phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, phần nội dung của luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và lý luận chung về phát triển kinh tế biển. Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu Chƣơng 3:. Thực trạng phát triển kinh tế biển của Nam Định giai đoạn từ năm 2000 cho đến nay và những vấn đề đặt ra. Chƣơng 4: Phương hướng và giải pháp phát triển kinh tế biển ở Nam Định thời gian tới.
5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Trên cơ sở định hƣớng, chỉ đạo của Đảng và chính phủ về vấn đề biển đảo, nhiều nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu, phân tích và tìm hiểu sâu về kinh tế biển với mục đích đề ra các giải pháp hiệu quả nhất cho việc phát triển chiến lƣợc biển trong tƣơng lai. Trƣớc hết, vấn đề kinh tế biển đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta quan tâm. Để tiếp tục phát huy các tiềm năng của biển trong thế kỷ XXI, Hội nghị lần thứ tƣ Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng (khóa X) đã thông Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 09 tháng 02 năm 2007 “Về Chiến lƣợc biển Việt Nam đến năm 2020”, trong đó nhấn mạnh “Thế kỷ XXI đƣợc thế giới xem là thế kỷ của đại dƣơng”.
Nghị quyết đã xác định các quan điểm chỉ đạo về định hƣớng chiến lƣợc biển Việt Nam đến năm 2020, đó là : Nƣớc ta phải trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển trên cơ sở phát huy mọi tiềm năng từ biển, phát triển toàn diện các ngành, nghề biển với cơ cấu phong phú, hiện đại, tạo ra tốc độ phát triển nhanh, bền vững, hiệu quả cao với tầm nhìn dài hạn. Trong đó cónhiều cơ quan, tổ chức đã cùng phối hợp, chủ trì các hội thảo khoa học lớn nhƣ: “Tầm nhìn kinh tế biển và phát triển thủy sản Việt Nam” đƣợc tổ chức ngày 11 tháng 02 năm 2007. Tại hội thảo, có nhiều bản tham luận cho thấy một thực tế là, mặc dù thời gian vừa qua nƣớc ta đã chú trọng khai thác tiềm năng biển, sử dụng các nguồn lực biển phục vụ tích cực cho công cuộc phát triển kinh tế; khai thác dầu khí, thủy sản, du lịch, cảng biển,. trở thành những ngành kinh tế quan trọng, có sức tăng trƣởng mạnh, tuy nhiên hiệu quả thu đƣợc từ trong việc phát triển kinh tế nhờ lợi thế của biển vẫn chƣa thực sự đúng với tiềm năng kinh tế vốn có của nó.
Chính vì vậy cần phải xây dựng tầm nhìn chiến lƣợc đối với việc phát triển thủy sản và kinh tế biển Việt Nam trong giai đoạn tới. 6 Viện Khoa học Xã hội Việt Nam và Ủy ban Nhân dân tỉnh Nam Định đã phối hợp tổ chức hội thảo khoa học “Khai thác tiềm năng biển, đảo vì sự phát triển bền vững của Nam Định và miền Bắc”. Hội thảo đã đề cập và thảo luận nhiều vấn đề liên quan đến biển đảo.Trong đó tập trung đi vào trả lờimột số câu hỏi liên quan đến việc, tại sao Việt Nam đƣợc đánh giá là quốc gia có tiềm năng lớn về kinh tế biển, đảo nhƣng lại chƣa phát huy đƣợc một cách có hiệu quả? Vậy tiềm năng của biển, đảo lớn đến đâu? Nguyên nhân nào mà chúng ta lại chƣa khai thác tốt đƣợc tiềm năng này để phát triển nhanh và bền vững? Nhân tố nào đã tác động và chi phối tới quá trình khai thác tiềm năng biển, đảo? Liệu truyền thống văn hóa biển của miền Bắc nói chung có ảnh hƣởng tới xu hƣớng tiến ra biển, lấy kinh tế biển làm trụ cột chính cho việc thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững cho miền Bắc không? Để làm rõ những vấn đề trên, thì nhiều bài viết tại hội thảo đã tập trung vào làm rõ hai nhóm vấn đề chính. Thứ nhất, đó là những vấn đề liên quan đến các nhân tố ảnh hƣớng tới khai thác tiềm năng, lợi thế biển, đảo nhƣ vai trò của hệ sinh thái đối với sự phát triển bền vững của vùng; lợi thế và tiềm năng tự nhiên, nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trƣờng sinh thái biển, hải đảo cho sự phát triển bền vững; bàn về vị trí và những nhân tố tác động đến sự phát triển bền vững của khu vực Bắc bộ Việt Nam.
Thứ hai, nhóm các vấn đề liên quan đến việc xem xét, đánh giá thực trạng khai thác tiềm năng, lợi thế, định hƣớng và giải pháp phát triển kinh tế - xã hội biển, đảo trên một số địa bàn nhƣ Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Bình, Nam Định….Các giải pháp đã tập trung vào phát triển du lịch, cảng biển, khai thác, nuôi trồng, chế biển thủy sản, sản xuất kinh doanh dựa vào lợi thế biển, đảm bảo an ninh quốc phòng và an toàn cho ngƣ dân vùng biển. Chu Đức Dũng với Đề tài cấp Nhà nƣớc “ Chiến lƣợc phát triển kinh tế biển Đông của một số nƣớc Đông Á – Tác động những vấn đề đặt ra cho Việt Nam” (Chu Đức Dũng, 2011). Trong đề tài này, tác giả đã trình bày một cách toàn diện những vấn đề lý luận cũng nhƣ thực tiễn về quản lý và phát triển kinh tế biển. Một thành công lớn của đề tài làtác giả đã nêu lên một số quan điểm khá mới 7 mẻ về kinh tế biển nhƣ: Quản lý tổng hợp biển, phát triển trung tâm kinh tế biển, phát triển kinh tế biển trong mối quan hệ chặt chẽ với biến đổi khí hậu, môi trƣờng và phát triển bền vững.
Tác giả đã nghiên cứu kỹ lƣỡng và sâu sắc kinh nghiệm phát triển kinh tế biển của một số nƣớc Đông Á, điển hình là Trung Quốc và các nƣớc Đông Nam Á, từ đó rút ra một số vấn đề chung có tính quy luật và có những gợi ý chính sách cụ thể đối với phát triển kinh tế biển của Việt Nam. Bùi Tất Thắng, đã có nhiều bài viết về kinh tế biển. Trong bài viết “Tầm nhìn kinh tế hải đảo: Bài học và cơ hội của Việt Nam” (Bùi Tất Thắng, Báo Diễn đàn đầu tƣ, ngày 15/10/2012), PGS. Bùi Tất Thắng đã luận giải một cách khoa học về chiến lƣợc chính sách phát triển biển của Việt Nam đến năm 2020.
Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, trƣớc mắt cần chủ trƣơng tập trung xây dựng mộtsố đảo có điều kiện thuận lợi và nhiều tiềm năng, từ đó tạo sự bứt phá cho kinh tế biển, đảo, hình thành một số sản phẩm mũi nhọn phù hợp với lợi thế của vùng đảo nhƣ du lịch, dịch vụ biển, khai thác và nuôi trồng thuỷ sản,.nâng cao mức đóng góp của kinh tế đảo trong kinh tế cả nƣớc. Các lĩnh vực trọng yếu cần ƣu tiên trƣớc hết gồm: Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kiên cố và hiện đại trên các đảo, coi đây là khâu đột phá chính để thu hút đầu tƣ và khuyến khích nhân dân ra định cƣ và lao động dài ngày trên các đảo và vùng biển quanh đảo; Phát triển một số ngành/sản phẩm chủ lực, có lợi thế của kinh tế biển, bao gồm: Đánh bắt và chế biến hải sản, du lịch biển, đảo, các ngành dịch vụ biển, đảo, phát triển các ngành/sản phẩm kinh tế khai thác; Phát triển các lĩnh vực giáo dục, xã hội; Bảo vệ môi trƣờng, phát triển bền vững, nghiên cứu khoa học – công nghệ biển; Tập trung xây dựng một số đảo trọng điểm về kinh tế, trƣớc mắt là phát triển du lịch tạo sự bứt phá về phát triển kinh tế biển, đảo trong thời gian tới thành các đảo có tầm cỡ khu vực và quốc tế.TS Trần Đình Thiên, trong bài viết “Về chiến lƣợc kinh tế biển của Việt Nam” đã nêu rõ, đã đến lúc cần có những đột phá mới trong tƣ duy và chiến lƣợc quản lý để phát triển kinh tế biển. Phải chuyển nhanh từ phƣơng thức “mò cua bắt 8 ốc” sang phƣơng thức kết hợp: khai thác mặt tiền + tự do hoá. Bên cạnh đó, còn có nhiều thông tin, bài viết đƣợc đề cập đến phát triển kinh tế biển nhƣ: - Luận án Tiến sỹ của Lại Lâm Anh về quản lý kinh tế biển: kinh nghiệm quốc tế và vận dụng vào Việt Nam - Ban tuyên giáo trung ƣơng: 100 câu hỏi – đáp về biển đảo - Ban Tuyên giáo Trung ƣơng (2007) về "Biển và hải đảo Việt Nam".
Tuy nhiên những nghiên cứu về chính sách phát triển kinh tế biển vẫn chƣa thỏa mãn với yêu cầu phát triển. Hầu hết các công bố hay đề tài nghiên cứu khoa học có liên quan đến vấn đề này đang chỉ là những phác thảo một mặt nào đó về tiềm năng lợi thế vùng biển, ven biển và tình hình khai thác tiềm năng, lợi thế phát triển kinh tế biển hiện nay, đề xuất một số định hƣớng về cơ chế chính sách phát triển kinh tế biển trong những năm tới. Trong thời gian qua, thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 05 tháng 09 năm 2007 về Chiến lƣợc biển Việt Nam đến năm 2020, tỉnh Nam Định đã xây dựng cho mình qua các văn kiện của Đại hội Đảng bộ tỉnh, các văn bản quy hoạch, chƣơng trình phát triển kinh tế xã hội nói chung, kinh tế biển nói riêng. Đồng thời tỉnh cũng đã ban hành nhiều chủ trƣơng, chính sách để phát triển kinh tế biển.
Tuy nhiên để có tính toàn diện, hệ thống cho phát triển kinh tế biển thì cần có những nghiên cứu tổng thể mới đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế trong giai đoạn mới, nhiều vấn đề đƣợc đặt ra nhƣ: Tiềm năng biển và ven biển, các nguồn lực có lợi thếđể phát triển kinh tế biển Nam Định là những gì? Điều kiện huy động các nguồn lực phát triển kinh tế biển nhƣ thế nào? Những chính sách chủ yếu nào để khai thác tiềm năng, lợi thế phát triển kinh tế biển của Nam Định? Những thành tựu, hạn chế và các giải pháp chính sách cần đƣa ra? Kinh tế biển tỉnh Nam Định đóng một vai trò quan trọng trong định hƣớng phát triển Nam Định thành trung tâm kinh tế - văn hoá của vùng Nam đồng bằng Bắc Bộ.Do đó việc nghiên cứu phát triển kinh tế biển tỉnh Nam Định là cần thiết và phục vụ yêu cầu thực tiễn, đặc biệt là trong điều kiện hội nhập và phát triển kinh tế hiện nay. 9 Nhìn chung các công trình khoa học nêu trên đã phác họa một cách khá rõ nét về hiện trạng phát triển kinh tế biển ở Việt Nam hiện nay, tuy nhiên vấn đề phát triển bền vững kinh tế biển thì vẫn còn ít công trình khoa học đề cập và chƣa có hệ thống.