Chương 1: Một số vấn đề lí luận và thực tiễn về kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học Vật lí Chương 2: Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học nội dung “Máy cơ đơn giản” - Vật lí 6. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ 1. Kiểm tra, đánh giá 1.
Kiểm tra - Theo từ điển tiếng Việt (1993)[9], kiểm tra được hiểu là: Xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét. Như vậy, việc kiểm tra sẽ cung cấp những dữ kiện, những thông tin cần thiết làm cơ sở cho việc đánh giá học sinh. - Theo Xavier Roegiers (1996) [10, tr. 152]: “Kiểm tra là một quá trình trong đó các tiêu chí đã được định ra từ trước, trong đó chúng ta kiểm tra sự phù hợp của các sản phẩm với các tiêu chí đã định, không quan tâm đến quyết định cần đề ra”.
* Các hình thức kiểm tra [11]: a. kiểm tra thƣờng xuyên Hình thức kiểm tra này còn được gọi là kiểm tra hàng ngày vì nó diễn ra hàng ngày. Kiểm tra thường xuyên được người giáo viên tiến hành thường xuyên. Mục đích của kiểm tra thường xuyên: - Kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy học của thầy giáo và học sinh.
- Thúc đẩy học sinh cố gắng tích cực làm việc một cách liên tục, có hệ thống. - Tạo điều kiện vững chắc để quá trình dạy học chuyển dần sang những bước mới. Kiểm tra thường xuyên được tiến hành: - Quan sát hoạt động của lớp, của mỗi học sinh có tính hệ thống. - Qua quá trình học bài mới.
- Qua việc ôn tập củng cố bài cũ. - Qua việc vận dụng tri thức vào thực tiễn. Kiểm tra định kỳ Kiểm tra định kỳ thường được tiến hành sau khi: - Học xong một số chương. - Học xong một phần chương trình.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Học xong một học kỳ. Do kiểm tra sau một số bài, chương, học kỳ của một môn học nên khối lượng tri thức, kĩ năng, kĩ xảo nằm trong phạm vi kiểm tra là tương đối lớn. Tác dụng của kiểm tra định kỳ: - Giúp thầy trò nhìn nhận lại kết quả hoạt động sau một thời gian nhất định. - Đành giá được việc nắm giữ tri thức, kĩ năng, kĩ xảo của học sinh sau một thời hạn nhất định.
- Giúp cho học sinh củng cố, mở rộng tri thức đã học. - Tạo cơ sở để học sinh tiếp tục học sang những phần mới, chương mới. Kiểm tra tổng kết Hình thức kiểm tra tổng kết được thực hiện vào cuối giáo trình, cuối môn học, cuối năm. Kiểm tra tổng kết nhằm: - Đánh giá kết quả chung.
- Củng cố, mở rộng toàn bộ tri thức đã học từ đầu năm, đầu môn học, đầu giáo trình. - Tạo điều kiện để học sinh chuyển sang học môn học mới, năm học mới. Một số điểm cần lưu ý: Giáo viên không chỉ nên căn cứ vào kết quả kiểm tra định kỳ, kiểm tra tổng kết để đánh giá học sinh. Phải kết hợp với việc kiểm tra thường xuyên, phải theo dõi hàng ngày mới giúp cho người giáo viên đánh giá đúng, chính xác thực chất trình độ của học sinh.
Khi tiến hành kiểm tra cần chú ý: - Tránh có lời nói nặng nề, phạt học sinh. - Nên khuyến khích, động viên những tiến bộ của học sinh dù cho đó là những tiến bộ nhỏ. - Khi phát hiện được những nguyên nhân sai sót, lệch lạc nên có biện pháp giúp đỡ kịp thời. * Các phƣơng pháp kiểm tra [11]: a.
Kiểm tra miệng Phương pháp kiểm tra miệng được sử dụng: - Trước khi học bài mới. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Trong quá trình học bài mới. - Sau khi học xong bài mới. - Thi cuối học kỳ.
- Thi cuối năm học. Phương pháp kiểm tra miệng có tác dụng: - Tạo cho người giáo viên thu được tín hiệu ngược nhanh chóng từ học sinh có những trình độ khác nhau. - Thúc đẩy cho học sinh học tập thường xuyên, có hệ thống, liên tục. - Giúp cho học sinh rèn luyện kĩ năng biểu đạt bằng ngôn ngữ một cách nhanh, gọn, chính xác, rõ ràng.
Tuy nhiên phương pháp kiểm tra miệng cũng có nhược điểm nếu giáo viên sử dụng nó không khéo léo như: - Một bộ phận học sinh thường thụ động khi kiểm tra. - Mất nhiều thời gian. Các yêu cầu khi kiểm tra miệng: - Tạo điều kiện cho tất cả học sinh trả lời đầy đủ câu hỏi đề ra. - Giáo viên nghiên cứu kĩ những kiến thức cơ bản của bài, nắm chắc chương trình, chuẩn bị kiến thức tối thiểu theo quy định.
- Dung lượng kiến thức trong mỗi câu hỏi vừa phải, sát trình độ học sinh, học sinh có thể trả lời ngắn gọn trong vài phút. - Sau khi nêu câu hỏi cho cả lớp, cần có thời gian ngắn để học sinh chuẩn bị, sau đó mới chỉ định học sinh trả lời câu hỏi. - Thái độ và cách ứng xử của giáo viên đối với học sinh có ảnh hưởng trong kiểm tra. Sự hiểu biết của giáo viên về tính cách của học sinh, sự tế nhị và nhạy cảm là những yếu tố giúp cho người thầy giáo thấy rõ thực chất trình độ kiến thức, kĩ năng của học sinh được kiểm tra: - Cần kiên trì nghe học sinh trình bày.
- Khi cần thiết phải biết gợi ý, không làm cho các em sợ hãi lúng túng. - Yêu cầu học sinh trả lời sao cho cả lớp nghe được và yêu cầu cả lớp theo dõi câu trả lời của bạn và bổ xung khi cần thiết. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 11 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phải có nhận xét ưu khuyết điểm trong câu trả lời của học sinh về hình thức trình bày, nội dung, tinh thần thái độ. - Phải công bố điểm công khai.
- Phải ghi điểm vào sổ điểm của lớp và sổ điểm cá nhân của mình. Kiểm tra viết Kiểm tra viết được sử dụng: - Sau khi học xong một phần. - Sau khi học xong một chương, nhiều chương. - Sau khi học xong một giáo trình.
- Sau khi học hết kì hoặc năm học. Tác dụng của kiểm tra viết: - Cùng một lúc kiểm tra được cả lớp trong một thời gian nhất định. - Có thể kiểm tra từ một vấn đề nhỏ đến một vấn đề lớn có tính chất tổng hợp. - Giúp học sinh phát triển năng lực diễn đạt bằng ngôn ngữ viết.
Khi tiến hành kiểm tra viết cần chú ý một số đặc điểm sau đây: - Ra đề bài phải rõ ràng, chính xác, hiểu thông nhất ở tất cả học sinh, sát trình độ của các em, phù hợp thời gian làm bài, phát huy trí thông minh của các em. - Giáo dục cho các em tinh thần tự giác, nghiêm túc trong khi làm bài, tránh tình trạng nhìn bài nhau, nhắc bạn, sử dụng tài liệu trong khi làm bài. - Tạo điều kiện cho học sinh làm bài cẩn thận, đầy đủ, không làm cho các em mất tập chung tư tưởng, phân tán chú ý. - Thu bài đúng giờ.
- Chấm bài cẩn thận. - Có nhận xét chính xác cụ thể. - Trả bài đúng hạn. - Có nhận xét chung, nhận xét riêng về nội dung, hình thức trình bày, tinh thần thái độ trong khi làm bài.
- Khuyến khích học sinh tiến bộ, nhắc nhở học sinh sa sút. Câu hỏi trong bài kiểm tra viết thường có hai loại chính sau: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 12 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Câu hỏi với mục đích đòi hỏi học sinh phải tái hiện các kiến thức sự kiện, đòi hỏi phải ghi nhớ và trình bày một cách chính xác, hệ thống, chọn lọc. - Câu hỏi yêu cầu năng lực nhận thức đòi hỏi học sinh phải thông hiểu, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa, vận dụng tri thức vào tình huống cụ thể. Kiểm tra thực hành Kiểm tra thực hành nhằm mục đích kiểm tra kĩ năng, kĩ xảo thực hành ở học sinh như: đo đạc, thí nghiệm lao động.
Kiểm tra thực hành được tiến hành: - Ở trên lớp. - Trong phòng thí nghiệm. - Trong vườn trường. - Trong xưởng trường.
- Ngoài thiên nhiên. Khi kiểm tra thực hành cần chú ý các đặc điểm sau: - Theo dõi trình tự, độ chính xác, trình độ thành thạo của các thao tác. - Kết hợp kiểm tra lí thuyết với cơ sở lý luận của các thao tác thực hành. Đánh giá - Theo từ điển tiếng Việt (1993) [9], đánh giá được hiểu là: Nhận định giá trị.
Các kết quả kiểm tra thành tích học tập, rèn luyện của học sinh được thể hiện trong việc đánh giá những thành tích học tập, rèn luyện đó. 8]: “Đánh giá là sự thu thập và lí giải một cách có hệ thống những bằng chứng dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động”. Để hiểu rõ khái niệm đánh giá, ta cùng tìm hiểu các khái niệm có liên quan. Đo Theo từ điển tiếng Việt (1993)[9], đo được hiểu là xác định độ lớn của một đại lượng bằng cách so sánh với một đại lượng cùng loại được chọn làm đơn vị.
Khái niệm đo ở trên phù hợp với khoa học Vật lí. Còn khái niệm đo ở trong khoa học xã hội, có thể được hiểu là: Đo là chỉ sự so sánh một vật hay một hiện tượng với một thước đo hoặc chuẩn mực và khả năng trình bày kết quả về mặt định lượng. Nhận xét Nhận xét là đưa ra ý kiến có xem xét và đánh giá về một đối tượng nào đó. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 13 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đánh giá Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phân đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được,đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề suất những quyết định thích hợp để cải tạo thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc [4]. Đối chiếu với khái niệm đo, nhận xét ở trên, ta thấy: - Đánh giá là khái niệm bao hàm một quá trình. - Đo, nhận xét chỉ nói lên một khâu của quá trình ấy.