Luận văn thạc sĩ vnu ued phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học chương sự điện li hóa học 11

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học chương sự điện li hóa học 11, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Bùi Thị Phương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Dũng
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học chương Sự điện li - Hóa học 11
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Giả thuyết khoa học
• 1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.7. Phạm vi nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
• 1.8.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 1.8.3. Phương pháp toán học thống kê
• 1.9. Đóng góp mới của đề tài
• 1.10. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG SỰ ĐIỆN LI – HÓA HỌC 11
• 2.1. Mục tiêu, nội dung và cấu trúc chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.1. Mục tiêu chương Sự điện li- Hóa học 11
• 2.1.2. Cấu trúc nội dung của chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.3. Một số lưu ý khi dạy học chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.4. Vận dụng dạy học hợp tác trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.4.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung dạy học hợp tác
• 2.1.4.2. Vận dụng dạy học hợp tác nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh
• 2.1.4.3. Những nội dung có thể dạy học hợp tác trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.5. Vận dụng dạy học theo góc trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.5.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung dạy học theo góc
• 2.1.5.2. Yêu cầu về tổ chức dạy học theo góc
• 2.1.5.3. Những nội dung có thể dạy học theo góc trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.6. Vận dụng dạy học dự án trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.6.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung dạy học dự án
• 2.1.6.2. Yêu cầu về tổ chức dạy học dự án
• 2.1.6.3. Những nội dung có thể dạy học dự án trong chương Sự điện li – Hóa học 11
• 2.1.7. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực hợp tác của học sinh trung học phổ thông
• 2.1.7.1. Các tiêu chí và mức độ đánh giá năng lực hợp tác
• 2.1.7.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực hợp tác cho học sinh
• 2.1.7.3. Thiết kế một số bài dạy học minh họa
• 2.1.7.3.1. Thiết kế kế hoạch minh họa dạy học theo góc
• 2.1.7.3.2. Thiết kế kế hoạch minh họa dạy học dự án
• 2.1.7.3.3. Thiết kế kế hoạch minh họa dạy học hợp tác
• 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phương pháp xử lí và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.7. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học Hóa Học 11

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn hóa học, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết. Chương trình hóa học 11 với nội dung phong phú như chương Sự điện li là cơ hội tốt để giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học hợp tác nhằm nâng cao hiệu quả học tập.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Hợp Tác Trong Giáo Dục

Năng lực hợp tác được hiểu là khả năng làm việc nhóm, giao tiếp và tương tác hiệu quả với người khác. Trong bối cảnh giáo dục, việc phát triển năng lực hợp tác giúp học sinh không chỉ học hỏi từ nhau mà còn rèn luyện các kỹ năng xã hội quan trọng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Năng Lực Hợp Tác Trong Hóa Học

Hóa học là môn học thực nghiệm, đòi hỏi học sinh phải làm việc nhóm để thực hiện các thí nghiệm và dự án. Việc phát triển năng lực hợp tác trong môn học này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Cho Học Sinh

Mặc dù việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Những thách thức này có thể đến từ sự khác biệt trong trình độ học sinh, phương pháp dạy học chưa phù hợp, hoặc thiếu sự hỗ trợ từ phía giáo viên.

2.1. Sự Khác Biệt Trong Trình Độ Học Sinh

Trong một lớp học, học sinh có thể có trình độ kiến thức và kỹ năng khác nhau. Điều này có thể gây khó khăn cho việc tổ chức các hoạt động nhóm hiệu quả, khi mà một số học sinh có thể không theo kịp tiến độ của nhóm.

2.2. Phương Pháp Dạy Học Chưa Phù Hợp

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, không khuyến khích sự tham gia của học sinh. Điều này làm giảm cơ hội phát triển năng lực hợp tác và khả năng làm việc nhóm của học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Để Phát Triển Năng Lực Hợp Tác

Để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh, giáo viên có thể áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực như dạy học hợp tác, dạy học theo góc và dạy học dự án. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh học tập hiệu quả mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

3.1. Dạy Học Hợp Tác

Dạy học hợp tác là phương pháp mà học sinh làm việc cùng nhau để hoàn thành nhiệm vụ học tập. Phương pháp này khuyến khích sự tương tác và giao tiếp giữa các học sinh, từ đó phát triển năng lực hợp tác.

3.2. Dạy Học Theo Góc

Dạy học theo góc cho phép học sinh tham gia vào nhiều hoạt động học tập khác nhau tại các góc học tập. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng cá nhân mà còn khuyến khích sự hợp tác trong nhóm.

3.3. Dạy Học Dự Án

Dạy học dự án là phương pháp mà học sinh làm việc theo nhóm để thực hiện một dự án cụ thể. Phương pháp này giúp học sinh phát triển năng lực hợp tác thông qua việc chia sẻ ý tưởng và giải quyết vấn đề cùng nhau.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Hóa Học

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong chương Sự điện li của môn hóa học 11 đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được năng lực hợp tác thông qua các hoạt động nhóm và dự án.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Nghiệm

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong chương Sự điện li đã giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng làm việc nhóm và giao tiếp. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có động lực học tập cao hơn.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh đã phản hồi tích cực về các hoạt động học tập nhóm. Họ cảm thấy tự tin hơn khi làm việc cùng nhau và có thể chia sẻ ý tưởng một cách hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học Hóa Học 11

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học hóa học không chỉ là một xu hướng giáo dục hiện đại mà còn là một yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hội nhập. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.1. Tương Lai Của Năng Lực Hợp Tác Trong Giáo Dục

Trong tương lai, việc phát triển năng lực hợp tác sẽ tiếp tục được chú trọng trong giáo dục. Các phương pháp dạy học tích cực sẽ ngày càng được áp dụng rộng rãi hơn, giúp học sinh phát triển kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật và áp dụng các phương pháp dạy học mới để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh. Việc tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích sự tham gia của học sinh là rất quan trọng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, lập luận, dự đoán, chứng minh hay bác bỏ giả thuyết bằng thực nghiệm, mô hình hóa, giải thích…, các kĩ năng giao tiếp, hợp tác, đánh giá và ra quyết định [8]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp giáo dục theo hƣớng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, khả năng tƣ duy độc lập của ngƣời học. Các môn học áp dụng phƣơng pháp tích cực hóa hoạt động của ngƣời học, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hƣớng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trƣờng học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề nhằm khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện tiềm năng của bản thân và phát triển [8].

Học sinh tự tìm tòi kiến thức, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức, bồi dƣỡng phẩm chất, năng lực thông qua các hoạt động học tập dƣới sự chỉ đạo, tổ chức, hƣớng dẫn của giáo viên; học sinh đƣợc trình bày và bảo vệ ý kiến của mình, đƣợc lắng nghe và phản biện ý kiến của bạn, nhất là khi tham gia các hoạt động xã hội, trải nghiệm sáng tạo; khắc phục lối truyền đạt áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tạo điều kiện cho học sinh đƣợc học tập qua các nguồn học liệu đa dạng, phong phú trong xã hội. Từ đó phát triển năng lực tự học và chuẩn bị tâm thế cho học tập suốt đời. PPDH phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của ngƣời học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin.), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tƣ duy.

Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phƣơng pháp chung và phƣơng pháp đặc thù của môn học để thực hiện. Tuy nhiên phải đảm bảo đƣợc nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hƣớng dẫn của giáo viên”. Việc sử dụng PPDH gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học. Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tƣợng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức thích hợp nhƣ học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ở ngoài lớp.

Cần chuẩn bị tốt về phƣơng pháp đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho ngƣời học. Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã qui định. Có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và phù hợp với đối tƣợng học sinh. Tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

Việc đổi mới PPDH theo định hƣớng phát triển năng lực thể hiện qua bốn đặc trƣng cơ bản sau: Một, dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, giúp học sinh tự khám phá những điều chƣa biết chứ không thụ động tiếp thu những tri thức đƣợc sắp đặt sẵn. Giáo viên là ngƣời tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn. Hai, chú trọng rèn luyện cho học sinh biết khai thác sách giáo khoa (SGK) và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới. Định hƣớng cho học sinh cách tƣ duy nhƣ phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tƣơng tự, quy lạ về quen… để dần hình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo.

Ba, tăng cƣờng phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở thành môi trƣờng giao tiếp GV - HS và HS - HS nhằm vận dụng sự hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung. Bốn, chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học). Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiều hình thức nhƣ theo lời giải/đáp án mẫu, theo hƣớng dẫn, hoặc tự xác định tiêu chí để có thể phê phán, tìm đƣợc nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót. Năng lực và phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trung học phổ thông 1.

Năng lực của học sinh 1. Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực có nguồn gốc Latinh: “competentia” có nghĩa là “gặp gỡ”. Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực, tùy theo cơ sở lựa chọn để tiếp cận khái niệm này. Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng khái niệm năng lực đƣa ra ra trong Chƣơng trình giáo dục phổ thông Chƣơng trình tổng thể của Bộ GD&ĐT ban hành ngày 26/12/2018.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bộ GD&ĐT xác định: “Năng lực là thuộc tính cá nhân đƣợc hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con ngƣời huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác nhƣ hứng thú, niềm tin, ý chí,… thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [8]. Cấu trúc năng lực Có nhiều mô hình cấu trúc năng lực khác nhau. Theo [1], cấu trúc chung của các NL gồm: NL chuyên môn, NL phƣơng pháp, NL xã hội và NL cá thể, đƣợc mô tả bằng sơ đồ sau: Sơ đồ 1. Cấu trúc chung của năng lực Cấu trúc NL NL cá thể NL chuyên môn NL xã hội NL phƣơng pháp NL hành động Nhƣ vậy, giáo dục định hƣớng phát triển NL không chỉ nhằm mục tiêu phát triển NL chuyên môn bao gồm tri thức, kỹ năng chuyên môn mà còn phát triển NL phƣơng pháp, NL xã hội và NL cá thể.

Những NL này không tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ. NL hành động đƣợc hình thành trên cơ sở có sự kết hợp các năng lực này. Các đặc điểm của năng lực Năng lực có các đặc điểm sau: - Năng lực thể hiện những đặc thù tâm lí, sinh lí khác biệt của cá nhân, chịu ảnh hƣởng của yếu tố bẩm sinh di truyền về mặt sinh học, đồng thời chịu tác động của những điều kiện của môi trƣờng sống. - Năng lực chỉ có thể quan sát đƣợc qua hoạt động của cá nhân ở các tình huống nhất định.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Xét về mặt hình thức, năng lực thƣờng tồn tại dƣới hai dạng: năng lực cốt lõi và năng lực chuyên biệt. + Năng lực cốt lõi: là năng lực cơ bản, thiết yếu mà bất kỳ ai cũng cần phải có để sống, học tập và làm việc hiệu quả. + Năng lực chuyên biệt: là năng khiếu chỉ có ở một số ngƣời [8]. - Năng lực đƣợc hình thành và phát triển trong và ngoài nhà trƣờng.

- Năng lực và các thành tố của nó không bất biến mà có thể thay đổi từ năng lực sơ đẳng, thụ động tới năng lực bậc cao mang tính tự chủ cá nhân. - Năng lực đƣợc hình thành và phát triển liên tục trong suốt cuộc đời con ngƣời. Một số năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông. Theo chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ giáo dục và đào tạo công bố ngày 26/12/2018, các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho HS THPT là: NL tự học và tự hoàn thiện, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo.

Bên cạnh đó, yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù của HS bao gồm: NL ngôn ngữ, NL tính toán, NL khoa học, NL công nghệ, NL tin học, NL thẩm mĩ và NL thể chất. Theo chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể môn Hóa học của Bộ giáo dục và đào tạo công bố [9], các năng lực cần hình thành và phát triển cho HS THPT nhƣ sau: - Năng lực nhận thức kiến thức hóa học: Nhận thức đƣợc các kiến thức cơ sở về cấu tạo chất; các quá trình hoá học; các dạng năng lƣợng và bảo toàn năng lƣợng; một số chất hoá học cơ bản và chuyển hoá hoá học; một số ứng dụng của hoá học trong đời sống và sản xuất. - Năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dƣới góc độ hóa học: Quan sát, thu thập thông tin; phân tích, xử lí số liệu; giải thích; dự đoán đƣợc kết quả nghiên cứu một số sự vật, hiện tƣợng trong tự nhiên và đời sống. - Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng đƣợc kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết một số vấn đề trong học tập, nghiên cứu khoa học và một số tình huống cụ thể trong thực tiễn [9].

Luận văn này, chúng tôi nghiên cứu việc phát triển NLHT cho HS thông qua việc sử dụng PPDH tích cực. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các phương pháp đánh giá năng lực Đánh giá năng lực trong dạy và học tích cực đòi hỏi phải nhìn nhận HS nhƣ một “tổng thể” toàn diện. Để đánh giá năng lực của ngƣời học cần nhấn mạnh đến đánh giá quá trình học.

Việc đánh giá quá trình học kết hợp đánh giá kết quả học sẽ đem lại những thông tin phản hồi để cả ngƣời dạy và ngƣời học điều chỉnh hoạt động dạy và học của mình. Đánh giá quá trình có thể thực hiện thông qua quan sát các ứng xử của HS trong các vấn đề, nhiệm vụ, tình huống học tập, qua phân tích hồ sơ học tập của HS, qua các bài kiểm tra nói hoặc viết, qua đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá của mỗi HS. Muốn đánh giá đƣợc năng lực của HS, GV cần phải có năng lực đánh giá – một năng lực nghề nghiệp. Phần cốt lõi của năng lực đánh giá là hệ thống kĩ năng đƣợc sử dụng trong tiến trình thực hiện đánh giá liên tục (on – going assessment) quá trình học tập và dạy học.

Trong dạy học tích cực, chúng ta có thể sử dụng các phƣơng pháp đánh giá sau để đánh giá năng lực HS: [4], [6].