Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Phân tích thực trạng, giải pháp và định hướng.

• Tác giả: Nguyễn Chí Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Anh Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn - Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ Nghĩa Duy Vật Biện Chứng Và Chủ Nghĩa Duy Vật Lịch Sử
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Tƣ Nhân Trong Nền Kinh Tế Thị Trƣờng Định Hƣớng Xã Hội Chủ Nghĩa Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ của luận án
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
• 0.6. Cái mới của luận án
• 0.7. Ý nghĩa của luận án
• 0.8. Kết cấu của luận án
• 1. PHẦN NỘI DUNG
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.1.1. KHÁI NIỆM KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.1.1.1. Khái niệm kinh tế thị trường
• 1.1.1.2. Quá trình hình thành, phát triển nhận thức và quan niệm về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.1.2. KHÁI NIỆM KINH TẾ TƯ NHÂN VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM
• 1.1.2.1. Khái niệm kinh tế tư nhân và kinh tế tư nhân Việt Nam
• 1.1.2.2. Quá trình nhận thức về vị trí, vai trò của kinh tế tư nhân và phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.1.2.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.1.3. Kết luận chương 1
• 1.2. THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.2.1. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ NHỮNG THÀNH TỰU, HẠN CHẾ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM
• 1.2.1.1. Quá trình phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 1.2.1.2. Những thành tựu của quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.2.1.3. Những hạn chế của quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.2.2. NGUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM
• 1.2.2.1. Nguyên nhân của những thành tựu trong phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 1.2.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế trong phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam
• 1.2.3. Kết luận chương 2
• 1.3. QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM TIẾP TỤC PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.3.1. BỐI CẢNH VÀ QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 1.3.1.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước hiện nay
• 1.3.1.2. Những cơ hội, thách thức đối với sự phát triển của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• 1.3.1.3. Quan điểm định hướng phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• 1.3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TIẾP TỤC PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.3.2.1. Bảo đảm sự thống nhất về nhận thức, tư tưởng, hành động trong triển khai các chủ trương, chính sách về phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.3.2.2. Tập trung xây dựng một môi trường pháp lý thuận lợi, tạo điều kiện định hướng, thúc đẩy thành phần kinh tế tư nhân Việt Nam phát triển
• 1.3.2.3. Xây dựng môi trường kinh tế thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế tư nhân Việt Nam
• 1.3.2.4. Xây dựng môi trường văn hóa, xã hội, tinh thần lành mạnh cho sự phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• 1.3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân Việt Nam 50 60 Ký Tự

Kinh tế tư nhân (KTTN) đóng vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Từ chỗ bị xem là thành phần kinh tế cần cải tạo, KTTN đã được công nhận là một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đổi mới kinh tế năm 1986 đã mở đường cho sự phát triển mạnh mẽ của KTTN, góp phần tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, và huy động nguồn lực xã hội. Nghị quyết Đại hội XII và XIII của Đảng nhấn mạnh vai trò kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng. Sự phát triển này giúp Việt Nam chuyển mình từ một nước nghèo thành nước có thu nhập trung bình thấp. Để tiếp tục phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa, cần giải phóng tiềm năng của KTTN. Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc phân tích và đề xuất các giải pháp phát triển KTTN bền vững.

1.1. Vai Trò Kinh Tế Tư Nhân Trong Tăng Trưởng GDP Việt Nam

KTTN đóng góp đáng kể vào GDP của Việt Nam, chiếm tỷ trọng 42-43%. Đây là một minh chứng cho sự lớn mạnh và hiệu quả của khu vực kinh tế này. Theo số liệu thống kê gần đây, KTTN cũng là khu vực thu hút phần lớn lực lượng lao động, khoảng 85% lao động của nền kinh tế. Sự phát triển của KTTN không chỉ góp phần tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm, cải thiện đời sống người dân. Theo tác giả luận án, Kinh tế tư nhân đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới của đất nước. (Nguyễn Chí Hiếu, 2023)

1.2. Khó Khăn Và Hạn Chế Của Kinh Tế Tư Nhân Hiện Nay

Mặc dù có nhiều đóng góp, KTTN vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Quy mô doanh nghiệp còn nhỏ, năng lực cạnh tranh hạn chế, trình độ khoa học công nghệ chưa cao. Điều này làm giảm khả năng đóng góp của KTTN vào nền kinh tế. Nguồn vốn hạn hẹp, thiếu tiếp cận tín dụng cũng là một rào cản lớn. Bên cạnh đó, môi trường kinh doanh còn nhiều bất cập, thủ tục hành chính phức tạp gây khó khăn cho doanh nghiệp. Theo nghiên cứu của VCCI, nhiều doanh nghiệp KTTN còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và tuân thủ pháp luật.

II. Cách Giải Quyết Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân

Để KTTN thực sự trở thành động lực quan trọng, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần xóa bỏ mọi rào cản, định kiến, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Khuyến khích KTTN tham gia vào tất cả các ngành, lĩnh vực mà pháp luật không cấm. Hỗ trợ KTTN đổi mới sáng tạo, hiện đại hóa công nghệ, phát triển nguồn nhân lực. Tạo điều kiện cho các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn mạnh, có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế. Chính sách hỗ trợ phải tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện môi trường kinh doanh, và tạo điều kiện tiếp cận vốn cho doanh nghiệp.

2.1. Cải Cách Thể Chế Tạo Môi Trường Kinh Doanh Thuận Lợi

Cải cách thể chế là yếu tố then chốt để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho KTTN. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật còn chồng chéo, mâu thuẫn, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tăng cường tính minh bạch, công khai, và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Tạo dựng một sân chơi bình đẳng cho tất cả các thành phần kinh tế. Theo WB, cải cách thể chế là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

2.2. Hỗ Trợ Tiếp Cận Vốn Cho Doanh Nghiệp Tư Nhân

Tiếp cận vốn là một trong những khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp KTTN. Cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn tín dụng, đầu tư, và quỹ hỗ trợ. Phát triển thị trường vốn, khuyến khích các quỹ đầu tư mạo hiểm tham gia vào KTTN. Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các chương trình bảo lãnh tín dụng của nhà nước. Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản lý tài chính cho doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp sử dụng vốn hiệu quả.

2.3. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Cho Kinh Tế Tư Nhân

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của KTTN. Cần đầu tư vào giáo dục, đào tạo nghề, nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động. Khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào đào tạo, bồi dưỡng nhân lực. Thu hút các chuyên gia, nhà khoa học giỏi trong và ngoài nước tham gia vào KTTN. Tạo môi trường làm việc năng động, sáng tạo, và cạnh tranh để thu hút và giữ chân nhân tài.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Luận Án Về Kinh Tế Tư Nhân 50 60 Ký Tự

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu để đánh giá thực trạng phát triển KTTN ở Việt Nam. Phân tích các chính sách, pháp luật liên quan đến KTTN. Thu thập và xử lý số liệu thống kê từ các nguồn chính thức. Tham khảo các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước. Phỏng vấn các chuyên gia, nhà quản lý, và doanh nghiệp để thu thập thông tin thực tế.

3.1. Phân Tích Chính Sách Kinh Tế Tư Nhân Giai Đoạn 2010 2020

Luận án đi sâu phân tích các chính sách kinh tế liên quan đến khu vực tư nhân trong giai đoạn 2010-2020. Đánh giá tác động của các chính sách này đến sự phát triển của kinh tế tư nhân. Nghiên cứu tập trung vào các chính sách về thuế, tín dụng, đất đai, và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Luận án cũng xem xét các chính sách khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên, như công nghệ cao và năng lượng tái tạo. Mục tiêu là xác định những chính sách hiệu quả và những hạn chế cần khắc phục.

3.2. Đánh Giá Tác Động Của Hội Nhập Kinh Tế Đến Kinh Tế Tư Nhân

Hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là thông qua các Hiệp định thương mại tự do (FTA), có tác động lớn đến KTTN. Luận án đánh giá tác động của các FTA đến cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp tư nhân. Nghiên cứu tập trung vào các FTA quan trọng như CPTPP và EVFTA. Phân tích tác động đến khả năng cạnh tranh, tiếp cận thị trường, và chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp. Luận án cũng đề xuất các giải pháp để doanh nghiệp tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro từ hội nhập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Kinh Tế Tư Nhân 50 60 Ký Tự

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được ứng dụng vào việc xây dựng chính sách, hoạch định chiến lược, và quản lý doanh nghiệp. Luận án cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện các chính sách hỗ trợ KTTN. Giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định đúng đắn, phù hợp với thực tiễn. Giúp các doanh nghiệp KTTN nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học, và tư vấn kinh tế.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Kinh Tế Tư Nhân

Luận án đề xuất các giải pháp cụ thể để phát triển bền vững kinh tế tư nhân ở Việt Nam. Các giải pháp này bao gồm: (1) Hoàn thiện thể chế và chính sách để tạo môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch. (2) Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, công nghệ, và thị trường. (3) Nâng cao năng lực quản lý và đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp. (4) Khuyến khích doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Các giải pháp này nhằm mục tiêu giúp KTTN phát triển mạnh mẽ và bền vững, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

4.2. Gợi Ý Chính Sách Thúc Đẩy Khởi Nghiệp Tư Nhân Sáng Tạo

Khởi nghiệp tư nhân sáng tạo là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế. Luận án đưa ra các gợi ý chính sách để thúc đẩy khởi nghiệp trong khu vực tư nhân. Các gợi ý này bao gồm: (1) Tạo điều kiện thuận lợi cho thành lập và hoạt động của doanh nghiệp khởi nghiệp. (2) Hỗ trợ tài chính, tư vấn, và đào tạo cho doanh nghiệp khởi nghiệp. (3) Xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, kết nối các nhà đầu tư, doanh nghiệp, và trường đại học. (4) Khuyến khích đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh. Mục tiêu là tạo ra một môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển và đóng góp vào nền kinh tế.

V. Kết Luận Tương Lai Kinh Tế Tư Nhân Việt Nam 50 60 Ký Tự

KTTN có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế Việt Nam. Để phát huy tối đa tiềm năng của KTTN, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Cải cách thể chế, hỗ trợ tiếp cận vốn, phát triển nguồn nhân lực, và khuyến khích đổi mới sáng tạo là những yếu tố then chốt. Trong tương lai, KTTN sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Phát triển KTTN bền vững là mục tiêu quan trọng để đạt được sự thịnh vượng và công bằng xã hội.

5.1. Dự Báo Xu Hướng Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân Đến 2030

Luận án dự báo xu hướng phát triển của kinh tế tư nhân ở Việt Nam đến năm 2030. Dự kiến KTTN sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp ngày càng lớn vào GDP và tạo việc làm. Doanh nghiệp tư nhân sẽ ngày càng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, KTTN cũng sẽ đối mặt với nhiều thách thức, như cạnh tranh gay gắt, biến đổi khí hậu, và dịch bệnh. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp, và các tổ chức xã hội.

5.2. Kiến Nghị Tiếp Tục Nghiên Cứu Chuyên Sâu Kinh Tế Tư Nhân

Luận án kiến nghị tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế tư nhân ở Việt Nam. Các nghiên cứu cần tập trung vào các vấn đề như: (1) Đánh giá tác động của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. (2) Phân tích vai trò của KTTN trong phát triển kinh tế xanh và bền vững. (3) Nghiên cứu các mô hình kinh doanh mới trong kỷ nguyên số. (4) So sánh kinh nghiệm phát triển KTTN của Việt Nam với các nước trong khu vực và trên thế giới. Các nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin và kiến thức quan trọng để xây dựng chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử của nghiên cứu sinh Nguyễn Chí Hiếu (2023) với đề tài "Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay" tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đặt nền móng lý luận và thực tiễn vững chắc cho một trong những vấn đề cốt lõi của công cuộc đổi mới. Nghiên cứu giải quyết mâu thuẫn giữa tư duy giáo điều thời kỳ kế hoạch hóa tập trung bao cấp và yêu cầu khách quan của quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Khoảng trống học thuật (research gap) cốt lõi được xác định là sự thiếu vắng một công trình triết học hệ thống giải quyết đồng thời mối quan hệ biện chứng giữa tính phổ quát của các quy luật kinh tế thị trường và tính đặc thù của định hướng xã hội chủ nghĩa đối với sự vận động của khu vực kinh tế tư nhân (KTTN). Các nghiên cứu tiền nhiệm như Vũ Đình Bách (2008) hay Phạm Văn Dũng (2010) chủ yếu phân tích thể chế kinh tế chung, trong khi Nguyễn Kế Tuấn (2010) và Vũ Hùng Cường (2016) tập trung vào khía cạnh kinh tế học thực chứng mà chưa luận giải toàn diện bản chất triết học của sở hữu tư nhân trong thời kỳ quá độ.

Các câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) được xác lập:

• RQ1: Cơ sở triết học và tính tất yếu khách quan của sự tồn tại, phát triển KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là gì?
• RQ2: Thực trạng vận động, những thành tựu, nút thắt thể chế và mâu thuẫn nội tại của KTTN Việt Nam trong giai đoạn đổi mới diễn ra như thế nào?
• RQ3: Hệ quan điểm và giải pháp đột phá nào bảo đảm KTTN phát triển lành mạnh, trở thành động lực quan trọng mà không làm chệch hướng XHCN?
• H1: Sự phát triển của KTTN là kết quả tất yếu của quá trình xã hội hóa sản xuất, phản ánh sự phù hợp biện chứng giữa quan hệ sản xuất với tính chất đa tầng của lực lượng sản xuất ở Việt Nam.
• H2: Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN nếu được hoàn thiện đồng bộ sẽ triệt tiêu xung đột giữa lợi ích tư nhân và lợi ích công cộng, tạo hiệu ứng cộng hưởng thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Khung lý thuyết vận dụng hệ thống nguyên lý của Chủ nghĩa duy vật lịch sử (hình thái kinh tế - xã hội, quy luật kiến trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng), Chính sách kinh tế mới (NEP) của V.I. Lênin, kết hợp với các lý thuyết kinh tế hiện đại (Lý thuyết Bàn tay vô hình của Adam Smith, Kinh tế học điều tiết của J.M. Keynes, Kinh tế hỗn hợp của Paul Samuelson và Thể chế kinh tế mới). Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tiến trình đổi mới từ năm 1986 đến năm 2023, phân tích tập dữ liệu toàn diện về hơn 800.000 doanh nghiệp tư nhân, khu vực hộ kinh doanh cá thể đóng góp 42 - 43% GDP và thu hút khoảng 85% lực lượng lao động xã hội.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu được cấu trúc qua ba dòng học thuật chính:

Trong dòng nghiên cứu về mô hình kinh tế tổng quát, các công trình của Nguyễn Phú Trọng (2011, 2022) và Hoàng Chí Bảo (2012) làm rõ tính quy luật của thời kỳ quá độ, xác định kinh tế thị trường không phải sản phẩm riêng có của chủ nghĩa tư bản mà là thành tựu văn minh nhân loại. Ở dòng nghiên cứu về sở hữu, Nguyễn Thanh Tuyền, Lương Minh Cừ (2003, 2011) phân tích cơ sở tồn tại khách quan của sở hữu tư nhân, khẳng định sở hữu tư nhân không đồng nhất tuyệt đối với sự bóc lột tư bản trong điều kiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa làm chủ công cụ điều tiết vĩ mô.

Tranh luận học thuật quốc tế và trong nước ghi nhận hai quan điểm đối lập:

1. Quan điểm chính thống tân cổ điển (Neoliberalism): Cho rằng kinh tế thị trường thuần túy dựa trên tư hữu hóa hoàn toàn và bài trừ can thiệp nhà nước (tiêu biểu như học thuyết Milton Friedman).
2. Quan điểm xã hội chủ nghĩa thị trường (Market Socialism): Khẳng định sự tương thích có điều kiện giữa thị trường và mục tiêu công bằng xã hội dưới sự dẫn dắt của nhà nước phát triển.

Vị thế học thuật của luận án được xác lập thông qua việc so sánh với hai mô hình quốc tế điển hình:

• Mô hình Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc (từ cải cách năm 1978 của Đặng Tiểu Bình): Nơi kinh tế phi công hữu (feigongyouzhi) được tích hợp để giải phóng sức sản xuất nhưng chịu sự kiểm soát chặt chẽ của các tập đoàn nhà nước lớn (Zhuada Fangxiao).
• Mô hình Kinh tế thị trường xã hội của CHLB Đức (Social Market Economy - Alfred Müller-Armack & Ludwig Erhard): Kết hợp tự do cạnh tranh tư nhân với nguyên tắc cân bằng an sinh xã hội.

Luận án khẳng định bước tiến vượt trội khi làm sáng tỏ vai trò "động lực quan trọng" của KTTN theo tinh thần Nghị quyết 10-NQ/TW (2017) và Đại hội XIII (2021), chỉ rõ KTTN Việt Nam không chỉ là phương tiện giải quyết việc làm mà còn là chủ thể đổi mới sáng tạo, hiện đại hóa công nghệ và tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị toàn cầu.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm phong phú và mở rộng trực tiếp lý luận hình thái kinh tế - xã hội của Karl Marx và Friedrich Engels, đặc biệt là tư tưởng của C. Mác: "Chỉ có sản phẩm của những lao động tư nhân độc lập và không phụ thuộc vào nhau mới đối diện với nhau như là những hàng hóa". Đồng thời, công trình kế thừa sâu sắc luận điểm của V.I. Lênin trong Chính sách Kinh tế Mới (NEP, 1921): "Chúng ta không hình dung một thứ chủ nghĩa xã hội nào khác hơn là chủ nghĩa xã hội dựa trên cơ sở tất cả những bài học mà nền văn minh lớn của chủ nghĩa tư bản đã thu được".

Hệ thống luận điểm lý thuyết đột phá được đúc kết:

1. Mệnh đề 1 (Tính quy luật sở hữu): Chế độ sở hữu trong thời kỳ quá độ mang bản chất hỗn hợp đa tầng. Sự tồn tại của sở hữu tư nhân là tất yếu khách quan, phù hợp với sự phân công lao động xã hội chưa đạt đến mức độ xã hội hóa hoàn toàn.
2. Mệnh đề 2 (Tính biện chứng giữa định hướng XHCN và cơ chế thị trường): Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo định hướng vĩ mô và giữ vững an ninh kinh tế, trong khi KTTN đóng vai trò động lực thúc đẩy tính linh hoạt, cạnh tranh và tối ưu hóa phân bổ nguồn lực.
3. Mệnh đề 3 (Giải phóng quan hệ phân phối): Phân phối trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN phải kết hợp hài hòa giữa phân phối theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế với mức đóng góp vốn và phân phối lại thông qua an sinh xã hội.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng ba trụ cột lý thuyết:

• Chủ nghĩa duy vật lịch sử (nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa sức sản xuất và quan hệ kinh tế),
• Lý thuyết Thể chế kinh tế mới (phân tích chi phí giao dịch, quyền tài sản và môi trường kinh doanh),
• Lý thuyết Kinh tế hỗn hợp hiện đại (đánh giá thất bại thị trường và thất bại của chính phủ).

Điều kiện biên (Boundary Conditions) được xác lập minh định: Áp dụng cho nền kinh tế quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa tiến lên chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế toàn diện, chịu sự điều chỉnh của thể chế Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản lãnh đạo.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng vững trên nền tảng bản thể luận và nhận thức luận của Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp thế giới quan Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu phối hợp phương pháp định tính và phân tích dữ liệu thứ cấp quy mô lớn (Mixed-Level Archival & Analytical Design):

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình xử lý thông tin tuân thủ nguyên tắc tam giác giác hóa (Triangulation):

• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp niên giám thống kê quốc gia, dữ liệu khảo sát thường niên của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), và báo cáo độc lập từ World Bank/IFC.
• Tam giác hóa lý thuyết (Theoretical Triangulation): Đối chiếu các hiện tượng kinh tế dưới lăng kính kinh tế chính trị Marx - Lenin, kinh tế học tân cổ điển và kinh tế học thể chế.
• Kiểm soát tính hợp lệ: Độ tin cậy và giá trị nội tại (Internal Validity) được kiểm chứng qua việc đối chiếu chéo chuỗi dữ liệu thời gian 35 năm Đổi mới, bảo đảm tính nhất quán của các phạm trù phân tích.

Data và phân tích

Dữ liệu thực nghiệm phân tích đa chiều các chỉ số tăng trưởng:

• Quy mô doanh nghiệp và vốn: Thống kê cơ cấu doanh nghiệp theo Bảng 2.1, Bảng 2.2, Bảng 2.3 từ Tổng cục Thống kê; phân tích bảng xếp hạng 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam (Bảng 2.4: VNR500).
• Lao động và Năng suất: Đo lường tổng số và cơ cấu lao động (Bảng 2.5), phân tích biến thiên năng suất lao động giai đoạn 2011 - 2017 (Bảng 2.6) và năng suất theo lợi nhuận ngành công nghiệp 2014 - 2018 (Bảng 2.7).
• Đóng góp kinh tế: Phân tích chuỗi số liệu về tỷ trọng đóng góp GDP (42 - 43%), cơ cấu vốn đầu tư toàn xã hội (Bảng 2.8), tỷ trọng thu ngân sách nhà nước (Sơ đồ 2.3), và Chỉ số đổi mới sáng tạo doanh nghiệp giai đoạn 2015 - 2019 (Sơ đồ 2.4).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Khẳng định vị thế động lực thực tế của KTTN: Khu vực KTTN đã phát triển vượt bậc từ chỗ là đối tượng cải tạo trở thành thành phần đóng góp 42 - 43% GDP, tạo ra việc làm cho 85% lực lượng lao động xã hội, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hóa.
2. Nghịch lý "Quy mô nhỏ - Năng suất thấp": Mặc dù chiếm số lượng tuyệt đối trong nền kinh tế, hơn 97% doanh nghiệp tư nhân là quy mô nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh cá thể. Năng suất lao động bình quân (theo Bảng 2.6 và 2.7) của khu vực KTTN trong nước vẫn thấp hơn đáng kể so với khu vực FDI và khu vực DNNN, phản ánh sự hạn chế về hàm lượng công nghệ và năng lực quản trị.
3. Sự trỗi dậy của các tập đoàn kinh tế tư nhân quy mô lớn: Xuất hiện các tập đoàn tư nhân tư bản đa ngành (Vingroup, Thaco, Sun Group, Hòa Phát,...) vươn lên xác lập năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò đầu kéo cho các chuỗi sản xuất cung ứng.
4. Điểm nghẽn tiếp cận nguồn lực: Tồn tại sự bất bình đẳng vô hình trong việc tiếp cận các nguồn lực phát triển cơ bản như đất đai, nguồn vốn tín dụng ngân hàng dài hạn, và các cơ hội tham gia mua sắm công so với khối doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bẻ gãy định kiến tư duy xem kinh tế tư nhân là đối lập với chủ nghĩa xã hội. Luận chứng rằng việc phát triển KTTN dưới sự định hướng của Nhà nước pháp quyền XHCN chính là con đường tối ưu để tích tụ tư bản xã hội, hiện đại hóa lực lượng sản xuất phục vụ mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
• Về mặt thể chế và chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để Nhà nước ban hành các đạo luật bảo vệ quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh; xóa bỏ cơ chế "xin - cho", minh bạch hóa quy hoạch đất đai và giảm thiểu chi phí không chính thức (theo các chỉ số PCI).
• Về mặt thực tiễn doanh nghiệp: Khuyến khích mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp lớn và các DNNVV, chuẩn hóa quản trị doanh nghiệp theo tiêu chuẩn quốc tế (OECD, ESG) để nâng cao sức đề kháng trước các cú sốc toàn cầu.

---

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn dữ liệu vi mô: Nguồn dữ liệu phân tích tập trung chủ yếu vào các báo cáo thống kê vĩ mô cấp quốc gia và cấp tỉnh, chưa thể bao quát sâu các cuộc điều tra định lượng vi mô từng ngành hẹp.
• Tính phi chính thức của khu vực hộ kinh doanh: Số liệu đóng góp thực tế của hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể chưa được lượng hóa tuyệt đối chính xác do tính chất phi chính thức trong ghi nhận doanh thu và nghĩa vụ thuế.
• Biến động bất định toàn cầu: Luận án được hoàn thành năm 2023, giai đoạn nền kinh tế chịu tác động chuyển tiếp của đại dịch COVID-19, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu và xung đột địa chính trị phức tạp.

Hướng nghiên cứu tương lai:

1. Nghiên cứu mô hình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh (ESG) trong các tập đoàn kinh tế tư nhân Việt Nam.
2. Đánh giá tác động của các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) đến năng lực thích ứng của DNNVV.
3. Xây dựng khung thể chế quản lý nhà nước đối với các mô hình kinh tế nền tảng số và kinh tế tuần hoàn trong khu vực tư nhân.
4. Nghiên cứu so sánh chuyên sâu giữa thể chế KTTN Việt Nam và các nền kinh tế Đông Nam Á (Thái Lan, Indonesia, Malaysia).

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Là tài liệu tham khảo nền tảng cho các viện nghiên cứu, trường đại học trong giảng dạy chuyên ngành Triết học Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Kinh tế chính trị học.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Hội đồng Lý luận Trung ương trong việc tổng kết Nghị quyết số 10-NQ/TW và chuẩn bị văn kiện cho các kỳ Đại hội Đảng tiếp theo.
• Tác động xã hội: Góp phần giải tỏa tâm lý e ngại của xã hội và tầng lớp doanh nhân, củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp tư nhân vào tính nhất quán của đường lối Đổi mới.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giảng viên lý luận chính trị: Tiếp cận khung phân tích triết học sâu sắc về sự kết hợp giữa quy luật thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Sử dụng các khuyến nghị về hoàn thiện môi trường pháp lý, bảo vệ quyền sở hữu và cải cách hành chính để xây dựng thể chế kinh tế.
• Cộng đồng doanh nhân và Hiệp hội doanh nghiệp: Nắm bắt định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước, từ đó định hình chiến lược đầu tư kinh doanh dài hạn và chuẩn hóa năng lực cạnh tranh quốc tế.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý luận độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã vận dụng sáng tạo học thuyết Mác - Lênin để giải quyết triệt để vấn đề "tính chính danh triết học" của kinh tế tư nhân trong thời kỳ quá độ lên CNXH. Luận án khẳng định sự phát triển của KTTN không phải là sự "nhượng bộ tư bản" mà là sự tuân thủ quy luật khách quan về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, là công cụ thiết yếu để xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì cải tiến so với các công trình trước?

Khác với các nghiên cứu kinh tế học thuần túy (chỉ mô tả số liệu thống kê) hoặc nghiên cứu triết học truyền thống (chỉ diễn giải câu chữ kinh điển), luận án tích hợp phương pháp lịch sử - logic với hệ thống dữ liệu thực nghiệm vĩ mô giai đoạn 1986 - 2023, kết hợp phân tích đối chiếu thể chế quốc tế (Trung Quốc, Đức, NEP của Nga) để đưa ra các luận cứ có độ tin cậy khoa học cao.

3. Phát hiện bất ngờ nhất trong quá trình khảo sát thực tế là gì?

Đó là sự phân hóa sâu sắc trong nội bộ khu vực KTTN: Dù đóng góp hơn 40% GDP nhưng phần lớn giá trị gia tăng lại nằm ở khu vực hộ kinh doanh cá thể và một số ít tập đoàn lớn, trong khi khối doanh nghiệp tư nhân quy mô vừa (xương sống của các nền kinh tế phát triển) lại chiếm tỷ lệ rất thấp ("thiếu hụt tầng lớp trung lưu doanh nghiệp").

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng và kiểm chứng không?

Toàn bộ các chỉ tiêu đánh giá (tốc độ tăng vốn, năng suất lao động, đóng góp ngân sách, PCI) đều được xây dựng dựa trên nguồn dữ liệu mở từ Tổng cục Thống kê và VCCI, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng kiểm chứng và tái lập phân tích cho các giai đoạn tiếp theo.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Luận án đặt ra lộ trình nghiên cứu tiếp theo về việc xây dựng "Chủ nghĩa tư bản nhà nước hiện đại" tại Việt Nam thông qua hình thức đối tác công tư (PPP), cổ phần hóa gắn với thị trường vốn và sự hội nhập của KTTN vào chuỗi sản xuất xanh toàn cầu.

---

Kết luận

1. Khẳng định phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một tất yếu lịch sử khách quan, là sự vận dụng đúng đắn quy luật kinh tế biện chứng trong thời kỳ quá độ.
2. Xác lập hệ luận cứ khoa học chứng minh KTTN là động lực quan trọng để giải phóng sức sản xuất, nâng cao năng suất lao động xã hội và bảo đảm an sinh.
3. Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển của KTTN Việt Nam sau hơn 35 năm Đổi mới, làm rõ bức tranh thành tựu cùng những hạn chế nội tại về năng suất, công nghệ và quy mô.
4. Chỉ ra các nguyên nhân căn cốt của nút thắt thể chế, phân biệt rõ rào cản do nhận thức tư tưởng và rào cản từ cơ chế thực thi pháp luật.
5. Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, đồng bộ từ thống nhất nhận thức tư tưởng, hoàn thiện khung khổ pháp lý, cải thiện môi trường kinh tế đến xây dựng văn hóa kinh doanh lành mạnh.
6. Mở ra hướng tiếp cận học thuật mới cho chuyên ngành Triết học Mác - Lênin và Kinh tế chính trị học trong việc nghiên cứu mô hình phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau khi thống nhất đất nước, việc duy trì quá lâu cơ chế tập trung bao cấp đã làm cho nền kinh tế Việt Nam không thể phát triển và rơi vào suy thoái trầm trọng. Trước tình hình đó, Đảng ta đã nhìn thẳng vào sự thật và quyết định thực hiện đường lối Đổi mới kinh tế kể từ năm 1986, đó chính là chuyển đổi sang mô hình kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội, nâng cao năng suất lao động xã hội, từng bước xác lập và hoàn thiện quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa, thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2011, tr. Việc đưa ra quan niệm về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sự đột phá, sáng tạo về mặt lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đây là kiểu tổ chức nền kinh tế - xã hội mới, phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị của nước ta, vừa dựa trên những nguyên tắc và quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên những nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội. Nền kinh tế này bên cạnh những đặc trưng chung của kinh tế thị trường còn có tính đặc thù, đó là định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, tính định hướng xã hội chủ nghĩa không đi ngược lại hay phủ nhận các quy luật kinh tế thị trường, mà còn là cơ sở để bảo đảm cho nền kinh tế thị trường ở nước ta phát triển ổn định, bền vững và đi lên chủ nghĩa xã hội. Có thể thấy, một trong các điều kiện hình thành nền kinh tế thị trường là tính độc lập của các chủ thể kinh tế thì việc chấp nhận sự tồn tại và phát triển của nhiều thành phần kinh tế, đặc biệt là thành phần KTTN là điều tất yếu.

Bên cạnh đó, nền kinh tế thị trường vận hành dựa trên quy luật cung cầu, quy luật giá trị, các chủ thể phải cạnh tranh với nhau để tìm kiếm lợi nhuận với động lực chủ yếu là lợi ích cá nhân thì thành phần KTTN sẽ là thành phần 2 kinh tế rất phù hợp với cơ chế vận hành này. Sự phát triển của KTTN sẽ góp phần tạo ra các điều kiện cần thiết để các quy luật kinh tế thị trường được vận hành một cách thông suốt và hiệu quả, ngược lại nền kinh tế thị trường càng hoàn thiện sẽ tạo là môi trường thuận lợi để KTTN hoạt động, phát triển. Cùng với sự hoàn thiện và phát triển của nền kinh tế thị trường ở nước ta, sự đóng góp vào nền kinh tế của các thành phần kinh tế cũng có sự thay đổi trong thực tiễn, theo đó tư duy, nhận thức về vai trò của các thành phần kinh tế đã có sự bổ sung, hoàn thiện, đúng đắn và phù hợp hơn, đặc biệt là đối với thành phần KTTN. Trong thời gian qua, quan điểm của Đảng ta về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và về vai trò, vị trí của KTTN đã ngày càng sáng tỏ, từ đó đã ban hành các chính sách chung và các chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy sự phát triển của KTTN.

Từ vị thế là đối tượng cần phải được cải tạo, KTTN đã được công nhận và đã có sự phát triển hết sức mạnh mẽ về quy mô, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh. Với sự phát triển đó, KTTN đã đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới của đất nước, đẩy nhanh sự phát triển của nền kinh tế, góp phần giải quyết tốt hơn các vấn đề xã hội đang đặt ra ở nước ta; ngày càng thể hiện được vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết Đại hội XII của Đảng năm 2016 đã xác định “kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng” của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016, tr. 25), quan điểm này đã tiếp tục được khẳng định và làm rõ qua nội dung của Nghị quyết Số 10-NQ/TW ngày 3/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XII) về “Phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” và trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng (năm 2021).

Kể từ khi bắt đầu thực hiện đổi mới kinh tế đến nay, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã giúp huy động, phân bổ và sử dụng có 3 hiệu quả nhất mọi nguồn lực của đất nước, phát huy có hiệu quả vai trò của các thành phần kinh tế, từ đó đã thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển nhanh và bền vững. Trong đó, vai trò, vị thế của KTTN ngày càng được khẳng định và thể hiện rõ nét thông qua những đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội. Thời gian vừa qua, KTTN có tốc độ tăng trưởng khá cao và ổn định, chiếm tỷ trọng 42 - 43% GDP, KTTN cũng thu hút được lực lượng lao động lớn với khoảng 85% lao động của nền kinh tế (Minh Hương, 2021), sự phát triển mạnh mẽ của KTTN đã góp phần quan trọng trong huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế đất nước theo hướng công nghiệp hiện đại, tăng thu ngân sách, cải thiện đời sống nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội. Đặc biệt, lực lượng doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân đã góp phần thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làm thay đổi diện mạo đất nước, tạo dấu ấn, nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế; hình thành nhiều thương hiệu có tính cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Từ năm 1986 đến năm 2009, sau hơn 20 năm đổi mới, từ một nước nghèo nàn, lạc hậu, Việt Nam đã chính thức trở thành nước có thu nhập trung bình thấp. Tiếp nối thành công đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã đặt ra mục tiêu: “Phấn đấu đến năm 2030, là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; có thể chế quản lý hiện đại, cạnh tranh, hiệu lực, hiệu quả; kinh tế phát triển năng động, nhanh và bền vững, độc lập, tự chủ trên cơ sở khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo gắn với nâng cao hiệu quả trong hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. Trong giai đoạn hiện nay, quá trình toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, sự phát triển của khoa học, công nghệ đã làm thay đổi hoàn toàn môi trường kinh doanh, tạo ra sự cạnh tranh hết sức gay gắt ở cả trong nước, khu vực và quốc tế. Để nền kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì được tốc độ tăng trưởng cao như thời gian vừa qua đòi hỏi các thành phần kinh tế mà đặc biệt là 4 KTTN phải phát huy được tối đa vai trò của mình trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, sự phát triển của thành phần KTTN hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế về quy mô, chất lượng hoạt động, năng lực cạnh tranh, trình độ khoa học công nghệ…, làm cho KTTN chưa thực sự phát huy được vai trò động lực quan trọng trong phát triển nền kinh tế nước ta, kéo theo đó là những hạn chế trong giải quyết các vấn đề xã hội đang được đặt ra ngày càng phức tạp, trong khi đó, thành phần KTTN Việt Nam vẫn còn rất nhiều tiềm lực và điều kiện để phát triển. Vì thế yêu cầu cấp bách đặt ra là phải “xóa bỏ mọi rào cản, định kiến, tạo mọi điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế tư nhân, khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân ở tất cả các ngành, lĩnh vực mà pháp luật không cấm; hỗ trợ kinh tế tư nhân đổi mới sáng tạo, hiện đại hóa công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, khuyến khích phát triển những tập đoàn kinh tế tư nhân lớn, có tiềm lực mạnh, có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr.240), như vậy mới có thể phát huy tối đa tiềm năng của thành phần KTTN, để KTTN có thể thực sự trở thành động lực thúc đẩy mạnh mẽ nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, góp phần thực hiện thành công sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Xuất phát từ những lý do nói trên, tôi chọn đề tài “Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay” làm luận án tiến sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của mình. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam nói chung và phát triển KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay nói riêng là chủ đề rộng lớn, có nội dung phong phú, mang lại nhiều giá trị về cả lý luận và thực tiễn, đã và đang thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học với các góc độ tiếp cận và nhiều công trình khác nhau.

Có thể khái quát các công trình nghiên 5 cứu liên quan đến đề tài phát triển KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay ở các chủ đề chính sau: Chủ đề thứ nhất, những công trình nghiên cứu về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Các công trình tiêu biểu nghiên cứu về chủ đề này bao gồm: Tác phẩm Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam của GS,TS. Vũ Đình Bách (chủ biên), NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008. Công trình đã khái quát những nội dung cơ bản về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chỉ ra những điều kiện để bảo đảm cho sự vận hành, phát triển của nền kinh tế thị trường này, qua đó đã giúp nhận thức sâu sắc hơn về mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.