CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học [21,30] Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực ngày càng cao, nó đòi hỏi người lao động phải có trình độ cao, kiến thức rộng, kỹ năng tay nghề vững vàng, do đó giáo dục hiện đại phải tập trung vào phát triển tối đa năng lực của người lao động. Để người lao động tương lai đáp ứng được nhu cầu của xã hội, đòi hỏi phải có sự đổi mới giáo dục và đào tạo “ Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu chú trọng trang bị kiến thức sang tập trung phát triển nhân cách toàn diện chú trọng đến năng lực và phẩm chất người học” (21). Trong các trường học đổi mới phương pháp học tập theo các hướng sau: 1.Tăng cường tổ chức cho học sinh hoạt động, tự học, tự nghiên cứu, sáng tạo, từ đó hình thành cho học sinh thói quen học tập thường xuyên, học tập suốt đời.
Tổ chức tốt hoạt động hợp tác nhóm trong dạy học nhằm phát triển trí tuệ của tập thể học sinh, học sinh được học tập trong tập thể tốt sẽ hình thành một số năng lực, hợp tác, tự khẳng định, phê phán. Thường xuyên sử dụng các phương tiện trực quan, thí nghiệm thực hành, đặc biệt là công nghệ thông tin để học sinh tìm kiếm xử lí thông tin, tiến hành các thí nghiệm từ đó hình thành cho học sinh một số các năng lực, công nghệ thông tin và truyền thông, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Kiểm tra đánh giá cần được đổi mới theo định hướng phát triển năng lực học sinh, kiểm tra đánh giá cần được chia theo các cấp độ nhận thức khác nhau nhằm tạo động lực thúc đ y tính tích cực học tập và nghiên cứu của học sinh. Lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học [30] Bên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống, có rất nhiều các phương pháp dạy học tích cực, mỗi phương pháp dạy học đều có những ưu điểm,nhược điểm,những thế mạnh riêng và không có phương pháp nào là toàn diện.
Vì vậy trong quá trình dạy học người giáo viên phải có sự lực chọn phương pháp dạy học phù hợp với bài học, đối tượng học sinh,cơ sở vật chất của nhà trường, đồ dùng dạy học tự làm và môi trường sống xung quanh của học sinh. Việc lựa chọn phương pháp phải căn cứ vào những yếu tố sau đây: 1. Mục tiên bài dạy. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Lựa chọn phương pháp dạy học ( đối tượng học sinh, cơ sở vật chất của nhà trường, môi trường sống của học sinh.
Kinh nghiệm đã có của bản thân giáo viên. Việc lựa chọn sử dụng phương pháp dạy nào cho phù hợp là quyền của giáo viên và học sinh nhưng phải thực hiện trên quan điểm dạy học hiện đại “ lấy người học làm trung tâm” , toàn bộ quá trình dạy học phải hướng vào người học để khai thác tối đa tiềm năng trí tuệ, tính tích cực và sáng tạo của học sinh, của tập thể học sinh với tiêu chí phát triển năng lực tối đa cho người học. Phương pháp dạy học sử dụng thí nghiệm 1. Vai trò của thí nghiệm trong dạy học hóa học.
Dạy học sử dụng thí nghiệm là phương pháp dạy học đặc trưng của môn hóa học, có vai trò quan trọng như là một bộ phận cần thiết phải có. Sử dụng tốt phương pháp dạy học này giúp học sinh nắm vững kiến thức, dễ hiểu bài và hiểu bài sâu sắc. Nâng cao lòng tin của học sinh vào khoa học và phát triển tư duy của học sinh. Thí nghiệm hóa học giúp học sinh nắm vững kiến thức sâu sắc coi là nguồn kiến thức để hình thành khái niệm, nguyên lý cơ bản về hóa học và truyền thụ kiến thức là cầu nối giữa lí thuyết và thực tiễn là tiêu chu n đánh giá tính chân thực của kiến thức, hỗ trợ đắc lực cho năng lực giải quyết vấn đề , năng lực tư duy sáng tạo của học sinh.
Thí nghiệm hóa học không chỉ dùng cung cấp kiến thức, hình thành khái niệm mà còn thông qua đó giúp học sinh nâng cao hứng thú trong học tập, làm hoạt động hóa người học, phát triển tư duy sáng tạo, sửa các lỗi về nhận thức của học sinh về các vấn đề riêng biệt trong hóa học, hình thành ở học sinh năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Phân loại thí nghiệm dạy hóa học nêu vấn đề Dạy học dùng thí nghiệm có thể được thực hiện ở một số dạng như: - Giáo viên biểu diễn thí nghiệm - Học sinh nghiên cứu thí nghiệm bài học mới Giáo viên nêu vấn đề nghiên cứu, học sinh thực hiện các thí nghiệm và xuất hiện tình huống mới. Giáo viên hướng dẫn học sinh xây dựng giả thuyết khoa học và lập kế hoạch giải quyết. Sau đó tổng hợp so sánh, xử lý kết quả, kết luận vấn đề khoa học nghiên cứu của mình.
Hoặc học sinh sau khi được giáo viên nêu vấn đề thì tự xây 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dựng giả thuyết khoa học, tự thực hiện thí nghiệm, tự phân tích, xử lý kết quả và đưa ra kết luận. Khác nhau giữa thí nghiệm nêu vấn đề và thí nghiệm minh họa Khác biệt chủ yếu về nguyên tắc của thí nghiệm nêu vấn đề với thí nghiệm minh họa là cấu trúc tiến hành thí nghiệm và tính sáng tạo khi giải thích hiện tượng. Thí nghiệm nêu vấn đề là thí nghiệm qua đó có thể đặt ra và giải quyết các vấn đề học tập khác nhau, nghĩa là qua thí nghiệm phải nảy sinh tình huống. Do vậy không phải bất kì thí nghiệm nào cũng dùng để tạo tình huống có vấn đề.
Dùng các thí nghiệm trình bày để dẫn dắt giải quyết vấn đề nảy sinh, dựa vào kiến thức, hiện tượng và các quy luật mà học sinh đã biết qua học tập và thực tế. Quy trình dạy học sử dụng thí nghiệm Dựa vào mục tiêu đề ra, kết hợp với nội dung bài học và tình hình cụ thể phòng thí nghiệm hóa học ở trường THPT chúng tôi dự kiến xây dựng quy trình dạy học sử dụng thí nghiệm như sau: 1.Xây dựng tình huống - Thực hiện thí nghiệm nhằm nhắc lại kiến thức học sinh đã được học, đã biết trong thực tế cuộc sống hàng ngày gặp phải. - Thực hiện thí nghiệm tương tự, nhưng khác về điều kiện như nồng độ, nhiệt độ, xúc tác. VD: Đốt cacbon ngoài không khí và trong lọ đựng O2 - Đề nghị học sinh nhận xét các hiện tượng của thí nghiệm xảy ra 1.
Trả lời các vấn đề yêu cầu Thông qua quan sát các hiện tượng thí nghiệm vừa xảy ra, giáo viên yêu cầu học sinh trả lời hiện tượng quan sát được và bản chất các quá trình xảy ra là gì? - Điều kiện thí nghiệm được tiến hành ở điều kiện nào? - Hiện tượng chứng tỏ phản ứng đã xảy ra có giống với các kiến thức lý thuyết đã học, được biết hay không? - Ngoài hiện tượng giống với lý thuyết đã học, thì còn hiện tượng, tính chất nào thu được khác với các kiến thức đã biết không? 1. Phương pháp giải quyết những vấn đề đặt ra - Giáo viên đề nghị học sinh nhắc lại điều kiện của hai thí nghiệm cho sắt tác dụng với dung dịch axit sunfuric loãng và cho sắt tác dụng với axit sunfuric đặc vừa tiến hành và viết phương trình hóa học của phản ứng. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Để hướng dẫn học sinh xác định đúng sản ph m của thí nghiệm, giáo viên yêu cầu học sinh căn cứ vào các hiện tượng quan sát được, so sánh rồi dự đoán xem chất mới này là chất gì?. Có thể xác định dự đoán sản ph m dựa vào các phản ứng đặc trưng, chất chỉ thị mầu.
để nhận biết sản ph m. Từ đó viết phương trình hóa học của phản ứng. - Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào kết luận chất mới tạo thành qua tổng hợp phân tích các hiện tượng và phương trình hóa học của phản ứng để xác định tính chất khác của chất nghiên cứu tạo thành trong điều kiện mới.4 Tổng kết trả lời của học sinh Giáo viên căn cứ vào trả lời của học để bổ sung, chỉnh sửa những kiến thức học sinh cần nắm vững. - Kiểm tra kiến thức học sinh vừa lĩnh hội và hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức đã học và giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Những yêu cầu sư phạm cần đảm bảo khi tiến hành dạy học sử dụng thí nghiệm. Khi tiến hành dạy học sử dụng thí nghiệm , giáo viên cần chú ý đảm bảo các yêu cầu sư phạm sau: 1. Một số kỹ thuật cơ bản thí nghiệm ở trường THPT Học sinh cần làm tốt một số các thao tác thí nghiệm sau: + Châm và tắt đèn cồn + Rửa và làm khô ống nghiệm + Kẹp ống nghiệm vào kẹp gỗ + Cách lấy hóa chất ra khỏi các lọ + Cách cho hóa chất vào ống nghiệm + Cách trộn hóa chất rắn + Cách pha loãng dung dịch 1.Đảm bảo an toàn thí nghiệm An toàn thí nghiệm là điều quan trọng đấu tiên cần đảm bảo khi tiết hành các thí nghiệm, nó đòi hỏi giáo viên phải rất c n trọng và hiểu cách tiến hành thí nghiệm để đảm bảo an toàn cho học sinh, bản thân và môi trường.Đảm bảo kết quả thí nghiệm Kết quả dạy học sẽ là số không khi mà thí nghiệm hóa học không xảy ra như mong muốn, để thí nghiệm hóa học thành công giáo viên cần giành thời gian để chu n 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bị các thí nghiệm. Phải tiến hành làm thử các thí nghiệm cho đến khi thành công mới được sử dụng trong dạy học.Đảm bảo tính trực quan của thí nghiệm Căn cứ vào điều kiện của phòng thí nghiệm trong nhà trường, giáo viên cần có sự lựa chọn, cải tiến để các thí nghiệm được lắp đặt một cách mỹ quan nhất.
Các thí nghiệm cần phải có hiện tượng rõ ràng để tất cả học sinh trong lớp học đều có thể quan sát rõ được. Phương pháp dạy học nêu vấn đề Phương pháp dạy học nêu vấn đề là một phương pháp dạy học tích cực góp phần nâng cao tính tích cực tư duy của học sinh, gắn liền hai mặt kiến thức và tư duy, đồng thời hình thành ở học sinh nhân cách có khả năng sáng tạo thực sự, góp phần rèn luyện trí thông minh của học sinh.