CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH 1. Dạy học tích hợp 1. Khái niệm tích hợp - Theo [26], “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng.
Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”. - Theo Tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latinh có nghĩa là “toàn bộ, toàn thể” là xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở những bộ phận riêng lẻ. Như vậy, tích hợp có 2 tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau và quy định lẫn nhau, đó là tính liên kết và tính toàn vẹn được xác lập sự thống nhất các thành phần liên kết. Khái niệm dạy học tích hợp Trong quá trình nghiên cứu kinh nghiệm giáo dục thế giới, một số quan điểm về DHTH đã được đưa ra ở Việt Nam.
Rõ ràng và có cơ sở khoa học hơn cả những quan niệm đã được tổng kết theo [10], Từ điển Giáo dục học: • DHTH: Hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học. • Tích hợp các bộ môn: Quá trình xích gần và liên kết các ngành khoa học lại với nhau trên cơ sở những nhân tố, quy luật giống nhau, chung cho các bộ môn, ngược lại với quá trình phân hóa chúng. • Tích hợp chương trình: Tiến hành liên kết, hợp nhất nội dung các môn học có nguồn tri thức khoa học và có những quy luật chung gần gũi nhau. • Tích hợp kiến thức: Hành động liên kết, nối liền các tri thức khoa học khác nhau thành một tập hợp kiến thức thống nhất.
• Tích hợp kĩ năng: Hành động liên kết rèn luyện hai hoặc nhiều kĩ năng thuộc cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực gần nhau để nắm vững một thể. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các khái niệm dạy học tích hợp - Theo [20], Xavier Roegiers (là Tiến sĩ về Khoa học Giáo dục người Bỉ, giảng viên đại học công giáo Leuven - Bỉ) [20]: DHTH là quá trình hình thành ở HS những NL cụ thể có dự tính trước trong những điều kiện nhất định và cần thiết nhằm phục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc hòa nhập vào cuộc sống lao động của HS. - Theo UNESCO định nghĩa DHTH khoa học là "một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau" (Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO, Paris 1972).
Theo [9], DHTH là định hướng dạy học giúp HS phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng,. thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống, được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là NLGQVĐ. Tính tích hợp thể hiện qua sự huy động, kết hợp, liên hệ các yếu tố có liên quan với nhau của nhiều lĩnh vực để giải quyết có hiệu quả một vấn đề và thường đạt được nhiều mục tiêu khác nhau. - Như vậy, DHTH theo nghĩa hẹp là [10]: Việc đưa những vấn đề nội dung của nhiều môn học vào một giáo trình duy nhất trong đó những nội dung khoa học được đề cập theo một tinh thần và phương pháp thống nhất.
Cơ sở của việc dạy học tích hợp Theo [1], Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới. Quan điểm tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học [10]. Mục tiêu của dạy học tích hợp Theo [20], DHTH có các mục tiêu sau: - Mục tiêu 1: Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với thực tế cuộc sống, với các tình huống cụ thể mà HS sẽ gặp sau này. - Mục tiêu 2: Hình thành và phát triển các năng lực cơ bản cần thiết cho HS để vận dụng kiến thức vào xử lý các tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Mục tiêu 3: Xác lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học để nắm được nội dung học tập. - Mục tiêu 4: Phân biệt nội dung với cốt lõi và nội dung ít quan trọng hơn 1. Đặc điểm của dạy học tích hợp Theo các tài liệu [2], [8], [10], DHTH có các các đặc điểm sau: 1. Lấy người học làm trung tâm - Dạy học lấy người học làm trung tâm đòi hỏi người học là chủ thể của hoạt động học, họ phải tự học để tìm ra kiến thức bằng chính hành động của mình.
- Người học phải tự đặt mình vào tình huống có vấn đề (THCVĐ) của thực tiễn rồi từ đó tự mình tìm ra cái cần khám phá, học để hành và hành để học. - Người học phải tự thể hiện mình, phát triển NL làm việc nhóm, hợp tác với nhóm, với lớp. - Người dạy chỉ đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn quá trình học tập và đạo diễn cho người học tự tìm kiếm kiến thức và phương thức tìm kiếm kiến thức. - Người dạy phải dạy cái mà người học cần, các doanh nghiệp cấn chứ không phải dạy cái mà người dạy có.
- Quan hệ giữa người dạy và người học được thực hiện dựa trên cơ sở tin cậy và hợp tác với nhau. - DHTH biểu hiện cách tiếp cận lấy người học là trung tâm, đây là xu hướng chung có nhiều ưu thế so với dạy học truyền thống. Định hướng phát triển năng lực - Chương trình GD định hướng NL đã trở thành xu hướng GD quốc tế. Việc dạy kiến thức lý thuyết không phải ở mức độ hàn lâm mà chỉ ở mức độ cần thiết nhằm hỗ trợ cho sự phát triển các NL thực hành ở mỗi người học.
Thực hiện nguyên lí học đi đôi với hành, lí luận gắn liền với thực tiễn. - Trong DHTH, người học được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, họ phải trực tiếp quan sát, thảo luận, làm bài tập, giải quyết nhiệm vụ đặt ra theo cách nghĩ của mình, tự lực tìm kiếm nhằm khám phá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được GV sắp xếp. - Người học cần phải tiếp nhận đối tượng nhằm bộc lộ và phát hiện ra các mối 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan hệ bản chất tất yếu của sự vật hiện tượng. - HĐ nào cũng cần có kiểm soát, trong dạy học cũng vậy, người dạy cũng cần có kiểm soát củng cố những nhận thức đúng, uốn nắn những nhận thức chưa đúng.
Định hướng đầu ra - Đặc điểm cơ bản nhất, có ý nghĩa trung tâm của quá trình đào tạo là định hướng kết quả đầu ra, xem người học có thể làm được cái gì vào những công việc thực tiễn, vận dụng được gì vào công việc tương lai nghề nghiệp sau này. - Trong đào tạo việc định hướng kết quả đầu ra nhằm đảm bảo chất lượng trong quá trình đào tạo, cho phép người sử dụng sản phẩm đào tạo tin tưởng và sử dụng trong một thời gian dài đồng thời góp phần tạo niềm tin cho khách hàng. Các quan điểm về dạy học tích hợp 1.Quan điểm của Xavier Roegiers Theo [20], có 4 mức độ tích hợp khác nhau từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao như sau: + Tích hợp trong nội bộ môn học: Duy trì từng môn học riêng rẽ nhưng tích hợp những ND chung của các phân môn trong một môn học thành chủ đề tích hợp. + Tích hợp đa môn: Xây dựng các chủ đề chung cho nhiều môn học trong một thời gian nhất định của học kỳ hoặc năm học.
Chủ đề này được nghiên cứu đồng thời ở nhiều môn học khác nhau. Ví dụ (VD): Đề tài về “Nước” có thể được nghiên cứu trong các môn học riêng rẽ như môn Hóa học, Vật lí, Sinh học, Địa lí, …. + Tích hợp liên môn: Hình thành môn học chung (không còn các môn học riêng rẽ) trong đó phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học khác nhau giải quyết và nghiên cứu một tình huống hoặc chủ đề. VD: Tích hợp môn Vật lí – Hóa học, Lịch sử - Địa lí, Sinh học – Địa chất,.
Trên thế giới cách TH này được dùng khá phổ biến. + TH xuyên môn: Xây dựng môn học mới bằng cách kết hợp nhiều môn học với nhau thành những chủ đề chính và không còn mang tên của mỗi môn học. VD: Môn khoa học ở vương Quốc Anh, môn khoa học tự nhiên của Mĩ, môn nghiên cứu xã hội của nhật bản,…. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Quan điểm của Susan M Drake Susan M Drake là tiến sĩ chuyên ngành khoa học GD của Đại học Brock – Canada. Theo [10], Susan M Drake cũng đưa ra các QĐTH theo mức độ tăng dần từ thấp đến cao như sau: + TH trong nội bộ môn học (TH trong một môn học): Tương tự như quan điểm của Xavier Rogiers + TH lồng ghép: Duy trì từng môn học riêng rẽ nhưng có sự TH các nội dung cần thiết cho đời sống vào môn học. VD: TH bảo vệ môi trường trong môn Hóa học hay Sinh học. TH về vũ khí hạt nhân trong môn Hóa học hay Vật lí.
+ TH đa môn: Tương tự quan điểm của Xavier Rogiers. + TH liên môn: Tương tự quan điểm của Xavier Rogiers. + TH xuyên môn: Đây là cách tiếp cận từ cuộc sống mà không xuất phát từ môn học bằng các khái niệm chung. Với các môn học Khoa học Tự nhiên, các chủ đề TH liên môn và xuyên môn có thể được xây dựng như sau: Hóa học Các chủ đề liên kết giữa Vật lý Sinh học Hình1.1: Sự liên kết giữa các môn Khoa học Tự nhiên 1.
Quan điểm của D. Hainaut, có 4 quan điểm TH khác nhau đối với các môn học: + TH “trong nội bộ môn học”, trong đó ưu tiên các nội dung khái quát cốt lõi của môn học. Quan điểm này nhằm duy trì các môn học riêng.