Luận văn: Dạy học tích hợp Cacbohiđrat và Polime Hóa học 12 phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh THPT

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu dạy học tích hợp cacbohiđrat và polime, phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT.

• Tác giả: Vũ Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Thành
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Dạy học chủ đề tích hợp phần Cacbohiđrat và Polime Hóa học 12 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG
• DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lich sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Mục đích nghiên cứu
• 1.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.5. Khách thể đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Giả thuyết khoa học
• 1.7. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 1.8. Đóng góp mới của luận văn
• 1.9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH
• 1.1. Định hƣớng đổi mới giáo dục phổ thông sau năm 2015
• 1.1.1. Định hƣớng chung
• 1.1.2. Tổng quan về dạy học tích hợp
• 1.1.3. Tại sao phải dạy học tích hợp?
• 1.1.4. Các đặc trƣng của dạy học tích hợp
• 1.1.5. Ý nghĩa của dạy học theo quan điểm tích hợp
• 1.1.6. Các nguyên tắc lựa chọn nội dung tích hợp
• 1.1.7. Năng lực và việc phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh cấp THPT
• 1.1.7.1. Khái niệm năng lực
• 1.1.7.2. Các loại năng lực
• 1.1.7.3. Năng lực giải quyết vấn đề
• 1.1.7.4. Các công cụ đánh giá năng lực và năng lực giải quyết vấn đề
• 1.1.8. Một số PPDH và kĩ thuật dạy học trong dạy học tích hợp
• 1.1.8.1. Một số phương pháp dạy học tích cực
• 1.1.8.2. Một số kĩ thuật dạy học tích cực
• 1.1.9. Thực trạng DHTH môn Hóa học ở một số trường THPT- Bắc Ninh
• 1.1.9.1. Mục đích, đối tượng điều tra
• 1.1.9.2. Kết quả điều tra
• 1.1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THPT
• 2.1. Phân tích mục tiêu cấu trúc nội dung chương trình các môn học cấp THPT để xây dựng các chủ đề DHTH
• 2.2. Mục tiêu phần Cacbohiđrat và phần Polime – Hóa học 12 THPT
• 2.3. Cấu trúc, nội dung phần Cacbohiđrat và phần Polime
• 2.4. Chương trình môn học khác có liên quan đến các chủ đề được thiết kế
• 2.5. Nguyên tắc và qui trình thiết kế chủ đề dạy học tích hợp phần Cacbohiđrat và Polime
• 2.6. Nguyên tắc lựa chọn chủ đề tích hợp
• 2.7. Quy trình xây dựng chủ đề DHTH liên môn
• 2.8. Thiết kế và DH tích hợp một số chủ đề phần Cacbohiđrat và Polime
• 2.8.1. Sử dụng phương pháp dạy học dự án cho chủ đề 1 GLUCOZƠ - NGUỒN NGUYÊN LIỆU TRỰC TIẾP CỦA CUỘC SỐNG
• 2.8.2. Dạy học theo WebQuest chủ đề 2 ĐƯỜNG ĐA – NGUỒN DINH DƯỠNG CỦA SỰ SỐNG
• 2.8.3. Sử dụng phương pháp dạy học dự án ở chủ đề 3 CHẤT DẺO VÀ VẤN ĐỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
• 2.9. Thiết kế tiêu chí đánh giá năng lực giải quyết vấn đề thông qua DHTH
• 2.9.1. Thiết kế bảng tiêu chí đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 2.9.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 2.10. Sản phẩm của học sinh lớp thực nghiệm
• 2.11. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Nội dung thực nghiệm
• 3.6. Tiến trình thực nghiệm
• 3.7. Xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.8. Kết quả định tính
• 3.9. Kết quả các bài kiểm tra
• 3.10. Một số hình ảnh tổ chức dạy học chủ đề tích hợp tại trường THPT Tiên Du 1 và trường THPT Lý Thái Tổ - Bắc Ninh
• 3.11. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG
• PHỤ LỤC 2: HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN CHỦ ĐỀ
• PHỤ LỤC 3: ĐỀ KIỂM TRA

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông (THPT) là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Việc dạy học tích hợp hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực này. Chương trình học hiện nay cần được thiết kế sao cho học sinh có thể liên kết kiến thức hóa học với các lĩnh vực khác, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày.

1.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục

Năng lực giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn. Trong giáo dục, năng lực này giúp học sinh phát triển tư duy độc lập và khả năng làm việc nhóm. Việc tích hợp các môn học, đặc biệt là hóa học, vào quá trình dạy học sẽ tạo ra môi trường học tập phong phú, khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động giải quyết vấn đề.

1.2. Tầm quan trọng của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT không chỉ giúp các em có khả năng ứng phó với các tình huống trong học tập mà còn trong cuộc sống. Năng lực này là yếu tố quyết định trong việc hình thành công dân có trách nhiệm, sáng tạo và có khả năng thích ứng với sự thay đổi của xã hội.

II. Thách thức trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT

Mặc dù việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là phương pháp dạy học truyền thống vẫn còn phổ biến, khiến học sinh không được khuyến khích tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động. Ngoài ra, sự thiếu hụt tài liệu và phương tiện dạy học hiện đại cũng là một rào cản lớn.

2.1. Phương pháp dạy học truyền thống và hạn chế của nó

Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều, không khuyến khích học sinh tham gia thảo luận hay đặt câu hỏi. Điều này dẫn đến việc học sinh trở nên thụ động và không phát triển được năng lực giải quyết vấn đề.

2.2. Thiếu tài liệu và phương tiện dạy học hiện đại

Nhiều trường học vẫn chưa được trang bị đầy đủ các phương tiện dạy học hiện đại như máy chiếu, phần mềm mô phỏng hóa học, điều này làm giảm hiệu quả của việc dạy học tích hợp. Việc thiếu tài liệu tham khảo cũng khiến giáo viên gặp khó khăn trong việc thiết kế bài học tích hợp.

III. Phương pháp dạy học tích hợp hóa học để phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Dạy học tích hợp hóa học là một phương pháp hiệu quả để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức hóa học mà còn liên kết với các môn học khác, từ đó tạo ra những bài học thực tiễn và sinh động. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như học theo dự án, thảo luận nhóm sẽ giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm.

3.1. Học theo dự án trong dạy học tích hợp

Học theo dự án là một phương pháp dạy học tích cực, trong đó học sinh sẽ tham gia vào các dự án thực tế liên quan đến hóa học. Qua đó, học sinh sẽ phải tìm hiểu, phân tích và đưa ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn, từ đó phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

3.2. Thảo luận nhóm và vai trò của nó trong dạy học

Thảo luận nhóm là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh trao đổi ý kiến, chia sẻ kiến thức và cùng nhau giải quyết vấn đề. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dạy học tích hợp hóa học trong phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Việc áp dụng dạy học tích hợp hóa học đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Nhiều trường học đã thực hiện các chủ đề tích hợp thành công, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn có khả năng áp dụng vào thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động tích hợp có kết quả học tập tốt hơn và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả dạy học tích hợp

Nghiên cứu cho thấy học sinh tham gia vào dạy học tích hợp có sự tiến bộ rõ rệt trong năng lực giải quyết vấn đề. Các em có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn và tự tin hơn trong việc đưa ra giải pháp cho các vấn đề.

4.2. Các mô hình dạy học tích hợp thành công

Nhiều mô hình dạy học tích hợp đã được triển khai thành công tại các trường THPT, giúp học sinh phát triển toàn diện. Những mô hình này không chỉ tập trung vào kiến thức mà còn chú trọng đến kỹ năng sống và khả năng làm việc nhóm.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho dạy học tích hợp hóa học

Dạy học tích hợp hóa học là một phương pháp hiệu quả trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT. Để đạt được hiệu quả cao hơn, cần có sự đầu tư vào cơ sở vật chất, tài liệu và đào tạo giáo viên. Hướng tới tương lai, việc áp dụng công nghệ thông tin trong dạy học tích hợp sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho học sinh trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

5.1. Đầu tư vào cơ sở vật chất và tài liệu

Để dạy học tích hợp đạt hiệu quả, cần đầu tư vào cơ sở vật chất và tài liệu học tập hiện đại. Việc này sẽ giúp giáo viên có thêm công cụ để thiết kế bài học sinh động và hấp dẫn hơn.

5.2. Đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học tích hợp

Đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học tích hợp là rất cần thiết. Giáo viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để áp dụng phương pháp này một cách hiệu quả trong giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông theo tinh thần Nghị quyết 88/2014/QH13 và Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020, việc chuyển dịch từ nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học là nhiệm vụ cấp thiết. Phương pháp giảng dạy truyền thống còn mang nặng tính hàn lâm, khiến khoảng 65% học sinh rơi vào trạng thái thụ động và gặp nhiều rào cản khi vận dụng kiến thức khoa học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học của tác giả Vũ Thị Thủy đã đi sâu nghiên cứu và thiết kế các chủ đề dạy học tích hợp phần Cacbohiđrat và Polime Hóa học 12.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là xây dựng hệ thống bài học tích hợp liên môn gắn liền với đời sống, đồng thời vận dụng phương pháp dạy học dự án và WebQuest nhằm bồi dưỡng, nâng cao năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông. Nghiên cứu được triển khai trong phạm vi chương trình Hóa học 12 nâng cao, kết hợp liên môn với Sinh học, Vật lí, Công nghệ, Địa lí và Giáo dục công dân. Địa bàn khảo sát và thực nghiệm được tiến hành trực tiếp tại 2 trường trung học phổ thông trọng điểm của tỉnh Bắc Ninh là THPT Tiên Du 1 và THPT Lý Thái Tổ trong năm học 2015-2016, với sự tham gia của 22 giáo viên và 200 học sinh lớp 12.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp kịch bản sư phạm hoàn chỉnh cho 3 chủ đề liên môn, giúp nâng tỷ lệ học sinh đạt học lực khá giỏi môn Hóa học lên mức 75.5%, cao hơn 20.3% so với phương pháp dạy học đơn môn truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng thuyết sư phạm tích hợp của Xavier Roegiers và các hướng dẫn chuẩn hóa của UNESCO về giáo dục khoa học liên môn. Quan điểm này khẳng định quá trình học tập chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi học sinh được đặt vào các tình huống phức hợp, đòi hỏi phải huy động đa nguồn lực để giải quyết nhiệm vụ thực tế. Cấu trúc năng lực hành động trong đề tài được thiết lập từ sự giao thoa của 4 thành phần: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể.

Hệ thống lý thuyết vận dụng bao gồm 3 khái niệm then chốt:

1. Dạy học tích hợp liên môn: Quá trình liên kết nội dung của hai hay nhiều môn học xung quanh một chủ đề thực tiễn theo mô hình mạng nhện, giúp triệt tiêu sự trùng lặp kiến thức và giảm tải thời lượng học tập.
2. Năng lực giải quyết vấn đề: Khả năng cá nhân nhận biết tình huống có vấn đề, thu thập thông tin, đề xuất tối thiểu 2 phương án giải quyết và triển khai thực nghiệm đánh giá theo chuẩn PISA.
3. Mô hình dạy học dự án và WebQuest: Quy trình dạy học tích cực gồm 5 giai đoạn triển khai dự án và 6 bước xử lý tài nguyên thông tin trên không gian số, trao quyền tự chủ hoàn toàn cho học sinh dưới sự cố vấn của giáo viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập thông qua khảo sát thực trạng diện rộng với 22 giáo viên giảng dạy Hóa học và 200 học sinh lớp 12 tại 2 trường THPT trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm lựa chọn các cặp lớp có điểm số đầu vào tương đồng để tiến hành thực nghiệm sư phạm và đối chứng.

Phương pháp phân tích dữ liệu ứng dụng toán xác suất thống kê trong khoa học giáo dục. Tác giả sử dụng các tham số định lượng gồm: điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, bảng phân phối tần số, tần suất lũy tích và kiểm định t-Student độc lập. Việc lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính khách quan tuyệt đối, kiểm soát sai số ngẫu nhiên và chứng minh sự khác biệt về kết quả học tập giữa 2 nhóm có ý nghĩa thống kê ở độ tin cậy trên 95% với mức ý nghĩa p < 0.05. Toàn bộ quá trình nghiên cứu tài liệu, thiết kế giáo án và thực nghiệm được tiến hành liên tục trong 9 tháng của năm học 2015-2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu phản ánh bức tranh rõ nét về rào cản dạy học liên môn tại cơ sở. Dù có 16 trên tổng số 22 giáo viên (chiếm 72.7%) khẳng định tính cấp thiết của dạy học tích hợp, nhưng chỉ có 9 giáo viên (khoảng 40.9%) hiểu đúng bản chất lý luận. Đồng thời, 100% giáo viên tham gia khảo sát đều gặp khó khăn lớn do thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể và chịu áp lực nặng nề về phân phối thời lượng chương trình.

Kết quả thực nghiệm sư phạm ghi nhận bước tiến nhảy vọt về thành tích học tập của học sinh lớp thực nghiệm so với lớp đối chứng. Điểm trung bình bài kiểm tra số 1 và số 2 của nhóm thực nghiệm đạt mức từ 7.85 đến 8.12 điểm, vượt trội hơn nhóm đối chứng từ 0.85 đến 1.15 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi (từ 7.0 đến 10.0 điểm) ở lớp thực nghiệm đạt 75.5%, cao hơn nhóm đối chứng khoảng 22.3%. Ngược lại, tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình ở nhóm thực nghiệm giảm sâu xuống chỉ còn 1.8%, so với 9.2% ở nhóm đối chứng.

Sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh được đo lường chính xác qua 5 tiêu chí biểu hiện. Tỷ lệ học sinh đạt mức độ thành thạo trong việc tự lập kế hoạch nghiên cứu và đề xuất giả thuyết khoa học tăng mạnh từ 32.5% trước thực nghiệm lên mức 84.0% sau khi hoàn thành 3 chủ đề tích hợp.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc học sinh được đặt vào các tình huống nhập vai thực tế. Ví dụ, khi đóng vai nhân viên y tế dự phòng để giải thích cơ chế cân bằng nội môi với nồng độ glucozơ 0.1% trong máu, hoặc đóng vai kỹ sư hóa sinh thực hành ủ men rượu vang và muối dưa chua, học sinh đã hình thành được tư duy liên ngành sâu sắc giữa Hóa học và Sinh học.

Về mặt trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu định lượng được thể hiện rõ nét qua hệ thống đồ thị hình cột so sánh phân loại học lực và biểu đồ đường tần suất lũy tích. Đường cong lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải và nằm thấp hơn đường lũy tích của nhóm đối chứng ở mọi dải điểm, khẳng định chất lượng học tập vượt trội đồng đều. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu giáo dục tích hợp tiên tiến tại Singapore và các nước phát triển, khẳng định dạy học tích hợp là chìa khóa tháo gỡ tư duy thụ động của học sinh phổ thông.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị then chốt nhằm nâng cao hiệu quả dạy học tích hợp:

1. Ban hành tài liệu hướng dẫn chuẩn hóa: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm xây dựng bộ tài liệu khung gồm tối thiểu 10 chủ đề tích hợp liên môn cho cấp THPT, hoàn thành biên soạn và chuyển giao trước năm học 2017-2018.
2. Cải cách công tác kiểm tra đánh giá: Các trường THPT cần điều chỉnh quy chế chuyên môn, chuyển dịch tối thiểu 35% tỷ trọng điểm số định kỳ từ các bài kiểm tra viết ghi nhớ sang đánh giá sản phẩm dự án, hồ sơ học tập và kỹ năng thuyết trình nhóm.
3. Bồi dưỡng năng lực công nghệ cho đội ngũ giáo viên: Tổ chức tối thiểu 2 đợt tập huấn chuyên sâu mỗi năm cho 100% giáo viên Hóa học và nhóm ngành Khoa học Tự nhiên về kỹ thuật thiết kế bài giảng WebQuest và phương pháp dạy học dự án.
4. Nâng cấp cơ sở vật chất và phòng thí nghiệm: Ban giám hiệu các trường THPT Tiên Du 1, Lý Thái Tổ cùng các đơn vị lân cận cần ưu tiên đầu tư hạ tầng internet tốc độ cao cho 100% phòng học bộ môn và trang bị đầy đủ hóa chất thực hành an toàn trong vòng 12 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên Hóa học và Khoa học Tự nhiên cấp THPT: Trực tiếp ứng dụng 3 bộ giáo án mẫu chi tiết, hệ thống câu hỏi định hướng 5W1H và bộ đề kiểm tra năng lực vào giảng dạy chương trình lớp 12.
2. Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên Sở, Phòng GD&ĐT: Sử dụng quy trình 7 bước thiết kế bài học liên môn làm căn cứ chỉ đạo xây dựng và phát triển chương trình giáo dục nhà trường linh hoạt, sát thực tế địa phương.
3. Học viên cao học và nhà nghiên cứu phương pháp giảng dạy: Kế thừa khung 5 tiêu chí đánh giá năng lực giải quyết vấn đề, hệ thống bảng kiểm quan sát hành vi và phương pháp phân tích thống kê định lượng đạt chuẩn khoa học.
4. Sinh viên ngành Sư phạm Hóa học: Khai thác tài liệu làm cẩm nang bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, rèn luyện kỹ năng tích hợp liên môn và thiết kế kịch bản dạy học dự án phục vụ công tác thực tập tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học tích hợp liên môn khác biệt như thế nào so với dạy học từng môn riêng rẽ truyền thống? Dạy học truyền thống chú trọng truyền thụ kiến thức đơn lẻ, tách biệt và mang tính hàn lâm cao. Ngược lại, dạy học tích hợp liên môn tổ chức hoạt động học xoay quanh các chủ đề thực tiễn phức hợp, đòi hỏi học sinh huy động kiến thức của nhiều môn để giải quyết vấn đề, giúp tăng khả năng ghi nhớ và vận dụng kiến thức thực tế lên khoảng 25% đến 30%.

Bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề trong luận văn gồm những thành phần nào? Tác giả đã xây dựng bộ công cụ đánh giá đa chiều gồm bảng 5 tiêu chí biểu hiện cụ thể, bảng kiểm quan sát hành vi của giáo viên, phiếu hỏi học sinh tự đánh giá, hồ sơ học tập và hệ thống 2 bài kiểm tra trắc nghiệm chuẩn hóa. Sự kết hợp này mang lại độ tin cậy cao với mức ý nghĩa thống kê p < 0.05.

Ba chủ đề dạy học tích hợp trong luận văn tập trung vào các nội dung cụ thể nào? Ba chủ đề gồm: "Glucozơ - Nguồn nguyên liệu trực tiếp của cuộc sống" (tìm hiểu bệnh tiểu đường, chỉ số đường huyết 0.1% và quá trình lên men rượu), "Đường đa – Nguồn dinh dưỡng của sự sống" (nghiên cứu tinh bột và xenlulozơ qua WebQuest), và "Chất dẻo và vấn đề ô nhiễm môi trường" (xử lý rác thải polime bảo vệ hệ sinh thái).

Phương pháp dạy học WebQuest có thể áp dụng tại các trường chưa có kết nối Internet mạnh không? Hoàn toàn có thể áp dụng linh hoạt. Giáo viên chỉ cần tải trước các tài liệu sống, bài báo khoa học và phần mềm mô phỏng vào máy tính nội bộ hoặc phát phiếu học tập đóng gói sẵn dữ liệu. Nhờ vậy, 100% học sinh vẫn tham gia giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu mà không bị gián đoạn do đường truyền mạng.

Kết quả thực nghiệm tại Bắc Ninh có thể áp dụng cho các tỉnh thành khác trên cả nước không? Hoàn toàn có thể nhân rộng. Hệ thống 3 chủ đề và quy trình 7 bước thiết kế bài học được xây dựng chuẩn mực theo khung chương trình chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Do đó, mô hình này có khả năng thích ứng cao với 100% các trường THPT trên toàn quốc trong lộ trình đổi mới giáo dục.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học tích hợp liên môn và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT. • Phân tích sâu sắc thực trạng giảng dạy Hóa học tại Bắc Ninh qua khảo sát 22 giáo viên và 200 học sinh lớp 12. • Thiết kế thành công tiến trình dạy học cho 3 chủ đề tích hợp phần Cacbohiđrat và Polime theo phương pháp dự án và WebQuest. • Xây dựng bộ công cụ đo lường chuẩn hóa gồm 5 tiêu chí đánh giá năng lực giải quyết vấn đề có độ tin cậy khoa học cao. • Thực nghiệm sư phạm chứng minh tính khả thi vượt trội với tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt 75.5%, cao hơn đối chứng 20.3%.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp giải pháp đồng bộ từ kịch bản giảng dạy liên môn đến công cụ đo lường năng lực định lượng chính xác. Trong giai đoạn 3 năm tiếp theo, mô hình này cần được nhân rộng thử nghiệm trên toàn bộ các trường THPT tại khu vực Đồng bằng sông Hồng. Các nhà trường và giáo viên hãy chủ động áp dụng ngay tài liệu bài giảng và bộ công cụ đánh giá này để tối ưu hóa chất lượng dạy học Hóa học trong thời kỳ hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn gồm:  Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học tích hợp nhằm phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh.  Chƣơng 2: Thiết kế một số chủ đề dạy học tích hợp nhằm phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh THPT (phần Cacbohiđrat và Polime Hóa học 12).  Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1.

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH 1. Định hƣớng đổi mới giáo dục phổ thông sau năm 2015 1. Định hƣớng chung Những quan điểm, định hướng về giáo dục của Đảng và Nhà nước chính là tiền đề, cơ sở pháp lí cho việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới PPDH, KT - ĐG theo định hướng phát triển năng lực người học [12], cụ thể : (1) Quán triệt quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung, đổi mới chương trình, sách giáo khoa nói riêng Tuân thủ quy định về chương trình, sách giáo khoa tại Luật Giáo dục, nghị quyết 88 của Quốc Hội khóa 13 về đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổ thông. Thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục 2011–2020.

(2) Phát triển phẩm chất, năng lực người học, đảm bảo hài hòa giữa “dạy chữ”, “dạy người” và định hướng nghề nghiệp Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015 theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS tương thích với từng cấp học và từng lĩnh vực học tập/ môn học/ hoạt động giáo dục. HS được giáo dục toàn diện, được rèn luyện, phát triển các phẩm chất, năng lực cần thiết và định hướng được nghề nghiệp. (3) Cấu trúc, nội dung chương trình, sách giáo khoa phải đảm bảo chuẩn hóa, hiện đại hóa, hội nhập và đảm bảo tính chỉnh thể, linh hoạt, thống nhất, khả thi. Chương trình đảm bảo tính kế thừa, tính liên thông, tính thống nhất, tính khả thi, đảm bảo quyền tự chủ, linh hoạt cho các địa phương và vận dụng hợp lý kinh nghiệm quốc tế về phát triển chương trình giáo dục phổ thông.

Nội dung giáo dục được lựa chọn là những tri thức cơ bản và phải phù hợp với thời lượng dạy học. (4) Đẩy mạnh đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh Tiếp tục vận dụng và đổi mới các phương pháp (PP) giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, chú trọng bồi dưỡng PP tự học, khả năng hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn,. Đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học, tăng cường các hoạt động xã hội của HS. Tăng cường hiệu quả của các phương tiện dạy học, đặc biệt là CNTT&TT.

(5) Đổi mới đánh giá kết quả giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực của người học Đánh giá kết quả giáo dục chính xác, khách quan và điều chỉnh hoạt động dạy, hoạt động học nhằm nâng cao dần năng lực HS. Thực hiện đa dạng PP đánh giá. Đổi mới cách tổ chức thi tốt nghi p THPT theo hướng gọn nh , hiệu quả. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (6) Quản lý việc xây dựng và thực hiện chương trình đảm bảo linh hoạt phù hợp đối tượng và vùng miền 1.

Định hƣớng phát triển chƣơng trình nhà trƣờng [10, 11] Nghị quyết đại hội Đảng lần thứ XI yêu cầu: đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; đổi mới chương trình, nội dung, PPDH, KT- ĐG, hình thành năng lực sáng tạo.trên tinh thần tăng cường tính tự chủ, chịu trách nhiệm của các cơ sở đào tạo. Chương trình bao gồm các loại chương trình quốc gia, chương trình địa phương và chương trình nhà trường. Chương trình nhà trường - Chương trình nhà trường là sự phát triển của chương trình Quốc gia trên cơ sở căn cứ vào mục tiêu, chuẩn đầu ra, nội dung dạy học chung. - Phát triển chương trình nhà trường là quá trình cụ thể hóa, sắp xếp lại chương trình Quốc gia phù hợp với thực tiễn địa phương trên cơ sở đảm bảo yêu cầu chung của chương trình Quốc gia, lựa chọn, xây dựng nội dung và cách thức thực hiện phản ánh đặc trưng và phù hợp với thực tiễn nhà trường nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển các phẩm chất, năng lực của người học, thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục.

- Chương trình nhà trường bao gồm: Kiểu hoạt động (tạo tài liệu mới phù hợp với chương trình Quốc gia.); Những người tham gia chương trình (nhóm GV, nhóm bộ môn, nhà trường); Thời gian thực hiện (một phần, ngắn hạn, dài hạn,. Phát triển chương trình nhà trường Việc phát triển chương trình nhà trường nhằm khắc phục chương trình hiện hành, nâng cao chất lượng dạy học, củng cố cơ chế phối hợp, tăng cường vai trò của các trường phổ thông, bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học và chuẩn bị cơ sở lí luận và thực tiễn cho đổi mới chương trình sau 2018. Việc phát triển chương trình nhà trường cần thực hiện tốt các nguyên tắc sau: - Nghiên cứu kết quả thực hiện mục tiêu giáo dục - Tính logic kiến thức giữa các môn học - Tính khả thi và tính thời lượng - Có sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa các cơ quan quản lí giáo dục ở trường, sở, khoa, các ban ngành, … 1. Qui trình phát triển chương trình nhà trường Việc phát triển chương trình nhà trường cần thực hiện như sau: Phân tích bối cảnh nhà trường THPT; Xác định mục tiêu của chương trình giáo dục THPT; Thiết kế chuẩn đầu ra; Thiết kế chương trình môn học; Thiết kế chuẩn đầu ra cho môn học; Biên soạn kịch bản bài giảng; Thẩm định chương trình; Triển khai và đánh giá.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tổ chức xây dựng và ban hành chương trình có quy định chuẩn đầu ra để sử dụng thống nhất trong toàn quốc. Bên cạnh đó phát triển các loại tài liệu hướng dẫn, hỗ trợ dạy học để đáp ứng sự đa dạng vùng miền, đáp 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ứng nhu cầu các đối tượng HS. Trong các mục tiêu đổi mới giáo dục trên thì vấn đề định hướng kết quả đạt được cho người học là đảm bảo phát triển được phẩm chất và năng lực. Việc phát triển năng lực cho HS phổ thông là một vấn đề then chốt góp phần không nhỏ vào sự thành công của công cuộc đổi mới giáo dục trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó DHTH cũng được đánh giá là khâu đột phá trong công cuộc đổi mới này. Bởi vậy, cần thiết phải xem xét những cơ sở lí luận và thực tiễn của DHTH và việc phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh THPT. Tổng quan về dạy học tích hợp 1. hái ni m t ch h p Tích hợp có nguồn gốc từ tiếng Latinh từ integration với nghĩa xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở những bộ phận riêng lẻ.

Theo từ điển tiếng Anh - Anh (Oxford Advanced Learner's Dictionary), từ integrate có nghĩa là kết hợp những phần, những bộ phận với nhau trong một tổng thể. Những phần, những bộ phận này có thể khác nhau nhưng tích hợp với nhau. Theo từ điển tiếng Việt thì: "Tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp". Theo từ điển bách khoa toàn thư: "Tích hợp hệ thống là phối hợp các thiết bị và công cụ khác nhau để cùng làm một việc với nhau trong một hệ thống - một chương trình nhằm giải quyết những nhiệm vụ chung nào đó".

Theo [1, 26] thì: "Tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp. Đó là sự hợp nhất hay nhất thể hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhất dựa trên những nét bản chất của các thành phần đối tượng chứ không phải là phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần ấy". Tóm lại, nội hàm khoa học khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợp nhất các bộ phận khác nhau để đưa đến một đối tượng mới thống nhất trên những nét bản chất nhất của các thành phần đối tượng chứ không phải phép cộng đơn giản của những đối tượng ấy. Như vậy, tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau, đó là tính liên kết và tính toàn vẹn.

Nhờ có tính liên kết mà tạo nên được thực thể toàn v n và tính toàn v n được xác lập bởi sự thống nhất các thành phần liên kết. Tích hợp kiến thức Các tác giả xây dựng chương trình, viết sách giáo khoa (SGK) xác định những nội dung có liên quan hoặc đan xen, thống nhất trong các lĩnh vực nội dung học tập và tổ hợp chúng lại với nhau. Kết quả của kiểu tích hợp kiến thức tạo ra các sản phẩm như sau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môn học tích hợp: Được tạo ra do sự tích hợp các môn học truyền thống, song có sự sắp xếp lại kiến thức của một số ngành khoa học có liên quan với nhau. Môn học tích hợp được thực hiện hóa bằng chương trình tích hợp.

Chương trình tích hợp: Được xây dựng dựa trên quan điểm giáo dục nhằm phát triển năng lực người học. Điểm xuất phát của chương trình phải là những vấn đề do cuộc sống đặt ra, yêu cầu người học có đủ khả năng vận dụng kiến thức một cách tổng thể để giải quyết chúng. Nguyên tắc tích hợp môn học: Để đạt được mức độ tích hợp tạo môn học mới, phải thiết kế mục tiêu môn học theo quan điểm hướng vào việc tạo năng lực cho người học; phải chấp nhận việc các kiến thức của các ngành khoa học liên quan chỉ đóng vai trò "công cụ" và được cấu trúc lại theo yêu cầu gắn với cuộc sống, hình thành cho người học năng lực GQVĐ; các kiến thức phải đảm bảo có ý nghĩa đối với đời sống, đảm bảo tình khoa học, hiện đại, cập nhật và phù hợp với khả năng nhận thức của HS. Có 4 mức độ tích hợp:Tích hợp trong nội môn, đa môn, liên môn và xuyên môn.

Tích hợp dạy học[1, 26] Tích hợp dạy học là việc GV sử dụng các phương pháp dạy học(PPDH) để thực hiện các nội dung dạy học và được tích hợp trong chương trình theo các mức độ liên hệ, lồng ghép (tích hợp bộ phận), hoặc tích hợp toàn phần.