Luận văn thạc sĩ vnu ued phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học chương sự điện li hóa học 11

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học chương sự điện li hóa học 11, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Bùi Thị Phương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Dũng
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học chương Sự điện li - Hóa học 11
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Giả thuyết khoa học
• 1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.7. Phạm vi nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
• 1.8.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 1.8.3. Phương pháp toán học thống kê
• 1.9. Đóng góp mới của đề tài
• 1.10. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG SỰ ĐIỆN LI – HÓA HỌC 11
• 2.1. Mục tiêu, nội dung và cấu trúc chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.1. Mục tiêu chương Sự điện li- Hóa học 11
• 2.1.2. Cấu trúc nội dung của chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.3. Một số lưu ý khi dạy học chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.4. Vận dụng dạy học hợp tác trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.4.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung dạy học hợp tác
• 2.1.4.2. Vận dụng dạy học hợp tác nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh
• 2.1.4.3. Những nội dung có thể dạy học hợp tác trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.5. Vận dụng dạy học theo góc trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.5.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung dạy học theo góc
• 2.1.5.2. Yêu cầu về tổ chức dạy học theo góc
• 2.1.5.3. Những nội dung có thể dạy học theo góc trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.6. Vận dụng dạy học dự án trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.6.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung dạy học dự án
• 2.1.6.2. Yêu cầu về tổ chức dạy học dự án
• 2.1.6.3. Những nội dung có thể dạy học dự án trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.7. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực hợp tác của học sinh trung học phổ thông
• 2.1.7.1. Các tiêu chí và mức độ đánh giá năng lực hợp tác
• 2.1.7.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực hợp tác cho học sinh
• 2.1.7.3. Thiết kế một số bài dạy học minh họa
• 2.1.7.3.1. Thiết kế kế hoạch minh họa dạy học theo góc
• 2.1.7.3.2. Thiết kế kế hoạch minh họa dạy học dự án
• 2.1.7.3.3. Thiết kế kế hoạch minh họa dạy học hợp tác
• 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phương pháp xử lí và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.7. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học Hóa Học 11

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn hóa học, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết. Chương trình hóa học 11 với nội dung phong phú như chương Sự điện li là cơ hội tốt để giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học hợp tác nhằm nâng cao hiệu quả học tập.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Hợp Tác Trong Giáo Dục

Năng lực hợp tác được hiểu là khả năng làm việc nhóm, giao tiếp và tương tác hiệu quả với người khác. Trong bối cảnh giáo dục, việc phát triển năng lực hợp tác giúp học sinh không chỉ học hỏi từ nhau mà còn rèn luyện các kỹ năng xã hội quan trọng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Năng Lực Hợp Tác Trong Hóa Học

Hóa học là môn học thực nghiệm, đòi hỏi học sinh phải làm việc nhóm để thực hiện các thí nghiệm và dự án. Việc phát triển năng lực hợp tác trong môn học này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Cho Học Sinh

Mặc dù việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Những thách thức này có thể đến từ sự khác biệt trong trình độ học sinh, phương pháp dạy học chưa phù hợp, hoặc thiếu sự hỗ trợ từ phía giáo viên.

2.1. Sự Khác Biệt Trong Trình Độ Học Sinh

Trong một lớp học, học sinh có thể có trình độ kiến thức và kỹ năng khác nhau. Điều này có thể gây khó khăn cho việc tổ chức các hoạt động nhóm hiệu quả, khi mà một số học sinh có thể không theo kịp tiến độ của nhóm.

2.2. Phương Pháp Dạy Học Chưa Phù Hợp

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, không khuyến khích sự tham gia của học sinh. Điều này làm giảm cơ hội phát triển năng lực hợp tác và khả năng làm việc nhóm của học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Để Phát Triển Năng Lực Hợp Tác

Để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh, giáo viên có thể áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực như dạy học hợp tác, dạy học theo góc và dạy học dự án. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh học tập hiệu quả mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

3.1. Dạy Học Hợp Tác

Dạy học hợp tác là phương pháp mà học sinh làm việc cùng nhau để hoàn thành nhiệm vụ học tập. Phương pháp này khuyến khích sự tương tác và giao tiếp giữa các học sinh, từ đó phát triển năng lực hợp tác.

3.2. Dạy Học Theo Góc

Dạy học theo góc cho phép học sinh tham gia vào nhiều hoạt động học tập khác nhau tại các góc học tập. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng cá nhân mà còn khuyến khích sự hợp tác trong nhóm.

3.3. Dạy Học Dự Án

Dạy học dự án là phương pháp mà học sinh làm việc theo nhóm để thực hiện một dự án cụ thể. Phương pháp này giúp học sinh phát triển năng lực hợp tác thông qua việc chia sẻ ý tưởng và giải quyết vấn đề cùng nhau.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Hóa Học

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong chương Sự điện li của môn hóa học 11 đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được năng lực hợp tác thông qua các hoạt động nhóm và dự án.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Nghiệm

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong chương Sự điện li đã giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng làm việc nhóm và giao tiếp. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có động lực học tập cao hơn.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh đã phản hồi tích cực về các hoạt động học tập nhóm. Họ cảm thấy tự tin hơn khi làm việc cùng nhau và có thể chia sẻ ý tưởng một cách hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học Hóa Học 11

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học hóa học không chỉ là một xu hướng giáo dục hiện đại mà còn là một yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hội nhập. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.1. Tương Lai Của Năng Lực Hợp Tác Trong Giáo Dục

Trong tương lai, việc phát triển năng lực hợp tác sẽ tiếp tục được chú trọng trong giáo dục. Các phương pháp dạy học tích cực sẽ ngày càng được áp dụng rộng rãi hơn, giúp học sinh phát triển kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật và áp dụng các phương pháp dạy học mới để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh. Việc tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích sự tham gia của học sinh là rất quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuyển dịch từ mô hình giáo dục truyền thụ kiến thức sang mô hình phát triển phẩm chất và năng lực người học. Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018 xác định năng lực hợp tác là một trong những năng lực cốt lõi giúp học sinh thích ứng với kỷ nguyên hội nhập toàn cầu. Tuy nhiên, khảo sát thực tiễn tại 4 trường trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội cho thấy có đến 75,00% học sinh chỉ đạt mức độ hợp tác trung bình và yếu kém. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc 87,50% giờ học Hóa học vẫn duy trì phương pháp thuyết trình một chiều, khiến 42,50% học sinh cảm thấy thiếu hứng thú với môn học.

Trước thực trạng đó, nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán phát triển năng lực hợp tác cho học sinh lớp 11 thông qua việc thiết kế và tổ chức dạy học chương Sự điện li. Mục tiêu cụ thể là xây dựng quy trình kết hợp bộ ba phương pháp dạy học tích cực gồm dạy học hợp tác, dạy học theo góc và dạy học dự án; đồng thời thiết lập bộ công cụ đo lường chuẩn hóa nhằm đánh giá sự tiến bộ của học sinh. Nghiên cứu được triển khai trong năm học 2018 - 2019 tại các trường Trung học phổ thông Quảng Oai và Trung học phổ thông Nguyễn Trãi. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống kế hoạch bài học chuẩn hóa, góp phần nâng cao chất lượng dạy học phân hóa và gia tăng hơn 20% tỷ lệ học sinh đạt kết quả học tập loại khá giỏi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết hoạt động và quan điểm dạy học định hướng đầu ra theo Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018. Cấu trúc năng lực tổng thể bao gồm bốn thành tố: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Trong đó, năng lực hợp tác thuộc nhóm năng lực xã hội then chốt, được cấu trúc thành 5 năng lực thành phần với các chỉ báo hành vi rõ ràng:

• Xác định mục đích và phương thức hợp tác.
• Xác định trách nhiệm và hoạt động của bản thân.
• Xác định nhu cầu và khả năng của người hợp tác.
• Tổ chức và thuyết phục người khác.
• Đánh giá hoạt động hợp tác.

Mô hình nghiên cứu tích hợp ba phương pháp giáo dục hiện đại:

• Dạy học hợp tác dựa trên 5 nguyên tắc tương tác tích cực của lý thuyết học tập nhóm.
• Dạy học theo góc tổ chức lớp học thành 4 không gian trải nghiệm (góc quan sát, góc phân tích, góc áp dụng, góc trải nghiệm) nhằm đáp ứng đa dạng phong cách nhận thức của người học.
• Dạy học dự án vận hành qua quy trình 5 giai đoạn từ xây dựng ý tưởng, lập kế hoạch, thu thập xử lý thông tin, hoàn thiện sản phẩm đến đánh giá nghiệm thu.

Các khái niệm chuyên môn xuyên suốt gồm thuyết điện li Arrhenius, cơ chế phân li ion, hằng số điện li và phản ứng trao đổi ion trong dung dịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực trạng kết hợp thực nghiệm sư phạm đối chứng. Cỡ mẫu khảo sát thực trạng gồm 24 giáo viên Hóa học và 40 học sinh tại 4 trường trung học phổ thông thuộc các khu vực nội thành và ngoại thành Hà Nội (THPT FPT, THPT Đào Duy Từ, THPT Quảng Oai, THPT Nguyễn Trãi). Mẫu thực nghiệm sư phạm được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích với quy mô 4 lớp học (2 lớp thực nghiệm và 2 lớp đối chứng) bảo đảm sự tương đồng về trình độ đầu vào.

Phương pháp phân tích dữ liệu áp dụng toán học thống kê trong nghiên cứu khoa học giáo dục. Các tham số định lượng được xử lý gồm điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định giả thuyết thống kê Student nhằm so sánh sự khác biệt có ý nghĩa với mức tin cậy 95% (p < 0,05). Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, đo lường chính xác tác động thực tế của các biện pháp sư phạm lên cả hai phương diện: kết quả lĩnh hội kiến thức và mức độ phát triển năng lực hợp tác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu phản ánh sự đối lập rõ rệt giữa nhận thức và hành động của đội ngũ sư phạm. Mặc dù có tới 70,83% giáo viên nhận định việc phát triển năng lực hợp tác là rất quan trọng và 20,83% đánh giá ở mức quan trọng, song mức độ thực hành lại rất hạn chế:

• 100% giáo viên biết về dạy học theo góc và dạy học dự án nhưng có tới 45,83% hiếm khi áp dụng và 16,67% đến 25,00% chưa từng triển khai.
• Đánh giá của giáo viên về năng lực hợp tác hiện tại của học sinh ghi nhận 41,67% ở mức trung bình và 33,33% ở mức yếu kém; chỉ 8,33% học sinh đạt mức tốt.
• Về phía học sinh, 75,00% khẳng định việc rèn luyện năng lực hợp tác là cần thiết và rất cần thiết; 65,00% bày tỏ thái độ rất thích hoặc thích khi được tham gia các hoạt động học tập tích cực.

Kết quả thực nghiệm sư phạm qua các bài kiểm tra định kỳ chương Sự điện li cho thấy sự tiến bộ vượt bậc của nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng. Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8,0 đến 10,0 điểm) ở nhóm thực nghiệm tăng từ 15,00% lên 36,50%, trong khi nhóm đối chứng chỉ duy trì mức tăng nhẹ khoảng 4,50%. Điểm trung bình của lớp thực nghiệm đạt mức 7,85 điểm, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với mức 6,72 điểm của lớp đối chứng (p < 0,05).

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của các lớp thực nghiệm khẳng định việc kết hợp linh hoạt dạy học hợp tác, dạy học theo góc và dạy học dự án đã giải quyết triệt để rào cản thụ động của phương pháp truyền thống. Khi tham gia góc trải nghiệm hoặc góc quan sát thí nghiệm tính dẫn điện, học sinh buộc phải phân công nhiệm vụ, chia sẻ học liệu và thương lượng giải pháp, từ đó kích hoạt đồng thời cả 5 thành tố của năng lực hợp tác. Việc tự tay điều chế giấy chỉ thị tự nhiên từ bắp cải tím hoặc chiết xuất hoa dâm bụt trong bài thực hành dự án không chỉ khắc sâu kiến thức về pH mà còn nâng cao trách nhiệm cá nhân đối với sản phẩm chung của nhóm.

Dữ liệu định lượng trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua đồ thị đường tần suất lũy tích phân phối điểm số và biểu đồ cột so sánh các tiêu chí năng lực hợp tác. Đường tích lũy điểm của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, minh chứng cho việc giảm thiểu tỷ lệ điểm yếu kém (dưới 5,0 điểm giảm xuống dưới 2,50%) và gia tăng phổ điểm khá giỏi. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các công trình nghiên cứu hiện đại về giáo dục trải nghiệm, khẳng định môi trường học tập cộng tác giúp học sinh tiếp thu kiến thức sâu và bền vững hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, bốn giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm nhân rộng mô hình:

• Xây dựng chương trình bồi dưỡng chuyên môn định kỳ: Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cùng Ban giám hiệu các trường cần tổ chức tối thiểu 02 đợt tập huấn thực hành/năm học về kỹ thuật thiết kế bài dạy theo góc và dạy học dự án. Mục tiêu đạt 100% giáo viên bộ môn tự chủ xây dựng kế hoạch bài dạy phát triển năng lực trong vòng 12 tháng.
• Nâng cấp cơ sở vật chất và thiết bị phòng thí nghiệm: Ban giám hiệu nhà trường cần phê duyệt kinh phí trang bị đầy đủ hóa chất, dụng cụ đo pH, bộ thử tính dẫn điện và thiết bị công nghệ thông tin hỗ trợ làm việc nhóm trước thềm năm học mới, bảo đảm không gian bố trí tối thiểu 3 đến 4 góc học tập độc lập.
• Chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá năng lực trong kiểm tra định kỳ: Tổ chuyên môn Hóa học tích hợp bảng kiểm quan sát và phiếu đánh giá đồng đẳng vào tối thiểu 30% tổng số cột điểm đánh giá thường xuyên của mỗi học kỳ, hoàn thành áp dụng đại trà trong vòng 6 tháng.
• Đẩy mạnh sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học: Giáo viên Hóa học chủ động duy trì sinh hoạt tổ chuyên môn định kỳ 2 tuần/lần, cùng xây dựng ngân hàng dự án thực tế liên quan đến đời sống như xử lý nước ngầm nhiễm phèn hay khảo sát độ chua của đất nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Hóa học cấp trung học phổ thông: Trực tiếp khai thác 3 kế hoạch bài dạy mẫu chi tiết (Sự điện li, Axit - Bazơ - Muối, Phản ứng trao đổi ion) để tổ chức giảng dạy trên lớp, giúp tiết kiệm thời gian soạn bài và đổi mới phương pháp sư phạm một cách tự tin.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Ứng dụng khung 5 thành tố năng lực và bộ tiêu chí đánh giá để xây dựng chuẩn đánh giá giờ dạy, đồng thời định hướng chỉ đạo kế hoạch đổi mới giáo dục tại đơn vị.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu giáo dục: Kế thừa quy trình nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, hệ thống câu hỏi khảo sát thực trạng và thuật toán thống kê toán học để triển khai các đề tài nghiên cứu mở rộng trên các môn học và khối lớp khác.
• Sinh viên sư phạm ngành Hóa học: Tiếp cận nguồn tư liệu thực tế sinh động về phương pháp tổ chức lớp học tương tác, quản lý tiến độ dự án học tập và kỹ năng phân hóa người học theo năng lực nhận thức.

Câu hỏi thường gặp

Nội dung chương Sự điện li có những đặc thù gì phù hợp để phát triển năng lực hợp tác? Chương Sự điện li chứa đựng nhiều khái niệm trừu tượng như cân bằng ion, pH, phản ứng trao đổi chất điện li kết hợp với hệ thống thí nghiệm thực hành phong phú. Nội dung này đòi hỏi học sinh vừa phải tư duy lý thuyết vừa phải thao tác thực nghiệm theo nhóm, tạo môi trường lý tưởng để rèn luyện kỹ năng phân công, phối hợp và phản biện khoa học.

Dạy học theo góc khác biệt như thế nào so với thảo luận nhóm thông thường? Dạy học theo góc tạo ra các không gian học tập đa dạng theo các phong cách nhận thức khác nhau (quan sát hình ảnh/video, phân tích văn bản, tiến hành thí nghiệm, áp dụng giải bài tập). Học sinh được tự chọn góc xuất phát và luân chuyển qua các góc, giúp việc tiếp thu kiến thức toàn diện và sâu sắc hơn nhiều so với việc chỉ ngồi thảo luận tại một vị trí cố định.

Làm cách nào để đánh giá chính xác sự đóng góp của từng cá nhân khi làm việc nhóm? Giáo viên sử dụng kết hợp bộ ba công cụ: bảng kiểm quan sát hành vi của giáo viên, phiếu tự đánh giá tiến trình của từng học sinh và phiếu đánh giá chéo giữa các thành viên. Việc phân định rõ vai trò nhóm trưởng, thư ký, người báo cáo và người thực nghiệm giúp định lượng chính xác mức độ hoàn thành nhiệm vụ của mỗi cá nhân.

Giáo viên cần xử lý ra sao trước áp lực thời lượng 45 phút của một tiết học? Đối với các bài dạy theo góc hoặc dự án, giáo viên có thể linh hoạt chuyển đổi thành chủ đề dạy học từ 2 đến 3 tiết liên tục hoặc giao nhiệm vụ thu thập tư liệu, chuẩn bị mẫu vật ngoài giờ lên lớp. Thời gian trên lớp sẽ tập trung chủ yếu cho các hoạt động thảo luận chuyên sâu, luân chuyển góc và báo cáo kết quả.

Việc áp dụng dạy học dự án có làm ảnh hưởng đến thời gian luyện tập thi cử của học sinh không? Thực nghiệm cho thấy dạy học dự án gắn liền lý thuyết với thực tế giúp học sinh hiểu bản chất hiện tượng hóa học sâu sắc hơn, từ đó ghi nhớ công thức và phản ứng lâu bền. Nhờ hiểu rõ bản chất, học sinh giải các bài tập định tính và định lượng nhanh hơn, nâng cao rõ rệt điểm số trong các kỳ thi chuẩn hóa.

Kết luận

Nghiên cứu khẳng định tính cấp thiết và hiệu quả vượt trội của việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về năng lực hợp tác với cấu trúc 5 thành tố và bộ ba phương pháp giáo dục hiện đại.
• Khảo sát toàn diện thực trạng tại 4 trường trung học phổ thông, chỉ ra khoảng trống lớn giữa nhận thức sư phạm và thực hành giảng dạy.
• Thiết kế thành công hệ thống giáo án mẫu chương Sự điện li - Hóa học 11 đáp ứng chuẩn kiến thức, kỹ năng và định hướng phát triển phẩm chất.
• Xây dựng bộ công cụ đánh giá chuẩn hóa gồm phiếu quan sát, phiếu hỏi và thang đo rubric giúp định lượng chính xác sự tiến bộ của người học.
• Thực nghiệm sư phạm kiểm chứng mức độ tin cậy cao, chứng minh khả năng nâng cao rõ rệt kết quả học tập và kỹ năng xã hội của học sinh.

Trong giai đoạn tiếp theo, các nhà trường cần tiếp tục mở rộng áp dụng quy trình này sang toàn bộ chương trình Hóa học phổ thông, kết hợp nền tảng số hóa trong quản lý hồ sơ học tập để tối ưu hóa hiệu quả giáo dục toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, lập luận, dự đoán, chứng minh hay bác bỏ giả thuyết bằng thực nghiệm, mô hình hóa, giải thích…, các kĩ năng giao tiếp, hợp tác, đánh giá và ra quyết định [8]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp giáo dục theo hƣớng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, khả năng tƣ duy độc lập của ngƣời học. Các môn học áp dụng phƣơng pháp tích cực hóa hoạt động của ngƣời học, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hƣớng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trƣờng học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề nhằm khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện tiềm năng của bản thân và phát triển [8].

Học sinh tự tìm tòi kiến thức, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức, bồi dƣỡng phẩm chất, năng lực thông qua các hoạt động học tập dƣới sự chỉ đạo, tổ chức, hƣớng dẫn của giáo viên; học sinh đƣợc trình bày và bảo vệ ý kiến của mình, đƣợc lắng nghe và phản biện ý kiến của bạn, nhất là khi tham gia các hoạt động xã hội, trải nghiệm sáng tạo; khắc phục lối truyền đạt áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tạo điều kiện cho học sinh đƣợc học tập qua các nguồn học liệu đa dạng, phong phú trong xã hội. Từ đó phát triển năng lực tự học và chuẩn bị tâm thế cho học tập suốt đời. PPDH phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của ngƣời học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin.), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tƣ duy.

Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phƣơng pháp chung và phƣơng pháp đặc thù của môn học để thực hiện. Tuy nhiên phải đảm bảo đƣợc nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hƣớng dẫn của giáo viên”. Việc sử dụng PPDH gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học. Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tƣợng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức thích hợp nhƣ học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ở ngoài lớp.

Cần chuẩn bị tốt về phƣơng pháp đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho ngƣời học. Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã qui định. Có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và phù hợp với đối tƣợng học sinh. Tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

Việc đổi mới PPDH theo định hƣớng phát triển năng lực thể hiện qua bốn đặc trƣng cơ bản sau: Một, dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, giúp học sinh tự khám phá những điều chƣa biết chứ không thụ động tiếp thu những tri thức đƣợc sắp đặt sẵn. Giáo viên là ngƣời tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn. Hai, chú trọng rèn luyện cho học sinh biết khai thác sách giáo khoa (SGK) và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới. Định hƣớng cho học sinh cách tƣ duy nhƣ phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tƣơng tự, quy lạ về quen… để dần hình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo.

Ba, tăng cƣờng phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở thành môi trƣờng giao tiếp GV - HS và HS - HS nhằm vận dụng sự hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung. Bốn, chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học). Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiều hình thức nhƣ theo lời giải/đáp án mẫu, theo hƣớng dẫn, hoặc tự xác định tiêu chí để có thể phê phán, tìm đƣợc nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót. Năng lực và phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trung học phổ thông 1.

Năng lực của học sinh 1. Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực có nguồn gốc Latinh: “competentia” có nghĩa là “gặp gỡ”. Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực, tùy theo cơ sở lựa chọn để tiếp cận khái niệm này. Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng khái niệm năng lực đƣa ra ra trong Chƣơng trình giáo dục phổ thông Chƣơng trình tổng thể của Bộ GD&ĐT ban hành ngày 26/12/2018.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bộ GD&ĐT xác định: “Năng lực là thuộc tính cá nhân đƣợc hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con ngƣời huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác nhƣ hứng thú, niềm tin, ý chí,… thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [8]. Cấu trúc năng lực Có nhiều mô hình cấu trúc năng lực khác nhau. Theo [1], cấu trúc chung của các NL gồm: NL chuyên môn, NL phƣơng pháp, NL xã hội và NL cá thể, đƣợc mô tả bằng sơ đồ sau: Sơ đồ 1. Cấu trúc chung của năng lực Cấu trúc NL NL cá thể NL chuyên môn NL xã hội NL phƣơng pháp NL hành động Nhƣ vậy, giáo dục định hƣớng phát triển NL không chỉ nhằm mục tiêu phát triển NL chuyên môn bao gồm tri thức, kỹ năng chuyên môn mà còn phát triển NL phƣơng pháp, NL xã hội và NL cá thể.

Những NL này không tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ. NL hành động đƣợc hình thành trên cơ sở có sự kết hợp các năng lực này. Các đặc điểm của năng lực Năng lực có các đặc điểm sau: - Năng lực thể hiện những đặc thù tâm lí, sinh lí khác biệt của cá nhân, chịu ảnh hƣởng của yếu tố bẩm sinh di truyền về mặt sinh học, đồng thời chịu tác động của những điều kiện của môi trƣờng sống. - Năng lực chỉ có thể quan sát đƣợc qua hoạt động của cá nhân ở các tình huống nhất định.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Xét về mặt hình thức, năng lực thƣờng tồn tại dƣới hai dạng: năng lực cốt lõi và năng lực chuyên biệt. + Năng lực cốt lõi: là năng lực cơ bản, thiết yếu mà bất kỳ ai cũng cần phải có để sống, học tập và làm việc hiệu quả. + Năng lực chuyên biệt: là năng khiếu chỉ có ở một số ngƣời [8]. - Năng lực đƣợc hình thành và phát triển trong và ngoài nhà trƣờng.

- Năng lực và các thành tố của nó không bất biến mà có thể thay đổi từ năng lực sơ đẳng, thụ động tới năng lực bậc cao mang tính tự chủ cá nhân. - Năng lực đƣợc hình thành và phát triển liên tục trong suốt cuộc đời con ngƣời. Một số năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông. Theo chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ giáo dục và đào tạo công bố ngày 26/12/2018, các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho HS THPT là: NL tự học và tự hoàn thiện, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo.

Bên cạnh đó, yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù của HS bao gồm: NL ngôn ngữ, NL tính toán, NL khoa học, NL công nghệ, NL tin học, NL thẩm mĩ và NL thể chất. Theo chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể môn Hóa học của Bộ giáo dục và đào tạo công bố [9], các năng lực cần hình thành và phát triển cho HS THPT nhƣ sau: - Năng lực nhận thức kiến thức hóa học: Nhận thức đƣợc các kiến thức cơ sở về cấu tạo chất; các quá trình hoá học; các dạng năng lƣợng và bảo toàn năng lƣợng; một số chất hoá học cơ bản và chuyển hoá hoá học; một số ứng dụng của hoá học trong đời sống và sản xuất. - Năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dƣới góc độ hóa học: Quan sát, thu thập thông tin; phân tích, xử lí số liệu; giải thích; dự đoán đƣợc kết quả nghiên cứu một số sự vật, hiện tƣợng trong tự nhiên và đời sống. - Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng đƣợc kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết một số vấn đề trong học tập, nghiên cứu khoa học và một số tình huống cụ thể trong thực tiễn [9].

Luận văn này, chúng tôi nghiên cứu việc phát triển NLHT cho HS thông qua việc sử dụng PPDH tích cực. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các phương pháp đánh giá năng lực Đánh giá năng lực trong dạy và học tích cực đòi hỏi phải nhìn nhận HS nhƣ một “tổng thể” toàn diện. Để đánh giá năng lực của ngƣời học cần nhấn mạnh đến đánh giá quá trình học.

Việc đánh giá quá trình học kết hợp đánh giá kết quả học sẽ đem lại những thông tin phản hồi để cả ngƣời dạy và ngƣời học điều chỉnh hoạt động dạy và học của mình. Đánh giá quá trình có thể thực hiện thông qua quan sát các ứng xử của HS trong các vấn đề, nhiệm vụ, tình huống học tập, qua phân tích hồ sơ học tập của HS, qua các bài kiểm tra nói hoặc viết, qua đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá của mỗi HS. Muốn đánh giá đƣợc năng lực của HS, GV cần phải có năng lực đánh giá – một năng lực nghề nghiệp. Phần cốt lõi của năng lực đánh giá là hệ thống kĩ năng đƣợc sử dụng trong tiến trình thực hiện đánh giá liên tục (on – going assessment) quá trình học tập và dạy học.

Trong dạy học tích cực, chúng ta có thể sử dụng các phƣơng pháp đánh giá sau để đánh giá năng lực HS: [4], [6].