Luận văn thạc sĩ phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại ngân hàng thương mại cổ phần việt nam thịnh vượng

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại ngân hàng thương mại cổ phần việt nam thịnh vượng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Tươi
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Thị Hoa Mai
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục biểu đồ
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về phát triển hoạt động KDNT tại ngân hàng thương mại
• 1.1. Hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Các nghiệp vụ cụ thể trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại
• 1.2. Phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ của Ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại
• 1.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng tới việc phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại
• 2. Chương 2: Phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ của Ngân hàng VPBank
• 2.1. Giới thiệu về VPBank
• 2.1.1. Sự ra đời
• 2.1.2. Hoạt động kinh doanh
• 2.2. Thực trạng phát triển kinh doanh ngoại tệ tại VPBank
• 2.2.1. Một số nghiệp vụ được triển khai
• 2.2.2. Quy trình kinh doanh ngoại tệ tại VPBank
• 2.2.3. Tình hình phát triển kinh doanh ngoại tệ của VPBank qua các chỉ tiêu
• 2.3. Đánh giá chung
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. Chương 3: Định hướng và một số giải pháp cơ bản để phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ của Ngân hàng VPBank trong giai đoạn tiếp theo
• 3.1. Bối cảnh mới
• 3.2. Thách thức
• 3.3. Định hướng của ngân hàng trong thời gian tới
• 3.4. Các giải pháp cụ thể đối với ngân hàng VPBank
• 3.4.1. Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng của các hoạt động nghiệp vụ cụ thể trong hoạt động KDNT của VPBank
• 3.4.2. Nhóm giải pháp tăng cường quản lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ
• 3.4.3. Thường xuyên đánh giá hiệu quả hoạt động KDNT
• 3.4.4. Xây dựng chính sách thu hút và phát triển nguồn nhân lực
• 3.4.5. Các giải pháp khác
• 3.5. Một số kiến nghị với ngân hàng nhà nước Việt Nam
• 3.5.1. Điều chỉnh tỷ giá một cách linh hoạt theo cơ chế thị trường
• 3.5.2. Hoàn thiện cơ chế quản lý ngoại hối
• 3.5.3. Xây dựng hành lang pháp lý liên quan đến hoạt động kinh doanh ngoại tệ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại

Hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các giao dịch quốc tế. Ngân hàng Việt Nam đã phát triển các dịch vụ kinh doanh ngoại tệ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Các ngân hàng thương mại không chỉ thực hiện các giao dịch mua bán ngoại tệ mà còn cung cấp các dịch vụ liên quan như thanh toán quốc tế và quản lý rủi ro. Sự phát triển này không chỉ giúp ngân hàng tăng doanh thu mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước tiếp cận thị trường quốc tế. Theo đó, việc quản lý rủi ro ngoại tệ trở thành một yếu tố then chốt trong hoạt động của ngân hàng. Các ngân hàng cần áp dụng các biện pháp như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi để bảo vệ mình khỏi những biến động không lường trước được của thị trường.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của hoạt động kinh doanh ngoại tệ

Hoạt động kinh doanh ngoại tệ được định nghĩa là việc mua bán các loại ngoại tệ nhằm mục đích sinh lợi. Đặc điểm của hoạt động này bao gồm tính thanh khoản cao và sự biến động của tỷ giá hối đoái. Các ngân hàng thương mại cần nắm bắt được xu hướng thị trường ngoại tệ để đưa ra các quyết định kinh doanh hợp lý. Việc phát triển các sản phẩm dịch vụ liên quan đến kinh doanh ngoại tệ không chỉ giúp ngân hàng tăng trưởng doanh thu mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc phát triển hoạt động này càng trở nên cần thiết để đáp ứng nhu cầu của khách hàng và thị trường.

II. Phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại Ngân hàng VPBank

Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ. VPBank không chỉ cung cấp các dịch vụ giao dịch ngoại tệ mà còn chú trọng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ và quản lý rủi ro. Các chỉ tiêu tài chính của VPBank cho thấy sự tăng trưởng ổn định trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ. Tuy nhiên, ngân hàng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức từ sự cạnh tranh gay gắt trong thị trường ngoại tệ. Để duy trì và phát triển, VPBank cần tiếp tục cải tiến quy trình và mở rộng các sản phẩm dịch vụ, đồng thời tăng cường quản lý rủi ro ngoại tệ.

2.1 Thực trạng phát triển kinh doanh ngoại tệ tại VPBank

Thực trạng phát triển kinh doanh ngoại tệ tại VPBank cho thấy ngân hàng đã có những bước đi đúng đắn trong việc mở rộng dịch vụ. Các nghiệp vụ như tỷ giá hối đoái và dịch vụ ngân hàng đã được triển khai hiệu quả. Tuy nhiên, ngân hàng cũng gặp phải một số hạn chế như thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao và chưa có chiến lược rõ ràng trong việc phát triển sản phẩm. Để khắc phục những hạn chế này, VPBank cần xây dựng một chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện quy trình quản lý rủi ro.

III. Định hướng và giải pháp phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại VPBank

Để phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ, VPBank cần xác định rõ định hướng chiến lược trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Ngân hàng cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng mạng lưới giao dịch. Các giải pháp cụ thể bao gồm việc cải tiến quy trình giao dịch ngoại tệ, tăng cường quản lý rủi ro ngoại tệ, và xây dựng chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao. Ngoài ra, VPBank cũng cần thường xuyên đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ để có những điều chỉnh kịp thời.

3.1 Các giải pháp cụ thể đối với ngân hàng VPBank

Các giải pháp cụ thể cho VPBank bao gồm việc phát triển các sản phẩm dịch vụ mới trong kinh doanh ngoại tệ, cải thiện quy trình giao dịch và tăng cường đào tạo nhân viên. Ngân hàng cũng cần xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả để bảo vệ mình khỏi những biến động của thị trường. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và giao dịch cũng sẽ giúp VPBank nâng cao hiệu quả hoạt động. Đặc biệt, ngân hàng cần chú trọng đến việc xây dựng mối quan hệ với các đối tác quốc tế để mở rộng cơ hội kinh doanh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, dòng vốn đầu tư và luồng kiều hối chảy về Việt Nam liên tục gia tăng mạnh mẽ, đạt mức 9,2 đến 9,5 tỷ USD vào năm 2012. Song song với đó, quy mô tài sản của hệ thống ngân hàng thương mại mở rộng nhanh chóng, điển hình như Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) có tổng tài sản tăng từ 59.807 tỷ đồng năm 2010 lên hơn 119.577 tỷ đồng vào tháng 9 năm 2013. Tuy nhiên, sự biến động khó lường của thị trường tài chính toàn cầu và các đợt điều chỉnh chính sách tỷ giá trong nước đã đặt các ngân hàng trước áp lực quản trị rủi ro hối đoái gay gắt.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết sự mất cân đối giữa tốc độ tăng trưởng quy mô kinh doanh ngoại tệ và năng lực phát triển các sản phẩm phái sinh phòng ngừa rủi ro tại VPBank. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa khung lý luận về hoạt động kinh doanh ngoại tệ, phân tích thực trạng các nghiệp vụ giai đoạn 2010 - 2013, chỉ rõ các điểm nghẽn trong quy trình giao dịch và cơ chế định giá, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động mua bán ngoại tệ tại Hội sở chính và mạng lưới chi nhánh VPBank trong mối tương quan với các định chế tài chính liên ngân hàng. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc tối ưu hóa tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân (ROAE đạt 9,19%) và nâng cao hệ số an toàn vốn (CAR đạt 14,51%), đồng thời hỗ trợ ngân hàng từng bước chuyển dịch cơ cấu thu nhập từ tín dụng truyền thống sang mảng dịch vụ phi tín dụng có giá trị gia tăng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Lý thuyết hiệu quả thị trường ngoại hối của Jacob Frenkel và Michael Mussa (1980), kết hợp với Khung quản trị rủi ro tỷ giá của Ian Giddy và Gunter Dufey (2009). Các học thuyết này chỉ ra rằng thị trường ngoại tệ vận hành dựa trên cơ chế phản ánh thông tin đa chiều và việc kiểm soát biến động tỷ giá đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa công cụ tự bảo hiểm và công cụ đầu cơ hợp pháp.

Về mặt khái niệm, kinh doanh ngoại tệ tại ngân hàng thương mại được định nghĩa là hoạt động mua bán các đồng tiền ngoại quốc nhằm mục đích sinh lời và cung ứng dịch vụ thanh toán. Luận văn phân định rõ 5 nhóm nghiệp vụ nền tảng:

• Nghiệp vụ giao ngay (Spot): Giao dịch chuyển giao ngoại tệ theo tỷ giá niêm yết trong thời hạn tối đa 02 ngày làm việc (Value Spot).
• Nghiệp vụ kỳ hạn (Forward): Cam kết mua bán ngoại tệ tại mức tỷ giá xác định trước với kỳ hạn từ 3 đến 365 ngày nhằm cố định chi phí dòng tiền.
• Nghiệp vụ hoán đổi (Swap): Sự kết hợp đồng thời giữa một giao dịch giao ngay và một giao dịch kỳ hạn để điều hòa thanh khoản ngắn hạn.
• Nghiệp vụ quyền chọn (Options): Công cụ phái sinh cấp quyền mua hoặc bán ngoại tệ theo giá thực hiện định trước, chia thành quyền chọn kiểu Mỹ và kiểu Châu Âu.
• Nghiệp vụ tương lai (Futures): Hợp đồng giao dịch chuẩn hóa trên sàn tập trung với cơ chế ký quỹ và định giá thị trường hàng ngày.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng kết hợp phân tích thống kê mô tả, so sánh định lượng và tổng hợp diễn dịch. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập trọn vẹn từ báo cáo tài chính kiểm toán của VPBank, hệ thống báo cáo nghiệp vụ của Phòng Kinh doanh thị trường tài chính và các quyết định quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước giai đoạn 2010 - 2013.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát 100% doanh số và khối lượng giao dịch phát sinh qua hệ thống tài khoản kế toán 4711 (mua bán ngoại tệ kinh doanh) và 4712 (thanh toán mua bán ngoại tệ) trên toàn hệ thống VPBank, kết hợp với bộ chỉ tiêu đối chuẩn từ 12 bảng biểu tài chính chuyên sâu. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm đảm bảo tính chính xác tuyệt đối của bức tranh thực tế, loại bỏ sai số ước lượng. Lý do lựa chọn kết hợp phân tích chuỗi thời gian và so sánh tương quan đối thủ (như Eximbank) là để làm rõ vị thế cạnh tranh thực tế, nhận diện chính xác nguyên nhân khiến các công cụ phái sinh chưa đạt hiệu quả kỳ vọng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực chứng giai đoạn 2010 - 2013 tại VPBank mang lại bốn phát hiện then chốt:

Thứ nhất, quy mô kinh doanh và lợi nhuận tăng trưởng mạnh mẽ nhưng thiếu ổn định. Vốn chủ sở hữu tăng từ 5.204 tỷ đồng (2010) lên 7.106 tỷ đồng (tháng 9/2013). Lợi nhuận trước thuế đạt đỉnh 1.064 tỷ đồng vào năm 2011 trước khi suy giảm về mức 852 tỷ đồng năm 2012 do tác động của biến động biên độ tỷ giá và chi phí trích lập dự phòng.

Thứ hai, cơ cấu nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ mất cân đối nghiêm trọng. Nghiệp vụ giao ngay (Spot) chiếm tỷ trọng áp đảo trên 85% tổng doanh số mua bán toàn hệ thống. Trong khi đó, các nghiệp vụ phái sinh hiện đại như Swap và Forward chiếm tỷ lệ rất nhỏ, còn giao dịch Options chỉ dừng lại ở bước thử nghiệm do hạn chế về công nghệ tính giá và rào cản cấp phép theo Quyết định 1452/2004/QĐ-NHNN.

Thứ ba, chính sách tỷ lệ ký quỹ của VPBank đối với hợp đồng kỳ hạn duy trì ở mức cao từ 10% đến 15%, tạo ra rào cản gia nhập lớn cho khách hàng doanh nghiệp khi so sánh với mức ký quỹ chỉ 3% đối với cặp USD/VND và 7% đến 10% đối với các ngoại tệ khác tại Eximbank.

Thứ tư, mô hình vận hành kinh doanh ngoại tệ đã thiết lập được sự phân tách độc lập giữa bộ phận giao dịch (Front Office), quản trị rủi ro (Middle Office) và hạch toán kế toán (Back Office), vận hành tự động qua phần mềm T24 và mạng Reuters Dealing.

Thảo luận kết quả

Thực trạng cơ cấu giao dịch thiên lệch về nghiệp vụ giao ngay phản ánh thói quen cố hữu của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam là chỉ mua bán ngoại tệ khi phát sinh nghĩa vụ thanh toán tức thời, chưa chủ động xây dựng chiến lược phòng hộ tỷ giá dài hạn. Dữ liệu này khi được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện doanh số USD, EUR và bảng cơ cấu giao dịch theo đối tượng khách hàng sẽ làm nổi bật sự phụ thuộc lớn vào phân khúc doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ.

Kết quả nghiên cứu này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây của Nguyễn Công Giảng (2007) và Quản Trần Tùng (2010), khẳng định rằng thị trường phái sinh tiền tệ nội địa vẫn đang ở giai đoạn sơ khai. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ việc thiếu hụt nguồn nhân lực chuyên trách định lượng rủi ro và các rào cản kỹ thuật trong việc xác định đường cong lãi suất chuẩn để định giá hợp đồng kỳ hạn theo Quyết định 648/2004/QĐ-NHNN. Điều này khiến ngân hàng chịu rủi ro trạng thái mở khi tỷ giá liên ngân hàng biến động vượt ngoài khung dự báo.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa VPBank trở thành một trong năm ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu Việt Nam vào năm 2017, hệ thống giải pháp phát triển kinh doanh ngoại tệ giai đoạn đến năm 2020 cần tập trung vào bốn nhóm hành động:

Một là, tái cấu trúc chính sách sản phẩm và giảm tỷ lệ ký quỹ giao dịch phái sinh. Khối Nguồn vốn và Thị trường tài chính cần chủ động điều chỉnh mức ký quỹ giao dịch kỳ hạn từ 10% - 15% xuống khung cạnh tranh 3% - 5% đối với các doanh nghiệp có xếp hạng tín dụng cao. Mục tiêu là nâng tỷ trọng doanh số phái sinh (Forward, Swap) lên mức 25% - 30% tổng doanh số kinh doanh ngoại tệ trong giai đoạn 2014 - 2017.

Hai là, hoàn thiện hạ tầng công nghệ và hệ thống quản trị rủi ro tự động. Ngân hàng cần tích hợp mô hình đo lường Giá trị chịu rủi ro (Value at Risk - VaR) vào phần mềm Core Banking T24 trước năm 2016. Khối Quản trị rủi ro chịu trách nhiệm giám sát hạn mức dừng lỗ hàng ngày, kiểm soát trạng thái ngoại hối tập trung cuối ngày về mức 0 an toàn tuyệt đối.

Ba là, chuẩn hóa năng lực đội ngũ nhân sự kinh doanh tiền tệ. Triển khai lộ trình đào tạo bắt buộc 100% chuyên viên giao dịch (Trader) và nhân viên bán hàng (Sales) đạt chứng chỉ phân tích tài chính quốc tế và thành thạo ngôn ngữ giao dịch chuyên ngành trên hệ thống Reuters Dealing trong giai đoạn 2014 - 2018.

Bốn là, kiến nghị Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện thể chế. Cơ quan quản lý cần tiếp tục nới lỏng biên độ tỷ giá theo tín hiệu thị trường, sớm ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết về giao dịch hợp đồng tương lai (Futures) và mở rộng cơ chế cấp phép giao dịch quyền chọn tiền tệ chéo trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu với giá trị ứng dụng cụ thể cho bốn nhóm độc giả:

1. Ban Điều hành và Khối Treasury tại các Ngân hàng Thương mại: Cung cấp khung tham chiếu thực tiễn để xây dựng quy trình giao dịch FX nội bộ, tối ưu hóa cơ chế định giá mua bán và thiết lập hạn mức quản trị rủi ro thanh khoản theo chuẩn an toàn vốn CAR 14,51%.
2. Giám đốc Tài chính (CFO) và Kế toán trưởng Doanh nghiệp Xuất nhập khẩu: Nắm bắt các kỹ thuật phòng ngừa rủi ro biến động tỷ giá thông qua hợp đồng Swap, Forward, từ đó tối ưu hóa chi phí vốn lưu động và quy trình xác thực chứng từ điện tử qua chuẩn SWIFT MT300.
3. Chuyên viên Quản trị rủi ro thị trường và Kiểm toán nội bộ: Tham khảo phương pháp bóc tách dữ liệu tài khoản kế toán 4711, 4712 để kiểm soát tính chính xác của báo cáo lãi lỗ và đo lường mức độ phơi nhiễm rủi ro tỷ giá.
4. Giảng viên, Học viên Cao học và Nghiên cứu sinh ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu thực chứng điển hình về quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh ngoại tệ của một ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn trong giai đoạn kinh tế tái cấu trúc.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ nào chiếm tỷ trọng lớn nhất tại VPBank giai đoạn nghiên cứu? Nghiệp vụ giao ngay (Spot) chiếm trên 85% tổng doanh số giao dịch toàn hàng. Nguyên nhân do phần lớn khách hàng doanh nghiệp chỉ phát sinh nhu cầu mua bán ngoại tệ để thanh toán tức thời các hợp đồng thương mại quốc tế trong vòng 02 ngày làm việc.

2. Tại sao tỷ lệ ký quỹ giao dịch kỳ hạn tại VPBank lại cao hơn các ngân hàng đối thủ? Giai đoạn 2010 - 2013, VPBank áp dụng mức ký quỹ 10% đến 15% để bảo đảm an toàn thanh khoản và phòng ngừa rủi ro đối tác vi phạm hợp đồng, trong khi các ngân hàng chuyên doanh ngoại thương như Eximbank áp dụng mức linh hoạt 3% cho USD/VND.

3. Cơ chế quản lý trạng thái ngoại tệ của VPBank được tổ chức như thế nào? Trạng thái ngoại tệ được quản lý tập trung tại Hội sở chính thông qua Phòng Kinh doanh thị trường tài chính. Toàn bộ trạng thái mở tại các chi nhánh được kết chuyển và cân bằng về mức 0 vào cuối ngày làm việc qua phần mềm FX nội bộ.

4. Kết quả kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng được tính toán dựa trên các tài khoản nào? Kết quả lãi lỗ được tính toán hàng ngày dựa trên doanh số phát sinh Có của tài khoản 4712 (doanh số bán quy VND) trừ đi tích số giữa tỷ giá mua bình quân và số lượng nguyên tệ bán ra ghi nhận trên tài khoản 4711.

5. Vì sao nghiệp vụ hợp đồng tương lai (Futures) tiền tệ chưa được triển khai tại thời điểm nghiên cứu? Nghiệp vụ này chưa thể áp dụng do hệ thống pháp luật Việt Nam lúc bấy giờ chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết từ Ngân hàng Nhà nước và thị trường chưa hình thành sàn giao dịch ngoại hối tương lai tập trung.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kinh doanh ngoại tệ và các tiêu chí đánh giá sự phát triển hoạt động này tại một ngân hàng thương mại cổ phần.
• Phân tích thực chứng giai đoạn 2010 - 2013 cho thấy VPBank đạt mức tăng trưởng ấn tượng về tổng tài sản (119.577 tỷ đồng) và vốn điều lệ (5.770 tỷ đồng), song cơ cấu sản phẩm còn phụ thuộc lớn vào giao dịch giao ngay.
• Chỉ rõ các nút thắt cốt lõi về tỷ lệ ký quỹ kỳ hạn cao (10% - 15%), năng lực định giá quyền chọn còn hạn chế và sự thiếu hụt hạ tầng công nghệ đo lường rủi ro VaR.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi về chính sách sản phẩm, công nghệ T24, nhân sự Treasury và kiến nghị chính sách tỷ giá linh hoạt đến năm 2020.
• Nghiên cứu là nguồn tài liệu quý báu giúp các định chế tài chính và doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng hộ rủi ro tỷ giá; độc giả quan tâm nên nghiên cứu chi tiết toàn văn đề tài để ứng dụng hiệu quả vào công tác quản trị thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại - Chương 2: Phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ của Ngân hàng VPBank - Chương 3: Định hướng và một số giải pháp cơ bản để phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ của Ngân hàng VPBank trong giai đoạn tiếp theo. 7 z CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG KDNT CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái niệm và đặc điểm của hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại Mỗi quốc gia trên thế giới lưu hành và sử dụng đồng tiền riêng, khi thương mại giữa các nước phát triển, nhu cầu mua bán, thanh toán gặp khó khăn trong việc chuyển đổi các loại tiền tệ. Quá trình đó thúc đẩy sự ra đời của các tổ chức chuyên biệt chuyên đảm nhận chức năng trung gian trong lưu thông tiền tệ như nhận đổi tiền và giữ tiền…Lúc đầu các hoạt động này không vì mục tiêu lợi nhuận mà đơn thuần là để cho giao dịch được tiện lợi, tuy nhiên dần dần các hình thức này trở nên phức tạp, đa dạng hơn để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, đồng thời các tổ chức chuyên biệt cũng cần có kinh phí để duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh và hoạt động kinh doanh ngoại tệ phát sinh từ đó. Hiện nay, thương mại giữa các nước trên thế giới và sự phát triển của hệ thông ngân hàng đã làm cho hoạt động KDNT phát triển đa đạng và phong phú hơn.

Ở các ngân hàng hiện đại, ngoài việc kinh doanh ngoại tệ vì mục đích lợi nhuận, các giao dịch ngoại tệ cũng được sử dụng để phòng tránh rủi ro.Sự phát triển của thương mại thế giới kéo theo sự phát triển của KDNT, ngược lại sự phát triển của KDNT cũng làm tiền đề, nền tảng để hoạt động ngoại thương được phát triển lên tầm cao hơn. Kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại là việc mua và bán các loại ngoại tệ của ngân hàng nhằm mục đích mang lại lợi nhuận. 8 z Vai trò của các hoạt động nghiệp vụ kinh doanh cụ thể là một công cụ đầu cơ của các ngân hàng. Trừ khi phòng ngừa rủi ro tìm được một người phòng ngửa rủi ro khác có nhu cầu hoàn toàn đối lập với mình, rủi ro của người phòng ngừa rủi ro phải được hấp thụ bởi các nhà đầu cơ.

Như vậy nếu coi các hợp đồng ngoại tệ phái sinh là công cụ phòng ngừa rủi ro của các công ty, doanh nghiệp thì đây chính là cơ hội thực hiện hoạt động đầu cơ của các ngân hàng. Thị trường tài chính ngày càng phát triển cũng là lúc các ngân hàng cần phải đa dạng hóa các nghiệp vụ để phục vụ nhu cầu ngày càng cao của các khách hàng vì mục tiêu cốt lõi của tất cả các hoạt động ngân hàng là cung cấp dịch vụ cho khách hàng, đồng thời vì mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận và phòng ngừa rủi ro cho chính các ngân hàng Khi phát triển các hoạt động kinh doanh ngoại tệ, các NHTM có thể tăng doanh thu từ phí dịch vụ như phí thanh toán quốc tế, phí môi giới., mở rộng hệ thống ngân hàng đại lý và mạng lưới thanh toán quốc tế. Việc mở rộng quan hệ đại lý sẽ tạo điều kiện cho các NHTM có thể chia sẻ thông tin, trao đổi nghiệp vụ, tiếp cận thị trường mới cũng như tranh thủ được công nghệ ngân hàng, trình độ quản lý tiên tiến từ các quốc gia có nền kinh tế phát triển, dành cho nhau những ưu đãi trong tín dụng, trong mức phí dịch vụ ngân hàng, trong đào tạo nguồn nhân lực. Ngoài ra, việc thực hiện hoạt động kinh doanh ngoại tệ sẽ giúp các NHTM tránh được rủi ro về tỷ giá, rủi ro về lãi suất bằng các biện pháp sau: - Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ hoặc hợp đồng tương lại ngoại tệ: Nguyên tắc chung khi sử dụng hợp đồng kỳ hạn hoặc hợp đồng tương lai để phòng ngừa rủi ro tỷ giá là thông qua các hợp đồng này, các ngân hàng cố định tỷ giá mua ngoại tệ hay tỷ giá bán ngoại tệ với ngân hàng khác, từ đó cố định trước các khoản chi trả hay thu nhập bằng nội tệ bất luận biến động của tỷ giá trên 9 z thị trường.

Tuy nhiên, hợp đồng kỳ hạn chưa phải là cách phòng chống rủi ro hối đoái tốt nhất đồng thời cũng đánh mất cơ hội kinh doanh kiếm lời nếu tỷ giá thị trường đi ngược lại với dự kiến. - Sử dụng hợp đồng quyền chọn: Thông qua hợp đồng này, một mặt khách hàng thỏa mãn nhu cầu về ngoại tệ của mình, mặt khác khách hàng sẽ có quyền không thực hiện hợp đồng nếu thấy hợp đồng hoặc thị trường có những biến động bất lợi cho hoạt động kinh doanh của mình. - Sử dụng hợp đồng hoán đổi ngoại tệ: Khi sử dụng hợp đồng này, khách hàng được thỏa mãn nhu cầu về ngoại tệ của mình, đồng thời có được sự cam kết của ngân hàng về số ngoại tệ sẽ nhận lại trong tương lai theo một tỷ giá biết trước Như vậy, ngân hàng luôn tìm mọi cách để hạn chế các rủi ro về tỷ giá hối đoái đến mức thấp nhất thông qua nghiệp vụ KDNT. Các phương pháp phòng ngừa rủi ro hối đoái chỉ thực hiện được khi có một thị trường tiền tệ phát triển và NHTM sẵn sàng cung cấp các hợp đồng này, hay các hợp đồng vay và cho vay trên thị trường tiền tệ.

Cuối cùng, hoạt động KDNT giúp các NHTM dự trữ nhiều loại ngoại tệ. Từ đó, phân tán đều rủi ro, tránh gây tổn thất nặng nề cho ngân hàng khi tỷ giá một loại ngoại tệ nào đó đột nhiên biến động mạnh. Với việc đa dạng hóa các loại ngoại tệ mạnh một cách chủ động trong kinh doanh sẽ tạo điều kiện cho ngân hàng thực hiện đa dạng và phát triển thêm các nghiệp vụ KDNT khác nhau như quy đổi, điều chuyển vốn giữa các ngoại tệ với nhau trên các tài khoản tiền gửi ngân hàng tại các ngân hàng nước ngoài nhằm đảm bảo thanh toán xuất nhập khẩu, hưởng chênh lệch tỷ giá và lãi suất.2 Các nghiệp vụ cụ thể trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại 10 z Khi kinh tế xã hội ngày càng phát triển thì các nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ đang ngày càng đa dạng và phát triển, tuy nhiên các nghiệp vụ cơ bản nhất có thể kể đến như: giao ngay, kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn, tương lai.1 Nghiệp vụ giao ngay (Spot) Nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ giao ngay là nghiệp vụ hai bên thực hiện mua bán một lượng ngoại tệ theo tỷ giá giao ngay tại thời điểm giao dịch và kết thúc thanh toán trong vòng 02 (hai) ngày làm việc tiếp theo. Trong giao dịch giao ngay, ngày giá trị được hai bên thỏa thuận có thể: - Trùng với ngày giao dịch (Value today) - Bằng ngày giao dịch + 01 (một) ngày làm việc (Value tomorrow) - Bằng ngày giao dịch + 02 (hai) ngày làm việc (Value spot) Tỷ giá giao ngay tại Việt Nam giữa đồng VND và USD không được vượt quá biên độ tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định trong từng thời kỳ.

Giao dịch giao ngay là nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ đơn giản, dễ thực hiện nhất và khá phổ biến trên thị trường hối đoái, đặc biệt là ở Việt Nam. Tỷ giá mua bán trong giao dịch này được lấy trực tiếp từ tỷ giá giao ngay đã được niêm yết trên thị trường tại thời điểm giao dịch. Tuy nhiên, trong những trường hợp muốn giao dịch giữa hai loại ngoại tệ mà tỷ giá giữa chúng chưa được niêm yết sẵn thì các nhà kinh doanh sẽ phải tự xác định bằng kỹ thuật tính chéo tỷ giá. Trong giao dịch giao ngay, ngân hàng không thu phí giao dịch hay hoa hồng mà sử dụng chênh lệch giữa tỷ giá bán và tỷ giá mua để trang trải các chi phí giao dịch kể cả bù đắp rủi ro và thu lợi nhuận.2 Nghiệp vụ kỳ hạn (Forward) Nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ kỳ hạn là nghiệp vụ hai bên cam kết sẽ mua, bán với nhau một lượng ngoại tệ theo một mức tỷ giá xác định và việc thanh toán sẽ được thực hiện vào một thời điểm xác định trong tương lai 11 z Giao dịch kỳ hạn tại Việt Nam có một số đặc điểm: Về kỳ hạn của các giao dịch kỳ hạn (theo quyết định số QĐ 1452/2004/QĐ-NHNN ngày 10/11/2004 về giao dịch hối đoái của các TCTD được phép hoạt động ngoại hối): - Kỳ hạn của các giao dịch kỳ hạn giữa VND và ngoại tệ khác: từ 3 đến 365 ngày - Kỳ hạn của các giao dịch kỳ hạn giữa các ngoại tệ với nhau: do TCTD và khách hàng tự thỏa thuận Nguyên tắc xác định tỷ giá kỳ hạn theo quyết định 648/2004/QĐ-NHNN ngày 28/05/2004 như sau: - Tỷ giá kỳ hạn do TCTD và khách hàng thỏa thuận - Tỷ giá kỳ hạn giữa VND và USD không được vượt quá mức tỷ giá được xác định trên cơ sở: o Tỷ giá giao ngay vào ngày ký hợp đồng o Chênh lệch giữa hai mức lãi suất hiện hành: lãi suất cơ bản của đồng Việt Nam (%/năm) và lãi suất mục tiêu của đô la Mỹ (%/năm) o Kỳ hạn của hợp đồng Bên cạnh việc sử dụng công cụ giao dịch hối đoái có kỳ hạn để bù đắp rủi ro, việc mua và bán ngoại tệ có kỳ hạn có thể nhằm mục đích sinh lời dựa vào sự biến động của tỷ giá.

Trong trường hợp đó, người mua và người bán cùng sẵn sàng chấp nhận rủi ro hối đoái: người mua ngoại tệ hy vọng rằng họ có thể bán lại bằng nghiệp vụ trao ngay để kiếm lời tại thời điểm họ nhận được ngoại tệ; người bán cũng hy vọng mua lại số ngoại tệ đó bằng nghiệp vụ trao ngay với giá rẻ hơn tại thời điểm kết thúc giao dịch có kỳ hạn mà họ vừa bán ngoại tệ. Điều kiện để thực hiện nghiệp vụ kỳ hạn là: Có các quy định của pháp luật về xác định tỷ giá kỳ hạn, phí hợp đồng. 12 z Khách hàng biết đến nghiệp vụ này của ngân hàng và có yêu cầu thực hiện nó nhằm tránh rủi ro do những biến động bất thường của tỷ giá ảnh hưởng bất lợi tới hoạt động kinh doanh của khách hàng. Khả năng của ngân hàng để đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Nếu ngân hàng chỉ thực hiện một nghiệp vụ kỳ hạn đơn lẻ, ngân hàng có thể phải gánh chịu một rủi ro hối đoái thay cho khách hàng của mình.