyến khích học liên thông và tuyển dụng nhân sự chất lượng cao của đơn vị.

  • Hạn chế lớn nhất về kỹ năng nghề nghiệp của người lao động tại đơn vị là gì? Khảo sát thực tế trên 100 cán bộ công nhân viên chỉ ra rằng kỹ năng triển khai quyết định quản lý là điểm yếu lớn nhất với 23,0% nhân sự tự đánh giá ở mức chưa tốt. Ngoài ra, kỹ năng thu thập và phân tích thông tin có 38,0% nhân sự ở mức trung bình.

  • Doanh thu và lợi nhuận của đơn vị biến động như thế nào trong giai đoạn nghiên cứu? Doanh thu tăng trưởng từ 152.835 triệu đồng năm 2018 lên 172.920 triệu đồng năm 2019 tương ứng tăng 13,1% và đạt 171.250 triệu đồng năm 2020. Lợi nhuận sản xuất kinh doanh duy trì đà tăng ấn tượng từ 140.363 triệu đồng năm 2018 lên 161.155 triệu đồng vào năm 2020.

  • Thâm niên công tác của người lao động phản ánh điều gì về môi trường làm việc? Tỷ lệ lao động có thâm niên từ 5 năm trở lên đạt mức rất cao 86,6% vào năm 2020 tương đương 231 người. Con số này chứng minh mức độ gắn kết bền chặt của nhân viên và sự ổn định của các chính sách phúc lợi, an sinh nội bộ tại trung tâm.

  • Đề tài luận văn đề xuất những hướng giải pháp trọng tâm nào? Luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gồm: chuẩn hóa quy trình xác định nhu cầu đào tạo, thu hút nhân sự trẻ dưới 35 tuổi đạt mục tiêu 20% đến 25%, áp dụng KPI gắn với lương 3P và nâng cao thể lực, văn hóa doanh nghiệp giai đoạn 2022 - 2025.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp theo tiêu chuẩn ISO 9001:2008 và mô hình quản trị hiện đại.
  • Đánh giá sâu sắc thực trạng 275 lao động tại Trung tâm Kinh doanh VNPT Bà Rịa - Vũng Tàu giai đoạn 2018 - 2020, làm rõ thành tựu nâng tỷ lệ đại học lên 75,2% và lợi nhuận đạt 161.155 triệu đồng.
  • Phát hiện kịp thời các nút thắt về sự già hóa nhân sự với nhóm 35 - 50 tuổi chiếm 54,2% và khoảng trống 23,0% nhân viên yếu kỹ năng triển khai quyết định quản lý.
  • Đề xuất hệ thống 4 giải pháp khả thi với lộ trình triển khai chi tiết giai đoạn 2022 - 2025 gắn liền với các chỉ số đo lường hiệu suất cụ thể.
  • Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho Tổng công ty Dịch vụ Viễn thông và Ủy ban nhân dân tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trong việc hoạch định chính sách lao động.

Ban Lãnh đạo Trung tâm cần nhanh chóng phê duyệt kế hoạch hành động và triển khai đồng bộ các giải pháp nhân sự ngay trong quý tới để tạo động lực bứt phá doanh thu dịch vụ số.