phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và phần phụ lục, nội dung luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế nông nghiệp Chƣơng 2: Quá trình Đảng bộ huyện Yên Khánh lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp Chƣơng 3: Nhận xét và một số kinh nghiệm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP 1. Các khái niệm cơ bản *Khái niệm kinh tế Theo giáo trình Tiếng Việt kinh tế Kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con ngƣời, các mối quan hệ chặt chẽ trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội. Nói đến kinh tế chúng ta không thể không nhắc đến vấn đề sở hữu và lợi ích. Nghĩa rộng hơn chỉ “toàn bộ các hoạt động sản xuất, trao đổi, phân phối, lƣu thông” của cả một cộng đồng ngƣời, một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định, hầu hết là một năm.
*Khái niệm nông nghiệp Có rất nhiều cách hiểu về “nông nghiệp”. Có thể đƣa ra một vài định nghĩa khác nhau về “nông nghiệp” nhƣ sau: Theo Từ điển kinh tế của NXB Sự thật, Hà Nội, 1997 thì: “Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng của nền kinh tế quốc dân, một trong những bộ phận sản xuất chủ yếu của sản xuất vật chất, sản xuất thực phẩm cho ngƣời dân và nguyên liệu cho công nghiệp. Nông nghiệp bao gồm hai tổng hợp ngành: ngành trồng trọt và ngành chăn nuôi” [1;tr.3] Hay theo cuốn giáo trình Hệ thống nông nghiệp, NXB Nông nghiệp, Hà Nội, 1999 đƣa ra khái niệm: “Nông nghiệp là một loại hoạt động của con ngƣời đƣợc tiến hành chủ yếu để sản xuất ra lƣơng thực, sợi, chất đốt cũng nhƣ nhiều loại nguyên liệu khác bằng sự cân nhắc kỹ lƣỡng và sử dụng có điều khiển cây trồng và vật nuôi. Nông nghiệp là một ngành sản xuất vật chất cổ nhất có lịch sử cách đây ít nhất 10.000 năm, khi mà các bộ lạc nguyên thủy ở đầu thời kỳ đồ đá mới” [1;tr.4] 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên cơ sở kế thừa các tài liệu tham khảo, tác giả đƣa ra cách hiểu về khái niệm nông nghiệp nhƣ sau: “Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất chủ yếu của nền kinh tế”.
Hiểu theo nghĩa hẹp, nông nghiệp bao gồm: “trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp”. Hiểu theo nghĩa rộng, nông nghiệp gồm có nông nghiệp theo nghĩa hẹp, lâm nghiệp và ngƣ nghiệp. Trong phạm vi của luận văn, tác giả tiếp cận ngành nông nghiệp theo nghĩa rộng. Cách tiếp cận này sẽ làm cho việc nghiên cứu của luận văn phù hợp với chính sách phát triển nông nghiệp của Việt Nam hiện nay.
* Khái niệm kinh tế nông nghiệp Theo Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, Trung tâm Từ điển học, Hà Nội - Đà Nẵng, 1997: “Kinh tế nông nghiệp đƣợc hiểu là những nguồn lợi thu đƣợc từ lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nông nghiệp”.8] Trong tổng thể các ngành kinh tế của một quốc gia, nông nghiệp có vai trò không thể thiếu đối với sự sinh tồn, phát triển của con ngƣời trong quốc gia ấy và đối với sự tăng trƣởng của nhiều ngành kinh tế khác. Nguồn lợi thu đƣợc từ lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nông nghiệp trong một thời kỳ nhất định có thể bị giảm đi hoặc tăng lên do sự tác động của nhiều nhân tố chủ quan và khách quan. Trong trƣờng hợp nguồn lợi tăng lên, ta gọi đó là sự phát triển, tăng trƣởng của kinh tế nông nghiệp. Do đó sự lãnh đạo của Đảng nói chung và các Đảng bộ địa phƣơng nói riêng muốn đƣa lại hiệu quả phải dựa trên sự nhận thức đầy đủ và đúng đắn những yếu tố và quy luật ấy.
Tầm quan trọng của kinh tế nông nghiệp đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở huyện Yên Khánh Ninh Bình Với sự thay đổi trong các thành tựu đã làm bức tranh toàn cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam trong hơn 25 năm đổi mới có nhiều sự khác biệt, nổi bật lên vai trò hết sức quan trọng của ngành nông nghiệp. Thứ nhất, nông nghiệp có vai trò quan trọng trong việc cung cấp các yếu tố 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “đầu vào” cho công nghiệp và khu vực thành thị. “Khu vực nông nghiệp không chỉ sản xuất ra sản phẩm tiêu dùng trực tiếp cho con ngƣời mà còn cung cấp nguồn nguyên liệu quý cho nhiều ngành công nghiệp nhƣ: công nghiệp chế biến, công nghiệp nhẹ, tiểu thủ công nghiệp…nhằm đạt nguồn thu nhập lớn. Trong giai đoạn đầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hầu hết dân cƣ sống bằng nghề nông thì nông nghiệp thực sự là nguồn nhân lực có vai trò quan trọng cho khu vực công nghiệp và thành thị.” Thứ hai, đối với các nƣớc đang phát triển thì nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản, có vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế.
“Nông nghiệp phát triển ảnh hƣởng trực tiếp đến sự phát triển của nền kinh tế đất nƣớc, góp phần đáng kể vào quá trình tích lũy cho nền kinh tế quốc dân. Những nƣớc đang phát triển đa số chiếm tỉ lệ nghèo với đại bộ phận dân chúng sống chủ yếu bằng nghề nông.” Trong thực tế, ngay cả những nƣớc có nền nông nghiệp phát triển cao, mặc dù tỷ trọng giá trị sản phẩm nông nghiệp không lớn, nhƣng khối lƣợng sản phẩm nông nghiệp vẫn không ngừng tăng lên và giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Thứ ba, nông nghiệp đƣợc coi là ngành đem lại nguồn thu nhập ngoại tệ lớn. “Xu hƣớng chung của các nƣớc đang trong quá trình công nghiệp hóa là ở giai đoạn đầu giá trị xuất khẩu nông sản chiếm tỷ lệ cao trong tổng kim ngạch xuất khẩu và tỷ trọng này ngày càng giảm cùng với sự phát triển cao của nền kinh tế.
Các loại nông, lâm, hải sản dễ dàng gia nhập thị trƣờng quốc tế hơn so với các hàng hóa công nghiệp. Vì vậy, ở các nƣớc đang phát triển nguồn xuất khẩu để có ngoại tệ chủ yếu dựa vào các loại nông, lâm, thủy sản.” Thứ tƣ, nông nghiệp và nông thôn là thị trƣờng tiêu thụ rộng lớn của công nghiệp. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Lƣợng cầu đã thay đổi trong khu vực nông nghiệp, nông thôn sẽ có tác dụng trực tiếp đến sản lƣợng ở khu vực phi nông nghiệp. Phát triển mạnh mẽ nông nghiệp làm tăng sức mua từ khu vực nông thôn sẽ dẫn đến cầu về sản phẩm công nghiệp tăng lên, thúc đẩy sản xuất công nghiệp phát triển.
Phần lớn ở các nƣớc đang phát triển, sản phẩm công nghiệp bao gồm 2 loại đó là tƣ liệu sản xuất và tƣ liệu tiêu dùng. Nó tiêu thụ chủ yếu dựa vào thị trƣờng trong nƣớc mà đầu tiên là khu vực nông nghiệp và nông thôn. Chính vì vậy, đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, thì nông nghiệp có vai trò, vị trí hết sức quan trọng. Trong điều kiện hiện nay, ở đa số các nƣớc đều cho rằng: Một quốc gia nếu muốn có một nền kinh tế quốc dân vững chắc thì không thể thiếu một nền nông nghiệp phát triển và tiên tiến đƣợc.
Thực tế ở Việt Nam và nhiều nƣớc đã chứng minh khi nền nông nghiệp phát triển vững chắc sẽ giúp nền kinh tế phát triển ổn định, giảm nhanh tình trạng hay cải cách kinh tế của nhiều quốc gia. Để thực hiện đƣợc vai trò và khẳng định đƣợc vị trí của mình thì nông nghiệp cần có hƣớng phát triển phù hợp. Trong đó phát triển nông nghiệp theo hƣớng CNH, HĐH là điều cần thiết và tất yếu. Cơ sở thực tiễn 1.
Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Yên Khánh * Điều kiện tự nhiên “Đất đai, theo số liệu thống kê thì tổng diện tích đất tự nhiên của huyện là 1.392 km2 gồm các loại đất phù sa, đất Feralitic thích hợp trong việc sản xuất lúa là chính. Với loại đất này, sẽ giúp cho nên nông nghiệp phát triển đƣợc nhiều giống cây trồng mới đạt năng suất cao. Nhiều tài nguyên đất đƣợc phân bố rải rác ở các vùng đồi núi thấp ở các xã dùng để sản xuất gạch ngói và nguyên liệu nghề đúc.4]” “Khí hậu, huyện Yên Khánh thuộc vùng khí hậu cận nhiệt đới ẩm gió mùa. Tuy không rõ rệt nhƣ các vùng nằm phía trên vành đai nhiệt đới.
Lƣợng mƣa 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trung bình hàng năm: 1700 – 1800 mm, nhiệt độ trung bình 23,5 độ C, số giờ nắng trong năm 1600 – 1700 giờ. Độ ẩm tƣơng đối trung bình từ 80 – 85 %[3; tr.” Sông ngòi và nguồn nƣớc, Yên Khánh có mạng lƣới sông ngòi khá dày, nguồn nƣớc mặt khá phong phú, với tổng chiều dài gần 85km, phân bố rộng khắp trong huyện, mật độ sông là 0,53km/km2, các sông thƣờng theo hƣớng Tây Bắc – Đông Nam ra biển; trong đó các trục sông chính: Sông Đáy, sông Vạc, sông Mới, sông Dƣỡng Điền, sông Năm xã, sông Tiên Hoàng,… Sông Mới là con sông ngang lớn nhất khu Nam Ninh Bình, nối sông Đáy với sông Vạc, với chiều dài khoảng 10000m. Mặt sông về mùa kiệt rộng từ 30- 40m. Sông Đáy bắt nguồn từ Hát Môn chay qua địa phận Yên Khánh từ cống Đồng Quan đến cống Tiên Hoàng với tổng chiều dài 38 km.
Đây là con sông cung cấp nƣớc cho tỉnh Ninh Bình nói chung và huyện Yên Khánh nói riêng và cũng là con sông tiêu thoát lũ cho huyện.6] Sông Vạc là ranh giới giữa huyện Yên Khánh và huyện Yên Mô của tỉnh Ninh Bình, đi qua địa phận huyện Yên Khánh với chiều dài là 13,3 km, chiều rộng trung bình 50- 60m ở phía thƣợng lƣu và 60- 70m ở phía hạ lƣu. Đây cũng là con sông cung cấp và tiêu nƣớc chủ yếu của huyện, với nguồn nƣớc mặt khá dồi dào. Sông Tiên Hoàng nối sông Mới tại cống Cầu Đầm tại cửa Tiên Hoàng dài 11 km, rộng 10- 12m. Sông có nhiệm vụ tƣới mùa kiệt và tiêu mùa lũ.
Nguồn nƣớc do các sông này cung cấp đảm bảo đủ nƣớc tƣới sản xuất nông nghiệp và là nguồn cung cấp nƣớc sinh hoạt chủ yếu cho ngƣời dân trong huyện. Sinh vật, huyện Yên Khánh tài nguyên sinh vật rất phong phú và đa dạng nhiều loại sinh vật để làm cảnh, làm thuốc và một vài sinh vật tạo ra những năng suất lao động cao hơn. Nhờ có những sinh vật mà vấn đề về phát triển kinh tế nông nghiệp phát triển mạnh[3; tr.