Luận văn phát triển năng lực vận dụng kiến thức qua dạy học Ancol - Phenol Hóa 11 THPT

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phát triển năng lực vận dụng kiến thức qua dạy học ancol phenol cho học sinh trung học phổ thông.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Kim Long
• Trường học: Trường đại học giáo dục - Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học phần Ancol – Phenol - Hóa học 11 - Trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Khách thể nghiên cứu
• 0.3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.5. Nhiệm vụ của đề tài
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7.1. Nghiên cứu lí luận
• 0.7.2. Nghiên cứu thực tiễn
• 0.8. Phương pháp xử lý thông tin
• 0.9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực
• 1.3. Năng lực và sự phát triển năng lực cho HS THPT
• 1.3.1. Khái niệm năng lực
• 1.3.2. Các loại năng lực
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NLVDKT THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN ANCOL – PHENOL (HÓA HỌC 11)
• 2.1. Phân tích nội dung kiến thức và cấu trúc chương trình phần Ancol - Phenol - Hóa học 11
• 2.2. Mục tiêu, cấu trúc của phần Ancol – Phenol
• 2.3. Một số điểm cần lưu ý về nội dung và phương pháp dạy học phần Ancol – Phenol - Hóa học 11
• 2.4. Thiết kế bộ công cụ đánh giá sự phát triển NLVDKT của HS
• 2.4.1. Xác định tiêu chí và các mức độ đánh giá
• 2.4.2. Thiết kế bảng kiểm tra, quan sát của GV, phiếu tự đánh giá của HS
• 2.5. Kiến thức và bài tập thực tiễn giúp phát triển NLVDKT của HS THPT phần Ancol – Phenol
• 2.5.1. Kiến thức thực tiễn phần Ancol – Phenol
• 2.5.2. Bài tập hóa học gắn liền với thực tiễn
• 2.6. Sử dụng hệ thống kiến thức lý thuyết và bài tập hóa học thực tiễn để phát triển NLVDKT cho HS THPT
• 2.6.1. Sử dụng trong bài dạy nghiên cứu kiến thức mới với các phương pháp phù hợp
• 2.6.2. Sử dụng trong các bài ôn tập, luyện tập
• 2.6.3. Sử dụng trong giờ thực hành
• 2.7. Xây dựng một số kế hoạch dạy học phần Ancol – Phenol
• 2.8. Xây dựng bài kiểm tra đánh giá
• 2.9. Xây dựng bảng điều tra ý kiến HS về hiệu quả phát triển năng lực vận dụng kiến thức bằng biện pháp đã đưa ra
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Đối tượng, mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Đối tượng thực nghiệm
• 3.1.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.3. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm
• 3.2.2. Triển khai dạy theo giáo án thực nghiệm
• 3.2.3. Để kiểm tra, đánh giá học sinh
• 3.2.4. Triển khai thực nghiệm sư phạm
• 3.2.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.2.5.1. Kết quả bài kiểm tra, đánh giá học sinh (đánh giá định lượng)
• 3.2.5.2. Kết quả sử dụng bảng quan sát, đánh giá của GV và phiếu đánh giá của HS về NLVDKT của HS trong các lớp thực nghiệm
• 3.2.5.3. Kết quả phiếu điều tra ý kiến HS về hiệu quả phát triển năng lực vận dụng kiến thức bằng biện pháp đã đưa ra
• 3.2.6. Phân tích số liệu và kết luận sư phạm
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Hệ thống kiến thức hóa học gắn với thực tiễn
• PHỤ LỤC 2: Bài tập hóa học gắn với thực tiễn
• PHỤ LỤC 3: Một số kế hoạch dạy học
• PHỤ LỤC 4: Phiếu điều tra

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, việc dạy học phần ancol phenol trong chương trình hóa học 11 có thể giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn áp dụng vào thực tiễn. Điều này không chỉ nâng cao hứng thú học tập mà còn giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

1.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức trong hóa học

Năng lực vận dụng kiến thức trong hóa học được hiểu là khả năng áp dụng các kiến thức lý thuyết vào các tình huống thực tiễn. Điều này bao gồm việc sử dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống hàng ngày, từ đó giúp học sinh thấy được giá trị thực tiễn của môn học.

1.2. Vai trò của dạy học ancol phenol trong phát triển năng lực

Dạy học ancol phenol không chỉ giúp học sinh hiểu rõ về cấu trúc và tính chất của các hợp chất này mà còn tạo cơ hội cho học sinh thực hành và áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế. Việc này giúp học sinh phát triển năng lực vận dụng kiến thức một cách hiệu quả.

II. Thách thức trong việc dạy học ancol phenol hiện nay

Mặc dù việc dạy học ancol phenol có nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc lồng ghép kiến thức lý thuyết với thực tiễn, dẫn đến việc học sinh không thấy được sự liên kết giữa kiến thức và ứng dụng thực tế.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc áp dụng kiến thức hóa học vào các tình huống thực tiễn. Điều này có thể do thiếu các bài tập thực tiễn hoặc sự thiếu hụt trong phương pháp giảng dạy của giáo viên.

2.2. Thiếu tài liệu hỗ trợ dạy học

Việc thiếu tài liệu hỗ trợ dạy học ancol phenol gắn liền với thực tiễn cũng là một thách thức lớn. Nhiều giáo viên không có đủ tài liệu để thiết kế bài học hấp dẫn và hiệu quả.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả cho phần ancol phenol

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Dạy học theo dự án

Phương pháp dạy học theo dự án giúp học sinh thực hành và áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế. Qua đó, học sinh có thể phát triển năng lực vận dụng kiến thức một cách tự nhiên và hiệu quả.

3.2. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Phương pháp này khuyến khích học sinh tìm ra các vấn đề trong thực tiễn và sử dụng kiến thức hóa học để giải quyết. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực mà còn nâng cao khả năng tư duy độc lập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kiến thức ancol phenol

Kiến thức về ancol phenol có nhiều ứng dụng trong thực tiễn, từ sản xuất công nghiệp đến đời sống hàng ngày. Việc hiểu rõ về tính chất và ứng dụng của các hợp chất này sẽ giúp học sinh thấy được giá trị của môn hóa học.

4.1. Ứng dụng trong ngành công nghiệp

Ancol và phenol được sử dụng rộng rãi trong sản xuất hóa chất, dược phẩm và mỹ phẩm. Việc hiểu rõ về các hợp chất này sẽ giúp học sinh có cái nhìn tổng quan về ngành công nghiệp hóa học.

4.2. Ứng dụng trong đời sống hàng ngày

Nhiều sản phẩm hàng ngày như nước hoa, xà phòng và các sản phẩm tẩy rửa chứa ancol và phenol. Việc nhận biết và hiểu rõ về các sản phẩm này sẽ giúp học sinh có ý thức hơn trong việc lựa chọn và sử dụng sản phẩm.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học qua dạy học ancol phenol là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh trong thời đại mới. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về việc áp dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn, từ đó phát triển các tài liệu hỗ trợ dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã xác định rõ mục tiêu chuyển mạnh nền giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện đó, môn Hóa học đóng vai trò then chốt như một môn khoa học thực nghiệm gắn liền với đời sống sản xuất. Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy 90% giáo viên gặp khó khăn về thời gian biên soạn và 50% thiếu tài liệu tham khảo phù hợp, dẫn đến tình trạng bài tập hóa học còn nặng về thuật toán tính toán phức tạp, xa rời bản chất hóa học và thực tiễn đời sống.

Nghiên cứu tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh với thực trạng giảng dạy lý thuyết hàn lâm. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là xây dựng hệ thống kiến thức lý thuyết mở rộng và ngân hàng bài tập thực tiễn chuyên sâu cho phần Ancol – Phenol thuộc chương trình Hóa học 11, đồng thời đề xuất quy trình tổ chức dạy học tích cực nhằm bồi dưỡng năng lực vận dụng kiến thức. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trong năm học 2015 - 2016 trên thời lượng 10 tiết học chuẩn tại hai cơ sở giáo dục: Trường THPT Giao Thủy và Trường THPT Giao Thủy C thuộc tỉnh Nam Định. Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa rõ rệt khi thúc đẩy 59,17% học sinh gia tăng hứng thú học tập và nâng tỷ lệ học sinh đạt mức vận dụng tốt các kiến thức an toàn hóa chất, độc học môi trường lên trên 57%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên nền tảng quan điểm giáo dục định hướng kết quả đầu ra và lý luận phát triển năng lực của các nhà giáo dục Đinh Quang Báo và Nguyễn Công Khanh. Năng lực vận dụng kiến thức được xác định là khả năng người học huy động tổng hợp tri thức, kỹ năng và thái độ đã học để xử lý hiệu quả các tình huống thực tiễn đa dạng, đồng thời có khả năng đề xuất các giải pháp mới.

Mô hình cấu trúc năng lực vận dụng kiến thức bao gồm 5 thành tố cơ bản:

• Hệ thống kiến thức nền tảng vững chắc.
• Khả năng quan sát, phân tích và phát hiện vấn đề thực tiễn.
• Khả năng tìm tòi và đề xuất giải pháp khoa học.
• Kỹ năng lập kế hoạch hành động chi tiết.
• Năng lực triển khai giải pháp và rút kinh nghiệm thực tế.

Nghiên cứu vận dụng đồng thời hai mô hình dạy học tích cực: Dạy học theo dự án (tiến trình 5 giai đoạn: xác định mục tiêu, lập kế hoạch, thực hiện dự án, báo cáo sản phẩm, đánh giá) và Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (4 mức độ phân hóa tính tự lực). Nội dung phần Ancol – Phenol được cấu trúc trong 10 tiết (gồm 3 tiết lý thuyết, 5 tiết luyện tập, 1 tiết thực hành và 1 tiết kiểm tra), tập trung vào các khái niệm trọng tâm như liên kết hiđro liên phân tử, tính chất của nhóm chức -OH, cơ chế ngộ độc methanol và các phản ứng thế trên vòng benzen.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận với phương pháp điều tra thực tiễn và thực nghiệm sư phạm định lượng. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bằng phiếu hỏi đối với 20 giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Hóa học và 120 học sinh lớp 11 tại các trường THPT trên địa bàn huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện về trình độ chuyên môn của giáo viên và năng lực nhận thức đa dạng của học sinh.

Trong quá trình thực nghiệm sư phạm, tác giả lựa chọn 2 cặp lớp tương đương về sĩ số (mỗi nhóm gồm 45 học sinh) để phân chia thành nhóm thực nghiệm (dạy học theo giáo án gắn với thực tiễn) và nhóm đối chứng (dạy học theo phương pháp truyền thống). Dữ liệu điểm số từ 2 bài kiểm tra định kỳ 45 phút và 3 đợt quan sát đánh giá năng lực được xử lý bằng các công cụ toán học thống kê chuyên ngành: tính điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định độ tin cậy. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê là nhằm loại bỏ các sai số chủ quan, bảo đảm tính khách quan tuyệt đối khi kiểm định giả thuyết khoa học của đề tài trong khung thời gian năm học 2015 - 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy sự chênh lệch lớn giữa nhận thức và hành động trong giảng dạy: 55% giáo viên khẳng định dạy học gắn với thực tiễn mang lại hiệu quả cao, nhưng chỉ có 25% giáo viên sử dụng thường xuyên trong các giờ lên lớp; 50% giáo viên cho rằng thời lượng tiết học 45 phút quá hạn chế. Về phía học sinh, 59,17% bày tỏ sự yêu thích và 53,33% đánh giá kiến thức thực tiễn là rất cần thiết cho việc tiếp thu bài học.

Kết quả thực nghiệm sư phạm định lượng qua 2 bài kiểm tra đánh giá năng lực thể hiện rõ sự vượt trội của phương pháp đổi mới:

• Ở bài kiểm tra số 1: Tỷ lệ học sinh đạt loại Khá và Giỏi ở lớp thực nghiệm đạt 75,56%, cao hơn 22,22% so với lớp đối chứng (đạt 53,34%). Tỷ lệ học sinh đạt điểm Yếu và Kém ở lớp thực nghiệm giảm mạnh xuống còn 2,22%, trong khi lớp đối chứng ghi nhận 8,89%.
• Ở bài kiểm tra số 2: Tỷ lệ học sinh Khá và Giỏi của lớp thực nghiệm tiếp tục tăng trưởng lên mức 82,22%, vượt trội so với mức 57,78% của lớp đối chứng. Điểm số trung bình cộng của lớp thực nghiệm đạt 7,84 điểm, cao hơn lớp đối chứng 1,02 điểm.
• Đánh giá định tính theo phiếu quan sát 5 tiêu chí: Tỷ lệ học sinh đạt mức độ Tốt và Rất tốt trong khả năng tự lực giải quyết vấn đề tăng từ 31,11% trong đợt quan sát thứ nhất lên 57,78% trong đợt quan sát thứ ba.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc các tình huống học tập xuất phát trực tiếp từ các sự kiện đời sống mang tính thời sự cao. Khi học sinh được giải mã hiện tượng ngộ độc rượu qua cơ chế chuyển hóa methanol thành formaldehyde (độc gấp 33 lần) và axit formic (độc gấp 6 lần), hoặc phân tích vụ tai nạn cháy nổ xe cơ giới do pha trộn cồn công nghiệp vào xăng thương phẩm, các em đã chuyển hóa kiến thức trừu tượng thành nhận thức hành vi.

Dữ liệu thực nghiệm được minh họa rõ nét thông qua đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 1 và số 2: đường cong phân bố điểm của lớp thực nghiệm luôn nằm hoàn toàn lệch hẳn về phía bên phải so với lớp đối chứng, chứng minh mật độ điểm 8, 9 và 10 chiếm ưu thế tuyệt đối. Bảng phân loại kết quả học tập cho thấy sự dịch chuyển cơ cấu rõ rệt khi nhóm học sinh trung bình được kéo lên nhóm khá giỏi nhờ việc vận dụng các bài tập tình huống có bối cảnh. So sánh với các nghiên cứu trước đây của Đỗ Công Mỹ (2005) và Nguyễn Thị Hoàn (2014), công trình này đã hoàn thiện hóa bộ công cụ đánh giá năng lực với các tiêu chí định lượng chi tiết, khẳng định câu danh ngôn giáo dục rằng mục đích chính của dạy học là trang bị cho người học năng lực hành động thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng mô hình phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học, các giải pháp cụ thể được đề xuất triển khai:

• Xây dựng và chuẩn hóa ngân hàng dữ liệu 100 bài tập hóa học thực tiễn: Tổ chuyên môn Hóa học tại các trường THPT phối hợp biên soạn tài liệu học tập theo 4 mức độ nhận thức, hoàn thành trong học kỳ I năm học 2026-2027 nhằm cung cấp nguồn học liệu sẵn có cho 100% giáo viên bộ môn.
• Triển khai tối thiểu 2 chủ đề dạy học theo dự án trong mỗi học kỳ: Giáo viên bộ môn chủ động thiết kế các nhiệm vụ trải nghiệm như quy trình lên men rượu an toàn, sản xuất cồn khô sinh học hoặc xử lý nước thải chứa phenol, hướng tới mục tiêu 85% học sinh trong lớp tham gia tự lực vào các hoạt động nhóm.
• Tích hợp thang đo 5 tiêu chí đánh giá năng lực vào kiểm tra thường xuyên: Ban giám hiệu các trường THPT chỉ đạo áp dụng bảng kiểm quan sát hành vi và phiếu tự đánh giá đồng đẳng với thang điểm 10 vào các tiết thực hành và ôn tập từ năm học 2026-2027.
• Tổ chức tập huấn chuyên đề về kỹ thuật xây dựng tình huống có vấn đề định kỳ 6 tháng một lần: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường Đại học Sư phạm tổ chức các lớp bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tích cực cho 100% cán bộ giáo viên cốt cán trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng trong hệ thống giáo dục:

• Giáo viên Hóa học cấp THPT: Trực tiếp khai thác hệ thống bài tập thực tiễn phần Ancol – Phenol, các câu chuyện lịch sử hóa học và 3 mẫu kế hoạch bài dạy chi tiết để đổi mới phương pháp giảng dạy trên lớp.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và Chuyên viên Sở/Phòng GD&ĐT: Sử dụng bộ công cụ đánh giá năng lực gồm 4 mức độ và bảng kiểm 5 tiêu chí để xây dựng tiêu chuẩn chỉ đạo chuyên môn và đổi mới ma trận đề kiểm tra định kỳ.
• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học: Tham khảo khung lý thuyết, phương pháp thiết kế công cụ đo lường và quy trình xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm bằng toán học thống kê làm tư liệu nghiên cứu khoa học.
• Tác giả biên soạn sách giáo khoa và tài liệu tham khảo: Kế thừa các nguyên tắc thiết kế bài tập thực tiễn đảm bảo tính chính xác khoa học, tính hiện đại và tính sư phạm để phát triển các bộ học liệu định hướng phát triển năng lực.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn định nghĩa năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn như thế nào? Năng lực vận dụng kiến thức là khả năng của người học trong việc huy động và kết nối hệ thống tri thức, kỹ năng hóa học đã tích lũy trên lớp hoặc qua trải nghiệm để giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn cụ thể trong đời sống và sản xuất, đồng thời có khả năng đề xuất các vấn đề nghiên cứu mới mang tính sáng tạo.

Làm thế nào để đưa bài tập thực tiễn vào tiết học mà không bị quá tải thời gian? Giáo viên có thể sử dụng các bài tập thực tiễn ngắn trong 5 phút đầu giờ để khởi động tạo tình huống có vấn đề, hoặc giao nhiệm vụ tìm hiểu thông tin dưới dạng dự án mini tại nhà. Cách tiếp cận này giúp tiết kiệm thời gian giảng dạy trực tiếp trên lớp mà vẫn đảm bảo 100% học sinh được rèn luyện kỹ năng tự học.

Bộ công cụ đánh giá năng lực trong nghiên cứu bao gồm những yếu tố nào? Bộ công cụ bao gồm bảng quan sát của giáo viên theo 5 tiêu chí (thang điểm 10), phiếu tự đánh giá chéo giữa các học sinh và hệ thống bài kiểm tra định lượng với các mức độ nhận thức được phân tầng từ tái hiện thông tin, thông hiểu, xử lý giải quyết vấn đề đến sáng tạo khoa học.

Phương pháp dạy học theo dự án được ứng dụng cụ thể qua những chủ đề nào? Nghiên cứu đã thiết kế thành công các chủ đề dự án hấp dẫn như đóng vai nhà sản xuất quảng bá quy trình nấu rượu truyền thống, tìm hiểu công nghệ sản xuất cồn khô an toàn và xây dựng hoạt cảnh truyền thông phòng ngừa ngộ độc rượu giả chứa methanol trong cộng đồng.

Dữ liệu thực nghiệm chứng minh hiệu quả nâng cao chất lượng học tập ra sao? Kết quả thực nghiệm trên 90 học sinh cho thấy điểm trung bình cộng của nhóm thực nghiệm đạt 7,84 điểm, cao hơn nhóm đối chứng 1,02 điểm. Tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt 82,22%, cao hơn nhóm đối chứng 24,44%, chứng minh sự cải thiện rõ rệt và có ý nghĩa thống kê cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về năng lực vận dụng kiến thức và các phương pháp dạy học tích cực trong môn Hóa học THPT.
• Đề tài xây dựng thành công ngân hàng kiến thức mở rộng và hệ thống bài tập thực tiễn chuyên sâu cho phần Ancol – Phenol (Hóa học 11).
• Nghiên cứu thiết kế bộ công cụ đánh giá đa chiều với bảng kiểm quan sát 5 tiêu chí và phiếu tự đánh giá đồng đẳng đạt độ tin cậy cao.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 90 học sinh khẳng định phương pháp mới nâng tỷ lệ khá giỏi lên 82,22% và giảm tỷ lệ yếu kém xuống còn 2,22%.
• Trong giai đoạn năm học 2026-2027, hệ thống bài tập và phương pháp giảng dạy này cần được tiếp tục mở rộng áp dụng cho toàn bộ chương trình Hóa học hữu cơ phổ thông.

Các nhà quản lý giáo dục và quý thầy cô giáo hãy chủ động khai thác hệ thống tư liệu thực tiễn của luận văn để mang lại những tiết học Hóa học sinh động, thiết thực và phát triển toàn diện năng lực cho thế hệ học sinh tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu Dạy học hóa học gắn liền với thực tiễn là mong muốn của rất nhiều GV hóa học. Bởi hóa học là môn khoa học thực nghiệm, gắn liền với cuộc sống con người. Nếu HS thấy được sự gần gũi giữa kiến thức bộ môn với thực tế các em sẽ yêu thích môn hóa học hơn, hứng thú tìm hiểu khoa học, có thêm kĩ năng sống, ý thức bảo vệ môi trường tốt hơn và có NL VDKT tốt hơn.

Bộ SGK mới hiện nay có thêm nhiều các tư liệu kèm theo các hình ảnh sống động phần nào đó đáp ứng được yêu cầu đổi mới trong dạy học. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân nên việc gắn bài học với các nội dung có liên quan tới thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế. Nhiều BTHH còn rất xa vời thực tiễn cuộc sống và sản xuất, quá chú trọng đến các tính toán phức tạp. Để phần nào đáp ứng được nhu cầu đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy và học tập môn hóa học phổ thông theo hướng gắn bó với thực tiễn, phát triển NLVDKT cho HS đã có một số sách tham khảo được xuất bản.

Bên cạnh đó, một số học viên cao học cũng đã nghiên cứu và bảo vệ luận văn theo hướng đề tài này như: Đỗ Công Mỹ, 2005, Xây dựng, lựa chọn hệ thống câu hỏi lí thuyết và bài tập thực tiễn môn hóa học Trung học phổ thông (phần hóa học đại cương và vô cơ), Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Đại học sư phạm Hà Nội. Nguyễn Thị Hoàn, 2014, Phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học chương “ Dẫn xuất Halogen- Ancol- Phenol”, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội. Nguyễn Văn Khánh, 2012, Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học có nội dung thực tiễn để phát triển năng lực vận dụng kiến thức của học sinh phổ thông tỉnh Nam Định (Hóa học 12 nâng cao), Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội… Ngoài ra còn một số bài báo về chủ đề này được đăng trên tạp chí Hóa 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học và ứng dụng như: Lương Thiện Tài, Hoàng Anh Tài, Nguyễn Thị Hiển (2007), “ Xây dựng bài tập hóa học thực tiễn trong dạy học phổ thông”, Tạp chí hóa học và ứng dụng (số 64). Với mong muốn đóng góp thêm những kiến thức và BTHH gắn với thực tiễn nên trong luận văn này chúng tôi tuyển chọn và xây dựng thêm một số kiến thức LT và BTHH dạng này, đồng thời đưa chúng vào trong dạy học với phương pháp phù hợp nhằm góp phần nâng cao hứng thú học tập, NLVDKT cho HS THPT.

Đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực Chương trình giáo dục định hướng phát triển NL nay còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỷ XX và ngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế. Giáo dục định hướng phát triển NL nhằm mục tiêu phát triển NL người học, đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng NL vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp. Như vậy, ngay trong quá trình học tập ở nhà trường phổ thông, HS cần được hình thành và phát triển NLVDKT. Năng lực và sự phát triển năng lực cho HS THPT 1.

Khái niệm năng lực Nhà giáo Đinh Quang Báo đã đưa ra khái niệm về NL như sau: “NL là một thuộc tính tích hợp nhân cách, tổ hợp các đặc tính tâm lý của cá nhân, phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động xác định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả tốt đẹp” [17, tr. Nguyễn Công Khanh: “NL của HS là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ. phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em” [10, tr. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Như vậy, có thể nhìn nhận một cách tổng quát, NL luôn gắn với khả năng thực hiện, nghĩa là phải biết làm chứ không dừng lại ở hiểu.

Hành động “làm” ở đây lại gắn với những yêu cầu cụ thể về kiến thức, kĩ năng, thái độ để đạt được kết quả. Các loại năng lực [17,tr.110] Hiện nay, người ta thường chia năng lực thành năng lực chung, cốt lõi và năng lực chuyên biệt, trong đó năng lực chung, cốt lõi là năng lực cơ bản cần thiết làm nền tảng để phát triển năng lực chuyên biệt. Năng lực chung NL chung là những NL cơ bản, thiết yếu hoặc cốt lõi làm nền tảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệp như: NL trí tuệ, NL về ngôn ngữ và tính toán, NL giao tiếp, NL vận động. Các NL này được hình thành và phát triển dựa trên bản năng di truyền của con người, quá trình giáo dục và trải nghiệm trong cuộc sống; đáp ứng yêu cầu của nhiều loại hình hoạt động khác nhau.

Tùy thuộc vào phương pháp thiết kế chương trình, các nhà nghiên cứu có 2 cách tiếp cận phát triển chương trình giáo dục phổ thông, đó là: - Tiếp cận dựa vào nội dung nghĩa là tập trung chủ yếu vào các chi tiết của môn học, có tính chỉ đạo cao, cố định cả về cấu trúc và phân bổ thời gian. Việc học tập của HS nhấn mạnh vào ghi nhớ và tái tạo kiến thức đã có. - Tiếp cận dựa vào kết quả đầu ra nghĩa là xác định học sinh cần đạt được hệ thống những nhóm NL chung ở từng môn học vào cuối giai đoạn cụ thể. Chương trình tiếp cận NL thực chất vẫn là cách tiếp cận kết quả đầu ra.

Tuy nhiên đầu ra ở đây tập trung vào hệ thống NL của người học, chú ý đầu ra cần đạt, các NL cần cho cuộc sống, học tập và tham gia có hiệu quả trong xã hội. Cụ thể là những nhóm NL sau: + Nhóm NL làm chủ và phát triển bản thân: NL tự học, NL giải quyết vấn đề, NL tư duy, NL quản lí. + Nhóm NL về quan hệ xã hội: NL giao tiếp, NL hợp tác. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Nhóm NL công cụ: NL sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), NL sử dụng ngôn ngữ, NL tính toán.

Cách tiếp cận đầu ra trả lời cho câu hỏi: chúng ta muốn học sinh biết những gì và có thể làm được những gì. Năng lực chuyên bi t NL chuyên biệt là những NL được hình thành và phát triển trên cơ sở các NL chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hẹp hơn của một hoạt động như toán học, âm nhạc, mĩ thuật, thể thao… Như vậy, NL chuyên biệt là sản phẩm của một môn học cụ thể, được hình thành và phát triển do một lĩnh vực hoặc một môn học nào đó. Ví dụ, các NL chuyên biệt của môn Hóa học là [3, tr.50-53] + NL sử dụng ngôn ngữ hoá học. + NL thực hành hoá học.

+ NL PH&GQVĐ thông qua môn hoá học. + NL tính toán. + NLVDKT hoá học vào cuộc sống. Các năng lực cần phát triển cho HS THPT Theo chúng tôi, những năng lực cốt lõi cần phát triển cho HS THPT là: Tự học; giải quyết vấn đề; sáng tạo; tự quản lý; giao tiếp; hợp tác; sử dụng CNTT; sử dụng ngôn ngữ; tính toán.

Các phương pháp đánh giá năng lực Theo Leen pil, 2011 thì đánh giá theo năng lực là đánh giá kiến thức, kỹ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa. Như vậy, đánh giá năng lực được coi là bước phát triển cao hơn so với đánh giá kiến thức, kỹ năng. Muốn đánh giá học sinh có năng lực ở một mức độ nào đó, phải tạo cơ hội để các em được giải quyết vấn đề trong tình huống, bối cảnh mang tính thực tiễn. Khi đó học sinh vừa phải vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã được học ở nhà trường trong nhiều bài, nhiều môn, vừa phải dùng những kinh nghiệm của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bản thân để giải quyết vấn đề được đặt ra.

Qua tìm hiểu, nghiên cứu, chúng tôi đưa ra một số phương pháp đánh giá năng lực: - Đánh giá trong quá trình học tập: khả năng tiếp cận tình huống gắn liền với thực tiễn, có bối cảnh; khả năng huy động kiến thức, giải pháp đề xuất giải quyết vấn đề. - Đánh giá bằng bài kiểm tra vận dụng kiến thức. - Đánh giá bằng những băn khoăn, thắc mắc, giả thiết của học sinh trong quá trình học tập. - Đánh giá bằng sản phẩm khoa học công nghệ mà học sinh làm ra.

Năng lực vận dụng kiến thức 1. Khái niệm về NLVDKT Các nghiên cứu trước đây, đã có nhiều tác giả đã đưa ra khái niệm về NLVDKT như: NL vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn là khả năng hệ thống hóa và phân loại kiến thức, hiểu rõ đặc điểm, nội dung thuộc tính của loại kiến thức đó để lựa chọn kiến thức phù hợp với mỗi hiện tượng, tình huống cụ thể xảy ra trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội.120] NLVDKT của HS là khả năng của người học huy động, sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp hoặc học qua trải nghiệm thực tế của cuộc sống để giải quyết những vấn đề đặt ra trong những tình huống đa dạng và phức tạp của đời sống một cách hiệu quả và có khả năng biến đổi nó. Năng lực VDKT thể hiện phẩm chất, nhân cách của con người trong quá trình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức. [8, tr8] Trong đề tài này, chúng tôi quan niệm NLVDKT là hả năng huy động i n th c tổng h để giải quy t đư c những tình huống cụ thể và có hả năng đưa ra tình huống m i.

Các thành tố của NLVDKT Cũng như các loại năng lực khác, NLVDKT được cấu thành bởi: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Hệ thống kiến thức mà người học có được. - Khả năng quan sát, phân tích tình huống. - Khả năng tìm ra giải pháp để giải quyết tình huống.