Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Giải Quyết Vấn Đề Qua Dạy Học Hóa Học Phần Phi Kim Lớp 10

Phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề là một trong những mục tiêu quan trọng trong… 175 trang · Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Trung Ninh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Giải Quyết Vấn Đề Trong Dạy Học Hóa Học Lớp 10
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các hình
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan về năng lực
• 1.3. Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề
• 1.4. Dạy học theo chủ đề
• 1.4.1. Ưu điểm dạy học chủ đề so với dạy học truyền thống
• 1.4.2. Thuận lợi và khó khăn của dạy học theo chủ đề hóa học
• 1.5. Một số phương pháp dạy học phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề
• 1.5.1. Dạy học giải quyết vấn đề
• 1.5.2. Dạy học WebQuest
• 1.6. Thực trạng việc phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề cho học sinh trong quá trình dạy học hóa học ở một số trường trung học phổ thông
• 1.6.1. Mục đích và nội dung điều tra
• 1.6.2. Kết quả điều tra
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích chương trình hóa học phần phi kim lớp 10 trung học phổ thông
• 2.1.1. Mục tiêu chương trình hóa học phần phi kim lớp 10 trung học phổ thông
• 2.1.2. Cấu trúc chương trình Hóa học phần phi kim lớp 10 trung học phổ thông
• 2.1.3. Những chú ý về nội dung và phương pháp dạy học hóa học phần phi kim lớp 10 trung học phổ thông
• 2.2. Thiết kế chủ đề dạy học theo định hướng phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề
• 2.2.1. Nguyên tắc lựa chọn chủ đề dạy học
• 2.2.2. Quy trình thiết kế chủ đề dạy học
• 2.3. Một số biện pháp nhằm phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề cho học sinh
• 2.3.1. Sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
• 2.3.2. Sử dụng phương pháp dạy học WebQuest
• 2.4. Thiết kế một số kế hoạch dạy học theo chủ đề
• 2.4.1. Kế hoạch dạy học chủ đề “Clo và vấn đề nước sạch”
• 2.4.2. Kế hoạch dạy học chủ đề “Oxi – Ozon và cuộc sống”
• 2.5. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực hợp tác giải quyết vấn đề
• 2.5.1. Cơ sở khi thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực
• 2.5.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá cụ thể
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Nội dung các bài thực nghiệm sư phạm
• 3.3.3. Một số hình ảnh thực nghiệm
• 3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm và xử lí kết quả
• 3.4.1. Kết quả đánh giá về kiến thức và độ bền kiến thức thông qua bài kiểm tra
• 3.4.2. Kết quả đánh giá năng lực hợp tác giải quyết vấn đề cho học sinh
• 3.4.3. Kết quả điều tra học sinh sau thực nghiệm
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Giải Quyết Vấn Đề

Phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong dạy học hóa học lớp 10, việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng sống cần thiết. Năng lực này giúp học sinh làm việc nhóm hiệu quả, phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Theo Nghị quyết số 29, giáo dục cần chuyển từ việc chỉ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Hợp Tác Giải Quyết Vấn Đề

Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng làm việc cùng nhau để tìm ra giải pháp cho các vấn đề phức tạp. Điều này bao gồm việc giao tiếp, lắng nghe và chia sẻ ý tưởng trong nhóm. Năng lực này không chỉ quan trọng trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học

Việc phát triển năng lực hợp tác trong dạy học giúp học sinh hình thành các kỹ năng xã hội cần thiết. Học sinh sẽ học cách làm việc nhóm, tôn trọng ý kiến của người khác và cùng nhau tìm ra giải pháp cho các vấn đề. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Giải Quyết Vấn Đề

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển năng lực hợp tác trong dạy học hóa học vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt phương pháp dạy học phù hợp. Nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thống, không khuyến khích sự tham gia của học sinh. Điều này dẫn đến việc học sinh không phát huy được khả năng của mình.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Mới

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học mới như dạy học giải quyết vấn đề hay WebQuest. Họ có thể thiếu kiến thức hoặc kỹ năng cần thiết để thực hiện các phương pháp này một cách hiệu quả.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ Dạy Học

Thiếu tài nguyên như sách giáo khoa, tài liệu tham khảo và công cụ hỗ trợ dạy học cũng là một thách thức lớn. Điều này làm giảm khả năng sáng tạo và khả năng áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong lớp học.

III. Phương Pháp Dạy Học Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Giải Quyết Vấn Đề

Để phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm. Một số phương pháp hiệu quả bao gồm dạy học giải quyết vấn đề và dạy học WebQuest.

3.1. Dạy Học Giải Quyết Vấn Đề

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Học sinh sẽ được giao nhiệm vụ tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn, từ đó phát triển tư duy phản biện và khả năng hợp tác.

3.2. Dạy Học WebQuest

Dạy học WebQuest là một phương pháp học tập dựa trên dự án, nơi học sinh sử dụng Internet để tìm kiếm thông tin và giải quyết vấn đề. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng nghiên cứu mà còn khuyến khích sự hợp tác trong nhóm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Dạy Học Hóa Học Lớp 10

Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong dạy học hóa học lớp 10 đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được năng lực hợp tác giải quyết vấn đề. Các chủ đề như 'Clo và vấn đề nước sạch' hay 'Oxi – Ozon và cuộc sống' đã được triển khai thành công.

4.1. Kế Hoạch Dạy Học Chủ Đề Clo

Chủ đề 'Clo và vấn đề nước sạch' giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của clo trong việc xử lý nước. Học sinh sẽ làm việc nhóm để tìm hiểu và trình bày các giải pháp cho vấn đề ô nhiễm nước.

4.2. Kế Hoạch Dạy Học Chủ Đề Oxi

Chủ đề 'Oxi – Ozon và cuộc sống' giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của oxi và ozon trong môi trường. Học sinh sẽ thực hiện các thí nghiệm và thảo luận về các vấn đề liên quan đến ô nhiễm không khí.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Giải Quyết Vấn Đề

Phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề trong dạy học hóa học lớp 10 là một nhiệm vụ quan trọng. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn trang bị cho họ các kỹ năng cần thiết cho tương lai. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan giáo dục để giáo viên có thể áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại một cách hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Năng Lực Hợp Tác Trong Giáo Dục

Trong tương lai, việc phát triển năng lực hợp tác sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Các chương trình giáo dục cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Giáo Viên

Cần có các chính sách hỗ trợ giáo viên trong việc đào tạo và phát triển kỹ năng dạy học hiện đại. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW cùng Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể, việc chuyển từ truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển năng lực người học là nhiệm vụ sống còn. Tuy nhiên, kết quả điều tra thực trạng tại 18 trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cho thấy có đến 66,67% giáo viên đánh giá năng lực hợp tác giải quyết vấn đề của học sinh chỉ ở mức chưa đạt. Đồng thời, có tới 86,67% giáo viên nhận định quá trình hoạt động nhóm gặp tình trạng chỉ một vài thành viên làm việc, 66,67% học sinh ỷ lại và 60,00% chưa biết lập kế hoạch học tập. Thực trạng này bắt nguồn từ việc phương pháp thuyết trình truyền thống vẫn chiếm ưu thế với 56,67%, khiến 63,00% học sinh cảm thấy môn Hóa học phần phi kim bình thường và thiếu hứng thú.

Nhằm khắc phục những hạn chế trên, đề tài tập trung nghiên cứu, xây dựng và tích hợp các chủ đề dạy học phần phi kim Hóa học lớp 10 theo định hướng phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề, thông qua việc kết hợp phương pháp dạy học giải quyết vấn đề và dạy học WebQuest. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm từ tháng 10/2017 đến tháng 11/2018 tại tỉnh Đắk Lắk trên đối tượng 30 giáo viên và 200 học sinh. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu là cung cấp khung quy trình sư phạm chuẩn hóa, giúp cải thiện tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi thêm 25% đến 30%, đồng thời nâng cao rõ rệt các chỉ số thành phần của năng lực hợp tác trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dạy học kiến tạo cùng các khung đánh giá kỹ năng quốc tế thế kỷ XXI, tiêu biểu là dự án ATC21S của Esther Care và Patrick Griffin kết hợp cùng khung đánh giá PISA của OECD. Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề được định nghĩa là khả năng của một cá nhân tham gia hiệu quả vào nhóm, cùng chia sẻ hiểu biết và phối hợp hành động để tìm ra giải pháp tối ưu cho một tình huống thực tiễn phức tạp.

Mô hình cấu trúc năng lực trong luận văn được chuẩn hóa thành 4 thành tố chính bao gồm:

1. Năng lực khám phá và hiểu biết: Nhận diện nguồn lực của từng thành viên và thiết lập nguyên tắc nhóm.
2. Năng lực mô tả và trình bày: Xây dựng, trao đổi quan điểm và xác định chính xác vấn đề cần xử lý.
3. Năng lực lập kế hoạch và thực hiện: Thu thập thông tin, đề xuất giả thuyết và triển khai quy trình giải quyết vấn đề.
4. Năng lực giám sát và phản ánh: Đánh giá tiến độ, kiểm soát xung đột và điều chỉnh giải pháp.

Cùng với đó, đề tài vận dụng sâu sắc hai mô hình dạy học hiện đại: Dạy học giải quyết vấn đề với quy trình 4 bước (phát hiện vấn đề, tìm giải pháp, trình bày giải pháp, nghiên cứu sâu) và Dạy học WebQuest theo cấu trúc 5 thành phần chuẩn của Bernie Dodge gồm Giới thiệu, Nhiệm vụ, Tiến trình, Đánh giá và Kết luận.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập thông qua khảo sát thực trạng diện rộng trên 30 giáo viên Hóa học (trong đó 53,33% có thâm niên từ 10 đến 20 năm) và 200 học sinh lớp 10 tại trường THPT Lăk (130 học sinh) và trường THPT Krông Bông (70 học sinh). Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp mẫu thuận tiện được áp dụng để lựa chọn 4 lớp học tương đồng về học lực cho quá trình thực nghiệm sư phạm, chia thành 2 cặp lớp thực nghiệm và đối chứng: cặp lớp 10A15 (thực nghiệm 1) đối chứng với 10A16 (đối chứng 1) tại THPT Lăk; cặp lớp 10A4 (thực nghiệm 2) đối chứng với 10A12 (đối chứng 2) tại THPT Krông Bông.

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê toán học chuyên sâu với các tham số đặc trưng: điểm trung bình, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm định t-test phụ thuộc và kiểm tra độ tin cậy Cronbach's Alpha. Lý do lựa chọn các công cụ thống kê này nhằm đảm bảo tính khách quan tuyệt đối, kiểm chứng sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng trước cũng như sau tác động. Timeline nghiên cứu kéo dài trong 14 tháng, tiến hành qua 5 giai đoạn: tổng quan tài liệu, điều tra thực trạng, thiết kế chủ đề bài học, tổ chức thực nghiệm sư phạm và xử lý dữ liệu định lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng có ý nghĩa thực tiễn:

Thứ nhất, chất lượng chiếm lĩnh kiến thức và độ bền kiến thức của nhóm thực nghiệm cao hơn vượt trội so với nhóm đối chứng. Điểm trung bình bài kiểm tra số 1 và số 2 của các lớp thực nghiệm (10A15 và 10A4) luôn cao hơn các lớp đối chứng tương ứng từ 0,65 đến 0,85 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt khoảng 68,50%, cao hơn 26,30% so với mức 42,20% của nhóm đối chứng.

Thứ hai, năng lực hợp tác giải quyết vấn đề của học sinh nhóm thực nghiệm có sự tăng trưởng rõ rệt qua từng chủ đề học tập. Kết quả kiểm định t-test phụ thuộc từ phiếu quan sát của giáo viên và phiếu tự đánh giá của học sinh đều cho thấy giá trị p < 0,05, minh chứng rằng sự tiến bộ về 4 năng lực thành phần là có ý nghĩa thống kê bền vững chứ không phải do ngẫu nhiên.

Thứ ba, thái độ và hứng thú học tập môn Hóa học của học sinh thay đổi theo hướng tích cực. Sau khi tham gia các chủ đề WebQuest như "Clo và vấn đề nước sạch", "Oxi – Ozon và cuộc sống", tỷ lệ học sinh cảm thấy rất thích và thích học Hóa học tăng từ 28,00% lên mức 81,50%, đáp ứng đúng nguyện vọng của 83,50% học sinh mong muốn vận dụng hóa học để tạo ra sản phẩm thực tiễn.

Thứ tư, tình trạng ỷ lại và xung đột nhóm giảm thiểu rõ rệt. Hiện tượng chỉ một vài cá nhân làm việc giảm từ mức 86,67% trong khảo sát ban đầu xuống còn dưới 12% trong các tiết học thực nghiệm nhờ cơ chế phân vai và đánh giá chéo minh bạch.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự thành công của nhóm thực nghiệm là nhờ việc chuyển đổi phương thức học tập từ tiếp nhận thụ động sang tự kiến tạo tri thức. Phương pháp WebQuest đã cung cấp hệ thống tài nguyên Internet chọn lọc, giúp học sinh tránh được tình trạng quá tải thông tin và tập trung vào giải quyết nhiệm vụ cốt lõi. Khi giải quyết các tình huống gắn liền với đời sống như xử lý nước bằng khí clo hay bảo vệ tầng ozon, học sinh được kích hoạt động cơ nội tại và tư duy phản biện.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu của Stephen M. Fiore và Esther Care trong chương trình đánh giá ATC21S, khẳng định năng lực hợp tác chỉ có thể phát triển tối ưu trong môi trường học tập có tính tương tác cao và nhiệm vụ mở.

Dữ liệu thực nghiệm của luận văn được trực quan hóa sinh động qua các đồ thị đường phân phối tần suất lũy tích điểm kiểm tra, trong đó đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, thể hiện phổ điểm vượt trội. Bên cạnh đó, các biểu đồ cột phân loại học lực và đồ thị đường tiến bộ theo từng tiêu chí đánh giá đã mô tả trực quan tiến trình phát triển năng lực của từng nhóm học sinh qua các tuần thực nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng mô hình dạy học tích hợp phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Tái cấu trúc chương trình dạy học Hóa học: Các tổ chuyên môn tại trường THPT cần chủ động chuyển đổi ít nhất 25% đến 30% thời lượng dạy học phần phi kim từ các bài học đơn lẻ thành 2 chủ đề dạy học tích hợp chuyên sâu, thực hiện hoàn thành trong khung thời gian 3 tháng đầu mỗi năm học.
2. Tổ chức tập huấn phương pháp WebQuest cho giáo viên: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học sư phạm tổ chức định kỳ 6 tháng một lần các khóa bồi dưỡng chuyên môn, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giáo viên am hiểu và sử dụng thành thạo WebQuest từ mức 6,67% hiện nay lên tối thiểu 75% trong vòng 1 năm.
3. Chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá Rubric đa chiều: Giáo viên bộ môn Hóa học cần áp dụng đồng bộ bộ phiếu quan sát, phiếu tự đánh giá và biên bản hoạt động nhóm gồm 4 tiêu chí cốt lõi vào 100% các tiết học nhóm, giúp kiểm soát chính xác mức độ tham gia của từng học sinh ngay từ tuần học thứ 2 của học kỳ.
4. Nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và phòng thực hành: Ban giám hiệu nhà trường cần ưu tiên phân bổ ngân sách để bảo đảm 100% phòng học có kết nối Internet băng thông rộng và trang bị đầy đủ hóa chất, thiết bị thí nghiệm cho học sinh trải nghiệm thực tế trong lộ trình từ 6 đến 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Giáo viên Hóa học cấp THPT: Trực tiếp khai thác 2 giáo án chủ đề mẫu ("Clo và vấn đề nước sạch", "Oxi – Ozon và cuộc sống") cùng hệ thống địa chỉ web học tập để triển khai ngay vào giảng dạy trên lớp mà không mất nhiều thời gian biên soạn lại.
2. Cán bộ quản lý chuyên môn và Chuyên viên Sở/Phòng GD&ĐT: Sử dụng làm tài liệu tham chiếu khoa học để xây dựng hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường, chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá theo Chương trình GDPT 2018.
3. Học viên cao học và Nhà nghiên cứu chuyên ngành Lý luận dạy học: Kế thừa khung ma trận năng lực hợp tác giải quyết vấn đề 4 thành tố, hệ thống thang đo Rubric và quy trình kiểm định thống kê toán học để phát triển cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.
4. Sinh viên ngành Sư phạm Hóa học: Tiếp cận nguồn học liệu thực chứng phong phú để rèn luyện kỹ năng thiết kế WebQuest, xây dựng tình huống dạy học có vấn đề phục vụ cho các đợt thực tập sư phạm và công tác giảng dạy sau khi tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học WebQuest có làm mất quá nhiều thời gian trên lớp hay không? Không, WebQuest được thiết kế linh hoạt thành dạng nhỏ từ 2 đến 4 tiết hoặc giao nhiệm vụ trực tuyến trước ở nhà. Dữ liệu thực nghiệm chứng minh học sinh chỉ cần 2 tiết trên lớp để báo cáo và phản biện, giúp tinh giản 30% thời gian thuyết trình lý thuyết đơn thuần của giáo viên.

Làm cách nào để chấm dứt tình trạng học sinh ỷ lại khi làm việc nhóm? Luận văn đã giải quyết triệt để tình trạng 66,67% học sinh ỷ lại bằng cách chia nhỏ chủ đề thành các vai trò chuyên biệt trong WebQuest. Mỗi học sinh đảm nhận một nhiệm vụ độc lập và được chấm điểm chéo qua biên bản nhóm và phiếu Rubric 4 mức độ rõ ràng.

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề có áp dụng được cho học sinh có học lực trung bình không? Phương pháp này áp dụng rất tốt cho mọi đối tượng học sinh nhờ việc phân hóa 4 mức độ hướng dẫn của giáo viên. Đối với học sinh trung bình, giáo viên hỗ trợ ở mức độ 1 và 2 bằng cách gợi mở tình huống, định hướng tài liệu để các em hoàn thành nhiệm vụ vừa sức.

Bộ công cụ đo lường năng lực trong luận văn gồm những thành phần cụ thể nào? Bộ công cụ gồm 4 phương tiện đánh giá đa chiều: phiếu quan sát của giáo viên theo 4 tiêu chí, phiếu tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh, biên bản theo dõi hoạt động nhóm và 2 bài kiểm tra kiến thức chuẩn hóa có độ tin cậy Cronbach's Alpha cao.

Mô hình nghiên cứu này có thể chuyển giao sang các chương học Hóa học khác không? Hoàn toàn có thể. Quy trình thiết kế 5 bước của WebQuest và nguyên tắc xây dựng chủ đề giải quyết vấn đề trong luận văn mang tính mở, dễ dàng áp dụng cho các phần Hóa học hữu cơ, Hóa học vô cơ lớp 11, 12 và các môn khoa học tự nhiên khác.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa vững chắc cơ sở lý luận về năng lực hợp tác giải quyết vấn đề theo chuẩn quốc tế PISA và ATC21S, phù hợp thực tiễn giáo dục Việt Nam.
• Khảo sát thực trạng toàn diện tại 18 trường THPT Đắk Lắk, chỉ rõ điểm nghẽn lớn trong kỹ năng hoạt động nhóm của học sinh với 66,67% chưa đạt chuẩn.
• Thiết kế hoàn chỉnh 2 kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp thực tiễn phần phi kim Hóa học 10 kết hợp phương pháp giải quyết vấn đề và WebQuest.
• Chuẩn hóa bộ công cụ đo lường 4 thành tố năng lực với các tiêu chí Rubric minh bạch, khoa học và đạt độ tin cậy thống kê cao.
• Thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi vượt bậc khi nâng cao chất lượng điểm kiểm tra thêm 25% đến 30% và kích hoạt hứng thú học tập cho hơn 81,50% học sinh.

Đóng góp của luận văn là bước tiến quan trọng thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy Hóa học gắn liền với thực tiễn đời sống. Trong lộ trình giáo dục giai đoạn mới, các nhà trường và giáo viên hãy chủ động áp dụng ngay quy trình thiết kế chủ đề WebQuest để chuyển đổi giờ học Hóa học trở nên sinh động, sáng tạo và phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề. Chương 2: Phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học hóa học phần phi kim lớp 10 trung học phổ thông. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1.

Lịch sử vấn đề nghiên cứu Ngày nay, cùng với sự thay đổi của kinh tế, xã hội toàn cầu, cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đòi hỏi những mục tiêu ngày càng cao của giáo dục. Một năng lực thu hút sự chú ý trong thời gian gần đây là năng lực hợp tác giải quyết vấn đề (HTGQVĐ). Năng lực HTGQVĐ đã được nghiên cứu trong nhiều công trình trên thế giới và ở Việt Nam trong hai thập kỉ qua. Trên thế giới Hai chương trình đánh giá quốc tế – Đánh giá và giảng dạy các kỹ năng của thế kỉ XXI (ATC21S) do Cisso, Intel và Microsoft thành lập và chương trình đánh giá học sinh (HS) quốc tế (PISA) do tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) thành lập – đã đề cập đến năng lực HTGQVĐ, xem năng lực HTGQVĐ là năng lực cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Trong cuốn “Collaborative problem solving: Consideration for the national assessment of educational progress” (2017) của Stephen M.Fiore, Art Graesser và các cộng sự trình bày năng lực HTGQVĐ là một năng lực cần thiết của thế kỷ XXI, cuốn sách đã nêu về khái niệm, cấu trúc, mô hình tích hợp học tập, đánh giá năng lực HTGQVĐ. Bài báo “An approach to assessment of collaborative problem solving” (2014) của Esther Care và Patrick Griffin đăng trên tạp chí nghiên cứu và thực hành tăng cường học tập công nghệ số 9 cũng đã trình bày, nghiên cứu về năng lực HTGQVĐ. Trong cuốn sách “Cooperative problem solving in physics a user’s manual” (2010) của tác giả Kenneth Heller và Patricia Heller (Đại học Minnesota của Mỹ) đã phân tích năng lực HTGQVĐ và áp dụng trong dạy học vật lý. Ở Việt Nam Trong những năm gần đây, có rất nhiều công trình nghiên cứu, sách, giáo trình, tài liệu, bài viết,… liên quan đến việc phát triển năng lực cho học sinh.

Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài như: 7 Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục của Trần Thị Thu Huệ (2012) “Phát triển một số năng lực cho HS THPT thông qua phương pháp và sử dụng thiết bị trong dạy học hóa học vô cơ”, Viện khoa học Giáo dục. Tác giả đã giới thiệu một số năng lực đặc trưng cần phát triển cho học sinh như: năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực tự học, năng lực hợp tác,… Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Quỳnh Mai Phương (2015) “Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trong dạy học phần phi dẫn xuất hidrocacbon hóa học 11 THPT”, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, bảo vệ tại Đại học Sư phạm TP. Luận văn đã trình bày cơ sở lí thuyết của năng lực hợp tác, một số phương pháp dạy học phát triển năng lực hợp tác như: dạy học theo nhóm, dạy học dự án, dạy học theo góc. Luận văn thạc sĩ của Dương Thị Hồng Hạnh (2015) “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh thông qua dạy học chương Sự điện li – Hóa học lớp 11 nâng cao”, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, bảo vệ tại Đại học Giáo dục, Hà Nội.

Luận văn đã trình bày cơ sở lí thuyết của năng lực giải quyết vấn đề, một số phương pháp dạy học để phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề.