Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Phân tích thực trạng, giải pháp và định hướng.

• Tác giả: Nguyễn Chí Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Anh Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn - Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ Nghĩa Duy Vật Biện Chứng Và Chủ Nghĩa Duy Vật Lịch Sử
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Tƣ Nhân Trong Nền Kinh Tế Thị Trƣờng Định Hƣớng Xã Hội Chủ Nghĩa Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ của luận án
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
• 0.6. Cái mới của luận án
• 0.7. Ý nghĩa của luận án
• 0.8. Kết cấu của luận án
• 1. PHẦN NỘI DUNG
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.1.1. KHÁI NIỆM KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.1.1.1. Khái niệm kinh tế thị trường
• 1.1.1.2. Quá trình hình thành, phát triển nhận thức và quan niệm về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.1.2. KHÁI NIỆM KINH TẾ TƯ NHÂN VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM
• 1.1.2.1. Khái niệm kinh tế tư nhân và kinh tế tư nhân Việt Nam
• 1.1.2.2. Quá trình nhận thức về vị trí, vai trò của kinh tế tư nhân và phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.1.2.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.1.3. Kết luận chương 1
• 1.2. THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.2.1. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ NHỮNG THÀNH TỰU, HẠN CHẾ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM
• 1.2.1.1. Quá trình phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 1.2.1.2. Những thành tựu của quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.2.1.3. Những hạn chế của quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.2.2. NGUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM
• 1.2.2.1. Nguyên nhân của những thành tựu trong phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 1.2.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế trong phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 1.2.3. Kết luận chương 2
• 1.3. QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM TIẾP TỤC PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.3.1. BỐI CẢNH VÀ QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 1.3.1.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước hiện nay
• 1.3.1.2. Những cơ hội, thách thức đối với sự phát triển của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• 1.3.1.3. Quan điểm định hướng phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• 1.3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TIẾP TỤC PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.3.2.1. Bảo đảm sự thống nhất về nhận thức, tư tưởng, hành động trong triển khai các chủ trương, chính sách về phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.3.2.2. Tập trung xây dựng một môi trường pháp lý thuận lợi, tạo điều kiện định hướng, thúc đẩy thành phần kinh tế tư nhân Việt Nam phát triển
• 1.3.2.3. Xây dựng môi trường kinh tế thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế tư nhân Việt Nam
• 1.3.2.4. Xây dựng môi trường văn hóa, xã hội, tinh thần lành mạnh cho sự phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• 1.3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân Việt Nam 50 60 Ký Tự

Kinh tế tư nhân (KTTN) đóng vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Từ chỗ bị xem là thành phần kinh tế cần cải tạo, KTTN đã được công nhận là một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đổi mới kinh tế năm 1986 đã mở đường cho sự phát triển mạnh mẽ của KTTN, góp phần tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, và huy động nguồn lực xã hội. Nghị quyết Đại hội XII và XIII của Đảng nhấn mạnh vai trò kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng. Sự phát triển này giúp Việt Nam chuyển mình từ một nước nghèo thành nước có thu nhập trung bình thấp. Để tiếp tục phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa, cần giải phóng tiềm năng của KTTN. Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc phân tích và đề xuất các giải pháp phát triển KTTN bền vững.

1.1. Vai Trò Kinh Tế Tư Nhân Trong Tăng Trưởng GDP Việt Nam

KTTN đóng góp đáng kể vào GDP của Việt Nam, chiếm tỷ trọng 42-43%. Đây là một minh chứng cho sự lớn mạnh và hiệu quả của khu vực kinh tế này. Theo số liệu thống kê gần đây, KTTN cũng là khu vực thu hút phần lớn lực lượng lao động, khoảng 85% lao động của nền kinh tế. Sự phát triển của KTTN không chỉ góp phần tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm, cải thiện đời sống người dân. Theo tác giả luận án, Kinh tế tư nhân đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới của đất nước. (Nguyễn Chí Hiếu, 2023)

1.2. Khó Khăn Và Hạn Chế Của Kinh Tế Tư Nhân Hiện Nay

Mặc dù có nhiều đóng góp, KTTN vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Quy mô doanh nghiệp còn nhỏ, năng lực cạnh tranh hạn chế, trình độ khoa học công nghệ chưa cao. Điều này làm giảm khả năng đóng góp của KTTN vào nền kinh tế. Nguồn vốn hạn hẹp, thiếu tiếp cận tín dụng cũng là một rào cản lớn. Bên cạnh đó, môi trường kinh doanh còn nhiều bất cập, thủ tục hành chính phức tạp gây khó khăn cho doanh nghiệp. Theo nghiên cứu của VCCI, nhiều doanh nghiệp KTTN còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và tuân thủ pháp luật.

II. Cách Giải Quyết Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân

Để KTTN thực sự trở thành động lực quan trọng, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần xóa bỏ mọi rào cản, định kiến, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Khuyến khích KTTN tham gia vào tất cả các ngành, lĩnh vực mà pháp luật không cấm. Hỗ trợ KTTN đổi mới sáng tạo, hiện đại hóa công nghệ, phát triển nguồn nhân lực. Tạo điều kiện cho các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn mạnh, có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế. Chính sách hỗ trợ phải tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện môi trường kinh doanh, và tạo điều kiện tiếp cận vốn cho doanh nghiệp.

2.1. Cải Cách Thể Chế Tạo Môi Trường Kinh Doanh Thuận Lợi

Cải cách thể chế là yếu tố then chốt để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho KTTN. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật còn chồng chéo, mâu thuẫn, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tăng cường tính minh bạch, công khai, và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Tạo dựng một sân chơi bình đẳng cho tất cả các thành phần kinh tế. Theo WB, cải cách thể chế là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

2.2. Hỗ Trợ Tiếp Cận Vốn Cho Doanh Nghiệp Tư Nhân

Tiếp cận vốn là một trong những khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp KTTN. Cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn tín dụng, đầu tư, và quỹ hỗ trợ. Phát triển thị trường vốn, khuyến khích các quỹ đầu tư mạo hiểm tham gia vào KTTN. Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các chương trình bảo lãnh tín dụng của nhà nước. Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản lý tài chính cho doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp sử dụng vốn hiệu quả.

2.3. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Cho Kinh Tế Tư Nhân

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của KTTN. Cần đầu tư vào giáo dục, đào tạo nghề, nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động. Khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào đào tạo, bồi dưỡng nhân lực. Thu hút các chuyên gia, nhà khoa học giỏi trong và ngoài nước tham gia vào KTTN. Tạo môi trường làm việc năng động, sáng tạo, và cạnh tranh để thu hút và giữ chân nhân tài.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Luận Án Về Kinh Tế Tư Nhân 50 60 Ký Tự

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu để đánh giá thực trạng phát triển KTTN ở Việt Nam. Phân tích các chính sách, pháp luật liên quan đến KTTN. Thu thập và xử lý số liệu thống kê từ các nguồn chính thức. Tham khảo các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước. Phỏng vấn các chuyên gia, nhà quản lý, và doanh nghiệp để thu thập thông tin thực tế.

3.1. Phân Tích Chính Sách Kinh Tế Tư Nhân Giai Đoạn 2010 2020

Luận án đi sâu phân tích các chính sách kinh tế liên quan đến khu vực tư nhân trong giai đoạn 2010-2020. Đánh giá tác động của các chính sách này đến sự phát triển của kinh tế tư nhân. Nghiên cứu tập trung vào các chính sách về thuế, tín dụng, đất đai, và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Luận án cũng xem xét các chính sách khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên, như công nghệ cao và năng lượng tái tạo. Mục tiêu là xác định những chính sách hiệu quả và những hạn chế cần khắc phục.

3.2. Đánh Giá Tác Động Của Hội Nhập Kinh Tế Đến Kinh Tế Tư Nhân

Hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là thông qua các Hiệp định thương mại tự do (FTA), có tác động lớn đến KTTN. Luận án đánh giá tác động của các FTA đến cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp tư nhân. Nghiên cứu tập trung vào các FTA quan trọng như CPTPP và EVFTA. Phân tích tác động đến khả năng cạnh tranh, tiếp cận thị trường, và chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp. Luận án cũng đề xuất các giải pháp để doanh nghiệp tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro từ hội nhập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Kinh Tế Tư Nhân 50 60 Ký Tự

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được ứng dụng vào việc xây dựng chính sách, hoạch định chiến lược, và quản lý doanh nghiệp. Luận án cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện các chính sách hỗ trợ KTTN. Giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định đúng đắn, phù hợp với thực tiễn. Giúp các doanh nghiệp KTTN nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học, và tư vấn kinh tế.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Kinh Tế Tư Nhân

Luận án đề xuất các giải pháp cụ thể để phát triển bền vững kinh tế tư nhân ở Việt Nam. Các giải pháp này bao gồm: (1) Hoàn thiện thể chế và chính sách để tạo môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch. (2) Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, công nghệ, và thị trường. (3) Nâng cao năng lực quản lý và đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp. (4) Khuyến khích doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Các giải pháp này nhằm mục tiêu giúp KTTN phát triển mạnh mẽ và bền vững, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

4.2. Gợi Ý Chính Sách Thúc Đẩy Khởi Nghiệp Tư Nhân Sáng Tạo

Khởi nghiệp tư nhân sáng tạo là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế. Luận án đưa ra các gợi ý chính sách để thúc đẩy khởi nghiệp trong khu vực tư nhân. Các gợi ý này bao gồm: (1) Tạo điều kiện thuận lợi cho thành lập và hoạt động của doanh nghiệp khởi nghiệp. (2) Hỗ trợ tài chính, tư vấn, và đào tạo cho doanh nghiệp khởi nghiệp. (3) Xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, kết nối các nhà đầu tư, doanh nghiệp, và trường đại học. (4) Khuyến khích đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh. Mục tiêu là tạo ra một môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển và đóng góp vào nền kinh tế.

V. Kết Luận Tương Lai Kinh Tế Tư Nhân Việt Nam 50 60 Ký Tự

KTTN có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế Việt Nam. Để phát huy tối đa tiềm năng của KTTN, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Cải cách thể chế, hỗ trợ tiếp cận vốn, phát triển nguồn nhân lực, và khuyến khích đổi mới sáng tạo là những yếu tố then chốt. Trong tương lai, KTTN sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Phát triển KTTN bền vững là mục tiêu quan trọng để đạt được sự thịnh vượng và công bằng xã hội.

5.1. Dự Báo Xu Hướng Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân Đến 2030

Luận án dự báo xu hướng phát triển của kinh tế tư nhân ở Việt Nam đến năm 2030. Dự kiến KTTN sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp ngày càng lớn vào GDP và tạo việc làm. Doanh nghiệp tư nhân sẽ ngày càng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, KTTN cũng sẽ đối mặt với nhiều thách thức, như cạnh tranh gay gắt, biến đổi khí hậu, và dịch bệnh. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp, và các tổ chức xã hội.

5.2. Kiến Nghị Tiếp Tục Nghiên Cứu Chuyên Sâu Kinh Tế Tư Nhân

Luận án kiến nghị tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế tư nhân ở Việt Nam. Các nghiên cứu cần tập trung vào các vấn đề như: (1) Đánh giá tác động của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. (2) Phân tích vai trò của KTTN trong phát triển kinh tế xanh và bền vững. (3) Nghiên cứu các mô hình kinh doanh mới trong kỷ nguyên số. (4) So sánh kinh nghiệm phát triển KTTN của Việt Nam với các nước trong khu vực và trên thế giới. Các nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin và kiến thức quan trọng để xây dựng chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ với đề tài "Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Chí Hiếu, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hồ Anh Dũng và TS. Nguyễn Văn Lai, bảo vệ năm 2023 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử (mã số: 9.02).

Về tính cấp thiết, tác giả trình bày rằng sau khi thống nhất đất nước, việc duy trì cơ chế tập trung bao cấp kéo dài đã làm nền kinh tế Việt Nam rơi vào tình trạng trì trệ và suy thoái. Từ năm 1986, Đảng Cộng sản Việt Nam đã thực hiện đường lối Đổi mới, chuyển đổi mô hình sang kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong tiến trình này, nhận thức lý luận và thực tiễn về thành phần kinh tế tư nhân đã thay đổi căn bản: từ vị thế là đối tượng cần cải tạo chuyển sang được thừa nhận là bộ phận cấu thành, và đến Đại hội XII (năm 2016), Nghị quyết số 10-NQ/TW (năm 2017) cùng Đại hội XIII (năm 2021), kinh tế tư nhân được xác định là "một động lực quan trọng" của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Về mặt thực tiễn, kinh tế tư nhân duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định, đóng góp từ 42% đến 43% GDP và thu hút khoảng 85% lực lượng lao động của nền kinh tế (văn bản dẫn theo Minh Hương, 2021). Tuy nhiên, khu vực này vẫn bộc lộ nhiều hạn chế về quy mô, chất lượng hoạt động, năng lực cạnh tranh và trình độ khoa học công nghệ. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là yêu cầu làm rõ cơ sở lý luận triết học, đánh giá khách quan thực trạng và nguyên nhân của những thành tựu cũng như hạn chế, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ để thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh, đúng định hướng trong giai đoạn mới.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ sự phát triển của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, nhằm xác định những quan điểm định hướng cơ bản và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm tiếp tục phát triển kinh tế tư nhân trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản đánh số gồm ba nội dung chính:

1. Thứ nhất, phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận chung về phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
2. Thứ hai, phân tích thực trạng quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, chỉ ra những thành tựu, hạn chế, và nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế của quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.
3. Thứ ba, xác định những quan điểm định hướng cơ bản và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm tiếp tục phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Phạm vi nghiên cứu về không gian và thời gian được xác định tại Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới, từ năm 1986 đến nay.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài được tác giả hệ thống hóa thành ba chủ đề cụ thể:

Chủ đề thứ nhất: Những công trình nghiên cứu về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Nhóm này gồm các công trình tiêu biểu:

• Vũ Đình Bách (chủ biên, 2008), Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội; khái quát các điều kiện vận hành nhưng chưa đi sâu vào thành phần kinh tế tư nhân.
• Phạm Văn Dũng (2010), Định hướng phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội; tiếp cận phương hướng phát triển và giải pháp phát triển bền vững.
• Nguyễn Phú Trọng (chủ biên, 2011), Về các mối quan hệ lớn cần được giải quyết tốt trong quá trình đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội; phân tích các mối quan hệ kinh tế - xã hội lớn.
• Nguyễn Quốc Phẩm và Đỗ Thị Thạch (đồng chủ biên, 2012), Những nhận thức mới về chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam của Hội đồng Lý luận Trung ương, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Hoàng Chí Bảo (2012), Chủ nghĩa xã hội hiện thực và quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội; làm rõ nội hàm định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Phạm Quốc Trung và Phạm Thị Túy (đồng chủ biên, 2013), Sự phát triển nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Hoàng Xuân Nghĩa (2013), Một số vấn đề phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội; tập trung vào tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước.
• Nguyễn Phú Trọng (2022), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội; phân tích các đặc trưng cơ bản và thuộc tính của mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa sau 35 năm Đổi mới.

Chủ đề thứ hai: Những công trình nghiên cứu về vấn đề sở hữu tư nhân, thành phần kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Tiêu biểu gồm:

• Nguyễn Thanh Tuyền, Nguyễn Quốc Tế và Lương Minh Cừ (đồng chủ biên, 2003), Sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
• Đinh Thị Thơm, Nguyễn Thị Luyến và Nguyễn Thị Quy (2003), Kinh tế tư nhân trong giai đoạn toàn cầu hiện nay, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội.
• Nguyễn Kế Tuấn (2010), Vấn đề sở hữu trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Lương Minh Cừ (2011), Sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân ở Việt Nam hiện nay - Một số nhận thức về lý luận và thực tiễn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Lương Xuân Quỳ (chủ biên, 2015), Tư duy mới về phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam trong bối cảnh mới, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Vũ Văn Hà và Đoàn Minh Huấn (2020), Mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa – Thực trạng, vấn đề và định hướng chính sách, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Chủ đề thứ ba: Những công trình nghiên cứu về thực trạng, phương hướng và giải pháp phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Tiêu biểu gồm:

• Đinh Thị Thơm (chủ biên, 2006), Kinh tế tư nhân Việt Nam sau hai thập kỷ đổi mới - Thực trạng và những vấn đề, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội.
• Trịnh Thị Hoa Mai (2005), Kinh tế tư nhân Việt Nam trong tiến trình hội nhập, Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội.
• Vũ Hùng Cường (chủ biên, 2016), Kinh tế tư nhân - một động lực cơ bản cho phát triển, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội; xây dựng hệ tiêu chí đánh giá vai trò động lực đến năm 2020, tầm nhìn 2030.
• Ban Kinh tế Trung ương (2017), Đổi mới doanh nghiệp nhà nước và phát triển kinh tế tư nhân trong giai đoạn hiện nay, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Lê Duy Bình (2018), Kinh tế tư nhân Việt Nam - năng suất và thịnh vượng, MBI, Hà Nội; chú trọng cải cách khu vực hộ kinh doanh.
• Nguyễn Văn Công (chủ biên, 2018), Tăng trưởng bao trùm trong khu vực doanh nghiệp ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Nguyễn Thị Quế Anh và Lê Thị Thu Hoài (đồng chủ biên, 2020), Xây dựng môi trường pháp lý bảo đảm sự phát triển bền vững và lành mạnh của kinh tế tư nhân, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Ninh Thị Minh Tâm (chủ biên, 2020), Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam hiện nay, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Trần Đình Thiên (chủ biên, 2020), Các thành phần kinh tế Việt Nam vấn đề và định hướng chính sách, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
• Báo cáo của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (2021), Nâng cao năng lực của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong giai đoạn mới.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định là: phần lớn các nghiên cứu trước đây hoặc trình bày khái quát về thể chế kinh tế thị trường mà không đi sâu vào kinh tế tư nhân, hoặc tiếp cận kinh tế tư nhân đơn thuần dưới góc độ kinh tế học thực nghiệm vi mô mà chưa giải quyết vấn đề một cách có hệ thống, toàn diện dưới góc độ triết học của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Luận án đặt vị trí của mình vào việc kết nối giữa lý luận triết học mác-xít về quan hệ sản xuất, lực lượng sản xuất với thực tiễn phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam từ năm 1986 đến nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý luận, luận án dựa trên thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, cùng các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường và kinh tế tư nhân. Các cơ sở lý thuyết cụ thể được tác giả sử dụng bao gồm:

• Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất: Luận án phân tích sự tồn tại của nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó có kinh tế tư nhân, là tất yếu khách quan khi lực lượng sản xuất ở Việt Nam còn ở nhiều tầng nấc khác nhau.
• Luận điểm của C. Mác về sản xuất hàng hóa: Mác chỉ ra rằng sản phẩm của những lao động tư nhân độc lập và không phụ thuộc vào nhau chỉ đối diện với nhau như hàng hóa khi có sự phân công lao động xã hội và sự tách biệt về kinh tế giữa các chủ thể sản xuất. Ngoài ra, quan điểm của Mác về xã hội thời kỳ quá độ thoát thai từ xã hội cũ còn mang nhiều dấu vết kinh tế - xã hội cũ được tác giả vận dụng để lý giải sự tồn tại của sở hữu tư nhân.
• Lý luận của V.I. Lênin về Chính sách kinh tế mới (NEP): Thông qua Nghị quyết Đại hội X Đảng Cộng sản Nga (tháng 3 năm 1921), Lênin khẳng định một nền kinh tế tiểu nông phải sử dụng những biện pháp quá độ, thừa nhận nền kinh tế 5 thành phần (kinh tế nông dân kiểu gia trưởng, kinh tế hàng hóa nhỏ, kinh tế tư bản, kinh tế tư bản nhà nước và kinh tế xã hội chủ nghĩa), dùng chủ nghĩa tư bản nhà nước làm mắt xích trung gian để xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội.
• Khảo cứu các học thuyết kinh tế về mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường: Luận án đối chiếu ba trường phái lớn trên thế giới gồm:
  1. Trường phái kinh tế học cổ điển (đại diện là Adam Smith) với thuyết "bàn tay vô hình", chủ trương tự do kinh tế và hạn chế tối đa sự can thiệp của Nhà nước;
  2. Học thuyết kinh tế có điều tiết (đại diện là J.M. Keynes) với "bàn tay hữu hình", nhấn mạnh việc quản lý tổng cầu và sử dụng ngân sách nhà nước để can thiệp, khắc phục khủng hoảng và thất nghiệp;
  3. Lý thuyết kinh tế thị trường hỗn hợp (đại diện là P. Samuelson), kết hợp cơ chế thị trường với sự điều tiết của Nhà nước nhằm khắc phục các khuyết tật thị trường (độc quyền, ô nhiễm môi trường, bất bình đẳng).
• Phân tích các mô hình kinh tế thị trường điển hình: Mô hình kinh tế thị trường tự do (Hoa Kỳ), mô hình kinh tế thị trường xã hội (Cộng hòa Liên bang Đức), mô hình kinh tế thị trường phúc lợi xã hội (các nước Bắc Âu) và mô hình kinh tế thị trường Nhà nước phát triển (Nhật Bản, Hàn Quốc).

Về phương pháp nghiên cứu, đây là công trình nghiên cứu định tính thuộc ngành triết học, không sử dụng các mô hình định lượng hay phân tích kinh tế lượng. Luận án kết hợp các phương pháp cụ thể:

• Phương pháp so sánh: Đối chiếu các mô hình kinh tế thị trường, đối chiếu nhận thức của Đảng qua các thời kỳ Đổi mới.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Làm rõ các yếu tố cấu thành kinh tế thị trường, các hình thức của kinh tế tư nhân và tổng hợp các nhóm giải pháp.
• Phương pháp lịch sử và logic: Theo dõi tiến trình thay đổi nhận thức lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội VI (năm 1986) đến Đại hội XIII (năm 2021) gắn liền với bối cảnh kinh tế - xã hội từng giai đoạn.
• Phương pháp hệ thống – cấu trúc: Đặt kinh tế tư nhân trong chỉnh thể cấu trúc kinh tế nhiều thành phần, tương tác với kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể.
• Phương pháp văn bản: Khảo sát, phân tích các văn kiện Đại hội Đảng, các nghị quyết chuyên đề (Nghị quyết số 14-NQ/TW năm 2002, Nghị quyết số 10-NQ/TW năm 2017) và hệ thống văn bản pháp luật liên quan.

Nguồn tư liệu và dữ liệu của luận án bao gồm: các văn kiện Đại hội và Nghị quyết Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam; các ấn phẩm, công trình nghiên cứu khoa học chuyên khảo; số liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê (GSO) qua các năm; các báo cáo và tài liệu công bố của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), Ngân hàng Thế giới (WB), Công ty Tài chính Quốc tế (IFC), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) và Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD).

Nội dung chính theo từng chương

Bố cục phần nội dung của luận án gồm 3 chương và 6 tiết:

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Chương 1 gồm hai tiết lớn: Tiết 1.1 trình bày khái niệm kinh tế thị trường và nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam; Tiết 1.2 làm rõ khái niệm kinh tế tư nhân và quá trình nhận thức về phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam.

Nội dung chương 1 luận giải nguồn gốc xuất hiện của kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trường dựa trên cơ sở phân công lao động xã hội và sự tách biệt về sở hữu tư liệu sản xuất. Tác giả khẳng định kinh tế thị trường là phương thức tổ chức kinh tế phản ánh trình độ văn minh nhân loại, vận hành theo các quy luật khách quan như quy luật giá trị, quy luật cung - cầu, quy luật cạnh tranh. Tiếp đó, tác giả phân tích bước chuyển lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam từ mô hình kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

• Đại hội VI (năm 1986) thừa nhận cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, vận dụng quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.
• Đại hội VII (năm 1991) xác định cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật, kế hoạch và chính sách, đồng thời đưa ra yêu cầu giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đại hội VIII (năm 1996) khẳng định sản xuất hàng hóa không đối lập với chủ nghĩa xã hội.
• Đại hội IX (năm 2001) chính thức xác định kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ.
• Đại hội XIII (năm 2021) hoàn thiện định nghĩa: nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật thị trường, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng lãnh đạo; trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng.

Về kinh tế tư nhân, chương 1 phân tích quá trình chuyển hóa từ chế độ công xã nguyên thủy sang chế độ tư hữu khi công cụ bằng kim loại xuất hiện. Trong điều kiện Việt Nam, kinh tế tư nhân được xác định là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân. Nhận thức của Đảng đã chuyển biến từ việc coi kinh tế tư nhân là đối tượng cải tạo xã hội chủ nghĩa sang việc khuyến khích phát triển không hạn chế quy mô trong các ngành nghề pháp luật không cấm.

Chương 2: Thực trạng quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Chương 2 gồm hai tiết: Tiết 2.1 đánh giá quá trình phát triển, những thành tựu và hạn chế; Tiết 2.2 phân tích nguyên nhân của thành tựu và hạn chế.

Chương này sử dụng các nguồn tư liệu thống kê thứ cấp phản ánh sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân trong thời kỳ Đổi mới. Tác giả lập các bảng biểu và sơ đồ thống kê nhằm phản ánh diện mạo thực tế của khu vực này:

Ký hiệu bảng / sơ đồ	Tên bảng biểu, sơ đồ trong luận án	Nội dung phản ánh
Bảng 2.1	Số lượng và cơ cấu của doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh tại thời điểm 31/12 hàng năm	Đánh giá sự gia tăng số lượng và tỷ trọng của doanh nghiệp tư nhân so với các thành phần kinh tế khác
Bảng 2.2	Tổng vốn và cơ cấu vốn sản xuất kinh doanh bình quân hàng năm của các doanh nghiệp	Quy mô nguồn vốn đầu tư và mức độ tích tụ vốn của khu vực tư nhân
Bảng 2.3	Tổng số tài sản cố định và đầu tư dài hạn trong DN đang hoạt động 31/12 hàng năm	Năng lực vật chất, tài sản kỹ thuật của các doanh nghiệp
Bảng 2.4	Doanh nghiệp tư nhân trong VNR500	Vị thế và tỷ lệ hiện diện của doanh nghiệp tư nhân trong top 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam
Bảng 2.5	Tổng số lao động và cơ cấu lao động trong các doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh tại thời điểm 31/12 hàng năm	Khả năng thu hút và giải quyết việc làm cho xã hội của khu vực kinh tế tư nhân
Bảng 2.6	Năng suất lao động của doanh nghiệp giai đoạn 2011 - 2017	Hiệu quả sử dụng lao động theo thời gian
Bảng 2.7	Năng suất lao động tính theo lợi nhuận doanh nghiệp công nghiệp phân theo khu vực kinh tế giai đoạn 2014-2018	So sánh hiệu quả sinh lời của khu vực tư nhân với khu vực nhà nước và FDI
Bảng 2.8	Vốn đầu tư phát triển toàn xã hội theo giá thực tế phân theo thành phần kinh tế	Tỷ trọng huy động vốn phát triển từ khu vực kinh tế tư nhân
Sơ đồ 2.1 - 2.4	Lợi nhuận trước thuế; Tỷ trọng GDP; Đóng góp thu ngân sách; Chỉ số đổi mới sáng tạo (2015-2019)	Xu hướng tài chính, đóng góp kinh tế vĩ mô và mức độ ứng dụng công nghệ

Về thành tựu, khu vực kinh tế tư nhân đã giải phóng sức sản xuất, đóng góp từ 42% đến 43% GDP, thu hút khoảng 85% lực lượng lao động của toàn nền kinh tế, huy động vốn cho đầu tư xã hội, tham gia vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế và hình thành các thương hiệu có sức cạnh tranh.

Về hạn chế, luận án chỉ rõ phần lớn doanh nghiệp tư nhân có quy mô nhỏ và vừa (DNNVV) hoặc siêu nhỏ, năng suất lao động và năng lực tài chính còn thấp; tỷ lệ ứng dụng đổi mới sáng tạo công nghệ còn hạn chế; mức độ tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu chưa cao; tính tuân thủ pháp luật về bảo hiểm, môi trường và bảo vệ quyền lợi người lao động ở một số đơn vị còn chưa nghiêm túc.

Về nguyên nhân, thành tựu đạt được nhờ chủ trương Đổi mới đúng đắn của Đảng, sự hoàn thiện từng bước của khung khổ thể chế và môi trường kinh doanh. Ngược lại, nguyên nhân hạn chế xuất phát từ: tàn dư của tư duy bao cấp và định kiến xã hội; sự thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực sản xuất (đất đai, vốn tín dụng); và năng lực quản trị nội bộ còn yếu kém của doanh nghiệp.

Chương 3: Quan điểm định hướng và giải pháp nhằm tiếp tục phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 gồm hai tiết: Tiết 3.1 phân tích bối cảnh quốc tế, trong nước cùng các quan điểm định hướng; Tiết 3.2 đề xuất bốn nhóm giải pháp chủ yếu.

Tác giả phân tích bối cảnh toàn cầu hóa, sự tác động của các hiệp định thương mại tự do (FTA) và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư vừa mở ra cơ hội mở rộng thị trường, vừa đặt khu vực kinh tế tư nhân trước áp lực cạnh tranh. Trên cơ sở đó, luận án xác định các quan điểm định hướng: kiên định mục tiêu phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng gắn với vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước; khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển trong mọi ngành nghề mà pháp luật không cấm.

Bốn nhóm giải pháp được luận án đề xuất tại Tiết 3.2 bao gồm:

1. Bảo đảm sự thống nhất về nhận thức, tư tưởng, hành động trong triển khai các chủ trương, chính sách về phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam: Tuyên truyền sâu rộng các nghị quyết của Đảng, xóa bỏ định kiến về sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân trong toàn xã hội.
2. Tập trung xây dựng một môi trường pháp lý thuận lợi, tạo điều kiện định hướng, thúc đẩy thành phần kinh tế tư nhân Việt Nam phát triển: Hoàn thiện hệ thống luật pháp về doanh nghiệp, bảo hộ quyền sở hữu tài sản và quyền tự do kinh doanh hợp pháp; cắt giảm thủ tục hành chính, bảo đảm sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.
3. Xây dựng môi trường kinh tế thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế tư nhân Việt Nam: Cải thiện cơ chế tiếp cận nguồn vốn tín dụng, mặt bằng sản xuất và đất đai; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh liên kết giữa kinh tế tư nhân với kinh tế nhà nước và doanh nghiệp FDI.
4. Xây dựng môi trường văn hóa, xã hội, tinh thần lành mạnh cho sự phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay: Tôn vinh doanh nhân chân chính, xây dựng văn hóa kinh doanh và đạo đức nghề nghiệp, gắn hoạt động tìm kiếm lợi nhuận với trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường.

Kết quả và những đóng góp mới

Văn bản luận án tự xác định các điểm mới và kết quả nghiên cứu cụ thể ở hai phương diện:

• Thứ nhất: Luận án phân tích, làm rõ những thành tựu, hạn chế, và nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế của quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay trên nền tảng phương pháp luận mác-xít.
• Thứ hai: Luận án xác định những quan điểm định hướng cơ bản và đề xuất hệ thống giải pháp chủ yếu có tính đồng bộ (nhận thức, pháp lý, kinh tế, văn hóa - xã hội) nhằm tiếp tục phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong thời gian tới.

Về giá trị lý luận, luận án góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý luận về phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, làm rõ tính tất yếu của việc sử dụng quan hệ hàng hóa - tiền tệ và sở hữu tư nhân trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Về giá trị thực tiễn, các kết quả nghiên cứu cung cấp căn cứ tham khảo cho việc hoạch định đường lối, cơ chế, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với khu vực kinh tế tư nhân.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn trong phạm vi chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, luận án chủ yếu tiếp cận vấn đề ở tầm khái quát lý luận kinh tế - chính trị và triết học xã hội, phân tích văn bản chính sách và số liệu thống kê thứ cấp; luận án không đi sâu vào việc xây dựng mô hình định lượng kinh tế lượng vi mô hoặc đánh giá tài chính kỹ thuật chi tiết của từng doanh nghiệp cụ thể. Phạm vi thời gian khảo sát thực tiễn dừng lại ở mốc thời điểm hoàn thành luận án (năm 2023).

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát chuyên sâu về tác động của chuyển đổi số và kinh tế xanh đối với sự chuyển dịch cơ cấu nội bộ của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam; nghiên cứu cơ chế hợp tác công - tư (PPP) và sự liên kết thực chất giữa các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn với các doanh nghiệp nhà nước trong các ngành công nghiệp nền tảng.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo cụ thể đối với các nhóm đối tượng:

• Đối với các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý nhà nước: Các phân tích thực trạng tại Chương 2 và hệ thống giải pháp thể chế, pháp lý, kinh tế tại Chương 3 cung cấp luận cứ cho việc sửa đổi chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp tư nhân, cải thiện môi trường kinh doanh và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên: Luận án là tài liệu tham khảo cho hoạt động giảng dạy và học tập các chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Kinh tế chính trị Mác - Lênin.
• Các phần đáng chú ý nhất để tra cứu gồm: hệ thống tổng quan tài liệu ba chủ đề tại Phần Mở đầu; khung lý luận về tính tất yếu của kinh tế thị trường và Chính sách kinh tế mới (NEP) tại Tiết 1.1; và hệ thống 8 bảng thống kê thực trạng phát triển kinh tế tư nhân tại Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án thuộc chuyên ngành nào và sử dụng phương pháp luận nghiên cứu chính nào?
Luận án thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, mã số 9.02. Luận án sử dụng thế giới quan và phương pháp luận mác-xít, cụ thể là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, cùng các phương pháp: so sánh, phân tích và tổng hợp, lịch sử và logic, hệ thống – cấu trúc và phương pháp văn bản.

2. Luận án dẫn chứng số liệu nào về đóng góp vĩ mô của kinh tế tư nhân ở Việt Nam?
Văn bản dẫn số liệu (trích theo Minh Hương, 2021) xác định kinh tế tư nhân chiếm tỷ trọng 42% - 43% GDP và thu hút khoảng 85% lực lượng lao động của toàn nền kinh tế.

3. Khái niệm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được Văn kiện Đại hội XIII xác định như thế nào trong luận án?
Đại hội XIII (năm 2021) xác định: đây là mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; là nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo quy luật thị trường, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng lãnh đạo; trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng.

4. Luận án sử dụng những bảng thống kê thực trạng nào trong Chương 2?
Chương 2 có 8 bảng thống kê gồm: Bảng 2.1 (Số lượng và cơ cấu doanh nghiệp); Bảng 2.2 (Tổng vốn và cơ cấu vốn); Bảng 2.3 (Tổng tài sản cố định và đầu tư dài hạn); Bảng 2.4 (Doanh nghiệp tư nhân trong VNR500); Bảng 2.5 (Tổng số và cơ cấu lao động); Bảng 2.6 (Năng suất lao động giai đoạn 2011 - 2017); Bảng 2.7 (Năng suất lao động theo lợi nhuận giai đoạn 2014 - 2018); Bảng 2.8 (Vốn đầu tư phát triển toàn xã hội).

5. Hệ thống giải pháp của luận án gồm những nhóm nội dung nào?
Luận án đề xuất 4 nhóm giải pháp tại Tiết 3.2: thống nhất nhận thức tư tưởng và hành động; xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi; xây dựng môi trường kinh tế thuận lợi; và xây dựng môi trường văn hóa, xã hội, tinh thần lành mạnh.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Chí Hiếu đã luận giải một cách có hệ thống sự phát triển của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam từ góc độ triết học CNDVBC và CNDVLS. Công trình phân tích tính tất yếu khách quan của sự chuyển đổi nhận thức lý luận từ Đại hội VI đến Đại hội XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, xác lập vị thế của kinh tế tư nhân từ đối tượng cải tạo trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế. Thông qua việc đánh giá toàn diện các thành tựu, hạn chế và nguyên nhân thực trạng, luận án đã đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ nhằm tiếp tục định hướng và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh, phục vụ mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau khi thống nhất đất nước, việc duy trì quá lâu cơ chế tập trung bao cấp đã làm cho nền kinh tế Việt Nam không thể phát triển và rơi vào suy thoái trầm trọng. Trước tình hình đó, Đảng ta đã nhìn thẳng vào sự thật và quyết định thực hiện đường lối Đổi mới kinh tế kể từ năm 1986, đó chính là chuyển đổi sang mô hình kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội, nâng cao năng suất lao động xã hội, từng bước xác lập và hoàn thiện quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa, thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2011, tr. Việc đưa ra quan niệm về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sự đột phá, sáng tạo về mặt lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đây là kiểu tổ chức nền kinh tế - xã hội mới, phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị của nước ta, vừa dựa trên những nguyên tắc và quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên những nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội. Nền kinh tế này bên cạnh những đặc trưng chung của kinh tế thị trường còn có tính đặc thù, đó là định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, tính định hướng xã hội chủ nghĩa không đi ngược lại hay phủ nhận các quy luật kinh tế thị trường, mà còn là cơ sở để bảo đảm cho nền kinh tế thị trường ở nước ta phát triển ổn định, bền vững và đi lên chủ nghĩa xã hội. Có thể thấy, một trong các điều kiện hình thành nền kinh tế thị trường là tính độc lập của các chủ thể kinh tế thì việc chấp nhận sự tồn tại và phát triển của nhiều thành phần kinh tế, đặc biệt là thành phần KTTN là điều tất yếu.

Bên cạnh đó, nền kinh tế thị trường vận hành dựa trên quy luật cung cầu, quy luật giá trị, các chủ thể phải cạnh tranh với nhau để tìm kiếm lợi nhuận với động lực chủ yếu là lợi ích cá nhân thì thành phần KTTN sẽ là thành phần 2 kinh tế rất phù hợp với cơ chế vận hành này. Sự phát triển của KTTN sẽ góp phần tạo ra các điều kiện cần thiết để các quy luật kinh tế thị trường được vận hành một cách thông suốt và hiệu quả, ngược lại nền kinh tế thị trường càng hoàn thiện sẽ tạo là môi trường thuận lợi để KTTN hoạt động, phát triển. Cùng với sự hoàn thiện và phát triển của nền kinh tế thị trường ở nước ta, sự đóng góp vào nền kinh tế của các thành phần kinh tế cũng có sự thay đổi trong thực tiễn, theo đó tư duy, nhận thức về vai trò của các thành phần kinh tế đã có sự bổ sung, hoàn thiện, đúng đắn và phù hợp hơn, đặc biệt là đối với thành phần KTTN. Trong thời gian qua, quan điểm của Đảng ta về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và về vai trò, vị trí của KTTN đã ngày càng sáng tỏ, từ đó đã ban hành các chính sách chung và các chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy sự phát triển của KTTN.

Từ vị thế là đối tượng cần phải được cải tạo, KTTN đã được công nhận và đã có sự phát triển hết sức mạnh mẽ về quy mô, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh.